Orotariko Euskal Hiztegia

OEH - Bilaketa

334 emaitza hainbertze bilaketarentzat

Sarrera buruan (0)

Emaitzarik ez


Sarrera osoan (334)

Euskaltzaindia. OEH. Orotariko Euskal Hiztegia
goiburua
1 olo.
sense-1
1. (gral.; Volt 51, O-SP 231, SP, Urt IV 141, Ht VocGr , Lar, Añ, VocBN , LandHizt 366, Dv, H, VocB , Zam Voc ; -lh- Arch VocGr , Gèze, Dv (S)), oolo (Ae), orlo (V-oroz). Ref.: Bon-Ond 149; VocPir 647; A (olo, orlo); Lcq 171; Mdg 151; Lrq (olho); Iz ArOñ , Als , R 311 y 402; Etxba Eib ; CEEN 1971, 342; Elexp Berg.
Avena. "Olua <-uwa>, hauer" (vocabulario de von Harff, finales del s. XV) TAV 2.2.18. "Jondone Martiari oloak pagatzea, c'est d'autant qu'en Navarre et en Castille la Vieille le terme pour payer les rentes d'avoine était à la Saint Martin" O-SP 231. "Akherrari olo emaitea, donner de l'avoine au bouc; quand on donne à quelqu'un ce qu'il ne mérite pas" SP. "Avena, olua, ollolua" LandHizt 366. "Asto illari uzkutik olo (Sal)" A (s.v. uzku; tbn. en Vill Jaink 182). "Mando hilari uzkitik olo (BN). Contre ceux qui affectent l'empressement, quand il est devenu inutile" Lander Eusk 1925 (IV), 56.
Olloari oloa, astoari lastoa. RS 346. Jaun done Martinen zaldiari, oloa emon ez. RG B 63. Oloa eta garagarra. Volt 156. Pagatzalle gaiztoa gandik, olo. RIs 77. Zamari hilari gibeleti olo. Saug 201. Zor gaitzaganik olo, hura ere ez oro. Ib. 74 (en O Pr 437 zordun gaxtoaganik). Berberak jaten duenak bere oilloa, berberak errekeita beza bere oloa. O Pr 685. Astoak on dik oloa; / idiak arto-lastoa. (1705) GavonCEgan 1956 (5-6), 28. Ekarrarazirik mula, ematenzió heréjeak ólo ta jatéko naizuéna. LE JMSB 461. Baba, irar, indirar, garagar, olo ta jankai guztijak. Mg PAb 149. Hemeretzü kunka olho. Etch 416. Oloa da aleetan esne eta bikañik geiena eta onena ematen duena. It Dial 81 (Dv y Ur olo, Ip olho). Oloa egiten da zertxobait, bañan ez okuntzaetan. Izt C 30. Oloa zaraman bizkarrean batak. Gy 8. Xitoak goizik izateko, oiloari oloa ematen zaio. Dv Lab 288. Harentako ezta jiten Españatik olhorik. ChantP 348. Errezibitia 7 erregu olo. HerVal 176. Dena garia, edo garagarra, edo oloa, edo zekalea, itxasoa beste luzerako salletan. Ag G 113. Hunek, oloa nahiz, jaten du lastoa. Ox 130. Oloari ez diote hainbertze begitarte egiten leku hetan. Zerb Metsiko 325. Maia olo-orria bezain garbi zegon. Or Mi 89. Garija ta olua batzeko igittaia. Otx 42. Lio ta olo ereintzek lurra erretzen dute. "Auenae" . Ibiñ Virgil 71. Bi abereentzako lastoa ta oloa. Berron Kijote 190. Ez alda olorik zaldiaren beharretan zarelarik. EZBB I 108.
v. tbn. Arch Fab 79 (olho). Mdg 127. Bera EEs 1915, 215. Muj PAm 69. Etcham 67. Eguzk GizAuz 136. Etxde JJ 62.
azpiadiera-1.1
" I oindio San Martiñeri olua pagau gabe ago, gaitzik ikusi gabea aiz oraindik" And AUzta 98. " San Martinen olua pagau, ver las negras" Iz ArOñ. Cf. supra O-SP 231.
azpiadiera-1.2
(G-goi, V-gip; (V)), oolo (V-gip), orlo ( (V), A (que cita el msLond), LandHizt 369). Ref.: Arin AEF 1960, 63; Iz ArOñ 191n; Etxba Eib.
"Zizaña en los sembrados" . "Cominillo o joyo o cizaña, zoragarria, olua, ollua (Lolium temulentum)" LandHizt 369. " Oolua, una hierba mala" Iz ArOñ 191n. "He oído usar esta voz genéricamente por las gramíneas del monte" Etxba Eib. v. lollo, 4 ola.
Gari solo bateti atera biar dira zalga, olo, zoragari ta bedar dongaak. Mg PAb 196. Arriak, zamorroak, gorriñak, oloak, añoak edo beste gaitzen batek beren soroak alperrik galdu bear dieztelako. Ag Serm 420. Zamorroak, gorriñak, oloak, añoak edo beste gaitzen batek beren soroak alperrik galdu bear dieztelako. A. Pagoaga Itzald II 140. Tarteetan erne zaizkion olo ta belar-mordoxkak, zuazte ortik; gari saila orraztu dezagun. TAg GaGo 94. Garirikan ez baitu / ematen oloak. Olea 260.
azpiadiera-1.3
"Centeno miese" Lcc.
azpiadiera-1.4
Cebada.
Olo-lasto xamurrak mozteko. "Hordea" . Ibiñ Virgil 76.
sense-2
2. (gral.; olho S; Foix). Ref.: A; Lh; Lrq .
"Zurra. Se usa en plural. Ze oloak hartu ditien! [...]. Oloak emon (V, R), olhoak eman (L), golpear fuertemente. Olhoak ukhen (Sc), recibir palos" A. "Fustiger à coups de verge, olhuen emaitia " Foix. " Olhuak eraiki (S-saug), récolter des coups de bâton" Lh. " Ale debria, hou! Olhua eman diuat " Lrq. Cf. olokatu, 3 olatu.
Segretik behar dütün bai ützi hareki; / nahi ezpalinbatün olhuak eraiki. Etch 412. Hago, oloak eraikiko ditun, emea. Mde Pr 159.
sense-3
3. "(AN-gip), vanidad" Garbiz Lezo 30.
Neskak "onla" izango zituan. Aietxek ziran oloak jartzen ari zitzaizkanak buruan! Anab Don 231.
azpiadiera-3.1
"Está sin asentarse, ol o a zeukak, tiene avena. Ol o a dauka buruan [...] (G-goi)" A EY III 249. " Oloa buruan, ibili munduan, avena en la cabeza, andar en el mundo (G-to). Se dice de casquivanos y andariegos" Ib. 93.
azpisarrera-1
OLO AGOR. "Avena graeca, basoloa, oloagorra" Urt III 141.
azpisarrera-2
OLO-HAZI.
a) "Olazi (Sal, R), siembra de avena. Olazia egin dugu ongi" A. Cf. VocNav s.v. olaze y olazi, recogidos ambos en Ochagavía.
Landan eder olaze <olaçe>, begi duenak aretze, lizenziarik pagindu koplatzera gendozke. (Elorz, 1600). ReinEusk 111 (de interpretación no segura; tal vez olatze, que significaría 'campo de avena').
b) (B, BN-mix ap. A). Semilla de avena.
azpisarrera-3
OLO GAIZTO (V, G; gaisto V-gip). Ref.: A; Iz ArOñ ; Elexp Berg. Ballueca, avena loca.
Gari artean olo-gaiztoa erein zuen. IBe Mt 13, 25 (IBk iraka).
azpisarrera-4
OLO-IRIN. "Avenacea farina, olo iriña, olozko iriña" Urt III 141.
azpisarrera-5
OLO-JORRA. Escarda de la avena.
Ogi jorran nai eztuenak, olo jorra arrapatzen du. (B) 'Al que no quiere una taza, se le da taza y media' . Inza Eusk 1928 (II), 95.
azpisarrera-6
OLO-ZISKU. "Gari-zizku, olo-zizku, baba-zizku, compartimentos de trigo, avena, haba" A Aezk s.v. zizku.
azpisarrera-7
OLOZKO. "Avenaceus, olozkoa, olitikakoa, oloz egiña" Urt III 141.
azpisarrera-8
OLO ZORO. "Avena loca o cugula, olo sorua (Avena fatua)" LandHizt 366. "Ballueca, cugula, avena loca" A (que cita el msLond).
olo
<< oihandi 0 / 0 oren >>
  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper