Orotariko Euskal Hiztegia

OEH - Bilaketa

328 emaitza hainbertze bilaketarentzat

Sarrera buruan (0)

Emaitzarik ez


Sarrera osoan (328)

Euskaltzaindia. OEH. Orotariko Euskal Hiztegia
goiburua
begi-nini.
sense-1
1. (V-oroz, G-to-nav, Ae, Sal, S, R; Lcc, Ht VocGr 410, Arch VocGr , Gèze, Dv (s.v. nini)), begi-ñiñi (G-goi; Hb), begi-niñua ((det.).V-gip). Ref.: VocPir 219; A (beginini); VocZeg 287; Iz Als (begimakur) ArOñ (begi-niñua).
Pupila, niña del ojo. "Ninilla de ojo, begininia " Lcc. "Prunelle de l'œil" Ht VocGr 410. "La córnea trasparente" Iz ArOñ. v. BEGIKO NINI, betsein.
tradizioa
Tr. Documentado al Norte desde finales del s. XVIII. No se encuentran ejs. meridionales hasta finales del s. XIX.

Begi ninian kolpatzen zaituztela, diozu zerorek, bere lagunaz gaizki mintzo direnek. Ch (ed. 1788)I 4, 2. Beren arpegiereak erakusten dau barruko gatxa, begiak odolduta, betseinak edo begi-niniak anditu edo puzgotuta. Ezale 1897, 55a. Begi-niniak handituak bezala hainbertze argiz. JE Bur 73. Alaxe ba, berdin berdin erori zan ankazgora, begiñiñiak zabal-zabalik zituala. EEs 1921, 19. Erensuge-isatsa du, ta begi-niniak argorria baño gorriago. Or Mi 136. Beginini beltxetatik diamante-dirdaia zariola. Ib. 123. Egi aren aitor-orde, itsu yaiotako Sidonek bere begi-niniek erakusten zitien Kristok argitu ondoan. Ib. 135. Badira andre batzu begi-niniko argia hola-holakoa dutenak. JE Ber 79. Zer geiago itxodon gentzake, begi-ninia ere betzuloan ezkier ez dagolarik? Goen Y 1934, 181. Gaurgero garbi dauzkak / begi-ninietan / Aita-Seme-Gogo Deun / Iaungoiko batetan. "Tienes ya reflejados en tus pupilas" . Or BM 5. Aitonak asi dira birunda landetan, / uzta alaiak ikusiz begi-ninietan. "Alegrando su pupila con la perspectiva de una buena cosecha" . Or Eus 289. Odei beltz izugarrien artetik, itxaropenaren irriñoak ziztatu zion begininia. TAg Uzt 128. Ez ezazue luzaroan tinkatu ondarrean begiraturik; ikara-miña sortuko lizueke, bestela, begininietan. Ib. 37. Nere begininiai noizpait azaldu zaiena, etzaie egundo itzaliko. Ib. 241. Eroren begiak ditut!! [...] Betazpi ikaragarriak ditut, eta bi txinpart ematen dute begininiak. Txill Let 96. Une artatik beraz, beste anzkera batez etorkion begi-ninietara Joneri Madalenen irudia. Erkiag Arran 160s. Ager ta oste ebillen itxaropen-izpia, gar barri batek arnastuta, zuzi dirdai antzo, distira zorabiakor, begininien zulagarri biurtu zan. Ib. 196. Xabale ixilik, mendi gallurretako argiarekin trikornio aien beltza begininietatik garbitu eziñik. Ugalde Iltz 46. Gure Rosak esne-saltzaille gaztea begi-ninietan lotua ote duan edo... NEtx LBB 44.
azpiadiera-1.1
(Como símbolo de lo más preciado).
Hire kidetan bakharrik / amultsuki menaiatu; / begi-ñiñiaren pare ere maithatu. Gy 245. Begi-ninia bezala zain nezazu zure eskuinari bihurtzen diren gaixtaginetarik. Dv Ps 16, 8 (Ol, Ker betse(i)ñ). Apaizak, ba, ikastetxeak bere begininiak bezela zaitu bear ditu. JBDei 1919, 293. Bai esku zabala [amarena], . / sabel berokia, begi maitakorra. // Begi-nini gaitin. "Somos niñas de sus ojos". Or BM 136. Pentsamentu au begininikoa zan illobarentzat eta laister erantzun zion baietz. Sorarrain Lili 41. Erri orixe zuen Platonek bere argi, bere osasun eta bere begi-nini. Zait Plat 117. Oh eguzki-argi izpi! / Jainkozko begi nini / Lotan dagon / Gure iriko / Tellatu gañera / Eguna dator / Ez da deus gertatu. Lab SuEm 176.
azpiadiera-1.2
" Yire begininiaren dakadak (Sal), lo tengo para tu ojo (no te lo daré, ca)" A.
sense-2
2. "(Sal), el medio, el mismo centro de una cosa. ¡Ojala minbizia erkinen alzain txintxurri-begi-ninian! (Sal), ojalá te salga el cáncer en el centro de la garganta (dicho por una mujer a su hermana)!" A.
Arantzazuko eskualdea, / Aizkorriren biotz-muña, / lau probintzien beginini gaur, / erroitz zakarrena antziña. SMitx Aranz 85.
sense-3
3. Nudo (de árbol, de planta).
Udaberrian [...] zugaitz-barruan izerdi berri bat sortzen da. Izerdi orrek begi-niniak ernerazten dizka, begi-nini oietatik ostro mardulak datozte. MAtx Gazt 37.
begi-nini
<< bederen 0 / 0 behar >>
  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • +34 944 158 144
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper