Orotariko Euskal Hiztegia

OEH - Bilaketa

168 emaitza sagu bilaketarentzat

Sarrera buruan (36)


Sarrera osoan (132)

Euskaltzaindia. OEH. Orotariko Euskal Hiztegia
goiburua
1 bizar.
tradizioa
tradizioa
Tr. Documentado en todas las épocas y dialectos. La forma con palatal bixar tiene valor expresivo (v. BIXAR) salvo en aquellos casos en que se trata de una palatalización automática, hecho que ocurre en algunos textos vizcaínos del s. XX.
sense-1
1. (gral.; Lcc, IC 441r, Mic 5v, SP, Deen II 93, UrduñBerb 396, Urt Gram 19, Ht VocGr , Lar, Añ, Lecl, Arch VocGr , VocBN , Gèze, Dv, VocB ; bizer AN-olza), bixar . Ref.: Bon-Ond 140; VocPir 240; A; Lrq; Iz ArOñ , Ulz; Asp ANaf ; Etxba Eib ; EI 293.
Barba. "Barba cana, bizarrurdina" Lcc. "Gizonak bizarra xuri, tirrit horri (Lc), del hombre de barbas blancas, se debe desconfiar; (lit.) el hombre (tiene) barba blanca, pedo a ése. Gizonak bizarra beltz, atea horri hets (Lc)" A. "Agura txiki belendriñ, bost bizar da sei agiñ: mizpiria" Iz ArOñ (s.v. agura).
Bizarra Tota (1156). Arzam 182. Don Bicent Biçarra (1286). Ib. 182. Item a Pero Vicarra (1421). Ib. 182.
Kantoeko sarzaikeran, / Aen bizar[r]ak ikara zirean. (Cantar de la quema de Mondragón). TAV 3.1.7. Bizar ilari lotsa gitxi. RS 119. Elli dollorrean ezta zer autu, ta bizar gorritan gitxi zer sinistu. "En barba roja". Ib. 384. Astoagaz adi kirolan ta deik buztanaz bizarrean. Ib. 116. Kaltea dagianak, bizarra lepoan. TAV 3.3.1, 169. Batean bizarra, bertzean beharriak thiratzen zerautzan. Ax 343 (V 228). Haur nigar egin nahiak aitari bizarra tira. O Pr 221. Indazu espillua ta artaziak, dagida ondo imini bizarrau. Mic 12v. Bizar ongi orraztatua, xirlo ixurtuak. SP Phil 199. Bizarra da edergarri bat gizonaren begitartean. Ib. 225. Gizon illak bizarra otz (AN). "A muertos y a idos no hay amigos". Aq p. 63. Motz-arazi zioten bizarraren erdia. Lg I 304. Arpegija apaindu, baña laster ostera bizarrez janzi, sustraijak atera ez zirialako. Mg CO 143. Ze langintza zamargin, bizarrak bizarra eragin. Mg PAb 122 (Azkue, en su ed. de 1899, 81 traduce 'la barba produce barba'; en DRA, s.v. zamargin, se da sin otra explicación la lectura biarrak biarra eragin, 'la necesidad hace trabajar'). Belarrondokoak alde bietan emoten eutsazan; batean bizarretik, bestean belarriti tiratuten eutsan. Añ GGero 250. Ermitaño bat aker batek baño bizar andiagoa zuana. AA III 485s. Buruko illea eta bizarra / dakazkite zuritubak. Echag 59. Eskua ahorpegira eramanik, / Bidarreko bizarretik / Zia du idokiten. "Au poil du menton". Arch Fab 221. Balautzu eman zeruak, / Zentzu hainbertzen kaskoan / Nola bizar kokotsean. Gy 42. Okotzeko bizarretik eldu zion. Lard 203. Kokotsean bizarra, buruan xapela. Hb Esk 201. Bere bilo nahasiaz, bere bizar luzeaz, bere soineko bitxiaz. Laph 38. Masalgañetako bizarra luze ta zuriya. Sor AKaik 110. Ule luze ta bizar urdiñez / Agura itzaltsu bat zan. AB AmaE 10. Bere bizar luzea odolez thindatua zabilan. Elsb Fram 85. Nire mosuko bizar erdi-gorri erdi-urdin onei begiretute. A BGuzur 142. Gizon bat, arpegi guztia, ezpanak ezeze, bizarrez beteta. Ib. 114. Bizarra gorrizka-samarra, ondo orraztua. Ag AL 58.
(s. XX). Bere bizar beltz ederrarekin. JE Bur 107. Bixerra be sarratuba, buruko ulia lez. Kk Ab I 31. Kazeta moldatzaile gehienek ez die ene bizarreko ile bat balio. Barb Sup 15. Asto batek norbaiti jan zion bizarra. Ox 176. Buruko uliak zergattik zurittuten dira bixarra baño len? Otx 41. Ta nik iru eguneko bizarra; sasiak yana arpegia. Ldi IL 39. Jainkoak daki zenbat eguneko bizarra. JAIraz Bizia 71. Berrogei urte inguruko gizon gordiña, bizar aundi batekin eta ile-adats ugariekin. Or QA 120. Zilkorainoko bizar baten ibiltzea bere ez ote da merezimendu bat? Zerb Azk 45. Haren tatar-bizar beltz mehe luzeari. Mde Pr 222. Kaputxino batek baiño be bizar geiago eukan da. Bilbao IpuiB 69. Bildurrez diran bizar gitxiko / mutikoaren antzera. In BEnb NereA 34. Bizarra eskuz biurrikatuz ari zan sofista. Zait Plat 151. Bizar bageko mutil gazte batek. Ib. 34 (v. bizargabe). Beste bat dirudi gazteak, arpegiko sasi antzerako bizarra ebagi ostean. Erkiag BatB 122. Bizar hunen poxi bat lehuntzerat. Larz Iru 54. Iparragirre urteen buruz / zuri da buru-bizarrez. NEtx LBB 290. San Pedro zala pentsatu nuan, bere bizar aundiarekin nere animaren billa zetorrena. Uzt Sas 25. Jantzi orregaz, ordiazko bizarra eta beste aldera batzukin benetakuan antzera agertzeko. Etxba Ibilt 464. Gizon andi ederra zan, orduan bere bizar zuriagaz. Etxabu Kontu 12. Pentsatuko ere du ez ote den hori oraingo moda txoro horietakoren bat, plastika astraktoa, musika konkretoa, bizar luzeak eta gona laburrak bezalatsu. MIH 191s.
v. tbn. Arr GB 142. Xe 226. Urruz Urz 22. Azc PB 349. StPierre 16. Tx B 141. TAg Uzt 279. Etcham 47. Etxde AlosT 42. Lek SClar 112. Anab Aprika 17. Osk Kurl 177. Salav 64. Alzola Atalak 85. Olea 117. in BBarand 67. Ataño TxanKan 76. Larre ArtzainE 133. Gerrika 68. Albeniz 48.
(Uso pl.).
Joanes Leorrak ateratzeko tiraka bere bizarrak. LasBer 576. Bere bizar zuri luzeak dardaraka daukazala. Ag AL 27. Arpegi-arpegijan jo eben eta ore-ore egindda bixarretan geldittu yakazan. Otx 167. Besterena soñian dezun kapotia, / zuriturik bizarrak eta bigotia. MendaroTx 222. Bere bizar luzeak, arropa urratua eta gorputzari itsasita zeraman zikinderia somatuz. Etxde JJ 186.
v. tbn. Osk Kurl 102.
Bigote.
Bizar zama bat sudur pean. Hb Egia 148. Ezpañaren gañean zeukan bizar-gorriak txit ederki ematen zion. Zab Gabon 52. Ezpanetako bizarrari tenga. Ag Kr 150. Zutunik ibilteko / ez dira ain txarrak, / dotore ipiñirik / surpeko bixarrak. Enb 162 (v. sudurpeko). Ene, bixar moltsua / erre yaka atsuari! "El bigote". Laux AB 64.
(Uso pl.).
Beiseiñetan zirudian katua / bizarretan sagua. Zav Fab RIEV 1907, 95. --Zer ekarri dek or, ezpañ gañean? --Orixen da galdera. Bibotea. --Bibotea? Kendu itzak bizar oiek ainbat lasterren. Ag G 117s. Moztu zizkion goi-ezpañeko bizarrak. Ib. 118.
(Fig.).
Gipuzkoako mendi gogoangarri oek, ain dira itzal andikoak, bizar latz gogorrez janziak, eta buruak zuti goraturik dauzkatenak. Izt C 33.
Barba (de cabras, etc.). "Aker-bizar, perilla (V-arrig)" A Apend. Cf. Iz IzG: "Eperbizarra, la cola de caballo (planta)".
[Auntzak] eragin / oi zutela farra, / falta zitzaielako / zintzillik bizarra. It Fab 72s. [Auntzak] gorputz egokia du, / ederra bularra, / frantzesak bezelaxe / luzea bizarra. Noe 55. Asi ziren ogiazalari ozkaka ta aker-bizarraren erroa atsegiñez yaten. Or Mi 89.
(Uso pl.). "Auntz-bizarrak, barbas de chivo; perilla. Lopetxuak zituan lau edo bost auntz-bizar okotzpian" Etxba Eib.
Zuaz ortik orrantz zeure auntz-bixarrakaz, zeure zeregiñak egitten. Otx 164. Ebaki nizkion akerrari bizarrak. Arti MaldanB 200. Are aipatzekoak Kinipiko akerrari mozten dizkien bizar zuriak. Ibiñ Virgil 100.
Bigote (de animales).
Onek ezteutse / itxiten otso bizarrik. Azc PB 77. Txakurra, zertan ago / atian erdiyan? / [...] / berriz e bizerra erten- / go dik ipurdiyan. Tx B 187.
(Uso pl.).
Egon zaite zu emen, / Bizarrak koipetuten. Mg PAb 98 (un ratón de casa a otro de campo). Zaude, zaude, zu emen bizarrak koipetzen, beti auzitan bezela Katu, ta Etxekoakin. VMg 13. [Katamotzaren] ortz agiñak, sudurmintzetako bizar lodi gogorrak. Izt C 193. Sagu batzar bat goienen baten / pozik egoan artoa iaten / agertu artean bere bizarrak / bertan katarrak. Azc PB 44.
Barba (de ballena). "Emballenar, balea bizarrez soñekoak egin" Lar.
Eun da ogei duroz / balean bizarrak. Arrantz 110.
Kolko-bizarra gora, an doakoz / noizik beinka moxorroak. "El pelo del pecho". Or Eus 300.
(Fig.). Valor, hombría.
Nabasen moro artean / Bizarra agertu zendualako / batean eta bestean. AB AmaE 49. Eztiñot zireala neskatilla txarrak, / Etxeko gobernuan eukezan bizarrak. Ib. 418. Ik duk bizar, adiskide, ta ik egiari aurrez-aurre begiratzeko bekoki. Ldi IL 91s. Mutiko beldurtiek, illun-une baten barrena ibilli bear dutenean, badakizu zer egin oi-duten. Zarata aundia. Alatsu atera dizut nik ere onako au. Nere bizarragan geiegi ez sinisten ta, zarata orren bidez, nere burua iñorena baño leenago egibearrera lotu nai izan det. Ib. 95. Ia datozala ona mutil ollo orreek, bixerrik badabe! Kk Ab II 166. Modu egokian apenduteko bizarrik ezpa eben. Erkiag BatB 90.
sense-2
2.
(Tras gen., con el sdo. de '(algo o alguien) muy grande, imponente').
"Guapo, galán, lucido, ederra [...]. Gizonaren bizarra zaude, hombre, estás muy guapo" Lar.
Egitekoaren bizarra! / Gangor andiarekin aiz gangarra. / Euk eman dek iltzeko erabakia. Mg in VMg 96 (traducido en nota "¡bella hazaña!"). Eginaren bizarra! / gangar andiagaz az gangarra. / Emon dok ilteko erabagia / idun ori izateko ebagia. Zav Fab RIEV 1907, 532 (Azkue tarduce s.v. gangar "barba de lo hecho"). Jolaserako goguaren bizarra dakartzu zeuk. Ag G 148. Gogoaren bizarra bear du gizonak urtero bere tristura onela berritzeko. NEtx Antz 80.
sense-3
3. (V, G, AN ap. A ; Lar, ).
Barba (de vegetales). "Arista, gari bizarra " Lar. "Raspa de espiga" . "Arista de plantas, p.ej. del trigo" A. Cf. artabizar.
Igit-denboran baditu aleak bere azalak, bere bizarrak eta bere lastoa ere, ta oriek kendu behar zaizka. Mb IArg I 203. Zeren askotan ogi bizargabeek bizarra hartzen baitute tokiz aldatzetan. Dv Lab 39. Ene mintzoa, yaulkitako galburuaren bizarra dun. Or Mi 7. Gal-bizarra ta gal-autsa beorren sudurretara unan. Ib. 104. Kozkortzen asi diran artoek / agertzen dute bizarra. Or Eus 295. Bizar artean galburu guriak erdi ezkutuka erakusten zituelarik. Erkiag Arran 10s. Bizarra igartu zaie, zorroa arrotu [arto-buruai] . Zendoia 94.
azpiadiera-3.1
" Sagar bizarra, mousse de pommier" SP.
azpiadiera-3.2
" Sustar-bizarrak, las últimas ramificaciones de las raíces" Iz ArOñ 222.
sense-4
4. (BN-ciz, Sal, R; VocBN ). Ref.: VocPir 239, 240; A.
"Menton ., bizar (R)" VocPir 239. "Barbe [...] bizarreko bilo (R)" Ib. 240. "Ce mot bizar est parfois employé improprement au lieu de kokotz" VocBN. "(BN-ciz, Sal, R), barbadilla" A."Bizar-kunkurra (R), la punta de la barbadilla" Ib.
azpiadiera-4.1
"(V, G, AN-gip), barbadilla de la merluza" A.
sense-5
5. "(L-sar), filo de cuchillo, etc." A. Cf. ahobizar.
sense-6
6. "Brizna (AN)" A Apend. v. pizar.
Odei bizar bat ez da ager iñon. "Por ninguna parte aparece ninguna nube" . Or Eus 326. Aize zurrunbilloa asi zan, eta lurrean egozan orri, papertxu, saskara, zikin eta bizarrak bira-biraka asiaz, egundoko aize-gurpil eta txirimolak egiten zituen kale zokondoetan. Erkiag Arran 161.
azpiadiera-6.1
"Chiquitín, [...] tratándose de peces: arrain bizarrak, peces muy pequeños (V-m)" A EY III 372.
azpiadiera-6.2
Itzak txintxo datoz / bizar asko gabe, nik bear neurrian lumaren ertzera. "Sin mayores ripios." Or Poem 529.
sense-7
7. (V-gip).
Rebaba. "(Armería) rebarba [sic] de los estampados" Etxba Eib. .
azpisarrera-1
AHOAN BIZARRIK EZ EDUKI. "Aoan bizarrik eztauko (V-arr-oroz), (litm.) no tiene barbas en la boca, tiene apetito" A.
azpisarrera-2
BIXAR (L, BN, S; T-L). Ref.: Lh; Lrq. "Dim. de bizar, barbiche". "Barbiche" T-L. Cf. Alth Bot 7: "Delphine, gathü bixar". No incluimos aquí los ejs. de palatalización automática.
Lendabiziko illea eta / ondoren berriz bixarra. Tx B III 97. Moja juaten bazera, brakak tajutzen ez dezu noski lanik izango, ta kokotzeko bixarrak kentzen ikasi biarko dezu. Alz Burr 20.
azpisarrera-3
BIXAR-GURI. "Blanc-bec, gaxte, bixar-guri" T-L.
azpisarrera-4
BIZAR-AIZTO. "Navaja de afeitar, bizarraizto (neol.). Lit. 'cuchillo de barba'" A DBols. v. BIZAR-LABANA.
azpisarrera-5
BIZAR-HANDI (R-urz; -aundi G-azp, AN-gip-5vill). Re.EI 293; Gte Erd 64, 80. "Barbudo, bizarandi (R-urz)" EI 293.
Bizar aundi arrek / izkribatzen dizkizu / zuri bertso abek. Bil 153.
azpisarrera-6
BIZAR-HATS. De barba sucia.
Etxeko alaba, edo urliaren batekin igarotzen zan ermitaño bizar atsa bear ez lirakean gauzetara. AA III 485. Etxe artako sarrera bizar-atsarentzat zan bekaturako bide eta perill urkoa. Ib. 485.
azpisarrera-7
BIZAR-BELAR. "Bizarbelhar, herbe au coton, plante dont les feuilles sont couvertes d'une espèce de coton" Hb.
azpisarrera-8
BIZAR-BELTZ. "Barbinegro, bizar beltz" Lcc.
Gizaseme aundi sendo igar bizar-beltz bat. Ldi IL 40.
azpisarrerakoSense-8.1
(Fig.).
Gañerontzekoak biribillatu ziran, Españaren zaintzalle ta gordeleku beti izan ta izango ere diran, mendi goititu latz gogor bizar-beltz oetara. Izt C 4.
azpisarrera-9
BIZAR-BERRI. Joven.
Baditeke ukalondoa sartzea idazle berritzat edo ez-aritzat yotzen zaitudala. Baña, zerorrek baitiozu illunpetik zatozela. Egia ba-da, ongi-etorri; ta, gañera bizar-berri ba-zaitugu, ongi ta obeki etorria. Ldi IL 87.
azpisarrera-10
BIZAR-BUSTI. "Barbiteñido, bizar bustia" Lcc.
azpisarrera-11
BIZAR-BUZTANAK. Pormenores.
Mordobikoren ardandegia, txokorik begikoena zan erri zeeko gizonentzat. Antxen batzen zituen eurak erriko kontuen bizar-buztanak. Erkiag BatB 15.
azpisarrera-12
BIZAR-EBAKITZE. Afeitado de la barba.
Nere ille apainketak eta nere bizar ebate-lanak egiñez. Albeniz 129.
azpisarrera-13
BIZAR-EGILE. v. bizargile.
azpisarrera-14
BIZAR-EGINGUA ( (det.)). Barbería. v. bizartegi.
Bizar eginguan. Mde Pr 68.
azpisarrera-15
BIZAR-EGITE (Añ; bizargite Lar, Hb). "Rasura de barba" Lar y Añ.
azpisarrera-16
BIZAR-HERTSI. "Cerrado de barba" Lar.
azpisarrera-17
BIZAR-EHUN. "Peynador, de hacer la barba, bizar zapia, euna" Añ.
azpisarrera-18
BIZAR-GORRI. "Ahenobarbus" Urt I 322. "Barbirrubio" Lar. "Gizon bizar-gorri, ez fida horri (Sal, S); gizon bizar-gorri, aldara bideti horri (L-sar); bizar-gorri, bide orri (V-gip)" A.
Noizbait eldu zan zori txarrean / mutil bat bizar-gorria. Azc PB 112. Hor, heldu zaiote gizon bizar-gorri bat. "À barbe rouge" . Barb Leg 127.
azpisarrerakoSense-18.1
De barba roja (ensangrentada).
Basoko erregea, / Karlos bizar gorri. Echag 161.
azpisarrera-19
BIZAR-GUTXI. "Barbadillo, bizargitxia" Lcc.
azpisarrera-20
BIZAR-ITXI. "Cerrado de barba" Lar.
azpisarrera-21
BIZAR-KENDU. "Barbihecho" Lar.
azpisarrera-22
BIZAR-KENTZAILE (V, G; Lar, Añ), BIZAR-KENLE (Lar, Añ, Hb). Ref.: A; Arin AEF 1960, 67; Etxba Eib; Elexp Berg. Barbero. "Afeitador, bizarkentzallea" Lar. "Barbero, bizarkenlea" Ib. "Peluqueros" (G-goi) Arin AEF 1960, 67. "Bizar-kentzallia, geixenetan izaten zan bide batez, abarketagiña" Etxba Eib. "Illea ta bizarra mozten duena" Elexp Berg. v. bizargile.
Bizar-khentzailearen haizturrek bere ileak azkenez hunkitu zutenetik. Osk Kurl 97. Maixu Nikolasek, erri bereko bizar-kentzailleak. Berron Kijote 32. Damian bizar kentzaillea zan. Etxabu Kontu 20. Besteri gerta ez dakion Altube jaunaren bizar kentzaile zezenzaleari gertatu zitzaiona. MEIG II 93.
azpisarrera-23
BIZAR-KENTZE. Afeitado de la barba.
Azken bizar kentzea / suaren argira. Zendoia 30.
azpisarrera-24
BIZAR-KOIPE. "Bocera, bizarkoipea, bizarkutsua" Lar.
azpisarrera-25
BIZAR-KUTSU. "Bocera, bizarkoipea, bizarkutsua" Lar.
azpisarrera-26
BIZAR-LABANA ( -ña V), BIZAR-NABALA (G, L, BN-baig; Ht VocGr 413, Hb (-al), Dv; bizar-nabela Sal, S; Arch VocGr, VocBN, Gèze). Ref.: A; Lrq. Navaja de afeitar. v. BIZAR-AIZTO.
Bizar nabalak ez du egundaino ukitu ene burua. Lg I 233. Bizarnabala zorrotzak bezala zimarkhu egin duk. Dv Ps 51, 4 (Ol y Ker aizto zorrotza). Zazpi errial kosta omen zaio / afaitatzia burua, / Atze aldeko ille guziya / bizar-labanaz kendua. Tx B II 34. Nik beste harmonika bat, hobeagoa, emanen dinat... Eta bizar-labana bat emaiten dio. Mde Pr 69. Buruan zaldar bat zualako, moztu egin zizkioten ileak bizar labaña bategaz. Osk Kurl 153. Koro hura [...] bizar-nabalaz ximenki arrasatuz egina. Larre ArtzainE 159.
azpisarrera-27
BIZAR-LATZ. "Barbizaeño, bizar latz" Lcc.
azpisarrera-28
BIZAR-LUZE. De barba larga.
Oien artean zan bat / biziro andia, / bizar luzea eta / txit ille zuria. It Fab 111. Bizar-luze ta arlote jantzita, bere txispa makulutzat zuala. NEtx Antz 138.
azpisarrera-29
BIZAR-MOTX. "Bizar-motx, lampiño" A.
azpisarrera-30
BIZAR-MOTXAILE (Lar, Añ), BIZAR-MOXTAILE (Hb), BIZAR-MOZTAILE (Hb), BIZAR-MOZLE ( -mosle Hb). "Barbero, bizar-motxallea" Lar y Añ.
azpisarrera-31
BIZAR-MOZTE. Afeitado de la barba.
Garai artan ez illea bakarrik; arpegiko bizar moztea ere asko egin bear izaten zan. Albeniz 113.
azpisarrera-32
BIZAR-MOZTU (bizarmoxtu Lar). "Barbihecho" Lar.
azpisarrera-33
BIZAR-NABALA. v. BIZAR-LABANA.
azpisarrera-34
BIZAR-OIHAL. "Linge à barbe" Hb.
azpisarrera-35
BIZAR-OKOTZ ( (Lar, Hb)). Perilla. "Pera de doctor, &c." Lar.
azpisarrera-36
BIZAR-ONDO (Pelo de) barba.
Bihurtzen ditu bortz edo sei gathu bizar ondo, ezpainetik dioazkonak. Hb Egia 151. Begitartea xuko, bizar ondo bat gabe, iguzkiak eta nekeak kaskaildua apur bat. JE Bur 24.
azpisarrerakoSense-36.1
Pelillo (de plantas).
Ikusiko du laborariak aberek, guri delarik, [asuna] zoin gogotik deramaten; geroxago diote bakarrik beltzuri egiten, pherdatua delarik eta hain saminki ausikitzen duten bizar-ondo hek larritzen zaizkolarik. EskLAlm 1914, 32. (ap. DRA)
azpisarrera-37
BIZAR-ONTZI. "(G-nav), bacía de barbero" A.
azpisarrera-38
BIZAR-OZTA. "Barbiponiente, bizar ozta" Lcc.
azpisarrera-39
BIZARPEAN. Bajo la barba.
Anaia Aubert badago bizarpean irria gordez. Prop 1897, 122.
azpisarrera-40
BIZAR-PEITU (A). Imberbe.
Gizon bizar peituti, eta emazte bizarzuti, ihes-egik nola kozuti. "Homme qui n'a point de barbe" . O Pr 193 (tbn. en Mg PAb 172). Ez dakit beltza edo zuriya dan; bizardun edo bizarpeitua. Inzag Kabuxak 116.
azpisarrera-41
BIZAR-PUNTA (Sal). "Menton" VocPir 239.
azpisarrera-42
BIZARRA EBAKI. Cortar la barba; afeitar la barba.
Ain umetzat ere ez neukaken nere burua. Astero bizarra ebakitzen bainun. Ataño TxanKan 117. Tolosara joaten zan bizar ebakitzera. JAzpiroz 134. Pelukeri txiki bat, illea apaintzeko lekua; eta bizarra ere ebakitzen zuan. Albeniz 48.
azpisarrera-43
BIZARRA EGIN (V, G, AN-larr-5vill, L, S; Lcc, Urt, Ht VocGr, Lar, Añ, Dv). Ref.: A; Asp ANaf. Afeitar(se). "Afeitar la barba, bizarra egin" Lcc. "Adradere, murriztu, bizarra egin" Urt I 231. "Raser, bizargitea" Ht VocGr 413. "Afeitar, quitar la barba" Lar. "(Hazme la) barba, harete el copete, egiadak bizarra, ta nik hiri galbarra" Ib.
Bizar egiten ikasten dabee mutillak laster. Badira baserritar bizar egiten jarduten dabeenak. Mg PAb 48. Bizarra egin, arpegija apaindu. Mg CO 143. Igande goizetan, bizarra eginik, athorra xuria eta soineko garbiak jauntzirik. Arb Igand 118. Bizarra egin eta yantzia aldatutakoan, aurkeztu zitzaion. Ol Gen 41, 14 (Bibl bizarra egin; Ker bizarra kendu, BiblE bizarra moztu; Urt moxtu, Ur moztu, Dv ileak moztu). Bizarra egiteko tresnak. Erkiag BatB 122. Bizarra egiteko pusken aphailatzen lotzen da. Larz Senper 18. Handik ekartzen dut bizar egiteko lama bat. Etchebarne 60.
azpisarrera-44
BIZARRA ETORRI. Salir la barba. v. BIZARRA JIN.
Motz-arazi zioten bizarraren erdia [...]. Davitek minki hartu zuen gauza. Egorri zituen yendeak bere mandatari ohorezkoen biderat heien kontsolatzekotzat, eta hei erraterat ez agertzeaz hala Jerusalemen; bainan egoteaz Jerikon, bizarra berriz ethor-arteraino. Lg I 304.
azpisarrera-45
BIZARRA JIN. Salir la barba.
Scipioek hamazazpigerrenian etsaien artetik ideki zian bere aita. Probus bizarra jin beno lehen, zen tribun harmadetan. Egiat 256. Jo ninduen zenbat xuri zen eta mehe, zer bizar beltz ederra jina zitzakon, nolako sotana laburra zerabilan. JE Bur 128.
azpisarrera-46
BIZARRA KENDU (V-gip, G-nav, AN-gip, B; Lar, Añ). Ref.: Etxba Eib; Gte Erd 64; Elexp Berg. Afeitar(se). "Afeitar, quitar la barba" Lar y Añ.
Bizarra kendu baga ezin egon geindez. Mg PAb 49. Bizargin edo barberuak apainduten dau arpegija bizarra kenduta. Mg CO 80. Bizarra kenduz geroz / Eskualduna gazte. Etcham 126. Zin egin zuen etzuela bere bizarrik kenduko inglesak bere uhartetik joan arte. Arti Ipuin 48. Aitak egunoro khentzen zituan bizarrak eta zazpi labaiña zeuzkan. Osk Kurl 103. Nola sekulan eztuan bizarrik kendu kalean. And AUzta 61. Ez duta ene kokotsari bizarra kentzeko astirik ere ukhanen. Larz Senp 40. Bizarra kentzeko orritxoak. Lab SuEm 167. Neri illea moztu baiño leen, bere bizarrak moztu ta kenduko dizkiot. Berron Kijote 87. Bizarra kendu ta jantzia aldatuta. Ker Gen 41, 14 (Ol bizarra egin). Bizarra kentzea kostatzen zaidak. Ostolaiz 95. Asi zaitezte bizarra bustiten, eta geu etorriko gera kentzera. Gerrika 68.
azpisarrerakoSense-46.1
Haguna ta bizarrak batera khentzen zituan labaiñaz.Osk Kurl 102.
azpisarrerakoSense-46.2
" Bizarrak kendu, desbabar [sic] las piezas, generalmente las que proceden de los trabajos de estampación. Trokelak ganoraz ez zorroztiarren emen gabixak, bizar-kentzen denpora geixago galtzen " SM EiTec1 147. " Bizarra kendu, quitar la rebarba de las piezas estampadas. Bizarrak kentzen jarri nabe, gubill zabalakin " Etxba Eib.
azpisarrera-47
BIZARRAK GATIK. "Bizarrakgaitik ezeban nai izan, no quiso por nada. Litm. Por las barbas (V-ger-m-...)" A EY III 316.
Bizarrakaitik ezeutsen [iudearrai] legorrean oiñak ipintea laketu edo itxi. A Ezale 1897, 305b.
azpisarrera-48
BIZARRAK IKUSI (Tras gen.). "Gozien bizerrak ikusi ditu, cuando una persona había visto la miseria" (G-azp; comunicación de I. Gurrutxaga, 1931) ABibl. "Juteako ereetan bizerrak ikusi ditusue" (hablando de un incendio) Ib.
azpisarrera-49
BIZARRA MOZTU (Añ, Gèze; b. motxtu Urt; b. moxtu Lar; b. mostu Añ). Cortar la barba; afeitar la barba. "Adradere, murriztu, bizarra egin, bizárra motxtu" Urt I 231. "Afeitar, quitar la barba" Lar y Añ. "Raser, errada, bizar motz" Gèze.
Auzokoaren bizarra moxten dakusunean, sarrezazu zeurea urean. "(Quando la) barba de tu vecino vieres pelar..." . Lar. Moxtu zituen ilea eta bizarra. Hb Egia 61. Ez bizarra moztu, ez gosaldu, yantzi ere ozta-ozta, banoa. Ldi IL 39. Bizarra egunero mozturik. Erkiag Arran 27. Bizarra igandeetan moztutzen zuan. Salav 33. Neri illea moztu baiño leen, bere bizarrak moztu ta kenduko dizkiot. Berron Kijote 87. Bizarra moztu, arropak aldatu. BiblE Gen 41, 14 (Ol bizarra egin).
azpisarrerakoSense-49.1
Motx arazi zioten bizarraren erdia.Lg I 303.
azpisarrera-50
BIZARRARREN, ZURE BIZARRARREN. Por tu barba (expresión de súplica).
--Zatoz nere esanetara ta arbelik iñoiz eztuzu egingo. --Ez, zure bizarrarren! maitena ez erauzi. 'Por la mejilla' . Zait Sof 43.
azpisarrera-51
BIZARRETAN (Tras gen.). Ante, delante.
Barreka erantzun eutsan / bere bizarretan. Azc PB 81.
azpisarrera-52
BIZAR-TXORRU. "Bizar-txorrua, el cañon de la barba " A (s.v. txorru).
azpisarrera-53
BIZAR-TXUKUN. "Barbilindo" Lar.
azpisarrera-54
BIZAR-ZAPI. "Peinador, de hacer la barba" Lar y Añ.
azpisarrera-55
BIZAR-ZIKIN. De barba sucia. Cf. Iraola 79 Bizar-zikin, usado como apodo.
Eskeko agure bat, bizar zikin, ule luze, ugerdo koipatsu bat. Elexp Berg 114.
azpisarrera-56
BIZAR-ZURI. De barba blanca. "Barbicano, bizartxuria" Lcc.
Zer ziniro, bizarra xuriari erran baleza bere ontzian belloki delakoz nahi dela egon ta berzer ez lekhürik egin? Egiat 166. Baña libertadea / nueneko izan, / bizar-zuria eta / buru-solla nintzan. It Fab 178. Etzare egiña ukhaiteko / Bizar zuri bat lekaio! "Qui menez laquais à barbe grise" . Gy 200. Gizon bizar-zuri ainbeste urtekoa. Ag AL 51. An zegoan gizon bizar-zuri bat. Or SCruz 93. Ta aitona zar bizar-zuri bat / trallan duela aurrian. Tx B II 207. Zortzi-bat-amar bildu diraneko, Roio Vilanova bizar-zuria dugu zutik, itzaren yabe. Ldi IL 21. Aita Jaungoikoa, bizar-zuri, azkenengo. NEtx Antz 118. Gizon zaar bat bizar zuria. Anab Aprika 31.
bizar
<< bertan 0 / 0 bukaera >>
  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • +34 944 158 144
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper