Onomastika - Euskaltzaindiaren Arauak

68 emaitza.

32.- Espainiako erresumako autonomia-erkidegoen, probintzien eta probintzia-hiriburuen izenak (Onomastika)

36.- Frantziako errepublikako eskualde-, departamendu- eta hiriburu-izenak (Onomastika)

38.- Munduko estatu-izenak, herritarren izenak, hizkuntza ofizialak eta hiriburuak (Onomastika)

45.- Gure egitura politiko batzuen euskal izenez (Onomastika)

47.- Hizkuntza hilak eta klasikoak (Onomastika)

51.- Kontinenteak, geografia izen nagusi batzuk eta herritarren izenak (Onomastika)

52.- Munduko geografiako zenbait izen (mendiak, ibaiak, itsasoak) (Onomastika)

53.- Munduko estatuetako hizkuntza ofizialak (Onomastika)

57.- Euskal herrialdeen, herritarren eta euskalkien izenak (Onomastika)

Herrialdea Herritarra Euskalkia
Araba arabar Arabako euskara
Bizkaia bizkaitar bizkaiera
Gipuzkoa gipuzkoar
giputz
gipuzkera
Lapurdi lapurtar lapurtera
Nafarroa (Garaia) (Hegoaldeko) nafar
Nafarroa Garaiko
(goi) nafarrera
(goi-) nafarrera
Nafarroa Beherea (Iparraldeko) nafar (behe) nafarrera
Baxenabarre Nafarroa Behereko
baxenabartar
(behe-) nafarrera
Zuberoa zuberotar zuberera

59.- Ibaiak (Onomastika)

60.- Aintzirak (Onomastika)

66.- Santutegiko izen ohikoenak (Onomastika)

70.- Mundu zabaleko uharte nagusiak (Onomastika)

76.- Latin eta greziar pertsona-izen klasikoak euskaraz emateko irizpideei buruzko erabakia (Onomastika)

82.- Grezia eta Erromako pertsonaia mitologikoak (Onomastika)

92.- Zuberoako herri izendegia (Onomastika)

99.- Zuberoako herri eta herritarren izenak (Onomastika)

108.- Lapurdiko udal izendegia (Onomastika)

122.- Nafarroa Behereko herri izendegia (I) (Onomastika)

125.- San, santu, done eta besteren erabilera (Onomastika)

128.- Nafarroa Behereko herri izendegia (II) (Onomastika)

129.- Aita santuen izenak (Onomastika)

133.- Nafarroa Behereko herri izendegia (III) (Onomastika)

139.- Euskal Herria izena (Onomastika)

Gauzak horrela direlarik, eta 2003ko uztailaren 18an Euskaltzaindiak, Donostian onarturiko adierazpenean oinarriturik, honako Araua plazaratzen du:

  1. Araba, Bizkaia, Gipuzkoa, Lapurdi, Nafarroa (Beherea eta Garaia) eta Zuberoa batera izendatzeko erabil bedi Euskal Herria izena.
  2. Idazkerari dagokionez, bi hitzetan eta biak letra larriz.
  3. Gogoratu behar da bukaerako –a hori artikulua dela. Hortaz, erabil bedi: Euskal Herria, Euskal Herrian, Euskal Herriaren ..., baina Euskal Herriko, Euskal Herritik, Euskal Herrira. Beraz, gaizki daude *Euskal Herriako, *Euskal Herriatik, *Euskal Herrin edo *Euskal Herriren bezalakoak.

Era berean, izen honek bere azken –a galtzen du ondoan beste determinatzaileren bat edo adjektibo bat daramanean. Adibidez: Euskal Herri maitea, Euskal Herri osoan, gure Euskal Herri hau, zein Euskal Herri litzateke? ... Hortaz, ez daude ongi *Euskal Herria maitea, *Euskal Herria osoan. *gure Euskal Herria hau eta *zein Euskal Herria litzateke?

140.- Gipuzkoako Herri Izendegia (Onomastika)

141.- Herri izenak: hurrenkera eta zeinu grafikoen erabilera (Onomastika)

Honen guztiaren ondorioz, herri-izenen hurrenkeraz eta jarri beharreko zeinu grafikoez hau da Euskaltzaindiaren araua:

  1. Herri batek euskaraz izen bat eta erdaraz beste bat duenean, bi izenak elkarrekin erabili behar direnean zehar-marra (/) baten bidez bereizirik jarriko dira, adibidez, izendegi, zerrenda, seinale eta antzekoetan:

    Agurain / Salvatierra (A), Areatza / Villaro (B), Baiona / Bayonne (L), Barkoxe / Barcus (Z), Doneztebe / Santesteban (NG), Donostia / San Sebastián (G), Izura / Ostabat (NB)...

    Euskarazko testu jarraituetan, ordea, emandako bi izen horietatik euskarari dagokiona soilik hartuko da, esaterako:

    Aguraindik etorriko gara; Areatzari mesede handia egingo dio enpresa horrek; Baionan erosi dugu etxea; Piarres Topet “Etxahun” koblakaria Barkoxeko semea zen; Donezteberaino hel- du ziren ibilgailu zahar horrekin; Donostiara hurbilduko zaitugu; Izurak ez du hazkunderik izan azken urteotan...

    * * *

  2. Bi herrik edo gehiagok administrazio elkarte bat osatzen dutenean, bi izenak beti marratxo (-) baten bidez bereiziko dira, izendegi, zerrenda, seinale eta abarretan:

    Arratzua-Ubarrundia (A), Beintza-Labaien (NG), Ezkio-Itsaso (G), Gamiz-Fika (B), Labetze-Bizkai (NB), Maule-Lextarre (Z)...

    Erabilera arruntean deklinabide-marka azken izenari jarriko zaio:

    Arratzua-Ubarrundian bizi da nire laguna; pagadi horiek Beintza-Labaienenak dira; Ezkio-Itsasoko Udalak halaxe erabaki du; Gamiz-Fikak bere batasunari eutsiko dio aurrerantzean ere; Labetze-Bizkairi ondo letorkioke industria hori; Maule-Lextarretik irteten zen trena...

    * * *

  3. Lekua gehi eskualdea, harana edo ibarra adierazten duten herri-izenetan, lehendabizi herriaren izena jarriko da eta gero, tarteko marratxorik gabe, ibar edo eskualdearena. Konposaketa kasu hauetan, ordea, bi egoera bereizi behar dira:

    1. Zenbaitetan herri-izena gehi eskualde, haran edo ibarraren erabilera oso hedatua dago. Elkartze hori jadanik lexikaldutzat ematen denez gero, erabilera jasoan biak jarriko dira:

      Donibane Garazi (NB), Donibane Lohizune (L), Uharte Arakil (NG), Etxarri Aranatz (NG)...

      Eta deklinabide atzizkia amaieran doan izenak jasoko du:

      Donibane Garazin, Donibane Lohizunera, Uharte Arakilen, Etxarri Aranazko...

    2. Beste askotan, herri-izenaren erabilera arruntak ez du ezinbestez eskatzen eskualde, haran edo ibarraren argigarria eta bere horretan utz daiteke, betiere baldin nahasketa sortzeko arriskurik ez badago:

      Bastida (A eta BN), Getaria (G eta L), Jatsu (L eta NB), Lekunberri (NG eta NB)...

      Baina testuingurua behar bezain argia ez denean, herri hori izenkidea den beste batekin nahas litekeelako, herri-izenaren ondotik, dagokion ibar edo eskualdearena jarriko da argigarri:

      Bastida Arberoa, Getaria Gipuzkoa, Jatsu Lapurdi, Lekunberri Larraun... (vs. Bastida Araba, Getaria Lapurdi, Jatsu Garazi, Lekunberri Garazi...).

      Konposaketa osagarri hau erabiltzea erabakiz gero, deklinabide-marka azken izenari jarriko zaio:

      Bastida Arberoan nahiz Bastida Araban, Getaria Gipuzkoatik nahiz Getaria Lapurditik, Jatsu Lapurdira nahiz Jatsu Garazira, Lekunberri Larraungoa nahiz Lekunberri Garazikoa...

      Hala ere, tradiziorik ez dagoen kasuetan, testu jarraituetan egokia da Gipuzkoako Getariako txakolina edo Lapurdiko Jatsu herrian moduko egiturak erabiltzea.

  4. Herri-izenetan maiz ageri den amaierako -a dela eta, kontuan izan beharrekoa:

    1. Herri-izen askok berezkoa dute amaierako -a hori:

      Ainhoa (L), Aintzila (NB), Arraia (A), Donostia (G), Garaioa (NG), Zierbena (B), Zühara (Z)...

      Izen horiek bokalez amaitutako beste edozein izenen moduan deklinatuko dira:

      Ainhoatik, Aintzilara, Arraiarantz, Donostiako, Garaioatik, Zierbenaz, Züharan...

      Beste anitz herri-izenetan, ordea, amaierako –a hori ez da berezkoa, artikulua baizik. Kasu hauek, hain zuzen ere, Euskaltzaindiaren izendegietan –a ohar argigarriaz ageri dira, esaterako:

      Abaurrepea (-a) (NG), Azkoitia (-a) (G), Ermua (-a) (B), Ospitalepea (-a) (Z), Zigoitia (-a) (A)...

      Azkeneko –a hori artikulua denez gero, erabil bedi:

      Abaurrepean, Azkoitiarekin, Ermuan, Ospitalepearekin, Zigoitian..., baina Abaurrepera, Azkoitiko, Ermuko, Ospitalepetik, Zigoitira... Era berean, izen hauek ere azken –a galtzen dute ondoan beste determinatzaile bat edo adjektiboa daramatenean; adibidez: Abaurrepe maitea, Azkoiti osoan, Gure Ermu hau...

142.- Antzinateko eskualdeen euskarazko izenak (Onomastika)

143.- -erri(a) osagaia gaurko toponimian (Onomastika)

145.- Bizkaiko herri izendegia (Onomastika)

147.- Antzinateko hirien euskarazko izenak (Onomastika)

149.- Euskal Herri inguruko exonimoak (Onomastika)

150.- Arabako herri izendegia (Onomastika)

151.- Espainia-Frantzietako eskualdeen izenak (Onomastika)

154.- Europako eskualde historiko-politiko nagusiak (Onomastika)

155.- Nafarroako udal izendegia (Onomastika)

156.- Alfabeto zirilikoz idatzitako izenak euskarara aldatzeko transkripzio-sistema (Onomastika)

157.- Europako hiriak (Onomastika)

158.- Kanpoko leku-izenak euskaraz ahoskatzeko irizpideak (Onomastika)

159.- Europako toponimia fisikoa (Onomastika)

162.- Anatoliako eta Hego Kaukasoko toponimia (Onomastika)

163.- Georgieraren eta armenieraren alfabetoetan idatzitako izenak euskarara aldatzeko transkripzio-sistemak (Onomastika)

164.- Ekialde Hurbileko eta Ipar Afrikako toponimia (Onomastika)

165.- Arabieraren alfabetoan idatzitako izenak euskarara aldatzeko transkripzio-sistema (Onomastika)

166.- Euskal Herriko ibaiak (Onomastika)

167.- Saharaz hegoaldeko Afrikako toponimia (Onomastika)

168.- Afrika kolonialeko toponimia (Onomastika)

169.- Ozeaniako toponimia (Onomastika)

170.- Amerikako toponimia (Onomastika)

171.- Asiako toponimia (Onomastika)

172.- Itsaslasterren izenak, itsasgune batzuen izenak eta Antartikako toponimia (Onomastika)

173.- Astroen izenak (Onomastika)

174.- Antzinateko herriak. Ekialdeko eta Europako herriak (Onomastika)

175.- Antzinateko pertsona-izenak eta izen mitologikoak (I). Mesopotamia, Mediako Inperioa, Akemenestar Inperioa eta Lidia (Onomastika)

176.- Antzinateko pertsona-izenak eta izen mitologikoak (II). Antzinateko Egipto (Onomastika)

177.- Antzinateko pertsona-izenak eta izen mitologikoak (III). Bibliako pertsona-izenak (Onomastika)

178.- Kanpoko leku-izenei dagozkien herritar-izenak eta jatorri-adjektiboak sortzeko irizpideak. Euskaltzaindiaren gomendioa (Onomastika)

179.- Bizantziar Inperioko pertsona-izenak (Onomastika)

180.- Goi Erdi Aroko pertsona-izenak. Germaniar jatorriko pertsona-izenak (Onomastika)

181.- Erdi Aroko pertsona-izenak (Onomastika)

182.- Dinastien izenak (Onomastika)

183.- Adierazpen izendatzaileen deklinabidea (Onomastika)

184.- Erdal hitzen deklinabidea (Onomastika)

185.- Errenazimentuko pertsona-izenak (Onomastika)

186.- Atzerriko pertsona-izenak. Grafia-irizpideak. Errege-erreginen eta kidekoen kasua (Onomastika)

187.- Munduko zenbait gizarte- eta erlijio-talderen jarraitzaileen izenak eta ordena militar eta ospitalario nagusien izenak (Onomastika)

188.- Munduko mitologiako zenbait izen eta Ekialdeko erlijio-sineskeren arloko zenbait pertsona-izen (Onomastika)

189.- Amerindiar buruzagien izenak (Onomastika)

190.- Munduko herriak eta etniak (Onomastika)

  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • +34 944 158 144
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper