Orotariko Euskal Hiztegia

OEH - Bilaketa

5725 emaitza gizon bilaketarentzat

Sarrera buruan (99)


Sarrera osoan (500)

Emaitza kopurua 500 elementura mugatua
Euskaltzaindia. OEH. Orotariko Euskal Hiztegia
goiburua
arduratsu.
sense-1
1. (V, G; SP, Dv, H). Ref.: A; Etxba Eib; Elexp Berg.
Cuidadoso, diligente, atento, responsable. "Soigneux" SP. "Qui est plein de sollicitude" Dv. "Responsable, consciente, cuidadoso" Etxba Eib. . "Zure semia oso arduratsua da ikastolan" Elexp Berg. .
tradizioa
Tr. Documentado al Sur desde principios del s. XIX, y al Norte en autores labortanos clásicos y en Duvoisin.

Lotien iratzartzea eta antsikaben ansiatsu eta arduratsu egitea. Ax 27s (V 16; Añ GGero ms. 17 ardura bagea estutu ta arduratsu egitea). Tentazinoiak egiten gaitu zur eta arduratsu; bada ikusirik zelako pelleburuban gagozan pekatuban jausteko, pelleburubak gaukaz iratzarri eta arduratsubago. Astar II 264. Izan zaitezala [...] senar eta emazte leijala, aita arduratsuba. Ib. 42. Dei egiten darotzuet beraz begirunerekin ethortzeaz eta artha arduratsuenarekin irakurpenaren egiteaz. Dv Eccli pról. Diputaziño arduratsu onek egin daben konbenijua. "Esta celosa Diputación" (1864). BBatzarN. 201. San Efrenek dino, zelan merkatari arduratsu batek egunoro egiten daben alegina jakiteko zelan doian bere salduerosietan. Itz Azald 139. Zer esan gura dau arduratsua izateak? Ardura andiagaz egin bear dogula geure arimako azterrena. Ib. 138. Geure altasun eta ezaupera laburraren gañetik dagozan ezkutapenak ezagutu eta sakonduteko ez gareala izan bear jakinaiak eta arduratsuak. Ib. 26. Añ azkar, arduratsu ta ausardi andikoak giñanak. Ag Serm 528.
( s. XX.) Eliz-gelatik atera orduko dakusgu Agirre-tar Domingo gaurko gure apaiz-buru arduratsuak ezarritako zolairu ederra. J.B. Ayerbe EEs 1912, 58. Euskaldun arduratsuen biotzetan. ForuAG 299. Seminarioko nagusiyak eta bertako osalari arduratsuak asko alegindu arren, mutilla bai yoian eriyotzaruntz arin baño ariñago. Kk Ab II 49. Nere zoritxarrak iratzarri eban nagosi zikoitz au, ta berez zan baiño arduratsuago egin. "Poniéndole más diligencia de la que él de suyo tenía". Or Tormes 49. Arrantzaleak izango ziran arratsaldeko indar-neurketa entzutetsuan ikuslerik arduratsuenak eta epailaririk ikasienak. TAg Uzt 224. Beste langillea arduratsu ta begiratuagoa da: bear-bearrekoa baño eztau eralgi nai. Eguzk GizAuz 147. Aramako erretore arduratsua, ta liburu onen egille argia. In Munita 3. Ta inguru artan begirada luze ta arduratsua egiñaz ta alperrik ebillela uste izanez, aguro joan zan etxealderantz. Erkiag Arran 71. Erriko semeen aalegiñak arlo ortan ere, arduratsuak eta onuratsuak beitez. Ib. 40. Emakume arduratsu arek ezin ba gogo onez jasan, orrelako ostatari nagirik. Erkiag BatB 152. Langille arduratsu ta beargiña. Ib. 27. Arduratsua da gizadiarekin, gizakume bakoitzarekin, ordea, ajolakabea eta anker. Vill Jaink 87. Don Ilario izan genduan / egizko abade zintzua, / beartsuaren errukiorra, / pozgille arduratsua. BEnb NereA 158. Historiolari arduratsu baino aspergarri xamarra izan zen Gamon. MEIG II 106. En DFrec hay 7 ejs.

v. tbn. Ur BulaG 528.
azpiadiera-1.1
(Tema nudo, uso pred.)
Zaren bethi ene gatik arduratsu Kortean, / Dohatsurik non baitzaude hedoi goren partean. EZ Man II 31. Ziren bada arduratsu apostoluen irakaspenen aditzen. He Act 2, 42 (Lç eta perseberatzen zuten Apostoluén doktrinán). Martha, Martha, arduratsu zare, eta hainitz gauzaz khexatzen. Dv Lc 10, 41 (Lç arrangura dun, IBk estu eta larri zabiltza). Zetan zabiltz [...] ibai egalean? / Errekara begira orren arduratsu, / Arraiñen batzuk gura al dituzu artu? AB AmaE 271. Txalopak ezeiziran agiri, ta olango eretietan oi dan antzera, erriko gizon da emakume danak, oso artega ta arduratsu baeioazan, batzuk eliza nagusira, beste batzuk talai-etxera. Ag Kr 84. Lenago baño arduratsuago asi zan Joseren igesi. [...] Joseren maitetasunarentzat etzaukan erantzupenik. Ag G 160. [Euskera] zarra dala. Zarra! Amaika gauza zar gorde oi dira lurrean arduratsu. Maite izan bear! Ag EEs 1916, 119. Leiarrezko pitxi ausierreza bezain arduratsu erabilliko ditu arek gazisagarrak. TAg Uzt 279. Arduratsu ta arretaz txukundu ta apaindu zituan xokogune guztiak. Ib. 55.
azpiadiera-1.2
(Con complemento en gen.). "Bere gauzen arduratsua da, gaztia izan arren" Etxba Eib. .
azpiadiera-1.3
Lleno de preocupaciones, de responsabilidades.
Ezkonduben estaduba, bateti munduko arduratsubena dalako ta bestetik aragijaren erakuena dalako, dala Jaungoikuaren naija egiteko gatxeena. fB Ic III 324. Eskatu zion Jaungoikoari lagundu zezaiola bere lanbide arduratsuan. Ag Serm 561.
sense-2
2. (Asunto, quehacer, conversación, nota...)lleno de interés, interesante, importante.
Zer dakazu edo zek zakaz, gizonak, onen goiz?[...] Garatz arduratsu batek gakaz adiskidea. A BeinB 79. Oar arduratsua [tít.] . Moldatu ta argitaratu dogu Errosario egunerako [...] berbaldi eder bat.Ezale 1897, 308b. Erri atako gizadi onak izu ta baltz egozan, aldratxoetan, iñoiz ez legezko jardun bizi arduratsuan. Ag Kr 206. Gazte biak ate aurreko larrañean zebiltzan, batera ta bestera, astiro astiro, ezetz ta baietz, lelo arduratsuagorik etzeukaten ta, aspaldietakoa berriro aztertzen. Ag G 173. Albisterik arduratsuenak emango balituzkete bezela, non obeto jaten dan alkarri erakusten ta jakirik gozoena zer ta nola dan adierazten. Ib. 349. Kolkopetik eginbear arduratsu bat irauli dunaren tankeran gelditu zan lasai eta zoriontsu. Ib. 302. Gai arduratsu onen jakin ganian ipinteko. "Importante" . ForuAB95. Urrena egitekorik arduratsuena egitera jarri zan: soka-muturraren korapilloa askatu ta poliki-poliki txalupa uraren gañean uztea. Anab Poli 34. Poema erdiruntz, olako norgeiagoka bat asten da bien artean, txit goxo ta jaikia, alkar-izketa zuzpergarria noski, olerki antzeztuaren azal-gairik arduratsuena. Onaind in Gazt MusIx 152. Gogora ezazu, orrelakoak arduratsuago gizonei egotzi bear zaizkiela. "Parcius ista viris tamen obicienda memento" . Ibiñ Virgil 37.
v. tbn. ADonostia Itzald II 27.
arduratsu
<< ardurati 0 / 0 1 arduratu >>
  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • +34 944 158 144
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper