Orotariko Euskal Hiztegia

OEH - Bilaketa

5725 emaitza gizon bilaketarentzat

Sarrera buruan (99)


Sarrera osoan (500)

Emaitza kopurua 500 elementura mugatua
Euskaltzaindia. OEH. Orotariko Euskal Hiztegia
goiburua
ararteko.
etimologikoa
Etim. De han (hara ) + arte + -ko . La falta de aspiración puede ser debida al carácter proclítico del primer miembro del compuesto. v. anarte.
sense-1
(V [?], L, BN, S ap. A; SP, Urt III 306, Lar, VocBN , Dv, H).
Mediador, intercesor, intermediario, intérprete. "Entremetteur, médiateur. Ararteko iartzea, intercéder, s'entremettre" SP. "Abogada, mediadora" , "intercesor", "patrón, abogado", "rogador" Lar. "Intermédiaire, commissionnaire" VocBN. . "Intermédiaire. Mintzo ziteien arartekoz, il leur parlait par interprète" Dv. "1. médiateur, intercesseur, [...]; 2. intermédiaire" H. v. arartekari, 3 arteko, bitarteko, arartekosa.
tradizioa
Tr. De uso general, desde los primeros textos, en la literatura septentrional.

Ordu hartan hel zakitzat, othoi, ama eztia, / Ararteko leial eta neure aiutaria. E 81. Ezen Iainkobat duk eta arartekobat Iainkoaren eta gizonén artean, Iesus Krist gizon eginik. 1 Tim 2, 5 (TB, Dv ararteko; Ol, Ker, IBk bitarteko). Iainkoaren eta gizonen artean akordu ezartera iar leiten ararteko eta moienazale baten beharra izan da. Adv ** 2r. Ea bada gure arartekoa [Maria birjina], zure begi miserikordiazko horiek itzul itzazu gure gana. Mat 6 (Harb 7, CatLuz 4 gure arartekoa; Bet 7, Is (TAV 3.2.12), OA 8, Arz 22, El 7, Iraz 5 abogada, Cap 7 erregutalea, Bp I 150 arartekosa, Mb IArg I 13, CatBurg 6, Cb CatV 7, Cb CatG 10 bitarteko gurea, Legaz, KIkG 34, KIkV 51 gure bitarteko). Ararteko har dezala Birjina Ama Saindua, / Bai San Migel bitarteko guztiei agindua. EZ Man I 50. Saindu arartekoa, [...]. Saindu bitartekoa. EZ Man II 192. Arren, bada, Semearen / eskuñean zaudena, / Haren gana zaren, bada, / ararteko xuxena. EZ Noel 144. Bere etsaiari barkhatu nahi ezteraukanak eztu edirenen bere behar orduan arartekorik eta ez othoitz egillerik. Ax 336 (V 224). Enplegatzen baitira bitartekoak eta arartekoak ongunden egiteko. Ib. 323 (V 214). Nik uste dut ezen munduko ararteko guztiek eztezaketela zure etsaia hala balaka eta ez sosega, nola zerorrek. Ib. 294 (V 196). Iakin dezan ordenatua dela ararteko Iainkoaren eta bekhatorearen artean. SP Imit IV 5, 3 (Mst, Ip ararteko; Ch arteko, Echve bitarteko, Ol bitartekotzat). Ararteko emanik saindu gustiak, ardiets dezaten zure ontasunaganik bere bekhatuen barkhamendua. 56. Hartarakotz ararteko emaiten darozkitzut Birjina Maria Saindua, ene Aingeru Begirale ona, ene Patroin Saindua eta Parabisuko Saindu guziak. CatLav 8. (V 12) Ezin zeronek lagun dezazukenean, bederen ararteko yar zakizko bertzen aldean. Mih 53. Jainkoaren aldare sainduetan / ararteko hura [apeza] duk ematen. Iraultza 24. Hirur gizon sakratu / Ahal tuzte koplatu / Zenbait meneta ausartek / Edo debot hipokritek, / Uztailaren bieko / Birjina ararteko. 'Au nom de la Vierge' . Monho 52. Amatzat eta arartekotzat balia dakigun Jainkoaren aitzinean. Dh 274. Salba zak arima, / Ararteko harturik / Ama Birjina. Bordel 108. Baldin Aitak yo nahi badu, gaizki othe da Semearen ararteko sartzea? Hb Egia 40. Gezurtia bere gaztiguaren ukhaiterat zohan, ez balu Iñaziok, bera ararteko jarririk, jujen eskuetarik athera. Laph 241. Gure lagunak igorri gintuen kanporat, salbu arartekoak eta orduan hasi ginen erregerekin solasean. Bainan solasak emeki zoatzin, arrartekoen [sic] medioz baizik ez ginelakotz mintzatzen ahal. Prop 1883, 31. Nola erreginak ez baitzakien Pongensen mintzairea, arartekoz egin behar ukhan ginduen solas. Ib. 226.
( s. XX.) Josep ararteko beraz, bere familia guziarekin Ejiptorat joan zen Jakobe. CatJauf 25. Ez dautzuet deusik erranen [mutiko neskatoak] elgarretaratzeko hartzen dituzten bideez: auzapeza ezarriz ararteko, haren aitzinean zin eginez, [...]. JE Bur 102. Zeru guzia hartuz ararteko, kantatzen dire. Sainduen Lithaniak. Lander EEs 1916, 60. Hertsatzen ziren hanko patrona saintari, ara[r]teko hartüz, sineste handi batekin, Haritxabalet jaun erretora. Const 29. Merezi gaztigutik / ene libratzeko, / nik ere hartzen zitut, / Ama, ararteko. Etcham 160. Aita-Sainduak atzo bi erresumeri aphezpiku bat ararteko igorri diote. "Comme médiateur" . Lf Gram 110. Haren gain zen Lapurdiko konduien atxikitzea, hura zen ararteko herrien eta Erregeren gizonen artean. Dass in Zerb Azk 61. "Nous-Deux" neska eta mutikoen ararteko kaseta, nola erranen dut, kaseta hortan ezartzen duzu eta, nunbaitik, zuretako berexia den neska gazte batek ihardetsiko dautzu. JEtchep 90. Ez baitziren orduan egun diren gramatikak eta hitztegiak. Arartekoak behar, gehienetan hala hulakoak... zoin misionestek egin lezakete egun Frantsesek orduan egin duena? "Il fallait des interprètes" . Ardoy SFran 320. Nahiago nuke, nolanahi ere, hitzaurre modukoren bat sartu ararteko gisa, orain etxateilapean ditugun hitzen hizpideek izan baitute aitzinsolas luze-zabalik arestiko [...] atarian. MEIG VII 29.

v. tbn. Hm 181. FPrBN 20. FPrS 29. Lg II 110s. CatLan 68. Brtc 158. JesBih 463. MarIl 94. Jaur 371. ETZ 286 (Roncesvalles, s. XIX). Zby RIEV 1908, 294. Lap 279 (V 127). Mde Po 102.
azpisarrera-1
ARARTEKOZ (Precedido de gen.). Por mediación (de), intercesión (de). "Arartekoz, par l'intermédiaire de" Lf Gram 159.
Othoitzez gagozkitzu Iesu Kristo gure Iaunaren Amaz orhoitzen garenok, haren arartekoz gure bekhatutarik ilki gaitezin Kristo beraren izenean. Amen. Hm 138. Haren arartekoz zureganik izan dezagun fabore. Ib. 108. Benedikatua zara, / O alaba Iaungoikoz: / Bizitzean parte dugu, / Guk zure arartekoz. Ib. 95. Orduan bethe zen Jeremias profetaren arartekoz errana izan zena. Dv Mt 2, 17 (Lç Hieremias Profetáz, Ur Jeremias profetaren bitartez). Ditzagun eskerrak bihur Lagundiari, lilluraz-lillura gauza baliosenen arartekoz arima baitauku goratu. JE Ber 65.
ararteko
<< arantza 0 / 0 aratuste >>
  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • +34 944 158 144
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper