Orotariko Euskal Hiztegia

OEH - Bilaketa

95 emaitza edale bilaketarentzat

Euskaltzaindia. OEH. Orotariko Euskal Hiztegia
goiburua
gogor.
tradizioa
tradizioa
Tr. De uso general en todas las épocas y dialectos. En DFrec hay 374 ejs.
etimologikoa
Etim. Para la posibilidad de que provenga de *gor-gor, con disimilación, v. FLV 1970, 72.
sense-1
1. (gral.; Lcc, SP, Mic 6v, Urt I 41, Ht VocGr , Lar, Añ, Arch VocGr , VocBN , Gèze, Dv, H, VocB). Ref.: Bon-Ond 155; A; Lrq; Iz Ulz (beratza), R 298, ArOñ ; Holmer ApuntV ; EAEL 212; Etxba Eib ; Elexp Berg ; Gte Erd 123.
Duro, fuerte. "Dura cosa, gauza gogorra" Lcc. "Aragi gogorra du orrek (AN-5vill, BN-arb, S)" Gte Erd 123.
Tr. De uso gral.
Et de la otra al camino de Gogorra (1283). Arzam 257. Martin Gogorra (1360). Ib. 257.
Abillamendu zarreko pedazu gogorraz. Lç Mc 2 tít. Larrosa maiatzekoa, nola dozu / enetzat orrein gogor murallea? Lazarraga 1185v. Etxeberri zare, harri / egina gogorrenez. Arg in EZ Noel 23. Ur hetarik batzuk dira gazi eta bertzeak geza; batzuk gogor, bertzeak bera. Ax 215 (V 143). Zerren da duztiz aen gogorra / zein diamantezko arria. Mic TAV 3.1.27, 134. Ogi gogorrari hagin zorrotza. O Pr 348 (tbn. en RS 539). Epallearen mallu gogorrak beratuko dik burua. VMg 86. Jaunztura arruntak eta latzak; etzauntza gogorra, askotan taulatu hutsa edo harrokak. Dh 172. Ain nekezka lepo-ganean ekarri dozun zur gogorrean yosten zaituez esku-oñetati. Añ EL2 205. Lur elkor gogorrak. Izt C 172. Aldamenean zedukan ogi zati gogor beltzari begiratuaz. Arr GB 24. Arkaitz gogor batean bezela, sendo ezarrita. Aran SIgn 7. "Gizon gogorra dago beorri oraindik". "Bai sobra, ezurretan". Sor Bar 99. Azalaren barneko aldean mami gozo bat daukana bihika hori gogor batzuekin. JE Bur 85. Zure esku ta oñak iltze lodi gogorraz zulatu zituzten. ArgiDL 35. Agiri oek arri gogorrezko tresna batzuek [...] izan oi dira. JMB ELG 15. Guk, baiña [...] azurrak gogor daukaguz. Bilbao IpuiB 60. Arroparik gogorrenak ere puskatu egiten ziran an. Salav 88. Ingude gogorretan egindako ezpatak zartatzen ere. Ibiñ Virgil 93. Ee gogor, estu, exkax ta badaezpadakoa. Berron Kijote 175. Harria bezain gogorrak zituela hunek bere eskuzko pilotak. Larre ArtzainE 144. Lokarriak kate gogor bihurtzen dira itzul-lana neurtitzetan egin behar denean. MIH 261.
"Opiniâtre (S)" Lrq. v. burugogor.
(No ref. a objetos materiales). "Lo gogor dago hura (G-azp); lo gogorrean in dot (V-arr); arria baino gogorrago zegoen lo (G-azp)" Gte Erd 270.
Konjuro gogor parebaga bat / daukat ordenadurik. Lazarraga 1184r. Lo gogorrian dagozala. Mg CO 285. Ene ondotik ethorriko direnek, esperantza dut, khenduko dutela oraino arras C gogorra eta soinu horrentzat bethi K ezarriko dutela. MarIl XVI. Mingain-agiñetatiko abotsak dira: d- biguna, t- gogorra. Eguzk RIEV 1924, 593. Zaitegiren mintzaerak badu beti halako gogor antxa, trinkotasun sendoaren ume den zailtasuna. MEIG III 108. Erronkariarrek, gure gisara, ez zituztela bereizten r biguna eta gogorra hitz azkenean. MEIG VI 132s.
sense-2
2. (gral.; Volt 113, SP, Añ, H). Ref.: A; Etxba Eib.
Duro, cruel, insensible; severo. "Cruel" . "Dur, sans humanité, sans libéralité, avare" H. " Eskadi (eska adi) dion [= duen] gogorrari eta ez eztion biotz-onari (R)" A (s.v. eska).
tradizioa
Tr. De uso general.

Amore gogorraren despita. E 215. Bekhatore gaixtoék haren kontra erran dituzten hitz gogor guziéz. Iudae 15. Zerren aita neben guztiz gogorra. Lazarraga (B) 1181vb. Ausenzia triste, gogor, kruela, / nolan ilgo nozu orain onela. (Poesía galante vizcaína). ConTAV. 5.1.4. Amoltsu eta bakezko zirenak ere egiten baititu anhitzetan bere desiren konplitzeagatik traidore, bihotz gogor, kruel eta erhaile. Ax 352 (V 234). Minzo emeak bihotz gogorra bera diro. O Pr 318. Tirano lenbiziko gogorren denboran. Mb IArg I 271. Berzeendáko berátx, bizárro ta konpasíbo, gogór beretáko. LE Matr5 302. Ainbeste enperadore gogorren artian. JJMg BasEsc 39. Biotzik gogorrena / lezake kupitu. Bil 42. Jesus bere arerio gogorren eskuetan imintera. Itz Azald 34. Apaizai biotz gogorrenak biguntzeko doaia emango diet. ArgiDL 104. Nagusi eroa baño gogorra obe. (G) EgutAr24-8-1957 (ap. DRA). Obeki erkitzen (ateratzen) da gogorretik, ezinez ez duenetik. Herr. (ap. DRA) Izkuntzan diran itz gogor eta mingarri guztiak esanaz. Etxba Ibilt 465. Akerraren adarra baño gogorragoa da ori. (B) 'Zital utsa da ori' . Inza NaEsZarr 1969. Herriko komunisteria gogor batekin ere eskua emanez ibilia zen. Larre ArtzainE 142. Prailleak gero sermoi gogorra / izugarrizko kemenez. Insausti 109. Ukitu du azkenean Iñakiren bihotz gogorra. MIH 311.
azpiadiera-2.1
(Con el suf. -dun ).
Anaia biotz-gogordun aren eskuetatik gordetzeagatik. Lard 34. Jerusaleni gerta zitzaiona gertatuko zaio biotz gogordunari. Ag Serm 212s. Gixon zuri bijotz gogordunak juaten ziran Apirkara. Kk Ab I 83.
azpiadiera-2.2
(Tras gen., uso sust.).
O gure bihotzaren itsua eta gogorra! SP Imit IV 1, 11. Biotzaren gogorra Faraonen biotza! Lard 72. Hautsazu nere bihotzaren gogorra. Dv LEd 113. Gogorkiegi aitortu badut, adiskidetasunari zor diot aitormenaren gogorra. MIH 387.
sense-3
3. (G-azp, S; Lar, , H). Ref.: Lrq; Gte Erd 67.
Duro, difícil de llevar. "Cosa dura es, neke gogorra da " Lar, Añ. "Dur, difficile, pénible" H. " Begirasun gogorra egin zion (G-azp)" Gte Erd 67.
tradizioa
Tr. De uso gral.

Negurako ta elur-aldi gogorretarako. Mb IArg I 310. Nik pozik egingo det agindu al ditekean penitenziarik gogorrena. Cb Eg II 131 (Dv LEd 233s gogorrena). --Zelangoa izango da juizio au? --Guztiz gogorra eta ikaragarria. Oe 84. Ez guri orrelako gauza gogorrik esan, baizik gauza beratxoak eta gustokoak. AA III 422. Beti gogor eretxi deutsat nekerik arinenari. EL2 73. Bide luze au guztia arkitzen da lan gogor anitz egin bearrekoa. Izt C 89. Morrontza gogor onek emezortzi urte iraun zien. Lard 134. Urakan gogorrak oi dauz zugatzak ausi. AB AmaE 112. Gizon au gaitz gogor batek artu zuen. Arr May 167. Bein arrapau ebazan ekatx gogor, aize, euri ta abarregaz etorren batek. Echta Jos 266. Esklabotarzün gogorrenaren khatien etheitia. Mde Pr 48. Aste gogorrak izan zaizkit azken auek. Txill Let 103. Zigorrik gogorrena. Osk Kurl 68. Operatzeak askorentzako / gauza gogorrak diran lez. FEtxeb 114. Klima oso gogorra. An egiten zuan otza. Albeniz 83. Ez dira behar bezain urriak pasarte gogor eta lehorrak. MIH 351.
azpiadiera-3.1
"Gogorra zera! gogorra da zure kontua!" (G-azp).
Gogorra gerta zaio ere Antoniori! ABar Goi 66.
azpiadiera-3.2
" Ezkutu gogorrean (V-ger), ixil gogorrean, de riguroso incógnito" A.
azpiadiera-3.2.1
(Tras gen., uso sust.).
Ai haukiekin egon-beharraren gogorra! Dv LEd 220. Au zoritxarren gogorra! Enb 175. Nire lepoan / jarri zenidan / uztarriaren / gogorra! Arti MaldanB 197. Eta burruken gogorra! Osk Kurl 65.
sense-4
4. (H).
Grande, importante. " Iauzkari gogorra, fort sauteur; predikari gogorra, grand prédicateur; edale gogorra, grand buveur" H.
Nola irten duda gogorretatik egin gabe konfesio general oso ta garbi bat ederki prestatuta? Mg CC 166. Konfesino jenerala da obligazino estu ta premiña gogorrekua. Mg CO 243. Zein dira gure zirikalari gogorrenak? Inza Azalp 149. Oker gogorren bat gerta ez zedin. Anab Poli 121. Euskeriaren ondamendiko / arerio gogorrenak / ezbairik bage esan legike / diriala euskaldunak. BEnb NereA 87. Bi etsai nituan gogorrenak: nere dirurik eza aurrena, ta euskerak irakurle gutxi izatea bigarrena. NEtx LBB 5. Asi neban etxe zar orren barrikuntza gogor bat. Gerrika 139. Oztopo gogorrik gabe mintzatu zaigu Zaitegi. MEIG III 77.
sense-5
5. (V-gip ap. Iz ArOñ; Lar, Añ).
(Adv.).Duramente; firmemente. " Txakurrak gogor salatu dotzu, te ha ladrado fuerte el perro" Iz ArOñ (s.v. salatu). v. gogorki.
tradizioa
Tr. Documentado sólo en autores meridionales.

Ez dezazuela esan nik gogor itzegin dizuedala. AA III 425. Nai dozu juzgadu zaizan gogor eta latztasun ikaragarri bategaz, erruki baga. Astar II 185. Jaungoiko [...] zeñen yakituriya elduten dan gogor ertz batetik bestera. Ur BulaAl 1. Euria gogor da ugari iausten zan. Ag AL 89. Yo, yo, gogor, erruki barik, barriketaik bapez ta emon! Kk Ab II 179. Gogor erantzun eutsian. Enb 163. Gogor ari zerate gero! Etxde AlosT 15. Badira, gai ontan, esnatu ta lanari gogor ekin dioten erriak. Munita 112. Ta Praisku be gogor bereagaz. Bilbao IpuiB 223. Ark bezain labur eta gogor, baiezko biribilez esaten du Protagorak. Zait Plat 121. Lanean gogor alegintzea / gure erriaren jokera. Basarri 104. Jaungoikoak ere gogor debekatzen digu Liburu Santuetan. MAtx Gazt 77. Medikuak gogor galerazten dit, gañera. Uzt Sas 22. Mutil biak be gogor zaurituak geratu ziran. Gerrika 71. Kirol-bizitzari eltzekotan --esaten nion nere buruari--, oso gogor eta serio artu bearra daukat. Albeniz 49. Neureari eusten nion, ernai eta gogor. MEIG IX 92.
v. tbn. Lar SAgust 7. fB Ic II 231. Zav Fab RIEV 1907, 542. Ur MarIl 112. Lard 72. Ud 115. Sor AKaik 124. Bv AsL 206. Arr May 126. Echta Jos 106. A Ardi 97. ForuAG 313. EusJok 112. Inza Azalp 128. MendaroTx 57. Laux BBa 68. Lab EEguna 55. Ldi IL 117. EA OlBe 68. Anab Poli 33. NEtx Antz 41. SM Zirik 91. JEtchep 100. And AUzta 131. BEnb NereA 193. Erkiag BatB 76. Salav 55. Larz Senper 68. Ibiñ Virgil 89. Alzola Atalak 56. Etxabu Kontu 69.
sense-6
6. "(Vc), muy. Ondo txiki gogorra zan bera beintzat " A.
sense-7
7. "(Vc), cadáver" A. v. HIL-GOGOR.
azpisarrera-1
BURU-GOGOR. v. burugogor.
azpisarrera-2
GOGOR HARTU (V-arr-gip, AN-gip; H). Ref.: Etxba Eib; Elexp Berg; Gte Erd 290. Tratar, tomar con dureza. "Accueillir durement quelqu'un" H. "Gogor artzen zuten" Gte Erd 290. v. GOGORKI HARTU.
Maiteegi ditue onen gogor artzeko griña berak. AA III 629. Mediku sendagilleak gogor artuten dau gaixoa. NekeA 226. Errusiarrak gogor artu zituzten gizagaxook, eta zigorka ikaragarria eraman zuten. Ldi IL 165. Gure aguretzarrak oso gogor artu zun nunbait Lope. Etxde AlosT 75. Ekaitzak gogor artuko ditu / zugaitzak eta leioak. Gand Elorri 168. Ez det uste nere amak ere ain gogor artuko niñunik. Salav 29. Gogor hartzen zuen bere burua eta bai besteak ere. MEIG VIII 69.
v. tbn. Astar II 282. Lard 17. Echta Jos 138. Ill Testim 16. ABar Goi 74. Erkiag Arran 143. BEnb NereA 82. Insausti 118.
azpisarrerakoSense-2.1
Bere burua estu ta gogor artuzale baitzan eta sekula etzion atsegintasunik opa.Etxde JJ 39.
azpisarrera-3
GOGOR-EGILE. "Opposant. Nor dire gogor-egileak?" Dv.
azpisarrera-4
GOGOR EGIN. (Urt, Lar, Añ).
a) "Endurecer" Lar y Añ.
b) (Aux. intrans. bipersonal). Resultar duro, difícil. "Sembler, paraître dur, difficile, pénible" H.
Nola zure griña gaiztoak ukatzea gogor egingo zatzu? Cb Eg II 149 (Dv LEd 263 gauza gogorregia idurituren). Badakit askori [...] gogor egingo jatzuna. Astar II 125. Aren odolarekin eskuak loitzea Dabidi gogor egiten zitzaion. Lard 174.
v. tbn. Osk Kurl 115.
c) (V, G, AN-gip-5vill, B, L; Dv, H). Ref.: A; Etxba Eib; Elexp Berg; Gte Erd 125. Tratar con dureza, hacer frente; reñir. "Résister" Dv. "Resistir, dar frente, oponerse" A. "Gogor eiñ gure mutikuai, nagi hutsa da ta" Elexp Berg. "Gogor egin zion etsaiari" Gte Erd 125.
Emakume galdu baten gogo gaiztoari gogor egin bearrean arkitu zan. Lard 63. Nere lehiei bethi gogor eginen diotet. Dv LEd 163 (Cb Eg II 89 peleatu). Esperantzarik etzedukaten / gogor egiten asita, / konbenioa eskatzen zuten / bandera erakutsita. Afrika 144. Gatxari gogor egitian, eta gatxa bakartuta imintian, beste batzubei itsatsi ez dakijuen. (1866). BBatzarN 217. Etxe-jaubeak eutsan baten egin gogor, esanaz. AB AmaE 298. Bañan ortarako gorputzari oso gogor egiñ biar zaio. Sor Bar 55. Egun batez gogor egin zion Santa Cruzek Velasco generalari. Or SCruz 137. Duela mende baten ingurua, Iruñak gogor egin zion halaber Napoleon Handiari. JE Ber 27s. Nik, berriz, diotsuet: ez gogor egin gaiztoari. Ir YKBiz 124. Nere gogoari iñork iñoiz ez bezaio gogor egin. Zait Sof 140. Gogor egin nion nere buruari, ta biozkada azpiratu. Txill Let 98. Jainkoak daki zonbat gosta zaizun zuri / gogor egin beharra batzuetan guri. Xa Odol 133. Berak umeai gogor egitean geien erabilten eban berbea, "Piguria kenduko'izut" izaten zan. Etxabu Kontu 13. Hasiera hartan hotzari gogor egiteko baizik ez zituen erabiltzen bere jantziak. PPer Harrip 101. Bere buruari gogor egin bear ziola-ta. TxGarm BordaB 147. Gogor egin behar denean gogor egin behar da, geure buruaren etsaiak ugarituko baditugu ere. MIH 119.
v. tbn. Gy 252. Hb Esk 46. Aran SIgn 47. Arr May 103. AzpPr 30. Itz Azald 196. Ag G 159. ArgiDL 72. Barb Sup V. Inza Azalp 140. Mok 9. Tx B I 133. FIr 141. Alz Ram 59. Lek EunD 16. ABar Goi 52. Munita 90. Mde HaurB 55. Etxde JJ 80. Osk Kurl 135. MAtx Gazt 64. Alzola Atalak 49. Alkain 36. Ataño TxanKan 219. JAzpiroz 30. Insausti 202.
d) Destacar (en un deporte).
Gerotxuago, Guenaga, Binda, zan txirringan gogor egiten ebana. Etxabu Kontu 170. Mutil sendoa ikusten ebenez, ukabilketan be gogor egingo ebala ta berotu eben mutilla. Ib. 172.
azpisarrera-5
GOGOR EGON (V, L, Sc, R-uzt ap. A; Dv, H). Estar firme (en una postura). "Rester ferme" Dv. "Resistir a pie firme" A.
Haren legearen kontra gogor egon nahia. EZ Man I 68. Bekhatian ütsü eta gogor egoitia. Bp I 57. Orregaitiño zaill eta gogor / dagoz euskeldun fedean. AB AmaE 37. Izekok esaeutsan gogor egozala bere aittamak; ezebela nai, mutil aregaz batun deittean. Echta Jos 155. Gogor zagon hura bere ezean. Larre ArtzainE 22.
v. tbn. Itz Azald 196. Or Eus 122.
azpisarrerakoSense-5.1
Guztiz ikaragarri, bellegi, ezain ta zur bat legez gogor-gogor datzala.Añ EL2 39.
azpisarrera-6
GOGOR IZAN (Con aux. intrans., uni- y bipersonal). Resultar difícil, duro.
Gogor duk hiretako akhuloén kontra ostiko egitea. "Il t'est dur" . Act 26, 14 (Dv gogor zaik). Hainitzi gogor zaie hitz hau: uko egiozu zure buruari. SP Imit II 12, 1. Latz eta gogor zaiku hari obeditzea. Mih 90. Zahar gazten arteko / hau da parabola, / --zuzen esplikatzeko / ainbat gogor da--. Bordel 105. Gogor zaizu aitortu bearra, gaztetxo, baña aitortu zaite. MAtx Gazt 92.
v. tbn. Brtc 209. Hb Esk 20.
azpisarrera-7
GOGORPE (Con suf. local de declinación, en sing.).
Gudarien jaurbide gogorpean bizi ziran gizon eta emakume guztiak. Eguzk GizAuz 11.
azpisarrera-8
GOGORRAREN GOGORREZ.
Onela lasaitu zan aren gogorraren gogorrez. "Fortaleza" . Berron Kijote 36.
azpisarrera-9
GOGORREAN ( (V, G, AN)). Ref.: A; Elexp Berg. "A malas, por fuerza" A. "Onian ezpada, gogorrian ein biharko dau" Elexp Berg.
Egun gitxiren epean juduak gogorrean sartu eta beste lagun askorekin batean il zuten. Lard 342. Aurreneko itzegin zioten eztiki; baña ezin zutenian onian, asi zitzaizkan gogorrian. Bv AsL 94. Indarrean, gogorrean, guda soiñuan ioan bearko neuke, ta ori eztot nai. Ag AL 130. Eladik eztau nai ezkondu oraindiño, ta gogorrean artuten bogu eztogu ezer lortuko. Echta Jos 218. Ni enazute atzetik ibilliko, gogorrean atzeman-naika. Ldi IL 30. Onez ezpadijoa, gogorrean eramateko garaia da. Zait Sof 129. Biotzak bere onean dariona izan bear du, ez gogorrean eman-erazia. Berron Kijote 160. Gogorrean ezin, eta azpi-janean liluratzen dute Erromar izeneko gizakume apain haiek. MEIG I 142.
v. tbn. PE 67. Alz Ram 55. TAg Uzt 150.
azpisarrera-10
GOGORRIK. a) (Estar, etc.) duro, inflexible, severo.
Berbarik badegizut poridadez, / gogorrik jarten zara bereala. Lazarraga 1187r. Zeruko dohatsuak gogorrik daude ta sorhaiorik haren alderat. Dh 138. Zein ditake bihotza haukien kontra sorhaiorik eta gogorrik dagokena? Ib. 241. Gogorrik bekakoa, / Ez duzu uste maite zaitugun, / Nere arrebañoa? Iratz 18. Batalloi Itxasalde bere an / egin zan gogorrik jarri. FEtxeb 24.
b) Fuertemente.
Ikus, zeinen gogorrik / hedaturik daukadan uztaia. Mde Pr 306. Gudari orreik saiatu ziran / mendi danetan gogorrik. FEtxeb 59.
azpisarrera-11
GOGORTXEAGO. Algo más duro, severo; algo más díficil.
Lenbiziko mandatua baño gogortxeagoa. Mb IArg I 118. Anaia Sabatinok itz bat gogortxiagua esan zion beste bere anai bati. Bv AsL 212. Baiña orduan ni baiño gogorxeagoak egokitu ziran [kontarioak], eta atze xamarrean gelditu nintzan. Insausti 24.
azpisarrerakoSense-11.1
Algo más duro (material).
Zortziña ebakitzeko / zituzten paguak, / naparrak ekarri zituanak / gogorxiaguak. MendaroTx 404.
azpisarrera-12
HIL-GOGOR. v. hil.
gogor
<< garitxa 0 / 0 gose >>
  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • +34 944 158 144
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper