Euskara eskuz esku

SOINUAK - AHOSKERA

Sarrera

Iparraldeko usaiak kontuan hartuz, euskal alfabetoaren letren eta beste letra multzo batzuen ahoskatzeko moldeak ematen dira sail honetan.

Argibide batzuk

  • Iparraldeko usaiak kontuan hartuz, euskal alfabetoaren 27 letren ahoskatzeko moldeak ematen dira sail honetan. Letra bakoitza, edo soilik edo hitz batean erantsirik, entzun daiteke. Adibidez, n letrarentzat, alde batetik ene ahotsa entzuten da, eta bestetik, negu hitza.

  • Zerrenda honi gehitzen dira afrikatuen hotsak (tz, ts, tx), palatalenak (edo sabaikariak) (dd, tt, ñ, ll), diptongoenak (ai, ei, oi, ui, au, eu), [bokal + -n sudurkari] silabenak (an, en, in, on, un), eta kontsonante-bilkura batzuenak, baita ere ez ezezko partikularekin eraikiak direnak (ez+da > ezta).

  • Bilduak diren ahotsak bi lekuko euskaldunengandik lortu dira. Lehen pertsona, 58 urteko emazte bat da, Nafarroa Beherekoa (lek1), eta bigarrena, 62 urteko gizon bat, zuberotarra (lek2). Lekuko bakoitzari galdegina zaio irakurtzea idatzia den hitza.

  • Diferentziak entzun daitezke idatzia eta ahoskatua den hitzen artean. Zubereraz, adibidez, euskalkiaren ezaugarri batzuk agertzen dira, hala nola, ü-ren ahoskatzea (lüma, negü), r-en galtzea bi bokalen artean (ezkaa > ez gara) edo kontsonante aspiratuen ekoizpena (ph: phiko, th: urthe). Sasoi, fruitu eta euri hitzei dagokienez, lekuko zuberotarrak (lek2) sasu, frütü (edo früta) eta ebi aldaerak ekoizten ditu. Forma horien guzien entzuteko parada emana da.

  • Ohartzekoa da ü bokala ez dela agertzen euskal alfabetoan. Bizkitartean, Euskaltzaindiaren 87. arauan aipatzen den bezala, Iparraldeko euskaretan <u>ren bi ahoskerak onartzen dira, Zuberoan bereziki erabiliak: /u/ eta /y/ (adibidez, uda, eta zubereraz, üda).

  • «Euskara Batuaren ahoskera zaindua» deitzen den 87. arauak, bokalak, kontsonanteak eta kontsonante bilkura batzuk nola ahoska gomendatzen du. Ikus ere Euskaltzaindiaren «Kanpoko leku-izenak euskaraz ahoskatzeko irizpidea» 158. araua eta «Erdal hitzen deklinabidea» 184. araua.

  • Euskara batuaren ahoskera hobeki ezagutzeko, irakurleak argibide batzuk Euskara Batuaren Eskuliburuaren fitxa hauetan aurkituko ditu: 63., 419., 514., 601., 740., 781., 885., 963., 964., 1030. fitxak.

Letren eta sintagma batzuen ahoskera

Euskal alfabetoaren letren ahoskera

Letrak

Hitzaren hastapenean

Hitzaren erdian edo bukaeran

a

a

lek1 lek2

agur

lek1 lek2

-

-

b

be

lek1 lek2

bero

lek1 lek2

-

-

c

ze

lek1 lek2

CNRS [s]

corpus[k]

lek1 lek2

lek1 lek2

-

-

d

de

lek1 lek2

diru

lek1 lek2

-

-

e

e

lek1 lek2

egun

lek1 lek2

-

-

f

efe

lek1 lek2

fede

lek1 lek2

-

-

g

ge

lek1 lek2

gako

lek1 lek2

-

-

h

hatxe

lek1 lek2

hil

lek1 lek2

aho

lek1 lek2

i

i

lek1 lek2

igel

lek1 lek2

-

-

j

jota

lek1 lek2

joko

lek1 lek2

basajaun

lek1 lek2

k

ka

lek1 lek2

kopeta

lek1 lek2

-

-

l

ele

lek1 lek2

luma

lek1 lek2

-

-

m

eme

lek1 lek2

muga

lek1 lek2

-

-

n

ene

lek1 lek2

negu

lek1 lek2

-

-

ñ

eñe

lek1 lek2

ñimiño

lek1 lek2

-

-

o

o

lek1 lek2

ogi

lek1 lek2

-

-

p

pe

lek1 lek2

piko

lek1 lek2

-

-

q

ku

lek1 lek2

quitoar

lek1 lek2

-

-

r

erre

lek1 lek2

-

-

hori

lek1 lek2

 

erre

lek1 lek2

-

-

gorri

lek1 lek2

 

erre

lek1 lek2

-

-

ardi

lek1 lek2

s

ese

lek1 lek2

sagu

lek1 lek2

solas

lek1 lek2

t

te

lek1 lek2

toki

lek1 lek2

-

-

u

u

lek1 lek2

uda

urte

lek1 lek2

lek1 lek2

-

-

v

uve

lek1 lek2

vodka

lek1 lek2

-

-

w

uve bikoitza

lek1 lek2

webgune

lek1 lek2

.

-

x

ixa

lek1 lek2

xede

lek1 lek2

axuri

lek1 lek2

y

i grekoa

lek1 lek2

yoga

lek1 lek2

-

-

z

zeta

lek1 lek2

zaldi

lek1 lek2

emazte

lek1 lek2

Kontsonante afrikatuak

Letrak

Hitzaren hastapenean

Hitzaren erdian edo bukaeran

ts

tse

lek1 lek2

-

-

otso

huts

lek1 lek2

lek1 lek2

tx

txe

lek1 lek2

txartel

lek1 lek2

etxe

lek1 lek2

tz

tze

lek1 lek2

tzar

lek1 lek2

arkatz

lek1 lek2

Kontsonante palatalak/sabaikariak

Letrak

Hitzaren hastapenean

Hitzaren erdian edo bukaeran

tt

lek1 lek2

ttipi

lek1 lek2

otto

lek1 lek2

dd

lek1 lek2

-

-

onddo

lek1 lek2

ll

lek1 lek2

llabur

lek2

-

-

Diptongoak

Letrak

Hitzaren hastapenean

Hitzaren erdian edo bukaeran

ai

lek1 lek2

aita

lek1 lek2

alai

lek1 lek2

ei

lek1 lek2

eihera

lek1 lek2

eztei

lek1 lek2

oi

lek1 lek2

oihal

lek1 lek2

sasoi

lek1 lek2

lek1 lek2

ui

lek1 lek2

-

-

fruitu

lek1 lek2

lek2

lek2

au

lek1 lek2

auzo

lek1 lek2

lau

lek1 lek2

eu

lek1 lek2

euri

lek1 lek2

deus

lek1 lek2

[Bokal + -n sudurkari] silabak

Letrak

Hitzaren hastapenean

Hitzaren erdian edo bukaeran

an

lek1 lek2

andere

lek1 lek2

han

lek1 lek2

en

lek1 lek2

entzule

lek1 lek2

hemen

lek1 lek2

in

lek1 lek2

indar

lek1 lek2

egin

lek1 lek2

on

lek1 lek2

ongi

lek1 lek2

gizon

lek1 lek2

un

lek1 lek2

Untsin

lek1 lek2

ehun

lek1 lek2

Kontsonante-bilkura: ez partikularekin eraikiak direnak

Sintagmak

Ahoskera

ez baita

ezpaita

lek1 lek2

-z + -b > zp

ez da

ezta

lek1 lek2

-z + d- > zt

ez gara

ezkara

lek1 lek2

-z + g- > zk

ez zen

etzen

lek1 lek2

-z + z- > tz

ez haiz

ehaiz

lek1 lek2

-z + h- > h

ez luke

eluke

lek1 lek2

-z + l- > l

ez naiz

enaiz

lek1 lek2

-z + n- > n

Bi arau sinplifikatuetan agertzen diren hitzen ahoskera

Baitu, baikara bainaiz izendatu arau sinplifikatuan agertzen diren adibideen ahoskera

Bait- aurrizkiaren erabilpen batzuk:

Sintagmak

Ahoskera

bait- + du

baitu

lek1 lek2

-t + d- > t

bait- + gara

baikara

lek1 lek2

-t + g- > k

bait- + haiz

baihaiz

lek1 lek2

-t + h- > h

bait- + luke

bailuke

lek1 lek2

-t + l- > l

bait- + naiz

bainaiz

lek1 lek2

-t + n- > n

bait- + zara

baitzara

lek1 lek2

-t + z- > tz

Euskara batuaren ahoskera zaindua izendatu arau sinplifikatuan agertzen diren adibideen ahoskera

gerla

lek1 lek2

gizon

lek1 lek2

rue (frantses hitza)

lek1 lek2

eperra

lek1 lek2

ito

lek1 lek2

ikasi

lek1 lek2

yaourt

lek1 lek2

jateko

lek1 lek2

jokalariak

lek1 lek2

garaje bat

lek1 lek2

xehe

lek1 lek2

taxi

lek1 lek2

eman zion > emantzion

lek1 lek2

ez nuen > enuen

lek1 lek2

Atari bibliografikoa

baliabideak

Azkue Biblioteka eta Artxiboa

Azkue Biblioteka eta Artxiboa
ordua

ORDUTEGIA

Azkue Biblioteka eta Artxiboaren jendaurreko ordutegia:

9:00 - 14:00

Azkue Biblioteka eta Artxiboa Euskaltzaindiaren zerbitzura dago. Horrez gainera, zabalik dago ikertzaile ororentzat, eta bere ahalbideen neurrian euskal kultura gaien ikerkuntza eta hedapena sustatzen eta laguntzen saiatzen da.

  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • +34 944 158 144
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper