Orotariko Euskal Hiztegia

OEH - Bilaketa

327 emaitza jaiki bilaketarentzat

Sarrera buruan (22)


Sarrera osoan (305)

Euskaltzaindia. OEH. Orotariko Euskal Hiztegia
goiburua
seguru.
tradizioa
tradizioa
Tr. La forma propia de la tradición septentrional es segur, que se encuentra además al Sur en textos navarros, como en Lizarraga de Elcano (junto a seguro ), en unos versos de finales del s. XIX (Auspoa 97, 78) o en Iraizoz; junto a seguru, lo encontramos en Iturriaga, Beovide, y Oskillaso. Con r múltiple segur se documenta desde el s. XVII en algunos bajo-navarros y suletinos, alternando a menudo con r simple. Seguro es más usual (aunque siempre relativamente escaso respecto a seguru ) en textos meridionales, ya desde Lazarraga; al Norte aparece en unas cartas labortanas de fines del s. XVI, en Eguiateguy y en Mattin. Hay además segru en un texto salacenco (segru egon ). En DFrec hay 222 ejs. de seguru, todos meridionales, 114 (60 septentrionales) de segur y 2 de seguro.
sense-1
I . (Usos adv. y predicativo).
azpiadiera-1.1
1. (V; Lar, , Izt 111v), segur (L, BN, S; SP, H), seguro (H, s.v. segura ). Ref.: A Morf 693.
Seguramente, ciertamente, sin duda. "Assurément" SP. "Seguramente [...]. Lat., certe, secure" Lar. "(Eso) seguramente, de cierto, ori seguru " Ib. "Ciertamente" Añ y A Morf 693 (donde aparece clasificado entre los "adverbios de juicio independientes"). " Seguro, vraiement, sûrement, infailliblement, assurément, indubitablement" H (que parece interpretarlo como provisto del suf. -ro). v. segurki.
tradizioa
Tr. Poco usado al Sur.

Kulpa gabe ehor ezta, haur da segur egia. E 101. Elas, itzul albaneza iragan den denbora, / segur orai enikezi dudan gogoanbeharra. Ib. 155. Segur ezta arbore ona fruktu gaixtoa egiten duena. Lc 6, 43 (TB egiaz, Dv alabainan). Egun tormenta haukien dugu segur partea. EZ Man I 123. Nahi othe zenduke deus ere gauza gaixtorik? Ez segur. Ax 564 (V 360). Segur, lehenagoko giristinoek egun guziez errezebitzen zuten [sakramendu saindua] . SP Phil 166. Trunpatu aizela uste duk? / Ez segur, ez aiz trunpatu. 173. Hen aitzinian belharikatzia othoitzen egiteko, lehen manü honen kontre deia? --Ez segür. Bp I 84. Ez othe dago ene baithan? Bai segur. Ch III 28, 2. Ejerzizio piska batekin seguru erdaraz bezala, edo aisago euskaraz irakurtzera egingo zera. Cb EBO 16. Hek etzakitela, segur, Joanesek noren izenean [...] bathaiatzen zuen. Lg II 228. Eztirade següro khorpitzari laket bena bai arimari. Egiat 166. Koko beltzak ez gaitu segur urrikari. Iraultza 93. Rendatzen bazira / segür galdia zira. Xarlem 1329-1330. Segur, egille puxanta / hemen ekibokatu da. Gy 13. Baña, neu izan banintz epai emollea, / seguru biurtuko eutsuen samea. AB AmaE 316. Deputatu halakoak izendatu nahi dituzten elektorrak [...] segur dira edo framazonak edo heien esklaboak. Elsb Fram 183. Ezta segur zure idurikoa, hantxet aurkhitu dudan fraidea. Jnn SBi 63.
( s. XX.) Gela zoko batetik hirriz norbait aditu zuela... Izpiritu gaixtoa, segur! Barb Sup 143. Zuri guziak segur ez dituk irinak! Ox 188. Zubia dukete segur, zurezko zubi estali bat. JE Ber 44. Txikik be karreran urten bearko eban, seguru. Bilbao IpuiB 21. Kartzelaratu ete gaitue orregaitik? Ez seguru. Ib. 250. Eder zitzaion, segur, eta ohore, emazte gai baten ukaitea! JEtchep 90. Ames xamurrak ditu, seguru, / ur-joanari dago ta. Gand Elorri 63. Bulta huntan hemen ikusten dut, itzulika dabila! Segur, zurekin mintzatu nahiz. Larz Iru 134. Ez luzea, segur, bainan elhe alferrik gabe, egia beharrenen bilduma [katixima] . Ardoy SFran 163. Orrek seguru emango dizku / bi eguneko. eztaiak!Uzt Sas 105. Beharko zaiela segür / bürkhoi horier zeditü. Casve SGrazi 82. Bainan hala gertatu balitzaizkio, segur zerbait behar izan en zuen sofritu! Etchebarne 48 (ib. 122 segurrago). Ura etzan onezkoa! Inpernuko deabrua izango zan seguru! BBarand 17.

v. tbn. EusJok 110. SM Zirik 28. Segur: Mat 104. Harb 371. Hm 60. AstLas 45. Arch Fab 193. Hb Esk 165. Laph 128. ChantP 164. Zby RIEV 1908, 766. HU Aurp 150. Xikito 7. Etcham 118. Iratz 105. Zerb Azk 54. Mde Pr 187. Lf in Zait Plat XXIII. In Xa Odol 293. Mattin 37. Seguro: Uzt Noiz 57.
(Con reduplicación intensiva).
Bada seguru seguru zeu kristinau deungia zara. fB Ic II 228.
l (Precedido de bezain).
Merezi zuena baizik ez zuela. Ez ote? Ez, eta oterik gabe oraino. Zu hunen irakurtzen ari ziren bezen segur. HU Aurp 128. Joko dik, joko, ni Piarres naizen bezen segur! Barb Sup 138.
v. tbn. Bordel 199. JEtchep 63. Larz Senper 50.
azpiadiera-1.1.1

(Vc ap. A; Añ).
"Creo que, ausaz [...], bai seguru " . "Parece que, según dicen. Badator seguru, parece que viene. --Ezeida il. --Ez seguru " A. "Por lo visto, al parecer. Eta lagatakua eskatu zotsanian, oinddio bera artzekuekin, seguru, gizonoi " Elexp Berg. .
azpiadiera-1.2
2. (Saber, etc.)a ciencia cierta, con certeza; con exactitud. "Abscise" Urt I 42. " Naski (e)torri de, eztakit seguru (B)" Gte Erd 161. " Ba al dakizu seguru ze ordu zan etorri zanean? (V-gip, G-azp)" Ib. 306.
Iangoikua bethiere bihotzera so diagozu, / guhaurk bano segurago gure gogua diakutsu. E 45. Segur iakin beza bada Israeleko etxe guziak ezen hura Iaun eta Krist egin duela Iainkoak. Act 2, 36 (He segurki, TB segurtatuki, Dv segurtasun osotan, Ol zin ziñez, Arriand eskijer, Ker benetan, IBk ziur, IBe ongi). Seguru ez dakizkite [galdeak] . Cb EBO 62. Seguru jakinik badagoke [...] baduala [...] Jainkoaren grazia. Ub 190s. Seguru sinistu zuen Jaungoikoaren kastigua zuela. Gco I 454. Ta, zelan bijotz guztiagaz amauko dot, guztiz seguru sinistuten ez deutsadan Jaungoikua? fB Ic I 35. Iñolazere Eutikio geroz bere ongilleari jarraitu zitzaion, seguru esaten ezbazagu ere. Lard 520. Nola ez baitan oso segur gauza jakina nundik Españan sartu zan. Bv AsL 120. Seguru ezin esan nezake. Apaol 35. Nola gaur igandea dan beziñ seguru baitakitan. Moc Damu 29. Gertaera oriek seguru jakin ditzazuten. Goñi 19. Eztakit seguru esateko. Iraola 112. Seguru baitakite zerua galduko ez dutela. Or QA 115. Botako ote dutenik ere eztakit seguru. Vill Jaink 87. Obenik egiten ez duala, seguru al dakik? Anab Usauri (ed. 1986), 45 (ed. 1931, 52 eskier). Nahi nuke jakin zuk aipatu kanperoa noiz segur jinen den. Larz Iru 48. Seguru dakit etzabiltzala / zu neregandik igesi. Uzt Sas 278. Ez dakit zenbat kilometro egongo diran seguru. BBarand 159. Ala ere ezin seguro esan: / "Ez det egingo geiago". Insausti 181. Segur dakidana besterik da. MIH 221.
v. tbn. Izt C 122. Bil 99. Arr GB 146. Noe 22. Sor AKaik 118. Berron Kijote 190.
azpiadiera-1.2.1
(Tener, etc.)asegurado, garantizado.
Harekila segur dugu behar dugun guzia. E 97. Bizitzea debala onrarekin seguru. (Cantar de Bretaña). ConTAV 5.1.1. Erhokeria handia da segur behar duen gauzaren benturan ibentzea. Ax 77 (V 51). Eztik bere denbora segur, / bañan segur dik kolpea. 152. Zerua seguru baneuka bezala. Cb Eg II 22. Bitoria segur du gizon obedientak. Mih 75. Egiazko aphalgurak segur bezala du zerua. Dh 107. Zer yan, zer yauntz, non bizi zuk baldiñ segur baduzu. Gy 82. Izketa oiek ola pasata / ustez seguru nobiya. PE 87. Zerua orren seguro baleuka On Antoniok. Ill Testim 14. Dotea segur zuen / ezkontzen zeneko. Etcham 220. Erretirotzat seguru dauke / erriko kanposantua. BEnb NereA 108. Baietza daukak seguru. Basarri 28. Eta seguru utziko dut pagamentua. Berron Kijote 61.
v. tbn. Arrantz 28. Uzt Sas 246. Segur: Harb 135. Lg II 260. Monho 54. Dv Lab 33. Elzb Po 202. Seguro: EusJok II 19. Tx B I 121. Mattin 85.
azpiadiera-1.2.2
Inevitablemente, sin falta. " Igantia bezain segür ikhusten ere zen elizan (Eskual 1520)" Lh.
Luze baño seguru auzoko gizona jun da. Sor Bar 36.
azpiadiera-1.3
3. A salvo; (estar, ir, etc.) con seguridad. " Salbo, segur dohazen [...] soldáduak, seguro [...] dohazenak " Urt V 413. " Barrengo gauzek seguro daude (AN-ulz), [...] barrengo gauzek seguru zioek (G-nav)" Echaide Nav 274-275.
Soka zein ezarri baitzioten Kristo gure Iaunari lepoan seguroago eramotzeagatik. Ber Trat 11r. Eztaude behin ere elkharrekin segur, gizona eta emaztea. Ax 403 (V 263; cf. infra SEGURU EGON). Eztira halakoak bere konzientzietan mundu hunetarik segur partitzen. Ib. 244 (V 163). Igaroko dala seguru zure Illustrisimeen anparuen bean. Cap (ed. 1893), pról. Iarraitu bekio bide oneri, eta ioango da seguru. Ib. 150. Hanbatenaz segurago iraganen da aldizkatzen duten tenpestetarik. SP Imit III 33, 2. Euskera [...] beti nasgabe, beti garbi, beti seguru beregan gorde izandu da. Cb EBO 6. Alde egiten dabenak lakirijuetati, ibilliko da seguru. Mg CO 128. Onegaz bitziko gara seguru geure arerijuetati. fB Ic I 59. Eginik alabanza au uste dabe seguru dagozala. Astar II 190. Seguru dagoela / au da señalea: / nitzaz barrendik farraz / burla egitea. It Fab 95. Segurago bere tresora ukhaiteko. Gy 215. Jaungoikoagan bere ustea daukana, seguru dabill. Arr GB 87. Zuzendutzen zituan segur zeruko bidian ongi kalkatuz. Bv AsL 193. Bestea inos Tronuan / eztago seguru. Azc PB 223. Nasai-nasai dot neure gogua, ezeren bildur baga, seguru dagolako [dirua] . Kk Ab I 105. Gizon azkar batek iskilloturik zaintzen badu bere eskaratza, segur daude bere izaki guziak. Ir YKBiz 162. Beren buruak seguru uste zituzten. Etxde JJ 138. Seguru gorde nai ditun gauzak. Or Aitork 47. Oraingoan seguru giatzik. Anab Aprika 96. Gizon jator, burutsu ta langille baten ondoan seguru arkitzen da. MAtx Gazt 26s. Gu geran arte seguru dago [euskera], . / ez baidakigu besterik. Uzt Sas 291. Arixe lotu nion txepetxa, anketik ari batekin, ustez seguru. BBarand 41. Bizia beintzat Albertiako malkarrean baiño seguruago gorde gentzaken. AZink 69.
v. tbn. Izt C 184. PE 83. AzpPr 130. Berron Kijote 125. Ataño TxanKan 57.
azpiadiera-1.3.1
Con seguridad, certeza (de que va a producirse algo).
Jaunaren borondatea seguru logratzeko. Cb Just 38. Birjiñaren anparoa bizitzan eta eriotzan seguru iristeko. Gco I 464. Gorotza beren etxeetan seguru egiten dabeenai. Izt C 181. Jesus errazago ta seguruago atzitu zezaten. Lard 443. Seguru irabazteko asmuan / etorri omen zan onena. EusJok II 147.
azpiadiera-1.3.2
Sobre seguro, sin riesgo. " Seguru jokatu (V-arr)" Gte Erd 144. " Nekez baña seguru (G-azp, AN-gip), mantso baina seguru (AN-5vill, B), astiro baie seguru (V-arr-gip), emeki bainan seguru (S)" Ib. 260.
Eta eztakigu ziertu, pekatua barkatu zakun edo ez: eta ala, seguru jokatzeko, berritu bear degu damutasuna. Gco I 432. Konradok, oraindik seguruago jokatzeko [...], zutik egoteko kemen gabe zuhaitz baten ondoan utzi zituen. Arr GB 39. Nekez baiña seguru / lanean ari danari. Berron Kijote 26. Otsuen erpiak ikusten nituen, nai ta al dan seguruen jokatu. Gerrika 125.
sense-2
II . (Adj.).
azpiadiera-2.1
1. (V, G-azp, AN-gip-5vill, B; Lar, Añ, Dv (G)), segur (L, BN, S; SP, Ht VocGr 424, VocBN, Gèze, H). Ref.: A (seguru, segur); Lh (segur); Lrq /śegür [oxítona]/; Etxba Eib; Elexp Berg; Gte Erd 163, 271.
Seguro, cierto; seguro, infalible, que ofrece garantías; seguro, sin peligro. "Seguro [...]. Lat., securus, certus" Lar. "Abrigado lugar, leku beroa, otzetik gordea, segurua " Ib. "Assegurar, decir algo con aseveración, segurutzat esan " Ib. "Sûr, certain" Dv. "1. vrai, indubitable. [...] 2. infaillible, certain, qui doit arriver à coup sûr. Ezta heriotzea bezain gauza segurik, [...]. 3. [...] Heriotzearen orena noiz izanen den ezta gauza segura, [...]. Gizon segura, homme sûr, sur qui on peut compter. [...] Partida segura, partie qui doit être sûrement gagnée" H. "Seguro, diestro. Biargiñ segurua eta azkarra " Etxba Eib. "Kotxe ona ta segurua da" Elexp Berg. "Kotxea seguru xamar da (G-azp, AN-gip), kotxea seguru aski da (AN-5vill, B), kotxea naiko segurua da (G-azp), otoa aski segura da (BN-arb)" Gte Erd 271.
Bi gauza mutha ezin daitezkenez [...] konsolazione segura dugunzát. Lç He 6, 18 (TB fermu). Seguro ustez ez nioean / bapere prebenidurik. Lazarraga (B) 1197vb. Orduan jakingo dugu berri segurik. (c. 1597). FLV. 1993, 466. Berri segurorik orduan jakingo dugu eta eztut faltatuko zure señoriari parte emaitera. Ib. 451. Ezta pagurik ain ziertorik eta segurorik [...] nola baita ofrezitzea Mezan ofrezitzen den sakrifizioa. Ber Trat 108r. Trunpaturen ez naizela sinhetste dut segura. EZ Man II 26. Badu guztien kontua, eta kontu segura eta gerthua. Ax 112 (V 74). Da seguruena eta oneena [...] ez gasteetea denpora andia platikaan. Cap 127. Zu ene murailla segura, zu ene geriza. SP Phil 122. Arma segur bat bezala haien kontre. Tt Arima 8 (v. tbn. segurrena ib. 2, segura ib. 50). Ain golpe segurua. BBizk 9. Erremedio lasterrena eta segurrena. Mong 589. Zer da beraz segürik gaiza hontan? Bp II 93. Gauzarik onena materia onetan eta seguroena. OA 170. Ezpaita kopiarik hura baino seguragorik eta fidelagorik. ES 85. Ethorkizuneko gauza segur eztirenen gatik. Ch III 30, 2. Amodio horren froga ageri eta segur bat. He Gudu 141. Gaiza segür bat düzü eniruala irañ ahal lüzaz. Mst III 16, 1. Konsejurik seguruena. Cb Eg II 3. Aurkhi zezan tenplu berean gerize segur bat etsaien asalduen kontra. Lg I 332s. Laguntza hura ez da segura tentamenduan. Mih 26. Señále guziak estire ain segúro garádela Jangoikoarénak. LE Prog 126. Segurki egin ditugula dakizkigun faltak, segurak bezala [kofesatu] . Brtc 162. Ezta norbait damnatzerat dohalako seinale seguragorik, etsaia ez maithatzea baino. Dh 251. Dozu lurrian egun seguru bat? Mg CO 184. Ez da errez erregela edo neurri seguru bat iminten. fB Ic I 94. Euren pobrezia gaitik eztaukenak janari segururik, ez jateko ordurik. Astar II 240. Erresürrekzione glorius baten gaje ezinago segür bat düzü. UskLiB 94. Doktrina solido, segur eta dibino batez. Jaur 140. Andrea izango dek / etsai segurua. It Fab 221. Portu segurua. Izt C 119. Oihana da onthasunik segurena. Dv Lab 304. Sendogarri orotako hobena eta segürrena. Ip Dial 76. Eleziñoia ondo egiteko prendarik segurubena. (1868) BBatzarN243. Tropa segurrak han hemen atxik zitzan aitzindari segurren pian. Laph 4. Kolperik seguruena. Aran SIgn 55. Denbora izan oi da maisu erakasle segur bat. Bv AsL 189 (218 seguru). Limosnea da azi oso segurua; / zentimo bat ereinda eun emotekua. AB AmaE 318. Erlijioko gordeleku seguru eta suerte onekora erakarri zuen. Arr May 75. Gertakari horiek bermatuak direnean lekuko segurez. Lap 39 (V 22). Errelijionerik egiazkoena eta seguruena. Itz Azald 47.
( s. XX.) Ahalaz esku seguretan utzi nahiz. HU Zez 188. Sendatze ook seguruak dira. Goñi 101. Gauza segurotako / berek dute kontatu. Auspoa 97, 116. Hura bederen bekhaizti zela, gauza segura. Barb Sup 101. Beren lanjeretan / porturik segurena. Etcham 160. Konfiantza dek gauzik onena, / fiña eta segurua. Tx B II 150. Ezta lagün segürragorik bertan hüsteko etxiak! Canc. pop. in Or Eus 282. Arrazoiaren bide segurrari jarraikiz. Mde Pr 181. Zama toki seguruan utziko du. Etxde JJ 52. Au da aurrentzat ibilbide segurua. Or Aitork 29. Ta zorro onegaz bizimodu segurua izango eban. Bilbao IpuiB 88. Honen pentsaera geldia zen, baina segurua. Arti Tobera 286. Dirua gastatzeko modu segur batean. Osk Kurl 19. Mementokotz ene geroaz ez dakit deus segurrik. Larz Iru 104. Lantokian badut nik geriza segurra. Xa Odol 148. Jainkoaren laguntza / zuten segurua. BAyerbe 96. Aroa segura zelarik. Larre ArtzainE 43. Bere esku jestutsu eta seguraz [...] altxatuko diola sakea. Ib. 200 (ib. 59 segurra). Gidari segurutzat. MIH 351.

v. tbn. Zuzaeta 44. CrIc 92. Gco II 11. FrantzesB II 40. JJMg BasEsc 102. CatLlo 96. CatBus 57. Bil 91. Ur BulaAl 55. Sor Bar 85. Xe 280. Ud 85. Ag Serm 276. JanEd I 97. Ill Pill 20. Vill Jaink 86. BEnb NereA 241. Uzt Sas 161. Segur: Etchart 8.1r. Volt 145. Hm 161. Arg DevB 158. INav 95. Gç 168. CatLav 267 (V 134). CatLan 107. Egiat 177. Mercy 23. Monho 114. JesBih 442. MarIl 63. Bordel 106. Gy 307. Hb Esk 7. ChantP 8. CatS 66. Jnn SBi 120. Elsb Fram 84 (-rr-; ib. 50 -r-). Zby RIEV 1909, 228. Ardoy SFran 35 (-rr-; ib. 102 -r-). Mattin 109. Ataño TxanKan 68. Seguro: Izeta DirG 50.
azpiadiera-2.2
2. (Lar, ).
Seguro, firme, fijo, estable. "Assegurar, poner segura alguna cosa, [...] seguru, sendo ifiñi " Lar. "Fixo" .
sense-3
III . (Sust.).
azpiadiera-3.1
1. segur, seguro . Seguridad, garantía.
Nola biziak ez baitu / memento baten segurrik. Bordel 94. Zarrak eskapo(r)ik ez, ta gaztiak seguro(r)ik ez. (AN-5vill). Inza NaEsZarr 1659. Hobe duzu lepoko bat bederen, edo, seguragoz, aterki on bat segiaraztea, segurak ez baitu parerik. Larre ArtzainE 314.
azpiadiera-3.2
2. Seguro. "(Con acento prosódico en la primera u). Seguro, póliza de seguro. Seguruan dirua artziarren, sua emon zetsan bere etxiari " Etxba Eib. v. aseguro. .
Aberientzako seguro edo ermandade antzeko bat ipintia. (1917) ForuAB89. Ez al dute orretarako lan ezaren segurua sortu? Lab SuEm 173. Zortzireun pezta urtean, ta kontribuzio, seguro sozialak, oillaskoak bi pare eta berdura goxoak eta abar ta abar. BAyerbe 65s. Ogei urteen barruan ordaindu dot kotxiaren seguru bat. Gerrika 171.
azpisarrera-1
HAIN SEGUR. Probablemente, seguramente.
Negu luzeari / sekula, ain segur, / Bordelen txakurrik / etzateken beldur. Bordel 19. Gizona, ahamenik galdu gabe, ez zen athertzen xehetasun emaitetik: hain segur zeruko berriak oro bazakizkeen tiletez-tilet. Lf Murtuts 40. Donibane-Lohitzunen misione bat eman zuela. Euskaraz? Frantsesez? Dakienak daki, bainan hain segur Euskaraz eta Frantsesez. Zerb Azk 56. Ba ote da gu ezagutzen ez gaituen euskaldunik mugaz bi aldetan? Guti ba hain segur. Xa Odol 49. Hori emaztearen kaltetan egin zuten, eta hain segur beren gogoaren aurka. Ib. 271. [Behiari] ekendu nazkon hain segur hiru-lau pinta. Etchebarne 29. Euskara aipatzearekin Uztaritzen denek erranen dute hain segur Piarres Lafitte zenaren izena. Larre AtzainE 117.
azpisarrerakoSense-1.1
( Hain segur ere ).
Nik ez dakit zertako deitzen ziren bordak [...]: hain segur ere emokatu gabeko harriak eta batere ximinearik gabeak zirelakotz. Larre ArtzainE 97.
azpisarrera-2
SEGURUAGOAN. Con mayor seguridad.
Seguruagoan joateko Jangoikoaren bidean. Mg CC 156.
azpisarrera-3
SEGURAGOZ. Por mayor seguridad.
Bera, seguragoz pilar bati estekatua baitzuten, hantxet hil zen. Zerb IxtS 49. Hobe duzu lepoko bat bederen, edo, seguragoz, aterki on bat segiaraztea, segurak ez baitu parerik. Larre ArtzainE 314.
azpisarrera-4
SEGURUAN (Lar, Añ), SEGUREAN (L, BN, S). a) A salvo; a buen recaudo. "(A buen) recado" Lar y Añ. "(En) seguro" Lar. "(Ponerse en) salvo [...] seguruan jarri" Ib. "Segurean (L, BN, S), en sûreté. Segurean eman dut, je l'ai mis en sûreté" Lh.
tradizioa
Tr. Es escaso en el s. XX.

Gau eta egun ifernua hari duk gaitz iruten, / alabañan segurean bezala aiz bizitzen. EZ Man I 115. Aitzinerat segurean iarri zirela. Ax 30 (V 17). Eta arima eta gorputza ere bakean, soseguan eta segurean ibentzen. Ib. 320 (V 212). Orai segurean eta soseguan daude. SP Imit III 47, 4 (Mst segürantzan, Ol eskier). Grazia segurean beiratzeko. Ch III 45, 5. Bakean gare eta segurean. He 1 Thess 5, 3. Ikhusirik etzela segurean Saulen lurretan. Lg I 285. Berthute gorde bat bethi segurean da. Mih 36. [Arrisku] hauk guzietarik libro eta segurean da Jesus bere espostzat hautatu duena. Brtc 225. Orai ez duk bizia segurean, / ez haiz hire ontasunen jabe. Iraultza 26. Izan zaite segur begionez behaturen dautzula, zure alde jaikiko dela, eta horrekin batean segurean zare. Dh 268. Eliza, zeintan segurean baikare gure salbamenduarentzat. Jaur 400. Obe da muskilla jan / emen seguruan. It Fab 147. Zaio gaiñeratzen [xoriari], eta atzaparretan / daduka ya segurean. Gy 174. Zuk zure gerizan hartzen banauzu, segurean naiz ordu beretik. Dv LEd 176s. Gaztea nahi bada egon segurean, / ez dadiela eror nik egin hutsean. Elzb Po 217. Seguruan zegoen lagunak guzi au ikusten eta aditzen zuen. Arr May 34 (hablando de un náufrago). Fedeaz gidatu dena segurean dabila. Lap 25 (V 15). Seguruan auala / gaur edozer diñok. Enb 161.
azpisarrerakoSense-4.1
Sobre seguro. " Segürian jokatu (BN-arb, S)" Gte Erd 144.
Geuren salbazioko negozioan, zeñetan baitoagu anbat seguroan joatea. Ber Doc 126r. Zergatik ezkara benturak utzirik segurean iokatuko? Ax 74 (V 49). Au ondo egiteko, seguruan jokatu ta zeruan ondasun andiak irabazteko. Cb Eg III 350.
(Estar, etc.) asegurado.
Geroko denboraz, bertzeren eskuan eta benturan dagoenaz, bere eskuan eta segurean bailu bezala ordenatzea. Ax 76 (V 50). Ezta garbitasunik segurean, zure grazia gabe. Ch III 14, 2 (Mst eztüzü xahütarzün segürik).
b) Sin duda, seguramente, ciertamente.
Orhitü gabe Jinkuaz / ebilten iz ore ürgülin; / abiseik, ükhenen dük aldi huntan / kolpü bat segürin. Xarlem 1230.
c) A ciencia cierta.
Segurrean badaki oixtion ikusten zituenak oro bere gogoaren amets bat zirela soilik. Mde Pr 373.
azpisarrera-5
SEGURU ASKI, SEGUR ASKI (G-goi, AN-gip-5vill ap. Gte Erd 161). Probablemente.
Makillen baten billa [dijoa] seguro aski. Ill Testim 8. Ba, segur aski urrun izanen baita hemengotarik! Larz Iru 36. Alkate-edo izanen zen orduan seguru aski Topalde. Auspoa 97, 17. Segur aski errekomendazione ukan dut ereiteko patata. Etchebarne 117. Aita Zabalak bazuen seguru aski egiteko presakakoagorik. MEIG IV 56. Ez ote dago alderik hark egin eta hauek moldezko letretan ipini zuten testuaren artean? Beharbada, ez; segur aski, ez. Ib. 79. Norbaitek badaki segur aski biderik artezena beti hautatzen; nik, ez. MEIG I 256.
v. tbn. A. Zavala in MendaroTx 53n. Zendoia 96.
azpisarrera-6
SEGURU ASKO (G-goi-azp, AN-gip ap. Gte Erd 161), SEGUR ASKO. Probablemente.
Seguru asko Mariak / egin dik aldrebes. JanEd II 123. Nereak bezela seguru asko guziak illak. Mok 9. Han ere aurkitzen da / segur asko pena. Etcham 180. España hortan izan da segur asko bitxikeri. Iratz 25. Ukigaiketarik ederrena, segur asko, Crookes-ek Florence Cook medium neskatxa gaztearekin iritxi zuena izan da. Mde Pr 333. Ez leuke laketuko, seguru asko, bere etxean neskamea gizonezko kanpotar bategaz bakarrean egin dala jakiterik. Erkiag BatB 157. Gauza auek len seguru asko / dauzkatzu irakurriak. Uzt Sas 283. [Txekorra] milla peztan saldu omen zin, da seguru asko au baño txikiagoa. TxGarm BordaB 124. Eta gañera, seguru asko, iñok ez eban jakingo. Gerrika 93. Ondu dituenetarik onenetakoa dugu, seguru asko. MEIG III 97. Giltza, lagungarri izango zitzaigulakoan eskaini zigun segur asko Mirandek. MEIG I 257.
v. tbn. Vill in Gand Elorri 19. JAzpiroz 12. Albeniz 16. Seguro asko: Insausti 117.
azpisarrera-7
SEGUR BAINO SEGURAGO IZAN ( (intrans.)). Estar totalmente convencido.
Segur baino segurago izateko zarete ezen Ebanjelioan paradisuko thesaur guziak zabaltzen eta irekitzen zaizkizuela. Adv ** 7v. Eta lehenbizikorik, segur baiño segurago, hartu zuen erreginaren ur-isuria. Ax 410 (V 267). Segur baino segurago naiz, hek, bai hek egina dutela krima hori. Larz Senper 26.
azpisarrera-8
SEGUR EDUKI. Tener por cierto.
Ezen segur dadukate Ioanes Profeta zela. Lc 20, 6 (He segur eduki; Oteiza egitzat iduki, Dv gerthu iduki, Ol etsita egon, Leon segur eta fida izan, Or jabeturik egon). Segur dadukagu, duda gabe sinhesten dugu. Ax 196 (V 131).
azpisarrera-9
SEGURU EGON (V-arr-gip, G-azp-goi, AN-gip-5vill), SEGUR EGON (B). Ref.: Iz ArOñ; Elexp Berg (seguru); Gte Erd 200, 207, 311. Estar seguro, tener certeza; tener confianza. "Baietz uste dot baiña enago seguru" Elexp Berg. Cf. supra (I, 3) ejs. de seguru egon 'estar a salvo'. v. SEGURU IZAN.
tradizioa
Tr. Propio de la tradición meridional. Al Norte se documenta Bordel, Goyhetche, Mirande y Xalbador.

Dilijenzia au arduraz eginagaz uste dot eze seguru egongo dala. Cap 91. Ezpadago seguro zenbat diren. El 95. Seguru nago [...] Zu bezalako Ama, bera bezalako Semeak enzungo duela. Cb Eg III 295. Kau egiten baduzie, egon zaizkeie segru zuen konzienzian kunplitzen duziela zuen obligazioarekin. (Sal, 1780). FLV 2016, 90. Seguru egon gaitezke [...] laguntasun guziak emango dizkigula. Gco II 15. Ta andi aurrera bere seguru gagoz Jaungoikuak galdu ez ditubana. fB Ic I app. 11. Seguru egon biar gara geure adiskide benetakuak diriala. Astar II 289. Huntaz net segur zaudete. Gy 249. Laster hillko ziñanaz seguru egoteraño. Arr GB 110. Baña egun artan hilko etzalakoan seguru egon zitezela. Arr May 158. Seguruago egoteagatik [...] esan zion berriz ere. Goñi 62. Bada seguru nago nonbait ikusi zaitutala. Iraola 54. Esan didate ez daudela oso seguru, baño aspaldi artan noski umerik etzula. Or SCruz 82. Ez nago oraindik oso seguru, amaren bizitzaren gainean. Arti Ipuin 81. Zu segur zaude, yauna, eta ni ere bai. Izeta DirG 81. Ez negoan seguru zein urtetan jaioa nintzan. Salav 63. Eta seguru nago [...] ezingo leukiala kerizatu. Etxba Ibilt 477. Seguro nago orain iñon ez dela egiten. Auspoa 77-78, 86. Seguru nago probatutzian / ongi etortzen zaiola. Uzt Sas 228. Ni segur nago Jainko maiteak deitzen duela zerutik. Xa Odol 221. Seguru egon daiteke berori, nere ezpaiñetatik ez da inkik ere aterako. Berron Kijote 229. Baña zuek diru gitxiago jasoko dozue. Seguru egon. Gerrika 137.
v. tbn. Bordel 106. Bil 144. Ill Testim 13. Mde Pr 55. SM Zirik 54. And AUzta 150. Anab Aprika 65. Vill Jaink 175. ZMoso 52. Seguro egon: Insausti 139.
azpisarrerakoSense-9.1
(Con reduplicación intens.).
Seguru-seguru ez nago, baña uste det iru aldiz. Albeniz 165.
azpisarrerakoSense-9.2
Zerutarrak, eta ara bidean seguru daudenak.Or QA 118. Txangoarako seguruago egoteagatik galtzen nuan nik loa. Anab Aprika 69.
azpisarrera-10
SEGURUEN (V-gip ap. Elexp Berg). Lo más probable, seguramente. "Biar mendira jango ga seguruen" Elexp Berg. "Ama gure zaiñ egongo da, seguruen" Ib.
Baten batek jan izango eutsen, seguruen koneju edo ollandatxuen bat. Bilbao IpuiB 77. Ondiño dantzan aurkituko yoazen seguruen. Ib. 56.
azpisarrera-11
SEGURUENA (V-gip ap. Elexp Berg). Seguramente, lo más probable.
Medikuak esan zigun [...]. Seguruena aurra ia galdua egongo zala. JAzpiroz 210. Etzeukatela babarik. Seguruena Urdanpilleta baserrian Santa Ageda aizkolariak izango zuala. BBarand 89.
azpisarrera-12
SEGURUENEZ ( (G-azp)). Seguramente, lo más seguro.
azpisarrera-13
SEGURUENIK (V-gip ap. Elexp Berg ), SEGURRENIK (). Seguramente, lo más probable.
Nun izan ziren ezteiak, xuxen ez dakigu, bainan segurrenik ere Sanguesako hirian. Ardoy SFran 60. Bazakiena berak ere zer izanen zen gero hori? Segurrenik ez. Ib. 81. Telebistak eta bestek dakarten arriskorik aundiena, auxe izango da seguruenik: famili-giroa jaten dutela. BAyerbe 160. Dena jeloskorra, nahiz ba zuen arrazoina ere. Segurrenik ezagutzen zukeen bere emaztea. Etchebarne 86 (ib. 96 segurenik).
azpisarrera-14
SEGURU ERE. Ciertamente, sin duda.
Ondo gordetan badozuez, seguru-bere, orain bakarrik lorak dirianak, elduko dira denporaz frutu elduak izatera. LoraS 140. Giza-talde ugariak ez dira, seguru bere, beste mortxaka urri batzuen menpe [...] esan ezin-alak jasateko. Erkiag BatB 127 (v. tbn. Arran 12). Gizajoa ankaz gorrian zebilen arrien gañean ni zapatakin baño erosoago; bai seguru ere. Anab Aprika 93.
azpisarrerakoSense-14.1
(En oraciones exclamativas).
Alango zaldi ariñik eta ango erredure-otsa seguru be! Akes Ipiñ 32.
azpisarrerakoSense-14.2
Al parecer; probablemente. "Creo que, ausaz [...], seguru bere, bai seguru " . " Eta pistolia garbitzen dabillela, seguru e, disparau jako ta umia il " Elexp Berg. .
azpisarrera-15
SEGUR ETA FIO IZAN. "Segurte fio naiz, aseguraría. Segur ta fio naiz bera han dagola" Izeta BHizt.
azpisarrera-16
SEGURU IZAN, SEGUR IZAN ( (BN-arb, S)). Ref.: Gte Erd 200 y 311. a) Estar seguro, convencido. "Segur izan zite! (BN-arb), [...] segur izaiten ahal zira (BN-arb)" Gte Erd 200. v. SEGURU EGON.
tradizioa
Tr. Mejor documentado en la tradición septentrional. Al Sur lo emplean Iturriaga, Orixe, Izeta y T. Etxebarria.

Eta segur nauk ezen hi baithan ere habitatzen dela. Lç 2 Tim 1, 5 (He, TB, Dv, Bibl segur izan; Ol, Ker uste izan, IBk, IBe iur egon). Iesus izanen dugula segur gare iujea. EZ Man I 61. Ez naiz segur, ongi eta segur ilkitzen denz. Ax 209 (V 140). Bai, segur nauk: alferrik diat / Jainko ona desiratzen. 163. Segur naiz etzela hain aitzina iraganen. ES 120. Ezagütüren dizie klarki, segür nüzü. Mst VI. Segur izan balire bezala garaituren zituztela. Lg I 257. Zeren segur bai naiz bekhatu mortalean nintzela. Brtc 134. Zaren segur [...] hark badituela arrazoin handiak. Dh 234. Segür izan zite zure kofesioniak gaizto izan direla. UskLiB 88. Segur naiz ez lirake / aien enbidia. It Fab 170. Segür beikira zure Seme Dibinoak entzünen dütiala zure othoiak. Ip Hil 268. Segur naiz ez gaituben / utziko galtzera. Auspoa 97, 78. Bainan sobera ginaukan saindua, ez izaiteko segur ja Jainkoarekin dela haren arima ederra. HU Aurp 170. Argirik ez bazen ere ageri, segur niz izkiriatzen ari zela. JE Ber 99. Seguru baitzan gaiñerakoa ere agindu bezala egiñen zenula. Or Aitork 126. Pizti ori segur naiz aisa eskolatuko dugula. Izeta DirG 78. Segur zirea gauerdi aintzin zurekin zela Anton? Larz Senper 84. Behin ere egiazki lo egiterat utzi ote du? Ez gira segur. Ardoy SFran 289. Ez naiz batere segur, bestalde, guk bezain begi onez ikusiak izango ote ziren Orixeren bilaketak. MIH 293.
v. tbn. Harb 94. SP Phil 454. Tt Onsa 60. CatLav 444 (V 209). Mih 104. AstLas 59. Jaur 112. Hb Egia 65. Laph 131. Bordel 181. JanEd I 132. Elzb PAd 7. Jnn SBi 60. Ox 22. Zub 66. Mde Pr 165. Xa Odol 347. Seguro izan: Yanzi 119.
azpisarrerakoSense-16.1
(Con instr.).Estar seguro; fiarse, confiar. " Segur zara diozunaz? " H.
Non geroago segurago baikarate zein gure elekzioneaz eta adopzioneaz. ABC A 7v. Egun batez segur ez zarenaz geroztik. Ch I 23, 7. Bainan etzare segur ordainaz. Hb Egia 94. Bat bestearen sendimenduez segur gintian ordukotz. JEtchep 65. Lipusa segur zen zerbait ondarreriaren ukaiteaz. Ib. 34. Bere zintzotasunagaz seguru zan partetik. Etxba Ibilt 479. Bere buruaz segur dena. Xa Odol 63.
v. tbn. CatS 30. ChantP 140.
azpisarrerakoSense-16.2
Esperánza ta beldúr / dut alde bietatík: / orrengánik naiz segúr, / ta beldúr neuregatík.LE Kop 155.
Segurago izaiteko zato eguerdian edo goiz handian. Volt 220s. Ezta hargatik erran behar segur direla haren ardietsteko. SP Phil 442 (He 447 eziñ segura ditezke, Echve Dev 494 ez da falta gabe gertatzen).
b) (En 3.ª pers. sing., con oración completiva). Es seguro que. "Segür düzü (S)" Gte Erd 200.
Tr. Al Sur sólo se documenta en Beriayn, Añibarro y Orixe.
Da seguro barkatuko zaizkigula gure bekatuek eta da seguro eta zierto izanen dugula demonioen kontra biktoria. Ber Trat 43r. Hala balitz ere gauza, segur da hillen zaren. EZ Man I 50. Karga denaz geroz segur da zenbait neke eta trabaillu baduela. Ax 499 (V 322). Segur da zatela sendotu. O Po 52. Herioa dela ez deus bat segur da. Tt Onsa 153. Segur da elitekela mintza grekez baina bai eskuaraz. ES 385. Segur da Dabitek egin zuela penitentzia. Lg I 338. Segür dea Jandone Petri izan dela establitia Jesü-Kristoz Apostolien Bürüzagi? CatLan 53. Següro dena da Jinkoak nahi dian bezaiñbeste besarkatü gaiza dütiala eginen. Egiat 251. Seguru da, ziur ta duda bage da, etzituela galduko onak. Añ GGero 61. Segur da geroztik bizitze hobea eramanen dudala. Dv LEd 228. Aingerua agertu zitzaiola seguruago baita edozein santuri baiño. Or QA 172. Ez da batere segur mugaz haraindirat joanen naizela. Mde Pr 65. Segur da, bada, Gneli hori izen ezaguna eta erabilia zela Zuberoan. MEIG I 242.
v. tbn. Harb 132. Bp I 17. Ch III 16, 1. He Gudu 149. MarIl 80. Bordel 46. Gy 192. Jnn SBi 128.
(Con sust. vbal.).
Arrek deitu baziñu / biar dan tokia, / seguru zan luzaro / preso egotia. Tx B II 163. Leiotik ainduko balitzaz, seguru zan beia jota azurrak apurtzia. Etxba Ibilt 461. Ikasiko du solfeja errotik eta gero segur da kontserbatorioan sartzea. Etchebarne 132.
c) (Con el vb. no explícito). Es seguro que.
Eta segur ere, hitz suerte hek lothu ahal izan zaizkola, bertze orduz Eskual herrirat ethorri izatu izan diren jende arrotzetarik. ES 98. Mirabe ori seguru erremediatuko dala. Cb Eg III 387. Ez baginu Katzo, gure behirik ederrena galdu, orai zortzi egun, segur ez ginela gaur hunarako! Barb Sup 86. Eta, segur, sendatzen dituela guziak? JE Ber 87.
v. tbn. Osk Kurl 40.
(Con reduplicación intensiva). "Seguru seguru etzera estana etorriko" Totor Arr.
d) Estar seguro, a salvo, protegido. "Ez da seguru daukan guztiakin, ez dalako ezer ziur mundu onetan" Etxba Eib.
Presuna hobenduria, faltatsua, ezta behin ere segur. Ax 435 (V 283). Ene semia, etzira seküla segür izanen mündü huntan. Mst III 35, 1. Cádiz-a juan ezkero / an seguru zera. FrantzesB II 44. Danon ustea zan seguru giñala. Apaol 56. Andik aurrera seguru nintzan. BBarand 124.
azpisarrera-17
SEGUREKO. Seguro.
Eta zentzuz yokatzekotz, nihoiz segurekoa / airekoaren menturan ez dela utztekoa. Gy 29.
azpisarrera-18
SEGURURA JO ( (V-gip, G-azp)). "Apostar o actuar a lo seguro. Obe dou segurura jo ta aurten be artua sartu" Elexp Berg.
azpisarrera-19
SEGURUTIK. a) Con cuidado, con precaución.
Emakume batzuk errazago galdu oi dabee [seintxuba] beste batzuk baño. Segurutik ibilltera prokurau biar da onetan, dalako gauza aiñ astuna, arima baten bizitza ta salbazinoia. JJMg BasEsc 20.
azpisarrerakoSense-19.1
Desde un lugar, situación seguro.
Epherrak, tronko-gaiñetik, / bere ustez net seguretik, / burla egiñ zion. Gy 222 (v. tbn. 49). Batailan segurretik / nahi dute ari, / garrik formatu gabe / kabaleriari. Bordel 178.
azpisarrerakoSense-19.2
A seguro, a cubierto, en situación segura.
Batzuek anka-pian, / al zuenak korri, / urrenguan obe da / segurutik jarri. Xe 206. Komerzioan beti / segurutik daude. JanEd I 85. Seguretik dagona / hura duk abila. Zby RIEV 1908, 766. Badira hor ere autokar ederretan eta jatetxe famatuetan seguretik ibiliko direnak. Larre ArtzainE 249.
Sobre seguro. "Segurutik jokatu behar da (G-goi, AN-gip)" Gte Erd 144.
Txinixta nazu, obe dezu segurutik jokatu; nik esango dizut nun egin amaiketako ona. Alz STFer 119. Beti segurotik jokatzen da ori (B). "Ese va siempre a negocio seguro". Inza Eusk 1927, 149. Obea da segurutik jokatu. Zugaitz pozoitsuak utzi bazterrera. Ostolaiz 87.
b) (Saber, etc.) ciertamente, sin duda.
Oh! nik berheala zerurat juan [nahiago nuke]! Segurretik, Aita Iñazio, segurretik! Laph 248. Seguretik han salbatzea / zein gozo zaion orduan! Zby RIEV 1908, 610. Larogei [urte] osatu ez dituela: orra segurutik dakiana. Mok 5. Espainiarekin edo Frantziarekin, eztakit segurutik zeinekin. Arti Ipuin 46.
c) Seguramente, lo más probable.
Eurek ezetz esango dabe segurutik. Kk Ab II 64. Ebaiko eustiezan ankok eta azkenak egingo nituen segurutik. Ib. 48. Segurutik eztirela ohetik oraindio jaiki. Arti Tobera 267.
azpisarrera-20
SEGURUTZAT, SEGURTZAT, SEGURTAKO. a) (Tener, etc.) por seguro.
Idukhazu segurtzat bizi behar duzula ardura hiltzen den biziaz. SP Imit II 12, 14. Segurtzat ahal derrakedalarik luzenazko errezebitzea dela illabetherik illabetherakoa. SP Phil 165. Segurretako atxiki behar diizi beraz [Jinkoa] [...] gu beithan dela. AR 75. Segurutzat eukirik eztala egun atan ilgo. Astar II 36. Beraz esan diteke segurutzat burnia sortutako tokian asi izan zirala. Izt C 230. Segurutzat adierazirik batere eragozpenik bage Paduan eta Venecian sartuko zala. Aran SIgn 36.
b) (Estar) seguro.
Zetako bada gagoz orren segurutzat?LoraS 190. Eta, zu ainbeste egiñ dituzularik, segurutzat zaude? Arr May 36.
azpisarrera-21
SEGURUXEAGOAN ERE, SEGURUXEAGOTAN ERE. "Seguru xione (recuerda haberlo oído muchas veces a mujeres, pero no a hombres) [...]. Segurutxian, e!, seguruxion e!, seguruxeagotan ere! [...] ¡no faltaría más que eso!, ¡cómo no! (irónico), ¡ah, claro! (irónico y retador) [...] . --Seguru! --Seguru? Baita seguruxeago ere!" Mok (comunicación personal).
azpisarrera-22
SEGURUZ. a) "(Sobre) seguro" Lar y Añ. b) SEGUREZ. Seguramente, ciertamente, sin duda. v. segurki.
Bere kortea ere batere ez hobetzen: / baiña areago bai segurez bihurtzen. Gy 188. Errazu, eta zerk hortara zaitzake? / Zoriak segurez ere. Ib. 252.
azpisarrera-23
SEGURUZKO. Seguro, indudable.
Lenengo, juramentua bear da egin egiaz, ziur ta seguruzko egiaz eta ez dudan. GGero 187.
seguru
<< 1 salto 0 / 0 sehaskaratu >>
  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • +34 944 158 144
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper