1.
(
G, AN, L, BN, Ae, S, R; SP,
Urt I 78,
Ht VocGr,
VP
26v,
Lar,
VocS
,
Añ,
Lecl,
Arch
VocGr
,
Gèze,
Dv,
H,
VocB
);
eroi (
G);
egori (
BN)
Ref.:
Bon-Ond 160;
A;
Lh;
EI
267;
Lrq;
Iz R 298, 394;
Iz To;
Gte Erd 50, 141, 230.
Caer; caer en una situación no deseable, caer en pecado, etc.; decaer.
"Norat erortzen da ur erreka hori? Où aboutit ce ruisseau?"
Dv.
"Biotza erori (G; Arr), acobardarse"
A (s.v biotz).
"En Eibar domina esta segunda forma [jausi]"
Etxba Eib.
También es dudoso eroi en V-arrig (EI 267), por la poca fiabilidad de los datos del informante. v. jausi.
Tr. General excepto en la tradición vizcaína, donde sólo hay algunos ejs. aislados, todos ellos posteriores a la segunda mitad del s. XIX, como Arrese Beitia (
AmaE 33), Otxolua (156), Erkiaga (
Arran 37), Gandiaga (
Elorri 37) o Faustino Etxebarria (21). En
DFrec hay 184 ejs.
Erorte-, única forma suletina de sust. vbal., aparece tbn. en autores labortanos y bajo-navarros de los ss. XVI y XVII (como Leiçarraga, Materre, Haramburu o Pouvreau), en Lazarraga, y en guipuzcoanos de los ss. XVIII y XIX; en éstos alterna con
erortze-, poco frecuente en este dialecto en el XVIII pero cuyo uso va aumentando con el tiempo, hasta sustituir casi totalmente a
erorte- ya para principios del s. XX. Hay además
eroritze- en algunos autores guipuzcoanos desde la segunda mitad del s. XIX, y
erorite- en Arrese Beitia. Se dan algunos pocos ejs. de formas sintéticas:
derora y
derorkona en Oihenart, y modernamente
daror y
darorkio en Tapia Perurena (
Kattalin 194,
EuskOl 1931, 68),
garortzanean en Olabide,
darortzenean en E. Arrese (
OlBe 11) y
aininderor en Mirande (
Po 53).
Duda gabe eror nainde han berian hilhotza.
E 147.
Zibitatearen hamargarren partea erori izan duk.
Lç Apoc 11, 13.
Zuen fermetatetik eror etzaitezten.
Lç 2 Petr 3, 17.
Desmaiadurik erori zan.
Lazarraga 1152r.
Kontu andia bear dau egin / ez erorteko arean.
Ib. 1196r.
Kateak eta grilloak [...] berak laxatzen eta erorzen zitzaizkiola.
Ber Trat 114r.
Untzitik nihor erori denean.
EZ Man II 151.
Atzeman zen berehala, eta erori bertzeren emaztearekin.
Ax 381 (V 250).
Thu etxatua zeruan gora begithartera derora.
O Pr 673.
Zeruak daude erortzen.
Aleson 16.
Idiari azazkala erorzen zaionean.
Mong 593.
Iferniala eroriren.
Bp I 114.
Bere erresuma, ia erortzera zihoanari.
ES 402.
Erori eztidin kulparen miserian.
OA 71.
Lauster eroriko da deabruaren artetarat.
Ch I 24, 7.
Tentazioan erorzera.
El 5.
Izarrak zelütik erori dütüzü.
Mst III 14, 1 (SP erori dire).
Murallak erori horduko sartu ziran inguruan arkitzen ziran israeldar soldadu guziak.
Mb IArg I 388.
Pekatuetan beñ jaiki beñ erori zebillen.
Cb Eg II 188.
Ez da, urthe hautan, eroriren ihintzik.
Lg I 349.
Beren orgüliaz erori diren Aingüriak.
CatLan 29.
Bil detzadan bederen erortzen diren papurrak.
Brtc 33.
Infernura erori ziranak.
Mg CC 223.
Ez permiti erorinádien.
LE Ong 87r.
Apaizari eskuetatik erortzea ostia.
AA I 458.
Heresian eta xisman erori gabe.
Dh 113.
Erortzen da haren oinetara.
Jaur 162.
Eskolako aur gaixoai itz bat Euskaraz erorten zaiotelako.
Izt C VI.
Maska erortzen baitzaio.
Gy 115.
Etsaien eskuetan erortzeko zorian.
Lard 143.
Belhauniko erori zen.
Laph 59.
Bixigu baten ezurrian txirristatu ta erori in dek.
Sor Gabon 25.
Jendearen gainerat erortzen ahal diren gaitz guziek.
Jnn SBi 80.
Khürützia lürrerat erorten.
Ip Hil 203.
Soiñ guztia makilla baten gañera eroria zerabillen.
Ag G 200.
Zabal zabala erortzer zen.
Barb Leg 65.
Barkatu lumatik erortzen bazait aithorra.
JE Ber 65.
Gure euskera berbera baño lurrera eroriagoa.
Ldi IL 168.
Ala balira ordea, arauzko argibidea irikitzearen mende eroriko lirake [ordaindu gabe arkitzen diranak]
.
EAEg 16-11-1936, 309.
Egarriak akittuta aien begietan garortzanean.
Ol Iudith 7, 14.
Gudu batean erori zen: bere etxeko hobian ehortzi zuten.
Zerb IxtS 77.
Kolpe txar batez zerraldo erori.
Etxde JJ 251.
Haren ile-motots leporaino eroria.
Mde HaurB 24.
Erori zen gaua abereen gainean.
Arti MaldanB 200.
Etsipenean erori dena.
Vill Jaink 138.
Iguzkia erortzerat zoan.
Ardoy SFran 255.
Eta horra nun ene ondoan berean zanpez erortzen den.
Etchebarne 148.
Gerrikoa askatzean, galtzak lurrera erortzen zirala esan oi zuan.
BBarand 153.
Ondoko bokala erortzen zenean.
MEIG VII 179.
azpiadiera-1.1.1
Aplacarse.
Aize guziak erori dire; belak mastari behera daude dilindaka.
Prop 1898, 35.
Apezekin, umilia zite, hasarrea erortzerat utziz.
Ardoy SFran 338.
azpiadiera-1.1.2
Dar en, ir a parar a.
Ni ere bertsoetan laster naiz erortzen.
AB AmaE 408.
Oritzen zen lehenago hartü letzionez eta latiala erortzen zen.
Const 38.
Gauza guzietarik mintzatuik, erori ziren sorgin, debru eta lamina solasian.
Zub 37.
azpiadiera-1.1.3
Desembocar (un río).
Senegal deithu uhaitzak itsasorat erortean egiten dituen bi adarren artean da, hariazko isla batean.
Prop 1885, 161.
azpiadiera-1.1.4
Reducirse.
Adimen jauresle haiek, zentzupera eror ditekeena bakarrik dute egiatzat hartu nahi.
Mde Pr 310.
azpiadiera-1.1.5
(Part., con compl. en alat.).
Inclinado a, tendente a.
"Gaizkira eroria, isuria, emana, enclin, adonné au mal"
SP.
Memorio handi bat eta borondate onera, ohorera eta prestutasunera erori bat.
Ax 9 (V 4).
Gizonaren flakotasuna gaizkira eroria, minzakorra eta hitzetan erorkorra dela.
SP Imit I 4, 1.
Lurreko gauzetara eroriak.
Gç 29.
Zoin bekatutara giren erorienik.
AR 126.
Gauden eroriak bozkariorekin horren manuetarat.
Jaur 391.
Ene bihotza duzu zu ganat erori, / Eta zuria aldiz harria iduri.
ChantP 150.
Ontara eroriegi baitzeuden bi gurasoak.
Or Aitork 42.
Abariziara emana eta eroria.
Arti Ipuin 23.
v. tbn. ES 93. Lg II 125. Mih 98.
azpiadiera-1.1.5.1
(Con compl. en dat.).
Gauden eroriak Jainkoaren borondateari eta haren manuei.
Jaur 138.
azpiadiera-1.1.6
(Part. en función de adj., tanto adyacente como atributo).
Caído.
Berriz edifikaturen dut Dabiden tabernakle eroria.
Lç Act 15, 16.
Aritz eroriari orok egur.
RIs 7.
Altxatzatzu haren harri eroriak lurretik.
EZ Eliç 335.
Biratzen du pataz gorputz eroria.
Gy 167.
Biharamuneko, khordak eroriak dire.
Laph 165.
Eroriak xutitzen laguntzen dituzte haur onek.
Ox 62.
Zerubiden egon naiz. Osto eroriak zoko guzietan.
Txill Let 81.
Erdi partia etxetxu orrek / nola daukan eroriya.
Uzt Noiz 85.
Eroriak erantzun.
Berron Kijote 210 (ref. a alguien derribado de su cabalgadura).
v. tbn. Jnn SBi 63. JanEd I 57. Or Mi 20. Ldi BB 104. Arti MaldanB 191. NEtx LBB 59. Azurm HitzB 58. Lasa Poem 115.
azpiadiera-1.1.6.1
Colgante, pendiente; inclinado.
Burua eroria, besoak zurrun.
Or Mi 149.
Beherako ezpaña dilindan, eroria bezala.
FIr 192.
Sudurra luzea eta eroria.
Zub 47.
[Dotorrak] eriaren mihiari behako bat, foltsuak mia, beharria bizkarrari kontra eman, betespal eroria begiaren ikusteko altxa.
Lf Murtuts 32.
azpiadiera-1.1.6.2
(L, B ap. A
; SP, Lar, Añ, Dv).
Decaído, abatido (física o moralmente).
"Gizon eroria, homme qui a perdu son bien"
SP.
"(Este enfermo está muy) postrado [...] txitez eroria"
Lar.
"Desmadejado"
Lar,
Añ.
"Eroia egon, burumakur edo osasunez makal antzera egon. Motillak, ondo eroia ikusiñat ba!"
ZestErret.
Eta arimaren bizten podore eroriak.
EZ Man II 77.
Eroriak gaudenei / iguzu sokorria.
Hm 177.
Guziek ukhatzen dute hain bihotz eroria eta behera iarria dutela.
SP Phil 265.
Altxatzen diozute bihotza eroria dutenei.
Ch IV 4, 3.
Berariaz laga deu eroria, ta egun guzian damuz ta miñez azpiratua.
Lar SermAzc 51.
Bisaia ilhunetako eta begitarte erori batetako jende batzu bezala.
He Phil 7.
Arpegi erori tristean.
Cb Eg II 91.
Salbatzailleak altxatu zituen hekin gogo eroriak.
Lg II 210.
Eroria osoki eta utzia guziez aurkhitzen da.
Jaur 152.
Gaurko egunean eroria dago arras atxurkintza lanbide au.
Izt C 147.
Biotz txit eroriarekin aldegin zuen.
Lard 422.
Nola erresuma bazter bat nahasten denean, begi guziak harat izultzen baitire, bertze eremuetan xutik egon direnak yar zitezken eroriari beira.
Hb Egia 43.
Begitarte erori tristean.
Dv LEd 165.
Nago estadu erorian.
Xe 244.
Ta famili gajo orrek errukitzen nau. Len azaltzen zan bezela, ta oraiñ oso eroriya dago, jauna. Negargarriya da.
Sor Bar 54.
Bere osasun eroriak.
Bv AsL 197.
Gorphutz akhituaren indar eroriak.
Arb Igand 73.
Izen horrek eraikitzen dü arima eroria eta konsolatzen aflijitia.
Ip Hil 30.
Ain eroriak gelditu ziran beren biotzak.
Inza Azalp 75.
"Sukar usteldunen" begitartea eroria, kolore ilunzikin.
FIr 192.
Bizpahiru ilhabeteren buruko eroria izanen da [medikua], utzia bazterrerat, jendeak alda maitez labur baitu ezagutza.
JE Ber 88.
Esperantza ta kuraia eman ditzazke, eroriak, lehertuak, akituak, tentatuak edo etsituak ziren bihotzeri.
JEtchep 118.
Gizon zar bat, gaizki jantzia, oso eroria.
Anab Poli 139.
Ni arrunt eroria gelditu nintzan.
JAzpiroz 64.
Halaz guztiz, bere erorian eta narrasean, [Peru Leartzakok] ez ote digu eredu-gisan aurkezten?
MIH 337.
v. tbn. Lg II 98. Laph 52. HU Aurp 126. Alz Ram 118.
azpiadiera-1.1.6.3
"Emakume eroria, femme débauchée"
SP.
Ahalke gabeki, muthiriki, kantoin guztietara begiak dabiltzala, dabillan emaztea, peril da eroria den, edo sarri eroriko den.
Ax 392 (V 256).
Eta emakume eroriak, erotu bear zuan denen esapean. Azkenerako lertu zan bera ere. --Guziok ni zapaltzeko eskubidea dezuela uste dezue; baiña nerea al da erru osoa? Ez al nuen nik nere senargaia?
NEtx LBB 25.
azpiadiera-1.1.6.4
(AN-5vill, B, BN-arb-mix)
Ref.:
A;
Gte Erd 86, 108.
"Triste (hablando del tiempo)"
A.
"Biziki denbora eroria (B, BN-arb)"
Gte Erd 86.
azpiadiera-1.1.6.5
"Acaparrosado color, urdin eroria, lat. subviridis"
Lar.
azpiadiera-1.1.6.6
Jainko eroria iduri du gizonak, bere zeruaz aaztu ezin den Jainkoa.
Vill Jaink 144.
azpiadiera-1.1.6.7
"Mozkor eroria dago (AN-gip-5vill)"
Gte Erd 224.
Behin uste du muthila duela han, hordi eroria, zenbait aldiz gerthatu zaion bezala.
Hb Egia 16.