Orotariko Euskal Hiztegia

OEH - Bilaketa

27 emaitza jaiegun bilaketarentzat

Euskaltzaindia. OEH. Orotariko Euskal Hiztegia
goiburua
guardatu.
tradizioa
tradizioa
Tr. Se documenta en todos los dialectos hasta el s. XIX. En el s. XX apenas es utilizado. Guardatu y goardatu son las formas más generales; gardatu aparece sólo en textos septentrionales. En Beovide hay part. guarda , junto a guardatu (v. infra (3) ).
sense-1
1. (BN-ciz ap. AtSac 38 ), goardatu (Lar, ), gardatu.
Guardar, cumplir, respetar. "Guardar las Fiestas, las leyes, los Mandamientos" Lar.
Prometietan dot [...] goardaetako erregela tercera Sant Franziskuaren ordeakoa. (V, texto anterior a 1521). TAV 3.2.2. (tbn. guardadu) Baldin da mandamentuau goarda ez badez. Lazarraga 1185r. Nahi baduk Zeruetako atseginez gozatu / berze ordenantzak ere behar dituk guardatu. EZ Man I 18. Jaiegunak santukiro goardatzea. CatBurg 28. Lenbizikorik goárda egunain óngi pasátzeko errégla. LE Prog 116. --Nola erdhietsiko da gloria? --Manamenduak goardatuz. Legaz 56 (v. tbn. mandamentuak guardatu en Cap 79, OA 8, Iraz 33, Añ CatAN 10, CatB 18, CatR 43, CatUlz 9; m. goardatu en El 12, LE Prog 114, CatAe 42, CatSal 43). Itza goardatzen du / berez fiña danak. PE 75. Guardatu zaiogun / bere onoria. AzpPr 106. Guarda detzagun Jaungoikoaren / legeko mandamientuak. Yanzi 50.
v. tbn. ETZ 46 (Leitza, 1626). Añ CatAN 6. Auspoa 97, 37. Goardatu: Cap 47. Brtc 205. Gardatu: He Gudu 67. Monho 66.
sense-2
2. (H), goardatu (H), gardatu (H).
Guardar, conservar, mantener. "Garder, conserver, garantir, préserver" H.
Ene eretxian oba da goarda ditean exilik. fJZ 98. Guardatzeko lealtadea. (AN, 1547). ConTAV 5.2.2. Goardatzen iakitea esta gutiago irabastea baño. Volt 194. Kastidadea goardetan dabela bizi izaitea. Cap 79. Goardatukoduéla léku piskabát neretáko gloriagórtan. LE Prog 100. Bertzerena ebatsiko ez duzu, ez guardatuko iniustoki. CatLuz 19. Fueroak goardatzeko / fede onarekin. It Fab 207 (210 guardatu). Batek nahi baitzuen abre ebatsia saldu, / bertzeak aldiz hura saldu gabe goardatu. Gy 34 (80 goarda, 242 gardatu). Semeak oraindaño legea degu guardatu. Xe 411. Pekatu larriren bat / badegu guardatzen. Auspoa 97, 90. Bonapartedanik badud bi erretrato onki guardatruk. Mdg 139. Obe zenduen zure lorea / ongi guardatu bazendu. Tx B I 35.
v. tbn. FrantzesB II 40. Afrika 145. JanEd I 82. Goardatu: CatLav 136 (V 71). Brtc 100. Ub 170. UskLiB 6.
3. (SP, Urt I 17, Lar, Añ, H), goardatu (Añ, H), gardatu (H), guarda. Cuidar(se), proteger(se), apartar(se). (Acompañado frecuentemente de ablativo). "Librar de algún mal" Lar. "Custodiar" Añ. "Abstenerse de hacer cosa mala, bekatutik [...] goardatu" Ib. "Garder, surveiller" H. AxN explica begira (208) por guarda.
Bere miserikordiaz nola huien guardatu. E 33. Goardatzeko bekhaturik bizi nizan artian. Ib. 41. Gizon aberaspategaz jarri zan, nun bere ganadua goardaetan eben. Lazarraga 1146v. Jeinkoak [...] guarda zaitzala gaitzetarik. (Vera, 1674). FLV 2006, 264. Itxasoan nabigatzen dutenentzat, perilletarik goardatzeko. INav 3 (v. tbn. 60). Barkatzeko bekatu pasatuak eta goardatzeko etorriko direnetatik. El 68 (45 guardatu). Garda nazazue bekhatu egitetik. He Gudu 115. Gisa huntan gobernatzen denak, gardatuko du bere burua suge zaharraren maleziatik. Ib. 63 (31 goardatu). Goarda-bearrik badeu etsai gaistoetatik? Lar, carta a Gandara 161 (v. tbn. guarda zaizala en la misma pág.). Eliza gobernatzeko ta personak goardatzeko. Añ CatAN 34. Alabak, gogorik badue, izango ditue erak erlijioan beren buruak goardatzeko. AA II 75. Aren ministro bezala goberna zaien Elizara eta goarda zkien gizonak. CatSal 41 (CatR 41 guarda, CatAe 40 goarda). Emen ostalariaren etxia guarda zuan lau aldiz su ikaragarritik. Bv AsL 113 (47 guardatu zan).
Ez ikusi ta ez ikasi nornai dala; alako lagunatik Jainkoak guarda nazala. EZBB I 111. Goardatu eta anparatu nazazu! BBarand 16.
v. tbn. EZ Noel 78. EZ Man I 3. Hm 141. Arg DevB 222. Tt Arima 41. ES 155. Gamiz 206. Añ CatAN 60. CatB 40. Arrantz 28. CatLuz 17. CatUlz 9. Goardatu: Volt 135. Tt Onsa 139. ES 398. Ch III 26, 4. CatLav 134 (V 70). LE Prog 102. Gy 54. Arb Igand 181. Gardatu: Volt 171.
(Rad. vbal. usado como interj.). "Goardia, goarda, garda, (interj.) gare! prenez-garde!" H.
Guarda xagi banadi! Acto 94.
Ai, Jaungoikuak guarda! Sor AuOst 91. Jainkuak guarda! Anab Poli 63. Oiñez esaten da bi ordu bear dutela; eta idien pausoan, Jainkoak goarda! JAzpiroz 120.
azpisarrera-1
GUARDATZEKO (Día) de guardar.
Domeketan da eguzari guardetakoetan. Bet 11. Meza osorik entzutia igante oro eta guardatako xei egunetan. CatR 47. (CatSal 47 y CatAe 46 goardatzeko egun; CatBurg 30 jaiegun)
guardatu
<< gautxoriketa 0 / 0 jai >>
  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • +34 944 158 144
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper