Orotariko Euskal Hiztegia

OEH - Bilaketa

27 emaitza jaiegun bilaketarentzat

Euskaltzaindia. OEH. Orotariko Euskal Hiztegia
goiburua
jai.
tradizioa
tradizioa
Tr. Documentado sobre todo en textos meridionales. En la segunda acepción hay también algunos ejemplos septentrionales: jei en autores suletinos y en Zalduby, y jai en J. Etchepare, Mirande, Lafitte y Xalbador. Hay xei en un texto de Muruzabal (tbn. xai ) y en los aezcoanos (salvo sai y jai en CatAria ), salacencos y roncaleses. En DFrec hay 231 ejs., meridionales, de jai, 7 de yai, dialectales vizcaínos, y 3, septentrionales, de jei . Los testimonios de algunos lexicógrafos son ambiguos con respecto a su sentido preciso.
sense-1
1. (V, G, AN, L, Ae; Mic 10 <x->, SP, Lar, Añ (V), Izt, vEys, Dv (V, G, AN), H (V, G; s.v iaia)), jei (V-ple, G-nav, S; SP, O VocPo, Gèze, vEys, Dv (S), H (BN, S)), xai (V-ger, AN-larr-egüés-arce-olza-gulina), xei (AN-olza, Ae, Sal, R), sai, jaie (L). Ref.: Bon-Ond 152; A (jai, jei, xei); Lh (jai, jaie); EI 178, 337; Iz ArOñ; Gketx Loiola (nexka-senti); Holmer ApuntV; Elexp Berg.
Día festivo, día de fiesta; domingo. " Xaia es fiesta de guardar" Mic 10. " Ieiak (AN), les jours de fêtes" O VocPo. "Fiesta de guardar, jai galazoa " . "Fiestas de entre semana, aste barruko yaiak " Izt. "Fête" Gèze. " Mutiko oiek ez dira oraindik jaietan kalera joaten " Gketx Loiola (s.v. nexka-senti). v. festa, jaiegun.
Aberatsok jaia daude. , txiro gaxook beti neke. "Los ricos tienen fiesta". RS 3. Iaietan ezin gabiltzke / bertze garien igitan. (Pamplona, 1609). TAV 3.1.20, 116. Jaietan [tachado y sustituido por bazkoareki] bilgu eta junta izanen baitugu. MRos 14.1r. [Ea] okasiñoa emon daben beste batzuk iaia ausi dagien. Cap 96. Ez sollik astregunetan, beizik aun xeietan ere. (Muruzabal, 1751). ETZ 90. (tbn. 90 xaiek) [Mariaren] jai ta beargaiak pozik gogora itzazu. Lar STomas 2. Igandeetan ta jaietan beintzat [...] agertu ta adiraz-erakutsi behar diete Ebanjelioko doktrina. Mb IArg I 53. Asteas nekátzen, jáiean ez atérzen. LE Prog 104. Aitu zan larunbataren jaia, baña geratu zan Jauna onratu bearra. AA II 46. Ez bere bakarrean, ez lagun artean, ez astean, ez jaiean, ez festa denboran. AA III 509s. Etxekoak, adiyo, / Pazkua jai ona, / bake, amoriyua / eta osasuna. Echag 128. Lana erruz egiten / duena astean, / an dabill dantzaz lertzen / kontentuz jaiean. It Fab 168. Zuetatik nork, asto edo idi bat jaiean putzura erortzen bazaio, bereala atera gabe uzten du? Lard 415. Igande ta aste, / jaiarekin naste / makiña bat urte / pasa dizkizute. Bil 43. Ikasi nai dituenak / artu memoriyan, / jaian kantatutzeko / sagardotegiyan. Ud 18. Erretoreak urrengo jaian egin zuen sermoi bat. Urruz Urz 63. Jaietako arropakin eta asto bat aurrean zuala. Apaol 87. Bi goi-jai (fiesta suprema) aiek pasatzera eraman zuen. Iñarra EE 1893a, 11. Dozena bat bertso / nai nituzke jarri / jaietan kantatzeko / entretenigarri. Tx B II 25. Orantzagabeko ogien jaia. Ir YKBiz 429n (429 yai). Maiatzeko gurutz donia / baserrijetan jaia zara. Laux AB 70. Jaian konfesatu egin bear dek. And AUzta 51. Jai bakoitzean nexka berria / ikusten zaitut maitatzen. NEtx LBB 327. Urrengo jaian elkarrengana bildu ziran. Ib. 62. Bai astian da bai jaian. Uzt Sas 81. Yaietan yai, astean ere ala nai. (AN-larr). Ib. 753. Jaia etortzeko desiatzen egoten ziran gaixo aiek. BAyerbe 136.
v. tbn. Ber Trat 56r (125r iai). OA 161. SermAN 1r. El 9. Iraz 32. Ub 184. Mg CC 238. fB Ic II 185. Astar II 223. CatLlo 47. Echve Imit 60 (I 19, 6). Izt C 243. EusJok II 62. AB AmaE 234. Alz STFer 122. Ag G 51. KIkV 66. KIkG 61. Noe 74. JanEd II 118. Yanzi 49. Anab Usauri 100. Eguzk GizAuz 28. Munita 125. Bilbao IpuiB 185. Basarri 23. SM Zirik 11. Arti Ipuin 51. BEnb NereA 147. Salav 25. Etxabu Kontu 91. Ataño TxanKan 86. BBarand 81. Yai: Zav Fab RIEV 1909, 38. Ur BulAl 8. CatUlz 33. Ldi IL 135. Iai: Azc PB 347. Xei: Mdg 126. ZMoso 45.
azpiadiera-1.1
(En exprs. del tipo jaiak gorde, jagon, santutu... 'guardar, santificar... las fiestas').
Igandeak eta iaiak begira dizagula. Ber Doc 88v. Gorde bear diran jaiak eta pestak. Ub 175. Irugarrena, Igandeak ta bertze jaiak guardatzea edo sandutzea. CatAN 6s (CatLlo 7 jaiak gordetia). Gorde ondo domeka ta jaiak. EL1 78. Zer esan diteke onela jaiak santifikatzeaz? AA II 53. Begiratuten badogu zetarako nai daben Jaunak jai eta domekak santututia. Astar II 76. Nai badau, bada, jaijak jaotia, da geure onerako. Ib. 76. Sayak eta igandeak guardaitzagula. CatAria 448. (453 jai)
v. tbn. Cap 8. OA 150. Arz 43. El 53. fB Ic II 242. Itz Azald 90. Xei: CatAe 44. CatSal 45. CatR 45.
azpiadiera-1.2
(Como primer miembro de comp.).v. infra JAI-ARRATS, JAI-ARRATSALDE, JAI-BEZPERA, JAI-GOIZ, etc.
Ardan-poto sartu zan jai-illuntzian trabenan, ardoz bete-bete egin zan. Urruz Urz 60. Andra Mariaren igoerearen eta San Pedro Apostoloaren jai-aurreko egun guztiak. Itz Azald 118. Animaren jai orduetarako. Ag G 142. Yai-ostoa lagun... 'Ramo de fiesta' . Ldi BB 166. Utzazu jei-gai huntan zure bi / ezpaiñ gozuez goza nadin ni. Mde Po 48. Erri guzia jai-usaiz elizan batua zenuan. NEtx Antz 155. Kanpai nagosiaren durunda otsak, amabietan eta jai-aintzitiko illunabarretan izaten dira soillik. Erkiag Arran 109. Langilleak sapatu gabaz asten dau jai-aurrekoa, jaia bera baiño gustagarriagoa, agian. Erkiag BatB 134. Ez aztu mutil askok jai-illunabarrean nolabaiteko neskak nai dituztela beren griñak asetzeko. MAtx Gazt 75s. Jai-eguerdi batean. Albeniz 235.
sense-2
2. (V-gip, AN-ulz; H), jei (S). Ref.: A (jei); Iz Ulz (yai); Etxba Eib (jaixa); Elexp Berg (jaixak).
Fiesta, reunión de personas con la intención de divertirse, celebrar o conmemorar algo. "Fiesta" A. " Yai bet, una fiesta" Iz Ulz. "Fiesta, diversión. Ango jaixa, jan da eran eta pelotan eiñ " Etxba Eib.
Ez dino Kristok aingerubak jai andija zelebretan dabeela Zeruban pekatari baten egijazko konbersino edo biurreran? Mg CO 206 (cf. infra JAI HANDI). Eliza bestetan kanpoko jei guziez artha handia du herriko alkate jaunak. Zby RIEV 1908, 85. Hobe da egün bat zure etxen, eziez mila mündüko jeietan. Ip Hil 51. Baserritarrentzat ez da jai pozgarririk bertsolaririk ez bada. Etxeg in Muj PAm 28. Ala bukatu zan jai ura, jai eder ura. Muj PAm 10. Bart oso poliki atera zan jaia. Lab EEguna 106. Neronek ere jaia zerbait ikusi bear nuala-ta. Ib. 115. Orain ospa dezagun, garaipen batuaz zihur, / jaien jaia. Mde Pr 308. Jaia asi baño lenago agurtu dezagun Arantzazuko Ama. NEtx Antz 62. Tarteka kantariak bazebiltzan. Jai-tokia, ordea, Foruen plazan zan. Anab Poli 81. Bi milla arima jin da iganteko jeila. Herr 4-9-1958, 3. Bolanderak zeruan jaiari txaloka. Bilbao IpuiB 236. Ederki jakin du beti jaiak eta urtegunak antolatzen. Arti Ipuin 78. Jaia neretzat balitza ere / poz geiagorik ez nuke. Lopategi in Mattin 23. Patxi Barberoin omenez atzo zarauztarrek zuten jaia. Xa Odol 269. Jai-antolatzalle oiekin. MMant 37. Azkenik, jai bukaeran Antonio Arrue euskaltzainak bertsolarien eta euskararen alde egin zuen hitzalditxoa dator. MEIG III 51.
v. tbn. ArgiDL 127. Mok 11. Altuna 74. Ag G 320 (AL 165 iai). Enb 112. Ldi BB 124. Otx 36. ABar Goi 45. EA OlBe 90. JAIraz Bizia 107. Etxde JJ 203. Txill Let 27. Erkiag Arran 30. Lf in Zait Plat XVII. BEnb NereA 158. Osk Kurl 174. Ibiñ Virgil 47 (117 iai). Alzola Atalak 126. Berron Kijote 210. Ayesta 32. Gerrika 262. Yai: Kk Ab II 173. Ldi IL 117. Zait Sof 98. Akes Ipiñ 20. Jei: Casve SGrazi 20.
azpiadiera-2.1

(Pl.).
" Jaixak, en plural, fiestas patronales. Andra-Marixetan, Ondarruako jaixak " Etxba Eib. " Laster die Elorrixoko jaixak " Elexp Berg.
Orregaitik, bigarren egunean be bazirauen Arranondoko jaiak. Ag Kr 59. Erriko jaietan bezalaxe, apain. A Ardi 62. San Ferminetako jaiek. JE Ber 20. Zuberotarren euskera eztitsua entzuten zen Atharratzeko erri-jaietan. Etxde JJ 203. Plaentxiako Andramari jaiak urreratu ziran batian Eibar-en gertautakua. SM Zirik 51. Santa Kurtze bezperaz / asten dira jaiak. BEnb NereA 26. Erriko jaiak ziran. Alzola Atalak 90. Maietz Pazkuetan, bere erriko jaiak zirela eta. Gerrika 47. Segura ontako San Joan jaiak. Insausti 149.
v. tbn. Enb 112. Yanzi 69. Anab Usauri 78. Erkiag Arran 182. And AUzta 52. Osk Kurl 39. Uzt LEG II 203. Etxabu Kontu 121. Ataño TxanKan 211.
azpiadiera-2.2
(Como segundo miembro de comp.).v. ELIZ-JAI, HERRI-JAI, EZKON-JAI, etc.
Lugintza-Jaia ixango da jai orren ixena. (1917) ForuAB91. Euzko-jai goragarrijak. Enb 122. Iñolaz ere mintzoa dute / biarko Garazi-jaiez. Or Eus 223. Berriz edireiterik eta anai-jai berririk izanen da geroan? Mde Pr 129. Oñatikoa Konde jauna, Ermita-jai ontara etortzekotan da. NEtx Antz 59. Izan ziran egundoko erromeri-jaiak. Erkiag Arran 53. Ez neban nai joan zugaitz-jai aretara. Etxabu Kontu 13. Arraun-jaia elkarren / biotzetan josiz. Zendoia 168.
v. tbn. Aur-jai: Lab EEguna 102. Ekain-jai: JMB ELG 81. Aizkora-jai: Insausti 171.
azpiadiera-2.2.1
Egun aundiya izandu zuten 1886ko Maiatzaren 26a; Mill-urren-jaia (fiesta millenar [= 'milenaria']).Iñarra EE 1893a, 14. Yauretxe-sagaratze yaia egiten zan Yerusalem-en. Ir YKBiz 343. Errenderiko Euskel-olerti-yaiari eskeñia. Ldi IL 27.
azpisarrera-1
JAI-ALAI. "Por antonomasia, la pelota, el juego de la pelota. Jolas guztien artian, jai-alaia pelotia" Etxba Eib. "Jai-alai, juego de la pelota, frontón donde se juega al juego de cesta punta (BU VocPel)" DRA.
azpisarrera-2
JAI HANDI, JAI NAGUSI. a) Fiesta principal. AxN explica besta buru bat (371) por jai andi bat; besta buruetan (550) por jai andietan. "Gran festividad, día solemne. San Andres, jai aundixa Eibar-en" Etxba Eib. v. festaburu, jaiburu.
Orien berri ematea Igande ta Jai andietan. Cb EBO 57. Prestatu ta abiatu jai nagusietarako baraubakaz. Añ EL1 76 (EL2 88 yai). Kandeleru, lora edo santu eta beste jai andijetarako biar dirian gauzak batutia. Astar II 69. Igande ta jai andi guztietan batutzen dira plazara. Izt C 213. Beraz, salbauko bazara, ill biarko dozu Paskuetan edo jai andiren baten. Ur MarIl 81. Eztau deitan, solo xei andietako mezen edo Elizan kantatandein gaizetarik, ensaiatra. Mdg 122. Argatik jai aundi ortarako lurreko baztar geienetatik biltzen ziran Jerusalemera giza-sail aundiak. Inza Azalp 84s. Zuri niri, zuri niri, xei andietan yaungoikoari (Sal). (Acertijo del incensario). A EY III 398. Dominisandorio eguna xei andia da. ZMoso 56. Trinitate-egunak inguruko baserritarrak kaleratuko ditu, kristauontzat jai aundia baitegu. NEtx Antz 31 (Nola 51 j. nagusi). Jai andietako meza nagusietan. Etxabu Kontu 77.
v. tbn. Lab EEguna 109 (jai aundi).
"Jei-handitan (S; Foix), en grand apparat" Lh.
b) JAI NAGUSI. Pascua. v. JAIEGUN NAGUSI.
Nun gura dozu jai nagosijaren aparija gertu dagikezugun? AG 1469.
azpisarrera-3
JAIAN-JAIAN. Cada día de fiesta.
Kristinau onak bear leuke / jaian-jaian pentsadu / aste guztian zeinbat bider / ein ete daben pekatu. Balad 190.
azpisarrera-4
JAI ARIN (Añ, Izt 51, H (V, G), A (que cita a Astar)). "Fiesta de guardar, de medio precepto" Añ. "Medio día de fiesta, yai arina" Izt 51r. "Día de media fiesta" A. v. JAI-ERDI.
Eragotzi jaiegun katigatubetako biarra, baña emon jai arin edo astegunetan euren zarrak manietako beste denpora. CrIc 69. Jai-arinetan edozein biar egin leiteke. Astar II 66. Yai domeketan eta yai arinetan gura ta gurez legez entzun daroagu [meza] . EL2 96 (EL1 85 eguzarietan).
azpisarrera-5
JAI-ARRATS. Noche de día festivo.
Egin dezagun kontu urliarentzat jai arratsetan ostatura joatea dala orditzeko bide. AA III 485. Kuadrilla ortako iru mutillak / lengo jai-arrats batian / pentsamentu bat atera dute / anbat beretzat kaltian. Tx B I 257. Andik urrengo, jai-arrats batez, / San Sebastian gabian. Ib. 165. Hain goibelki hasi zen arratsaldea jai-arrats bat bezala izanen zitzaion, goizeraino. Mde HaurB 23.
azpisarrera-6
JAI-ARRATSALDE. Tarde de día festivo.
Au egiten degu jai-arratsaldeetan dotrina esan-ondoan. AA II 19. Egun atati gora / iai-arratsaldetan / ikusten eben alkar. Azc PB 131. Bakit, Mari Jesus, zuek jai-arratsaldietan Demikun, pandero soñuan olgetan dozuena. Echta Jos 126. Lenago lez batuten zirean gazteak jai-arratsaldietan. Ib. 108. Maiatzeko jai-artsaldetan an oi dijuaz neska gaztetxo guziak. Urruz Zer 118. Ai, nere gaztetango jai-arratsalde gogoangarriak! Mok 19. Pernando, jai arratsalde artan, --ta noiz ez?-- parrandan gelditu zan. SM Zirik 37. Jai-arratsaldea luze ta aspergarri zaie. MAtx Gazt 34. Orain, jai-arratsaldetan ere alkar ikusten zuten. NEtx LBB 44. Musika taldeko egiten dana lotuta geratzen da jai arratsaldeetan. Etxabu Kontu 26. Onek etzuan jai-arratsalderik etxean pasako. TxGarm BordaB 98.
v. tbn. Izt C 213. Bil 174. EusJok II 87. Ag Kr 116. Gand Elorri 175. Erkiag BatB 157. Ataño TxanKan 210. JAzpiroz 187.
azpisarrerakoSense-6.1
(Con el suf. -ero ).
Nagusi ari gustatzen zitzaion iya jai-arratsaldero pasiatzera joatea. Salav 33.
azpisarrera-7
JAI HARTU ( (V-gip)). Ref.: Etxba Eib; Elexp Berg. Coger fiesta. "Guardar fiesta, dejar el trabajo. Domeketan jai artzen da. Bazkalostian jai artu dogu, ferixara juateko" Etxb Eib. "Biar jai artu biot medikuana joateko" Elexp Berg.
Auzokoren bat ezkondutzian / danak artuko zuten jai. Uzt Sas 106. Bezperan etorriko zirala, lantokian jai artuta. TxGarm BordaB 140.
azpisarrerakoSense-7.1
(Con compl. directo).
Astelena jai artu / egin gabe lanikan. MendaroTx 313. Fabrikan eguna jai artzeko zailtasun gogorra beti. Insausti 30.
azpisarrerakoSense-7.2
(Pl.).
Ez uste jaiak artuta onuntz / etorri geradenikan. Uzt Noiz 93.
azpisarrera-8
JAI BERRI. Día de Corpus Christi. v. FESTA-BERRI.
O, Leaburuko nere eliza maite, nik ainbeste urtetan jai berriz (Corpusez) [apaindu zaitudana] . A Ardi 53. Seguran, Yai Berri ta Donianez, elizbira-ostean erria uriko zabalean urteoro biltzen da. A EY I 148s.
azpisarrera-9
JAI-BEZPERA. Víspera de fiesta. Cf. JE Ber 93: Batere ez nakielarik urtheko jaien bezpera zutela Irundarrek, y Erkiag Arran 181: Bai dala pozgarria bakoitzaren sorterriko jaien bezpera!
Bere amandreak esan ta jaibispera batean probetxu andiko sermoi bat predikatu zuen. Cb Just 52. Abijetan dira biarrian zapatuban edo jai besperan eta dagoz [...] biarrian domeka edo jaijegun sentira artian. Astar II 72. Onetan zebillela, jai-bezpera batean Kafarnaum-era joan zan. Lard 401. Eldu zan ba, iraillaren lenengo eguna, jai bezpera, arean bere. Erkiag Arran 182.
v. tbn. Anab Poli 78. BAyerbe 173.
azpisarrerakoSense-9.1
Aski dute jai edo igande bezperatik urrengo eguneko irakur-aldia bein edo bitan irakurtzea.Mb IArg I 54.
azpisarrera-10
JAI-DOMEKA. v. JAI-IGANDE.
azpisarrera-11
JAI EDUKI (j. euki V-gip, G-azp). Ref.: Gketx Loiola; Iz ArOñ; Elexp Berg. No tener nada que hacer, no tener posibilidades. "Mutill arek nerekin nai duala ezkondu? Jai zeukak!" Gketx Loiola. "Orréandi jai daukou, con ése no podremos hacer nada" Iz ArOñ. "Alperrik abill, neska orrekin jai daukak" Elexp Berg. v. JAI IZAN (b).
Guzurragaz polito / bizi leike nunai, / egiak daukan arte / toki danetan jai. BEnb NereA 204. Errien arteko politika baiño beste konturik ez balitz [De Gaullek] jai eukiko leukela laster uste dogu. Anaitasuna 1966-7, 7. Euskerak oiengandik / ez ote dauka jai? Olea 263. Ez badu propinarik ematen, urrengo txandan jai daukala. Albeniz 65.
azpisarrera-12
JAI EGIN.
a) Hacer, coger fiesta.
Irugarren agindua: jai egunak jai egitea. KIkG 51 (KIkV 55 jai egitea). Orduan jai dagite mendian artzaiak. Jaukol Biozk 96. Gabon-jaiak eurakin, jaiak-jai egiñez, / ospatu gura neukez poz eta atsegiñez. Enb 177. Donibanetan (Sanjuanetan) alderdi artan jai egiten zutela-ta, lenbiziko egunean bestetan baño askoz ozte aundiagoa izaten zan. Anab Usauri 55. Ordudanik, San Lukas eguna urtero jai egiten dute. Or Eus 227n. Salerostetxe, gintza eta eginkizunak jai egin bezate aitatutako egun orretantxe. EAEg 26-3-1937, 1368. Langilleen alkartasunak jai egitea erabagi dau arratsaldean. Erkiag BatB 144. Berak (nekazariak alegia) jai egiten du. "Ipse dies agitat festos". Ibiñ Virgil 93. Berdingabeko zuen jai ortan / jai egingo du zeruak. Basarri Auspoa 55, 54. Emen ere urte dana / ezta egiten jai. Uzt Noiz 124. Baiña [bandako] gazteak iñundik iñora jai egin nai eben erri jaietako gabetan. Etxabu Kontu 26. Aste-egunetan [nakiñak] jai egiten bazuan ere. Ataño TxanKan 211. Nik jai egin bear det egun ortan. TxGarm BordaB 63.
Ameriketako artzaien moduan beñere jairik egin gabe. Salav 29. Belarrak-eta itxuraz samar / etortzen diran urtian, / ez dago jairik egiterikan / oiek ondu bitartian. Uzt Sas 244.
Txintxo asko biltzen bait-ziran danok etxera egun artarako, Santa Clararen jaia egiñaz. Lek SClar 103.
b) Celebrar, festejar. "Jei egiten (Ip), faire réjouissances" Dv.
Eta lürreko ekhoiliarrak boztüko dira haien hiltziaz, eta jei eginen die. "Iucundabuntur". Ip Apoc 11, 10 (Dv gozo hartu, Ur (G) jostatu, IBk alaitu). Bear dan legez jai egiteko / puska bikaiña jarri du. Or Eus 229s. Etxeko guzien osasunaz jai egiteko aukera ederrean zera. NEtx Nola 21. Ixurtzen baitut ene anima neregan, iai egiten dunaren irrintziz eta gorespenez (Ps 41, 5). "Festivitatem celebrantis". Or Aitork 390 (Dv bestaliarren). Jan ostean jai egiten da. FEtxeb 75. San Inazio egunez jai egin genduala. AZink 86.
v. tbn. Etxabu Kontu 32.
Ta, zer derizkiotzu, jairik egingo al da? Lab EEguna 95.
(Con compl. directo).
Ondarroako bandiak be Santa Zezili eguna jai egiten eban. Etxabu Kontu 31.
(Con dat.).
Au ezta santubak honretia, au ezta santubai jai egitia. Astar II 54.
c) Acariciar, hacer mimos. v. FESTA EGIN.
Barruko urduritasuna ezkutatu zion, usatu sukarrarekin jai egiten ziolarik. Mde HaurB 86.
azpisarrera-13
JAI EGON ( (V-arr-gip, AN-gip)). No haber nada que hacer. "Alako lekutan jai egoten da, no suele haber nada que hacer" Iz UrrAnz s.v. alako. "An ikatz ugari ezpadaok, jai daok" SM EiTec2 (s.v. ikatz). "Jai zegok emen (V-arr-gip, AN-gip)" Gte Erd 167.
Errazoia eukan, onekin bakarrik jai daok. SM Zirik 36. Baiña esku gogorra bear danean biguna erabiltzen bada [...], badakigu zeiñek irabazten duan: gaiztoak; eta ortik jai dago. Insausti 217.
azpisarrera-14
JAI-EGUN. v. jaiegun.
azpisarrera-15
JAI EMAN. "Jai emon, dar fiesta, dar suelta. Amarrak baño len jai emon detse biargiñeri, astorauta ebizelako iri-probiagaz" Etxba Eib.
Erriko musikerueri be jai emoten detse. SM Zirik 20.
azpisarrerakoSense-15.1
(Con compl. directo).
Arratsaldeak geienean jai ematen zizkiguten. BAyerbe 63. Lantokian egun-pare bat jai eman oi zizkigun nagusiak. Zendoia 85.
azpisarrera-16
JAI ERABILI. "Aste guztian jai darabill, toda la semana está de fiesta (sin trabajo)" Etxba Eib.
azpisarrera-17
JAI ERAGIN. Hacer disfrutar de la fiesta.
Len arratsaldean, beste jaietan lez, musikea izaten zan, jendeak dantzan egin eian. Baiña oitura au kendu egin genduan, geure eguna geuk jai egiteko zala-ta, eta ez iñori jai eragiteko. Etxabu Kontu 32.
azpisarrera-18
JAI-ERDI (V, G, AN; Añ, H). Ref.: A; Etxba Eib. Media fiesta. "Fiesta de guardar, de medio precepto" Añ. "Gure denboran, San Blas jai erdixa izaten zan kalerik kaleko zezenakin" Etxba Eib. Cf. JAI OSO. v. JAI ARIN.
Igandeaz gañera Apostoluak eta Elizak ipiñi zituen beste jai asko, batzuek osoak, besteak jai erdiak. AA II 47. Artzen due eskua jai erdi edo aste egunak jai oso egiteko, ta jai osoak jai erdira biurtzeko. AA III 556. Atsaldean jai-erdi, / norbait illuntzerako ordi. "Media fiesta" . Or Eus 158. Asteazkena ez litzake txarra, jai-erdia da-ta. NEtx LBB 59 (119 jaierdi).
azpisarrera-19
JAI ETA ASTE ( (V, G, AN)). Ref.: A; Elexp Berg. Laborables y festivos, todos los días. "Jai ta aste, litm.: fiesta y semana; es decir, todos los días" A. "Esne-partitzen jarduten dau jai tta aste, uda ta negu" Elexp Berg.
Tabernan jai t'aste / ikusten zaituzte. AzpPr 97. Kafetegi edo ardangelaren baten egon oi dira jai ta aste. Ag G 162. Egun geiena igarotzen du / ixpilluan jai ta aste. Urruz Zer 76. Arrokeriyaz oiek kontatzen / or zebillen jai ta aste. EusJok 135. Beren asto ta zakur eta ume / emen dabiltza jai ta aste. Tx B II 64. Arro ibiltzen giñan, / bai, jai eta aste. Yanzi 189. Gelditu ere gabe / dabil jai ta aste. Lek EunD 26. Jai ta aste, gau ta egun lanean. JAIraz Bizia 97. Goizetik gabera, jai ta aste, nere indarrak lan gogorrean urtzen. NEtx Antz 107. --Noiz erabilliko dok ba? --Goizean, goizean, jauna, jai ta aste. Erkiag BatB 48. Illunabarrean, berriz, 8 eta laurdenetatik 9 t'erdietara, jai eta aste. MEIG I 100.
v. tbn. Salav 29. Olea 107. MMant 98. BAyerbe 89.
azpisarrerakoSense-19.1
[Zaitzen zaitu] jaiean eta astean, jatean eta edatean, lotarakoan eta esnatzean. AA CCErac 185. Bestela ibilli biar / zenduna eskian, / bata ta bestian, / jai eta astian. Imaz Auspoa 24, 145. Alkandora zikiña / jaiko eta asteko. MendaroTx 217. Etenik gabe beti, / jaian da astian / zorionaren eske / bizitza guztian. Uzt Sas 197.
azpisarrera-20
JAI ETA JORNAL. "Jai ta jornala, súmmum a que debía llegar, según cierto clásico eibarrés, el movimiento social de reducción de jornada y mejora de salarios, inaugurado por las Sociedades obreras de resistencia el año 1896. Aurrera, jai ta jornala deigun arte!" Etxba Eib.
azpisarrera-21
JA-EZ.
Bi atal oietan ezarri ditugun jai-ezak. "Las supresiones [de fiestas]" . EAEg18-3-1937, 1310.
azpisarrera-22
JAIEZ EGON. Estar de fiesta.
Mendia yaiez dago / urrezko yantziaz. Ldi BB 154.
azpisarrera-23
JAI-GOIZ. Mañana de día festivo.
Jai-goiz batean mezatara zijoazen bi adiskideak. Urruz Urz 32. Igande ta jai goizetan / bere amakin jeisten zan / eleizara. Jaukol Biozk 40. Jai-goiz batian ikusi nuben / Zarautzera etorriya. Tx B I 99. Jai goiz baten. Gerrika 17. Alaxe, etorri da jai-goiza. Albeniz 178.
v. tbn. JAzpiroz 21. AZink 114. Insausti 65.
azpisarrera-24
JAI-IGANDE, JAI-DOMEKA (Izt 40r). Domingos y festivos. "Jai domeketan, en los domingos y festivos" Izt 40r.
Jai-igande bakoitzerako egiten dudan lenbiziko gauza da Ebanjelio bera euskaraz ezartzea. Mb IArg I 55. Bada, jai-igandeak Jangoikoaren egunak dira. Ib. 117. Jaidomeeketan zelanbait mezia entzutia. fB Ic I app. 23. Begira yai-domeketan meza osoa beti ta ondo entzun izan badozu. EL2 137 (EL1 129 jaiak ta domekak). Baserritarren iai-domeketako batzarrak. (tít.). Azc PB 86. Jai domeketan, premiña barik, etzan lanik egingo. Eguzk GizAuz 28.
azpisarrera-25
JAI IZAN.
a) (Trans.). Tener fiesta.
Mozkor gabeko jaia eguzkirik eztan eguna bezela dek, eta nik gaur jai diat, jai andi. Ag G 312. Astelena ta asteartia / igandiakin danak jai. JanEd II 108. Jai det, jai aundia gaur / atsegiñ erabat. EA OlBe 96. Illun zeuden zokoek berêla dute jai. Or Poem 533. Jai zuan arratsaldean, ostegun guztietan bezela. Osk Kurl 206. Argatik zeru ta lurrekuok / jai degu gau-biotzean. NEtx LBB 256. Bein bear eta artzaiak ere / oraintxen egun batzuk jai. Uzt Sas 65. Urrengo eguna jai zutelako. BBarand 152.
(Intrans.). Ser fiesta.
Beti jai balitz nork irabaziko / luke ogia. NEtx LBB 311. Orain igandera aldatuta dago, baiña orduan jai izaten zan [Santa Barbara]. Insausti 121.
v. tbn. JAzpiroz 167.
b) No tener posibilidades, no tener nada que hacer. v. JAI EDUKI.
Nere biziak jai du... Nere burua bertan ilko dedala, alegia. NEtx Antz 104. Biar gabean sartuko naute "kapillan"; urrengo egunsentian, nere biziak jai du. NEtx LBB 117.
(Intrans.).
Fortunatok lagundu ezpaligu, jai giñean ori billatzen. NEtx Antz 146.
azpisarrera-26
JAI NAGUSI. v. JAI HANDI.
azpisarrera-27
JAI-ORDU. Hora libre.
Lan-oñarri eta itunben erabakiak [...] jai-orduak kitatzea elburu zutenak. EAEg 18-3-1937, 1310.
azpisarrera-28
JAI OSO ( (H)). Fiesta de guardar. Cf. JAI-ERDI.
Jai osoetan nekazarien esku-lanik egiten ez degula. Ub 174. Goazen oraiñ jai osoak santifikatzeko bear dan bigarren gauza. AA II 50. Askoren iritzian, idi eta mando kargatuakin jai osoan bideari ekitea debekatua dago. Ib. 51. Agiriko olgeetaak eta dibersinoe publikuak eragotzita dagoz domeeka ta jai osuetan. fB Olg 40. --Nok jai egunak gordeetan dituz? --Meza osoa enzun, ta jai osoa bada, bear edo lanik egiten ez dabeenak. CatBus 24. Guztiyak gorde biar eudiela beste yai osoak legez. Ur BulAl 10. Biamoneko bazka nai dute / gordetzeko jai osoa. Or Eus 222.
azpisarrera-29
JAI-SOINEKO. Ropa de los días festivos.
Inguru-errietako gizaldra asko jai soñekoakaz jantzirik [...] joaten dira Arranondora. Ag Kr 41. Josek, jai-soñekoz jantzirik, [...] Oñatirako bidea artzen du. Ag G 276.
jai
<< guardatu 0 / 0 jaulki >>
  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • +34 944 158 144
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper