Orotariko Euskal Hiztegia

OEH - Bilaketa

27 emaitza jaiegun bilaketarentzat

Euskaltzaindia. OEH. Orotariko Euskal Hiztegia
goiburua
nekazale.
sense-1
1. (Vc, G, AN, L, BN ap. A; SP, Lar, Añ (G, AN), VocBN , H; -kh- Urt I 463, Dv, H), nekezale (V ap. A ; Zam Voc).
Trabajador; labrador, agricultor. "Manœuvrier, homme de peine" SP. "Pegujalero, el que tiene poco ganado y poca siembra, nekazale txarra " Lar. "(Hombre del) campo" Ib. "Trabajador, por su jornal" Ib. "Labradoresco, nekazaleena " Ib. "Peón, jornalero, [...] (G) nekazalea " . "Ouvrier qui vit de fatigue" VocBN . " Nekhazale lana, œuvre servile" H. "Artesano" A. v. nekatzaile, nekazari.
tradizioa
Tr. Documentado en textos septentrionales desde el s. XVII. Al Sur aparece, además de en Cardaberaz y Lizarraga de Elcano, en algunos autores vizcaínos desde principios del s. XIX. La forma general es nek(h)azale . Hay nekezale en V. Moguel, CrIc, CatElg (111v), J.J. Moguel, Archu, CatBus, CatS y Eguzkitza, y ambas formas en Moguel (más frec. nekezale ), Astarloa y Echeita.

Nekhazaleen edo zerbitzarien iornalik edo soldatarik ere goraturik eta bortxaturik eduki. Mat 115s. Laneko othoitzak nekhazaleentzat. EZ Eliç 426 (cf. ib. 22, s.v. nekatzaile). Nekhazalerik eta laboraririk baizen ezten herria, dela herririk hoberena. Ax 377 (V 249). [Bertze lengoaiak] edertzen eta hazten baitira gehiago jende letradunen artean eta gaizkoatzen nekhazalenetan. ES 192. Noe lurreko nekhazalea hasi izan tzen mahastia landatzen. Urt Gen 9, 20 (Dv laborari, Ur, BiblE nekazari, Bibl lur gizon). Egun hartan nekhazale lanik ezta egin behar. CatLav 117. (V 64) Geure nekazale ta baserri jente onak. Cb CatV 105s. Zer ziren bada apostoluak [...]? Berenaz nekhazale pobre eta iziper batzu. Lg II 143. Zer egin behar da igandiaren santifikatzeko? Nekazalen lanetarik [...] begiratü. CatLan 88. Bere nekhe izerdiz bizia irabazten duen nekhazale batek. Brtc 12. Urteillik abendura / ifintera nua / bersuak nekazalien / alabanziñora. DurPl 67. Nor errukituko ezta ekustean nekezale askoren bizitza gogorra? Mg CC 151. Lotuten ditubezala nekazale gaisuak emotera merke gari edo artua. Mg CO 163. Zapatari, dendera ta beste nekezaliai. Mg in A. Arejita La obra de J.A. Moguel III 732 (Tesis inédita; Bilbao, 1994). Nekezaliak euren bizitzia irabazteko egin daruezan esku lanak. CrIc 62. Ipuiok atera nai ditut gaztetxo ta nekazarientzat edo Bizkaian esan oi dan bezela nekezaleentzat. VMg I. Nekhazale aphalenek ere goraki erakhusten dute zer ofizietako diren. Dh 212. Irudi onetara deituten ditut bada, baserrijetako guraso ta osteruntzeko nekezale gustijak. JJMg BasEsc III. Onelakuak dira, argin, arotz, nekazale, errementari eta beste ofizijokuak egin oi ditubezan lan eta biarrak. Astar II 67 (42 nekezale). Peru atxulari alperragaz Yoane nekazale zintzoaren arteko berbaikuntzea. Zav Fab RIEV 1909, 36. Gaur alor eraikitzearena paratzen digu gure Jesus onak, honratzen duela onela nekazalea. LE Urt 92 (ms. 32v nekazalgo). Nekezale batek / bere sorhoan, / negu denboran, / ibilten zelarik, / sughe bat zürela ediren. Arch Fab 199. Asko da nekezalentzat onenbeste jakitea. CatBus 45. Altxatu zaizko kontra handi eta ttipiak, nekhazale eta erregeak, gizon basa eta yakinak. Hb Egia 146. Nekhazalearentzat zein da abere motarik hobeena? Dv Dial 92 (It, Ur nekazari, Ip laborari). Ezagutzen ditugu berriz hainitz nekhazale, onthasunik ez dutenak. Dv Lab 3. Zer dira nekezale lanak? CatS 46. Gelditzen da nekazalea lanetik, bazterra edo bere ondasuna kisuztatu duenean? (Zugarramurdi, 1875). ETZ 292. Nekazale akhituak nahi badu bere nahigabetan deskantsatu, igande guziez elizara ethor dadiela. Arb Igand 118. Astegunetan nekazalea / eztabil otsoan bila. Azc PB 78. Arratiako ule luzedun nekazale arto-jaleak. Ezale 1897, 362. (ap. DRA; la ref. es incorrecta) Ni, Mari Jesus, ezer eztaukadan nekazale bat naz. Echta Jos 51 (239 nekezale). Laborari xume edo nekazalerik, nehor ez. JE Bur 130. Lugin, nekezale ta zeatzezko salerosleen sendietan egin oi danez, [...]. Eguzk GizAuz 174. Gedeon etzen nekhazale batzuen semea baizik. Zerb IxtS 46. Elutzetara joaten ekien jaunak eta nekazaleak, andikiak eta langilleak udako jai-egun beroetan. Erkiag Arran 121.
v. tbn. O Po 51. Gç 206.
azpiadiera-1.1
(Uso adj.).
[Euskarak] bere garbitasuna konserbatu eta konserbatzen baitu jende nekhazale estudiatu gaben artean. ES 192. Erlisioneari esker ditu jende xehe eta nekhazaleak bere biziaren arintzeko egun horiek. Zby RIEV 1908, 83. Populu nekhazalea, inozentzian iragaten ditutzu laneko egunak. EgunO in Arb Igand 188. Galdu dozue alaba eder ori, [...] alde eragiñik mutil nekezale bategaz batun ezteittean. Echta Jos 162. Gizon laborari nekazale bat. JE Bur 188. Jente menuxa, beargiña, langillea, nekazalea, txit ez-eukiak bere bai. Erkiag BatB 13.
sense-2
2. "Laïque, nekhazalea " Ht VocGr 377.
sense-3
3. "Qui fatigue, lasse, incommode, importune, ennuie" H.
nekazale
<< nasaikeria 0 / 0 noizbait >>
  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • +34 944 158 144
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper