Orotariko Euskal Hiztegia

OEH - Bilaketa

367 emaitza hotz bilaketarentzat

Sarrera buruan (51)


Sarrera osoan (316)

Euskaltzaindia. OEH. Orotariko Euskal Hiztegia
goiburua
1 aments.
tradizioa
tradizioa
Tr. Documentado en autores suletinos y bajo-navarros orientales. Además del gral. aments (amens en AstLas, Etchahun y algunos ejs. de UskLiB ), hay aumens en Tartas (junto a amens ) y amentx en Hiriart-Urruty. Con aspiración incial lo hallamos en una carta bajo-navarra de finales del s. XVI.
etimologikoa
Etim. Cf. gasc. au mens.
sense-1
1. (S ap. A ; VocBN , Gèze), aumens.
Siquiera, al menos. "Au moins" VocBN y Gèze. v. bederen.
Heben berri batzu ditugu. Hamens niri partikularki adiskide batek egorri deraut Errege Franziakuak eman duiela batailla duke de Umenaren eta espainolen kuntre. (1595). FLV 1993, 449. Ore bekhatiak konfesa itzak, aumens urthian behin xahuki. Tt Onsa 179 (cf. Bp I 47 urthian behin gütiena; Onsa 229 amens). Ore kreazalia rezebi ezak bazkhoz aumens hunbleki. Ib. 179 (CatLan 14 bazkoz berere ümilgi). Elükeie behar aments iganterik ez bestarik eitzi igaraitera hazkürrü saintü hori bere arimer eman gabe. Mst XXI. Ezin bazite mementokal zure büriaren ezagützian sar, sar zite aments zunbait aldiz, eta gütienik egünian behin. Mst I 19, 4 (SP batzutan bedere, Ch bederen denboratik denborara, Echve goizean ta arratsean badere, Ol noizik bein bederen). Lan sobera dut egun, / nihaurek egiteko, / amens bi mitil behar nutuke / trabailu horier hasteko. AstLas 13. Orizu, Brigadiera, / arrastatzeko mandata, / untsa abisa zitie / amens eztadin ezkapa. Ib. 27. Bonjour, roi de l'enfer / et coman sabaty / Ala amens ihaz bezala / uzkian zilo bateki? Ib. 40. Aments uken dezagun haren errezebitzian egiazko umilitate handi bat. AR 199. Gal-araz dezagun harendako dugun afekzionia edo aments harendako dugun amorio hunaren hotz-araztera. Ib. 417. Zertan dago bihotzeko xahütarzüna? Dago aments bekatü mortal güzietarik xahü eta libro izaitian. CatLan 138s. Nahi eta ez nezesario da batbederarendako aments fundariozko denaren jakitia. Ib. 4. Eman etzak apezteko moienak, / bai errentak aments bizitzeko. Iraultza 26. Ala abandonatü naik / sekülakoz heben // aments idoki izadak / othoi eni bizia. Xarlem 1339. Sira, aments grazi bat / lehenik akorda ezadazu / hobekiago phensatzeko / aments denbora emadazu. Abraham (ap. DRA). Banua orai barna, erregeren abusatzera / Aments juan eztakien, sokorri emaitera. RolTrag 134 (ap. DRA, s.v. abusatu). Hala nula lürreko hazkürriek ezpeitie hunik egiten zure khorpitzari, edo aments hun handirik, ezpalinbatüzü apetitüreki hartzen, bergisala komünione saintütik eztüzü profeitürik idokiren edo aments profeitü handirik, hotzki hüillantzen bazirade. UskLiB 96. Konzenzia xahü behar düzü ükhen, aments bekhatü mortaletarik. Ib. 94. Hilabethian behin amens behar zünüke kofesatü eta komüniatü. Ib. 79. Aments ükhen balire irakurtzeko zerbait! Bena han ziren güthün eta kasetak oro erdara tink-tink hortan ezarririk ziren. Lh EEs 1914, 243. Aments ikus zitzagün nula ziren gük ere / zure lüma eijerretzaz, loria gitin gü ere. "Izarrik ederrena" (ap. DRA).
azpiadiera-1.1
( mendrenetik aments ).
Mendrenetik aments hori dateke iseiüñu hunen egiliak Jinkuari bere boto aphal beno aphalaguetzaz zuretako galthatüren dian grazia. Mst XXII.
azpiadiera-1.2
(En preguntas directas e indirectas, sin significado preciso, reforzando la interrogación).
Gure Jinkuaren legia / nahi düka profanatü? / Aments khiristitzera / Nahi düka phensatü? Xarlem 606. Batailla ürhentüz geroz / Eztüzü hura ageri / Eztakit haien undoti / denez aments jarraiki. Ib. 889. Nagera, erran ezadak / Eia nun düdan alhaba / aments presuner haieki / hura ezkapi othe da? Ib. 1108. Neron erran ezadazu / bataillati zer berri / galdu duzia aments / ala duzu irabazi. Mustafa. (ap. DRA) Jentetan den ederrena ümen düzü Agota: / Bilho holli, larrü xuri eta begi ñabarra. / Nik ikhusi artzaiñetan zü zira ederrena: / Eder izateko aments Agot izan behar da? ChantP 174. Zer dute ala begietan amentx, poxolu, egungo egunean ohiko gauza onetarik gutiz gehienak bezala, eta ez ote guziak? HU Aurp 195. --Zer duzu . okle hori, sakre bat aments? --Ez aita! Lf Murtuts 21. Zer erran nahi duzu? Harritzen nuzu! Zer zaiote ala ideia sanjatu? --Ja, ja! --Mayi eritu aments? --Preseski! Ib. 52. Jakin ezak, botzik gütük / hi herrian arraikhustez; / Ari güntian gure artian / aments galdürik hintzanez! 'Si par hasard tu n'étais pas perdu' . Casve SGrazi 49.
sense-2
2. (S ap. Lrq /aménć/; H).
Ciertamente, sin duda. " Ez aments, non assurément" H. "Assurément" Lrq.
Ni balin baninz andere zunbat bezala kapable / zurekila konbersatzera, jauna enüke herabe / Bena eztit amens phensatzen herabe dien hek ere. 'Mais je ne pense certes pas qu'elles aient honte elles non plus' . Etch 542.
aments
<< alfer 0 / 0 amiñi >>
  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • +34 944 158 144
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper