Orotariko Euskal Hiztegia

OEH - Bilaketa

2962 emaitza odol bilaketarentzat

Sarrera buruan (128)


Sarrera osoan (500)

Emaitza kopurua 500 elementura mugatua
Euskaltzaindia. OEH. Orotariko Euskal Hiztegia
goiburua
atsitu.
sense-1
1. (V-oroz-m, G ap. A; Añ, Dv, H), ats(tu).
Llenar(se) de hedor; pudrir(se), corromper(se). "Apestar, oler mal" , "(hacerse, ponerse) hediondo", "heder", "corromper" Añ. "Pourrir" Dv (que cita a Ur). "Devenir dégoûtant" H. "Heder" A. v. kirastu.
tradizioa
Tr. Documentado desde principios del s. XIX en autores vizcaínos; encontramos además algún ej. en Orixe (en la var. ats(tu) .

Pestez atsiturik dagoan gaixo bat da asko, gaixotuteko erri guztia. LoraS 22. Bada bestela atsitu liteke, kirastu liteke, zapoz, sugez, arrez ta loitasunez bete liteke, putzuak, oxinak ta beste ur geldiak betetzen dirian legez. GGero 30. Pekatuen gaixotasunean usteldurik, atsiturik, kiratsturik. Ib. 338. Ta gizona atrebiu artuten [Jangoikua] pekatubagaz atsituriko biotzian! JJMg BasEsc 68. Eskuka, oratute, begirakune, berba ta ibillera lotsagarrijakaz atsituten ditubeenak eureen ta beste askoren arimaak. Ib. 236. Gela guztia atsituta dago. fB Olg 182. An ikasiko dozu zeure gorputza apainduten, guzurrak esaten, [...] luxurijaz atsituten. fB Ic I app. 19. Guztijok atsitu eta usteldurik zagozelako. Astar II 146. Pozuak gura dau kerizia ez baldin bada nai ura atsitutia. "Que el agua se corrompa" . Ur Dial 37s (It usteltzea, Dv ustel dadien). Kainabereak dauko / kurtzelu bat loia / atsituten dabena / ke baltzagaz goia. Azc PB 86.
azpiadiera-1.1
astu (Aq).
Ensuciar(se). "Manchar" Aq 1406.
Irurogeta amabi bider atsitu eutsen arpegi ederra txu eta gorro lizunakaz. EL2 213. Gure aitonen Jaungoiko aundi, / irutan santu zerana, / zure semeek lizundu dute / ats (zikin) ez diteken izena. Or Eus 255.
azpiadiera-1.2
(, A).
(Part. en función de adj.).Hediondo, pútrido; sucio. "Hediondo" .
Nori emango ez dio igui alako konserba euli ito ta atsituz beteak. Mg CC 231. Elexako Irakasla Santubak dakuse Lazaro difuntu atsituban pekatu mortalaz illda daguan arimia. Mg CO 97. Iñor osatuten ezpalitz legez odol aterate ta edari atsitu baga. Mg PAb 84. Ur geldituban iminten badira gabikuak, ezta esatekua zein atsituba geratuten dan ura. Ib. 138. Negarrez garbiturik neure arimeko orban loi atsituak. EL1 193. Lurreko ar zantar billau atsituena. Ib. 155. Odola ateretea, purga loi atsitu bat artzea, edari samin bat edatea. GGero 245. Juizioko egun azkenean jausiko dira infernura infernutarrakaz batera lurrean izan direan gauza atsitu guztiak. Ib. 370. Ur atsituzko pozu antz andikua ta piztija deungaz betia. JJMg BasEsc 91. Nori parkatuten deutsa gaiski esaliak? Nok dauka ondria seguru bere ao atsituti? fB Ic II 191. Eztago leku atsitubagorik Jaunarenzat, pekatu mortalian daguanen bularra baño. Astar II 237. Onelako berba atsitubak esatera. Ib. 152. Narrugin atsituari [saldu] . Zav Fab RIEV 1907, 531. O ze utsa, ze prestueza ta atsitua egiten yatan lurra. EL2 72. Nere bizilekua izango da arrez beteriko obi edo sepultura illun atsitu bat. Ur MarIl 33s. Dana gaixotua [Job], eta zauritua, / Zikiñ atsitua. AB AmaE 349. Asko bere obea da / kentzeko gaisoa / purga atsitua baino / goizaldeko loa. Azc PB 324. Barrabasen liburu atsitubak. Itz Berb I 207. Zauriz eta legen atsituz beteriko eskeko premiñadun bat. Itz Azald 23. Ujol atsitu ortan nai dabe ondatu Kistar-Uzkurtza. Enb 55. Kendu egidazu begijen aurretik asto atsittu ori. Otx 18. Ut ortik, atsittu-atsittubok! Ib. 27. Zaldar goriz eta izerdi atsituz soin-atalak betetzen zitzaizkien. Ibiñ Virgil 105.
sense-2
2. Estar lleno, plagado. " Atsittu (V-ger), plagado. Diruz atsittua, riquísimo, plagado de dinero. Zorrez atsittua, cosido de deudas" Otx Voc. .
Ezeukia, artzen dozu / diruz atsitua, / eztaukana arimarik / ezpada dirua. Azc PB 138. Son reinas de borricos / lepo zaurituak / burros por su desgracia / biraoz atsituak. Ib. 179. An agertu zirean / atsiturik erruz: / baina orregaiti bere / neskean erreguz. Ib. 147. Baratz erdi-erdijan berebixiko urmael eder bat eban, mueta askotako arrañez betia ta igelez atsittuba. Otx 133. Seme ta alabak bere, ondasunez atsiturikoen serbitzurako izango dira. Erkiag BatB 145.
atsitu
<< atsekabe 0 / 0 1 atso >>
  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • +34 944 158 144
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper