Euskaltzaindiaren Hiztegia

0

soto

iz. Etxe baten azpian, lurraren mailatik behera dagoen gela edo tokia. Sotoan edo beste zenbait toki freskotan. Atera ezazu sotoan duzun ardorik hoberena. Soto hezeetan. Dorreko sotora jaitsi zituzten fraideak.

soul

iz. Mus. 1960ko hamarkadan Amerikako Estatu Batuetan sortu zen musika beltza, gospelaren, bluesaren eta jazzaren elementuak uztartzen dituena. Wilson Pickett 1960ko hamarkadako soul abeslaririk ezagunenetakoa izan zen, Otis Reddingekin batera.

sozial

adj. Gizarteari dagokiona. Gai sozialak: gizarte gaiak. Elizaren doktrina soziala.

sozialdemokrata

1 adj. Sozialdemokraziarena, sozialdemokraziari dagokiona; sozialdemokraziaren aldekoa. Alderdi sozialdemokratak. Politika sozialdemokrata.

2 iz. Alderdi sozialdemokrata bateko kidea edo aldekoa den pertsona. Sozialdemokraten eskuetan.

sozialdemokrazia

iz. Sozialismo eraberritzailea eta ez iraultzailea. Kontua da, ez sozialdemokraziak ez sozialismo errealak ez duela lortu agintean egon diren herrietan gizartea aldatzerik.

sozialismo

iz. Estatuaren erakundeez baliatuz, gizartearen interes orokorra banakoen interesen gainetik nagusiaraztea eta gizarteko klase apalen alde egitea helburu dituen doktrina. Sozialismoa eta komunismoa. Sozialismoa eta liberalismoa. Sozialismo eraberritzailea eta sozialismo iraultzailea. Sozialismo demokratikoa. Estatu sozialismoa. Marx-en sozialismoa. Sozialismoaren helburuak.

sozialista

1 adj. Sozialismoarena, sozialismoari dagokiona; sozialismoaren aldekoa, sozialismoa hedatzea helburutzat duena. Doktrina sozialista. Alderdi sozialistak.

2 adj. Sozialismoan oinarritua. Herrialde sozialistak. Errepublika sozialistetan.

3 iz. Alderdi sozialista bateko kidea edo alderdi sozialista baten aldekoa den pertsona. Euskal Herriko sozialistak. Sozialisten iritziak. Karlistak sozialistak baino gogokoago zituen.

sozializatu, sozializa, sozializatzen

du ad. Zerbait, bereziki ekoizpen bideak, estatuari eskualdatu. Ik. gizartekotu; nazionalizatu 2. Kapitalismoaren barruan, enpresaren bat sozializa al daiteke?

sozializazio

iz. Sozializatzea. Sozializazio prozesua.

soziatibo

adj./iz. Hizkl. Kasuez mintzatuz, aditzak adierazten duen ekintza norekin edo zerekin egiten den adierazten duena. Ik. komitatibo.

soziedade

iz. Heg. Beh. Elkarte gastronomikoa. Baxoerdiak hartzen ditut kuadrillarekin, eta ostiralero afaria soziedadean.

sozietate

1 iz. Elkarte mota, ekonomia- edo merkataritza-helburuak dituena eta legediaren arabera eratua dena. Sozietateen alorreko legeria. Sozietate anonimoa. Sozietate mugatua.

2 iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, sozietate-k euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, hitz hori 'gizartea' adieran ez erabiltzea gomendatzen du; ik. gizarte].

sozio

iz. Bazkidea.

sozioekonomiko

adj. Gertakari sozialekin loturiko ekonomiarena, ekonomia horri dagokiona. Euskal Herriko emakumeen egoera sozioekonomikoaren azterketa egingo dute.

soziokultural

adj. Talde sozial bati dagokion kulturarena; kultura horri dagokiona. Garai bakoitzak eredu soziokultural jakin batean gauzatzen du bere leialtasuna.

soziolinguista

iz. Soziolinguistikan aditua. Iritzi emaile hauen artean oso gutxi dira hizkuntzalari, filologo edo soziolinguista.

soziolinguistika

iz. Hizkuntzaren soziologia, hizkuntzaren gizarte alderdien azterketa. Soziolinguistika ikerketak.

soziolinguistiko

adj. Soziolinguistikarena, soziolinguistikari dagokiona. Arrazoi soziolinguistikoak ere bazituen gogoan: Gipuzkoan zegoen, eta dago, euskara indartsuen.

soziologia

iz. Gizarteen sortzea eta garapena, eta gizarte egitura, joera edo jokabideak aztertzen dituen jakintza. Soziologiaren helburua. Durkheim-en soziologia. Hizkuntzaren soziologia. Soziologia-ikerketak.

soziologiko

adj. Soziologiarena, soziologiari dagokiona. Analisi soziologikoa.

soziologo

iz. Soziologia gaietan lan egiten duen pertsona. Soziologoak hasita zeuden kontsumoaren gizarteak zekartzan kalteez abisatzen.

soziopolitiko

adj. Alderdi sozialak eta politikoak lotzen dituena. Izan ere, Japoniako egitura soziopolitikoak eta Europako mendebaldekoak oso antzekoak ziren.

soziosanitario

adj. Arlo sozialari eta osasungintzari dagokiona. Adinduei eta ezinduei zerbitzu soziosanitarioak ematea da Matia Fundazioaren eginkizuna.

spa

iz. Erlaxatzeko edo zenbait gaitz edo min arintzeko tratamenduak eskaintzen dituen etxea, ura (igerilekuak, saunak, jacuzziak...) baliabide nagusi duena, eta, bainuetxeek ez bezala, gehienetan, ur ez-minerala erabiltzen duena. Terraza eta lorategi ugari eta ederrez gain, baduela harri bolkanikoz egindako spa bat ere.

spaghetti iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, spaghetti-k euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, forma hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. espageti].

spaniel

iz. Tamaina ertain edo txikiko txakurra, ile luze kizkurra, belarri handi eroriak eta mutur zabala dituena.

sprint iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, sprint-ek euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, forma hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. esprint].

spyware

iz. Inform. Software kaltegarria, ordenagailu batean, erabiltzailearen baimenik gabe, informazioa biltzen duena eta ondoren beste norbaiti helarazten diona. Fitxategi horiek film, aplikazio, musika edo beste zerbaiten itxuraz egoten dira izen faltsuekin, baina benetan birusak, spywareak edo antzekoak izaten dira.

sr

estereorradian-en nazioarteko sinboloa.

srilankar

1 adj. Sri Lankakoa, Sri Lankari dagokiona. Srilankar arrantzaleak.

2 iz. Sri Lankako herritarra.

stand

iz. Erakustazoka, azoka, erakusketa eta kidekoetan jartzen den behin-behineko postua, produktuak jendaurrean erakusteko eta saltzeko prestatzen dena. Jon Alonso izango da gaur Susa argitaletxearen standean.

standard adj. [Oharra: Euskaltzaindiak, standard-ek euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, forma hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. estandar].

stock

iz. Enpresa edo kideko batek biltegiraturik duen salgai multzoa. Ik. izakin. Langileen arabera, fabrika hauek lau eguneko stockak baino ez dituzte biltegietan.

stockholmdar

1 adj. Stockholmgoa, Stockholmi dagokiona. Stockholmdar agintariak.

2 iz. Stockholmgo herritarra.

stop

iz. Gelditzeko agintzen duen bide seinalea.

stradivarius

iz. Antonio Stradivari italiarrak eginiko harizko instrumentua, bereziki biolina. Stradivarius bat jotzen duzunean, instrumentura egokitu behar duzu. Bi Stradivarius ditu, beste hainbat eta hainbat biolinen artean.

stress iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, stress-ek euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, forma hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. estres].

su

1 iz. Zerbait erretzen denean gertatzen den bero eta argi jalgitzea. Suak erre eta kiskali zituen Sodoma aldeko bost herri handi. Su pindarrak. Begietatik sua zeriola. Hain handi eta bizia zen labe hartako sua, non berrogei beso altxatzen ziren garrak. Behin ere itzalia egon ez den hauspeko sua. Baina zeri zaio gehienik sua lotzen ez bada sugai idorrari? Bolborak ez du behar ez su handirik ez denbora luzerik kalte handiak egiteko. || Esr. zah.: Odolak su gabe diraki. Su gaberik ez da kerik.

2 iz. Garretan edo txingarretan dagoen erregaia. Alkoholezko su bat piztu zuen. Lasto sua hiltzen den bezala. Ikatz su bat ikusi zuten eta haren gainean arrain bat. Su ttipia, kandela-argia, haize gutik iraungitzen du. Sasi baten artetik argitzen zuen su batek. Su handi baten aurrean berotu ziren. Urrezko aratxea ere su handi batean erre zuen. Edozein haizetxok itzal dezakeen su ahul bat. Infernuko su bizia. || Bakoitzak bere opilari su.

3 iz. Berotzeko edo jakiak prestatzeko sukaldean pizten den sua. Ik. sutondo. Sukaldeko sua. Katuak suaren ondoan lo egiten du. Irakiten hasten denean, ordu erdiz su bizian eduki. Azukrea esnetan urtu su motelean, gelatina erantsi, eta desegin artean eragin. Bi orduz su txikian egosi ondoren, prest dago hestekia. Errearaz ezazu su eztian.

4 iz. Sutea. Bart sua izan da alboko etxean.

5 iz. Su arma baten tiroa edo tiro multzoa. Gaua han iragan nuen, ez baitzen ateratzerik, kanoi suarekin. Gure gizon bihoztunak bi suen artean zeuden.

6 iz. pl. Jaietan edo ospakizunetan erretzen eta leherrarazten diren bolborazko suziri eta bestelako gaiak; horiekin egiten den argi eta soinuzko ikuskizuna. Ik. suzko errobera. Donostian izan gara suak ikusten.

7 iz. Karra, lehia bizia. Adimenean argi eta bihotzean su. Gaztetasunaren kemena eta sua dario alde guztietatik. Morroi losintxari bihotz gaiztoko batek hitz egin eta su gehiago eman zion. Bihotzean daraman su kiskalgarria.

beheko su Etxe barruan sua pizteko prestaturiko lekua, hormaren kontra edo bertan sartuta egon daitekeena eta gainean kea biltzeko kanpai bat duena; leku horretan pizten den sua. Ik. su baxu. Beheko sua pizturik duzu, eta izarak epel-epel. Bere besaulkian eseri zen, beheko suaren ondoan, surtarako zohikatza prestatzera.

suak hartu 1 Su hartu. Ai, andrea, gure etxea suak hartu du.

2 Haserre bizian jarri. Suak harturik joan zen.

suan 1 adb. (Ezkerrean determinatzaile bat hartzen duela). Infernuko suan erretzera.

2 adb. Ipar. eta Naf. Sua dagoen lekuan. Ik. su(r)tan. Artoa suan erre behar da. Eskua suan eman nezake.

su-argi Sutan dagoen erregaiak ematen duen argitasuna. Zaindariaren su-argia ikusi zuenean, makurtu egin zen.

su arma, su-arma Bolboraren leherketa-indarraz baliatzen den arma. Arma zuriak eta su armak.

su baxu Beheko sua. Su baxurako egur bila joan ziren.

su(a) egin 1 Sua piztu. Su egiteko behar zen egurra txikitu zuten. Pagoaren egurra, nahiz ikatza nahiz sua egiteko, onenetakoa.

2 Tiro egin. Mateok su egin zuen eta Fortunato zerraldo erori zen lurrera. Lurrera bota dut nire pistola eta su egin du ustekabean. Ehiztariak su egin zuen.

su egur, su-egur Sutako egurra. Su egurra ugari bildu dugu negurako.

su emaile, su-emaile 1 adj./iz. Zerbaiti, gaiztakeriaz edo etekina ateratzeko asmoz, nahita su ematen diona. Ik. supiztaile; piromano. Eraile eta su emaile bat ezin da Etxahuniako oinordeko izan. Barbaro su-emaileak.

2 adj./iz. Irud. Ik. bazter nahasle; endreda-makila. Orduan eta orain badira makina bat su emaile, inola bizi ezin direnak saltsa eta nahasketa gabe.

su eman Zerbaiti sua hurbildu, sutan jar dadin. Su eman zion bere jauregiari.

su eta fu adb. g.er. Sutan, haserre bizian. Amorru beltzak hartzen du eta han doa Mari su eta fu.

su eta gar Gogoz eta lehiaz. Bero-beroan, su eta gar mintzatzen da. Bere egitekoari su eta gar ekiten zion.

su eta ke adb. Jo eta su, jo eta ke. Su eta ke han gelditu zen garia astintzen.

su eten, su-eten iz. Su armen bidezko borrokaren etenaldia. Ik. menia. Apirilaren 8an sinatu zuten su-etena gobernuak eta gerrillariek.

su gorrina, su-gorrina Arrosaren familiako fruta-arbolei eta beste hainbat landareri erasaten dien gaitza, Erwinia amylovora bakterioak eragindakoa.

su hartu Zerbaiti sugarrek eragin, zerbait erretzen hasi. Su hartu zuen etxeak.

su hauts, su-hauts Errautsa. Sua bere txingar eta su hautsarekin bildu ohi da.

su itzalgailu, su-itzalgailu Sute txikiak itzaltzeko erabiltzen den eskuko gailua, botila handi baten formakoa dena eta barruan duen gai berezia turrustan jaurtiz sua itzaltzeko erabiltzen dena. Su itzalgailua hartu, eta berak itzali zuen sute txikia.

su itzaltze, su-itzaltze Norbaitek sua itzaltzea. Su-itzaltze lanetan aritu ziren herritarrak.

suko adj. Ipar. eta Naf. Ik. su(r)tako. Suko hautsa. Suko ginarra fite iraungitzen da.

su lama, su-lama Garra. Haren arima dohakabea erretzen ari zen su-lametan. Infernuko su-lamen erdian.

su leize, su-leize Infernua. Arima galdu eta hondatu zuen su leizean. Su leizeko neke izugarriak. || Infernuko su leizean.

sura 1 adb. (Ezkerrean determinatzaile bat hartzen duela). Hobe duzu hori zure gorputz guztia infernuko sura bidaltzea baino.

2 adb. Ipar. eta Naf. Sua dagoen lekura. Ik. su(r)tara. Sura egotziko dute eta erreko da.

su(r)tako adj. Heg. Ik. suko. Sutako hautsarekin garbitu. Surtako egurrak txingarrak botatzen dituen gisara.

sutako egur Sua egiteko egurra. Ik. su egur. Mutilak egun guztian atzetik neuzkan, jorratzen ari nintzenean, edo jezten, edo sutako egurra ekartzen.

su(r)tan adb. Heg. Sua dagoen lekuan. Ik. suan. Urrea surtan garbiago egiten da. Sutan irakiten dagoela.

sutan 1 adb. Suak harturik, erretzen. Basoa sutan dago. Sutan ezarri zuten komentua. Infernua da leize bat beti sutan dagoena. Zerua sutan ikusi zuen. Belarriak gorri, masailak sutan. || Gure artean sutan dauden ezin konta ahala istilu horiek. Lehenbiziko karlista gerratea sutan zegoelarik.

2 adb. Haserre bizian. Sutan jarri zen gure gizona. Gogoratu hutsarekin sutan jartzen naiz. Gobernaria sutan zen eta errabiarik handienean.

su(r)tara adb. Heg. Sua dagoen lekura. Ik. sura. Surtara bota papera. Sutara kondenatu zuten.

su(r)tatik adb. Heg. Sua dagoen lekutik. Ik. sutik. Eltzea sutatik baztertzean. Irteten banaiz surtatik bizirik.

sutik 1 adb. (Ezkerrean determinatzaile bat hartzen duela). Sodomako sutik salbatzera.

2 adb. Ipar. eta Naf. Sua dagoen lekutik. Ik. sutatik. Atera itzazu gaztaina horiek sutik.

suzko 1 adj. Suzko ibaiak. Mundua suzko esfera bat zela iruditu zitzaidan.

2 adj. Irud. Barriolak, irabazteko, Iberokoaren suzko hasierari eutsi beharko dio.

suzko arma Su arma. Gizonezko bat atxilotu dute Mañuetan, legez kontrako suzko arma bat zeukalako.

suzko errobera pl. Suekin eginiko ikuskizuna; ikuskizun horietan botatzen den suziria. Ik. su 6. Gero izan ziren egun hartan eta hurrengoan dantzak, suzko erroberak eta gainerako herriko festak.

suabe

1 adj. Heg. Leuna. Hitzak neurtuz, ahots doinu suabe eta baketsuz galdegin zion emakumeari ea zer egin behar zuen berak.

2 (Adizlagun gisa). Heg. Joan egin zen, atea suabe eta emeki itxiz.

suakartu ad. [Oharra: Euskaltzaindiak, suakartu-k euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, forma hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. su hartu; suak hartu].

sualdi

iz. Sutea. Finlandian, sualdi batean, hogeita hamar etxe erre dira. || Irud. Bularpean piztu zitzaion sualdia itzaltzeko.

subbarietate

iz. Biol. Landareen sailkapenean, barietate bat banatzen den azpisailetako bakoitza.

subdiakono

iz. Erl. Diakonoa baino maila bat beheragoko elizgizona. Ik. sudiakre. Ottaviano izeneko aita santuaren subdiakono batek ahots ozenez santuaren mirariak irakurri zituen.

subdominante

iz. Mus. Eskala diatonikoaren laugarren gradua.

subdukzio

iz. Geol. Bi plakaren arteko mugimendu konbergentearen bidez, dentsitate handiena duen plaka dentsitate txikiagoa duenaren azpian sartzea. Subdukzio eremuak.

suberaketa

iz. Teknol. Suberatzea. Tratamendu termiko baten bitartez, beira suberaketa-punturaino berotzen da.

suberatu, subera, suberatzen

du ad. Teknol. Altzairuaz eta kidekoez mintzatuz, berriro berotu. Altzairu hau gogorregia dago eta eraman ezazu Txomorenera labean subera dezaten.

subertsibo

adj. Ezarritako ordenaren eta ohiko balioen aurka borrokatzen dena. Kanta subertsiboak.

subertsio

iz. Ezarritako ordenaren eta ohiko balioen aurkako borroka. Gizarte ordena suntsitzeko eta subertsioa zabaltzeko.

subespezie

iz. Biol. Bizidunen sailkapenean, espeziea banatzen den taxonomia-taldeetako bakoitza, espezieko beste banakoetatik bereizten dituzten zenbait ezaugarri duten banakoez osaturik dagoena. Orangutanen eta txinpantzeen artean gertatzen den bezala, badira gorilen artean ere subespezie bereiziak, hau da, ezaugarri morfologiko desberdinak dituztenak.

subfamilia

iz. Biol. Bizidunen sailkapenean, familia banatzen den taxonomia-taldeetako bakoitza, bere barnean hainbat genero hartzen dituena.

subgenero

iz. Biol. Bizidunen sailkapenean, generoa banatzen den taxonomia-taldeetako bakoitza, bere barnean hainbat espezie hartzen dituena.

subil

iz. Beheko suan erretzen den enborra. Suak erasotzen dio subilari.

subilaro

iz. Gabon eguna.

subiranismo

iz. Lurralde baten subiranotasunaren alde egiten duen mugimendu politikoa. Hauteskundeetan subiranismoak argi irabaziz gero, ondorengo urratsa independentzia aldarrikatzea izango litzateke.

subiranista

adj./iz. Subiranismoarena, subiranismoari dagokiona; subiranismoaren aldekoa. Ideia subiranistak bultzatzeko. Aldarrikapen subiranistak ez duela herritarren nahia islatzen. Subiranistak duela hamabi urte baino gehiago dira egun Quebecen.

subirano

1 adj. Goiena, oroz gainekoa. Ik. gehien 5; nagusi 6. Gauza guztien kreatzailea eta nagusi subiranoa. Aingeruen eta gizonen Andre subiranoa. Juje subiranoa mundura jausten denean, nork jasan haren soa? Ohore subirano eta loria neurrigabe batengatik.

2 adj. Inoren mendeko ez dena. Estatu subiranoak.

subiranotasun

iz. Inoren mendeko ez denaren nolakotasuna edo egoera. Autonomia ez da subiranotasuna. Ukrainaren subiranotasuna sendotzeko.

subjektibismo

iz. Gauzak iritzi edo ikuspegi pertsonalen arabera soilik ikustean oinarritzen den jarrera edo teoria. Subjektibismoak etikaren balio unibertsala edo objektibotasuna zalantzan jartzen du.

subjektibo

1 adj. Subjektuari dagokiona. Genitibo subjektiboa.

2 adj. Burutik edo gogotik at izatasunik ez duena. Denbora errealitate subjektiboa dela diote.

3 adj. Norberaren aurreiritzien, interesen edo zaletasunen mende dagoena. Gustuak subjektiboak dira. Munduaren ikuskera subjektibo bat.

subjektibotasun

iz. Subjektiboa denaren nolakotasuna. Subjektibotasun gehiegiak arimaren ahuldadea erakusten omen du.

subjektu

1 iz. Hizkl. Perpaus batean, predikatuan esaten dena dagokion pertsona edo gauza. Euskal perpausa honela bereizten omen da: subjektua, alde batetik, eta predikatua, bestetik. Perpaus baten subjektua aditz sintagmaren ezkerretara doan izen sintagma da.

2 iz. Pertsona, pentsatzen duen edo aritzen den izaki gisa hartua.

subjuntibo

iz. Mendeko perpausen aditzaren gramatika moduetako bat, egoera edo ekintza desirazko edo iritzizko gisa adierazten duena. Subjuntiboa euskaraz, -(e)n edo -(e)la menderagailuez hornituriko -dadi- edo -deza- laguntzaileen saileko adizkiak izendatzeko erabiltzen da. Subjuntiboko orainaldia, lehenaldia. Subjuntiboko adizkiak desagertuz doaz hizkuntza askotan.

subkarpatiko

adj. Lurraldeez eta kidekoez mintzatuz, Karpato mendien oinetan dagoena.

subklase

iz. Biol. Bizidunen sailkapenean, klasea banatzen den taxonomia-taldeetako bakoitza, bere barnean hainbat ordena hartzen dituena. Baso hauetako espezie nagusia koniferoen subklaseko zuhaitz bat da.

subkontziente

1 iz. Psikol. Psikearen zatia, kontzientea ez dena, baina haren jokamoldean eragina duena. Ik. inkontziente. Subkontzienteari buruzko teoriek egin zuten Freud ezagun.

2 adj. Psikol. Egoera psikikoez mintzatuz, kontzientea ez dena, baina gizabanakoaren jokamoldean eragina duena. Surrealismoak mekanismo automatikoak eta subkontzienteak bultzatzen ditu.

sublimatu, sublima, sublimatzen

1 du ad. Psikol. Instintu bulkada bat moralki edo sozialki onargarriagoa den ekintza bihurtu. Ez dagoela bere maitemina sublimatzeko gai ez den maitemindua baino izaki arriskutsuagorik.

2 da/du ad. Fis. Gorputz bat egoera solidotik gas egoerara pasatu, egoera likidotik igaro gabe.

sublimatze

1 iz. Psikol. Instintu bulkada bat moralki edo sozialki onargarriagoa den ekintza bihurtzea.

2 iz. Fis. Gorputz bat egoera solidotik gas egoerara pasatzea, egoera likidotik igaro gabe.

sublimazio

1 iz. Psikol. Sublimatzea. Mendeetan txertatu diguten sufrimenduarekiko ikuspegi kristauak oinazearen sublimaziora ohitu gaitu.

2 iz. Fis. Sublimatzea. Liofilizatze prozesuan, izotza sublimazioz lurrun bihurtzen da.

subliminal

1 adj. Oharmenari ihes egiten diona. Ik. oharkabeko. Pertzepzio subliminala.

2 adj. Publizitateaz, mezuez eta kidekoez mintzatuz, hartzaileak ohartuki jaso ez arren, haren jokaeran eragina duena. Zientzialari askok argi kritikatu dugu eslogan horren bidez kontsumitzaileari bidaltzen zaion mezu subliminala. Publizitate subliminala.

subnormal

adj./iz. Pertsonez mintzatuz, buruz atzeratua.

subordena

iz. Biol. Bizidunen sailkapenean, ordena banatzen den taxonomia-taldeetako bakoitza, bere barnean hainbat familia hartzen dituena.

subproduktu

iz. Prozesu industrialetan, produktu nagusiaz gain lortzen den bigarren mailako produktua.

subrogatu, subroga, subrogatzen

da/du ad. Zuz. Norbaitek edo zerbaitek, erlazio juridiko batean, beste norbait edo zerbait ordeztu.

subrogazio

iz. Zuz. Subrogatzea. Hipotekaren subrogazioa egitera behartzen dituzte bezeroak.

subsidiario

adj. Erantzukizunez, arauez eta kidekoez mintzatuz, sail nagusia ordezkatzen duena edo haren euskarri dena. Arratzu-Ubarrundiako Udalak arau subsidiarioak aldatu ditu kanpina egin ahal izateko.

subsidiariotasun

iz. Subsidiarioa denaren nolakotasuna. Subsidiariotasun printzipioa.

subsidio

iz. Oinarrizko dirulaguntza, Administrazioak edo erakunde ofizial batek ematen duena. 30 euroko igoerak balioko die zuzenean gutxieneko soldata jasotzen duten langileei, eta subsidioa jasotzen duten langabeei.

substantibo

iz. Hizkl. Izena. Ahalegin zaitez substantiboak, adjektiboak, izenlagunak eta aditzak gehiegi ez errepikatzen.

substantzia

1 iz. Fil. Berez den gauza, berez existitzen dena. Ni, arima naizen aldetik, substantzia naiz.

2 iz. Gaia, gauzak osatzen dituzten materia motetako bakoitza.

substratu

1 iz. Zerbaiten oinarrian dagoen gauza. Nire olerkien substratua beti izango da berbera, bizitza eta bizitzako zerak.

2 iz. Hizkl. Lurralde jakin batean mintzo den hizkuntza zabaldu aurretik hitz egiten zen hizkuntzak geroagoko horretan utzitako arrasto fonetiko, morfologiko, sintaktiko edo semantikoen multzoa. Ik. superestratu. Irlanderaren ez-indoeuropar substratua.

3 iz. Biol. Landareak eta animalia batzuk finkaturik bizi diren tokia.

4 iz. Geol. Azterketa-eremuaren azpian dagoen eremua. Gainazalaren itxuratik abiatuta, has gaitezke aurreikusten substratuaren ezaugarriak.

5 iz. Kim. Erreakzio kimikoetan, entzima baten eragina duen gaia.

6 iz. Fil. Substantzia. Iragana eta geroa denboraren egiazko substratua den orainaldiaren inguruan moldatzen dira.

subtropikal

adj. Geogr. Tropiko inguruetako eremu epeletakoa, eremu horiei dagokiena. Landare mota hori inguru subtropikaletan bizi ohi da. Klima subtropikal epela du Zimbabwek.

suburdina

iz. Egurrari eusteko beheko suan jartzen den burdinazko euskarria, gehienetan hankaduna izaten dena. Beheko sua beltz, lauso, errauts tantarik gabe, eta suburdinak diz-diz.

suburu

iz. Sukaldearen edo beheko suaren gaineko inbutu modukoa, kea bildu eta tximiniara bideratzen duena. Antzinako sukalde zahar suburu zabalekoa.

sucre

iz. Ekuadorko diru unitatea, dolar estatubatuarra ezarri zen arte.

sucretar

1 adj. Sucrekoa, Sucreri dagokiona.

2 iz. Sucreko herritarra.

sudandar

1 adj. Sudango Errepublikakoa, Sudango Errepublikari dagokiona. Sudandar nekazariak.

2 iz. Sudango Errepublikako herritarra. Sudandar batek egin omen zituen irudiak.

sudiakre

iz. Ipar. Erl. Subdiakonoa.

sudoku

iz. Denbora-pasako jokoa, karratu bat osatuz jarririk dauden 9 laukietan eta horietako bakoitza osatzen duten 9 laukitxoetan 1etik 9rako zenbakiak jartzean datzana, betiere zutabe, errenkada edo lauki berean zenbakirik errepikatu gabe eta hasieran jarririk dauden zenbakien laguntzarekin. Garunarentzat eraginkorrago duzu oinez ibiltzea sudokuak egitea baino.

sudun

adj. Batez ere Ipar. Sua duena. Zuzi suduna.

sudupil

iz. g.er. Sudur zuloa. Sudupil irekiekin haizea sumatzen du.

sudur

1 iz. Giza aurpegiaren erdiko irtengunea, bi zulo dituena, bekokiaren eta goiko ezpainaren artean dagoena eta usaimenaren organoa daukana. Sudurraz usnatzea edo usain egitea. Sudur handiko gizona. Sudur luzea, kakoa, motza. Begiak triste, sudurra luze. Sudurretik odola zeriola. Neskato sudur-motz bat etxeratu zuen. Sudur azpiko bizarrak. Sudur puntan. || pl. Ezin jasanezko urrina, sudurretan barna sartzen zena.

2 iz. Irud. Besteren egitekoetan sudurra sartu. Sudurraz haratago ez zuen ikusten.

3 iz. Animaliez mintzatuz, giza sudurraren egiteko bera duen organoa. Ik. mutur. Badira euliak zaldiei eta beste abere batzuei sudurretik sartzen zaizkienak. || pl. Ehiza txakurrak ditu zorrotzak begiak eta zorrotzak sudurrak.

sudur hauts, sudur-hauts Tabako hautsa, sudurretik hartzen zena. Sudur hautsaren ontzia.

sudur hezur, sudur-hezur Sudurreko hezurra. Emakumeak gorputz osoan ubeldura ugari zituen eta sudur hezurra hautsita zuen.

sudur mintz, sudur-mintz 1 Batez ere pl. Sudur zuloak bereizten dituen kartilagoa. Zezena lotzen da sudur mintzetatik.

2 Batez ere pl. Sudur barrua estaltzen duen muki mintza. Printzesaren ile-adatsa usaindu zuen eta krabelin urrina etorri zitzaion sudur mintzetara.

3 Batez ere pl. Muturra. Katamotzaren sudur mintzetako bizar lodi gogorrak.

sudur mintzo, sudur-mintzo Sudur hotsa duen mintzoa, sudur zuloetako traba edo akatsen baten ondorio dena. Sudur mintzoa du horrek.

sudur zapi, sudur-zapi Musuzapia.

sudur zulo, sudur-zulo Batez ere pl. Sudurreko barrunbeetako bakoitza. Sudur zuloetatik hautsa sartu zait. Sudur zuloak zimurtu. Sudur zulo iletsuak.

sudurkari

adj./iz. Hizkl. Fonemez mintzatuz, haizea sudurretik kanporatuz ahoskatzen dena. Bokal sudurkariak. Bokal arteko sudurkaria erortzea.

sudurkaritasun

iz. Hizkl. Sudurkaria denaren nolakotasuna. Eskualdeko mintzoa sailkatzean, bokalen sudurkaritasuna aintzat hartu dute.

sudurpeko

iz. Bibotea. Sudurpeko beltz, luze, erpin-zorrotza.

sudurreko

1 iz. Sudurrean hartzen edo ematen den kolpea. Ikaragarrizko sudurrekoa eman zion.

2 iz. pl. Betaurreko mota zaharra.

suebaki

1 iz. Baso, ereintza eta kidekoetan, suak aurrera ez egiteko soiltzen den lur zerrenda. Suak ez zuen inolako giza kalterik eragin, traktoreekin egindako suebakiek sua pinudi batetik berrehun metrora geldiarazi baitzuten.

2 iz. Inform. Sare informatikoak babesteko segurtasun gailua, baimenik ez dutenak bertan sartzea eragozten duena. Kanpaina horrek suebakien eta birusen aurkako programen bitartez nola babestu irakasten die internautei.

suebo

adj./iz. Hist. V. mendean, Galia eta Hispaniako ipar-mendebaldea inbaditu zituzten germaniar leinuetako bateko kidea; leinu horiei dagokiena. Alanoak, sueboekin eta bandaloekin batera, Iberiar penintsulako lurretara igaro ziren.

suediar

1 adj. Suediakoa, Suediari dagokiona. Suediar idazlea.

2 iz. Suediako herritarra.

suediera

iz. Suedian mintzatzen den germaniar hizkuntza. Suedierazko literatura.

Oharra: azken eguneraketa 2020-01-14

  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • +34 944 158 144
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper