Euskaltzaindiaren Hiztegia

Euskaltzaindiaren Hiztegia

0

paralinpiar

1 adj. Paralinpiar jokoei dagokiena. Bi izango dira Paralinpiar Hiriak: Turin eta Sestriere.

2 adj./iz. Kirolariez mintzatuz, paralinpiar jokoetan parte hartzen duena edo parte hartu duena. Munduko atleta paralinpiar onenetakoak bilduko dira Basaurin. Aitor Oroza txirrindulari paralinpiarra.

paralinpiar joko Olinpiar jokoen eredura, lau urtean behin egiten den kirol norgehiagoka, elbarritasunen bat duten kirolariek parte hartzen dutena. Atenasko Paralinpiar Jokoetan urrezko hiru domina lortu ditu.

paralinpiko

1 adj. Paralinpiarra, paralinpiar jokoei dagokiena. Su paralinpikoa piztuta dago dagoeneko.

2 adj./iz. Kirolariez mintzatuz, paralinpiarra. Joseba Larrinaga atleta paralinpikoa.

paralisi

iz. Higitzeko ahalmenaren galera. Ik. elbarritasun. Gorputzaren eskuin alde osoa paralisi oso larri batek hartuta, mugimenduarekin batera, sentimena, entzumena eta hitza galdu zituen. Garuneko paralisia.

paralitiko

adj./iz. Paralisiak joa dagoena. Ik. elbarri.

paralizatu, paraliza, paralizatzen

1 da/du ad. Norbaitek edo zerbaitek higitzeko gaitasuna galdu; norbaiti edo zerbaiti higitzeko gaitasuna galarazi. Ebaketa bigarren ornoaz beheragoko puntu batean eginez gero, toraxeko muskuluak paralizatzen ziren. Toxoplasmosiak beso bat paralizatu zion.

2 da/du ad. Higitu ezinik gelditu; higitu ezinik utzi. Kezka horrexek paralizatu nau. Mendiak, belardiak, zabalguneak, handitasun orok paralizatu egiten zaitu. Kurt Wallander paralizatu egin zuen galderak.

3 da/du ad. Irud. Ik. gelditu; geldiarazi. La Paz paralizatu egiten da hauteskunde egunean, bizikletaz eta oinez ibiltzen dira herritarrak, eta botoa eman ostean futbolean aritzen dira kaleetan. Jende uholdeak guztiz paralizatu zuen Hendaiako alde zaharreko karrika nagusia.

4 (Era burutua izenondo gisa). Ez du ezkutatzen bere ahaleginaren bortxa; aitzitik, bortxa hori irakurri egin daiteke haren aurpegi uzkurtu, paralizatu, imintziotsuan.

paramagnetiko

adj. Substantziez mintzatuz, eremu magnetiko baten eraginpean jarrita, horren noranzko bereko magnetizazio ahula hartzen duena.

paramariboar

1 adj. Paramaribokoa, Paramaribori dagokiona.

2 iz. Paramariboko herritarra.

parametro

iz. Kopuru aldagaitza, nahierara finka daitekeena eta aldagai askezko funtzio baten forma zehazten duena. y = ax + b ekuazioan, a eta b parametroak dira.

paramezio

iz. Izaki zelulabakar mikroskopikoa, animaliatzat hartzen dena, mintza hari izpi dardartiz hornitua duena (Fam. Parameciidae).

paramilitar

1 adj. Armada baten antzeko antolamendua eta ezaugarriak dituena. AUC talde paramilitarrak bi urte daramatza gobernuarekin bake prozesua negoziatzen.

2 iz. Talde paramilitar bateko kidea. Guk paramilitarrei hilean hainbeste ordaintzen diegu eta babestu egiten gaituzte.

paraninfo

iz. Heg. Unibertsitateetan, ekitaldi bereziak eta ospakizunak egiteko erabiltzen den aretoa. Urtero bezala, ikasturtea hasteko ekitaldi handia egin zuen Deustuko Unibertsitateak Bilboko egoitzako paraninfoan.

paranoia

iz. Med. Eskizofrenia mota, sistema logiko baten araberako ideia deliriozkoak eta beti-batekoak ezaugarri dituena. Eskizofrenikoa zen eta alferrikako terapia luzeen ondoren paranoia diagnostikatu zioten.

paranoiko

1 adj. Paranoiarena, paranoiari dagokiona. Eldarnio paranoiko bat psikologikoki aztertzen ahalegindu zen lehena izan zen Jung.

2 adj./iz. Paranoiak joa. Eroak eta paranoikoak omen gara.

paranormal

adj. Gertakariez eta kidekoez mintzatuz, azalpen zientifikorik ez duena. Ordutik, herri madarikatua da Otxate eta gertakari paranormal andana bat jazo da bertan.

parapente

1 iz. Jausgailu berezia, mendi gailurretatik, edo bestelako leku garaietatik jauzi egiteko erabiltzen dena. Parapentea hamar metro zen luze eta hiru metro zabal.

2 iz. Jausgailu horrekin jauzi egitean datzan kirola. Gizon bat ito da Bidarten parapente egiten ari zela.

paraplegia

iz. Gorputz atal simetrikoen elbarritasuna, bereziki beheko gorputz adarrena. Ik. perlesia.

paraplegiko

adj./iz. Beheko gorputz adarren paralisia duena. Eroriko txar baten ondorioz paraplegiko geratu zen. Paraplegikoa da eta eskuekin eragiten die pedalei.

parapolizial

1 adj. Taldeez edo elkarteez mintzatuz, poliziako kide izan gabe, eta itxuraz hari laguntzeko, polizia balitz bezala aritzen dena, maiz indarkeria erabiliz. Talde parapolizialek hildakoak hartzen ditu kontuan txostenak.

2 adj. Talde parapolizialena, talde parapolizialei dagokiena. Ekintza parapolizialen ondorioz hil diren 70 lagunak.

parapsikologia

iz. Ongi ezagutzen ez diren gertakari psikikoen azterketa. Parapsikologia azterketak.

parapsikologiko

adj. Parapsikologiari dagokiona.

parapsikologo

iz. Ongi ezagutzen ez diren gertakari psikikoak aztertzen dituen pertsona. Sudre, frantses parapsikologoa.

parasitatu, parasita, parasitatzen

du ad. Biol. Norbaiten edo zerbaiten bizkarroi gisa bizi. Mihurak sagarrondoa parasitatzen du.

parasitismo

iz. Parasitoaren bizimoldea.

parasito

iz./adj. Beste landare edo animalia baten kontura, honi kalte eginez baina erabat hondatu gabe, bizi den onddo, landare edo animalia. Ik. bizkarroi. Barne parasitoak.

parasitologia

iz. Biologiaren adarra, parasitoak aztertzen dituena.

parasitosi

iz. Med. Parasitoek eragindako eritasuna.

parasola

iz. Ipar. Herr. Aterkia. Parasola hetsi, zabaldu. Parasola giderra. || Eguzki parasola.

paratu, para, paratzen

1 du ad. Jarri. Bertso berri batzuk nahi ditut paratu. Bertso paratzen hastera noa. Jesusi paratu zioten arantzazko koroa. Masail batean jotzen zaituenari, para iezaiozu bestea ere. Eskua kopetan paraturik. Ez niri horrelako aitzakiarik paratu. Bere bizia arriskuan paratu zuelako. Kantari paratzen ditut gizonik tristeenak. Bitarteko para ezazu Birjina Maria. Zu salbatzeko Jainkoak paratu dizun apaiza. Haien oihuei ez die belarria paratu nahiko.

2 da ad. Jarri. Bera paratu zen gaiztagin haien guztien aurrean. Bere hutsak begien aitzinean paratu zitzaizkionean. Meza ez entzuteko arriskuan paratzen dena. Nonahi zaizkigu nagusi paratu beltzak. || Eta aurkitu zuten, haizeari eta hotzari paratua zen heia barreiatu hartan, haur bat sortu berria. Hain ongi egon behar duzu atsekabeei paratua nola bozkarioei.

3 du ad. Prestatu. Etxepareren liburuaren edizio berria paratu duena. Eltzea egosi eta mahaia paratu.

paratzaile

iz. Aipatzen dena paratzen duen pertsona. Bertso-paratzailea. Edizio honen paratzailearen oharra.

paraxut

iz. Jausgailua. Paraxutak ireki ez direnez, ontzia oso azkar erori da.

paraxutista

iz. Paraxut bat erabiliz jauzi egiten duen pertsona. Zuhaitzean katigatua gelditu den paraxutista bezala, hankak alferrik astintzen.

pardel

iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, pardel-ek euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, forma hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. fardel].

pare

1 iz. Batera doazen kideko izaki edo gauza biren multzoa. Ik. biko. Oilanda pare eder bat. Arrautza pare bana. Hiru idi pare. Soinean bi galtza pare. Dozena pare bat adibide. Zazpi pare joan ginen ondoko egunean. Ez zaudete zuek inozo pare makala! Zer sorgin parea egingo duzuen biok!

2 (pare bat esapidean, dagokion izenaren ezkerrean edo eskuinean, kopuru txiki zehaztugabe bat adierazteko). Hitz pare bat merezi du kontu horrek. Bata besteagandik pare bat metrora. Urte pare bat geroago.

3 iz. (Ezezko esaldietan, parerik ez izan eta kideko esapideetan, 'berdinik ez izan' adierarekin). Ez da eliza horren parerik Alemania guztian. Bere Tiempo de silencio-k ez du parerik, nik dakidanez, Espainiako oraingo eleberrietan. Armetan sekula ez diat parerik izan. || Izar bat maitatu dut parerik gabea (Ik. paregabe).

4 iz. pl. Musean, balio bereko bi karta. Pareak, bai; ederrak gainera.

-en pare -en berdin, -en kide. Aitaren berdin eta pare dela Semea. Abereekin berdindu zen eta haien pare bihurtu. Azala zuri duzu, elurraren pare. Zaldira igorik, badoa tximistaren pare. Isilik hiltzera daramaten ardiaren pare. Lurreko gauza guztiak basaren pare dauzkana. Otoitz kartsua, intsentsuaren pare, zerurantz altxatzen da. Ur garbiaren pare behar duela izan behar bezalako prosak. Ez zirela elkarren pare bereizkuntza guztiak. Artizarraren pare agertu zitzaigun euskal poesiaren zeru goibelean. Uste horiek, ordea, gainerako usteen pare, ustela dute erdia. Isiltasunezko ur geldi hartan denbora badoa eta, hala eta guztiz ere, egonean dago; urtaroak ez dabiltza, ibili, elkarren segidan: betiko leloa berritzen dute, aspertu gabe, negua neguaren pare, uda udaren. || Adats izpiak zituen urrearen pareak.

parean 1 (Lekuzko testuinguruetan). Lerro, garaiera edo maila berean. (Dagokion izen sintagmak -en atzizkia hartzen du, baina bizigabe bati badagokio eta determinatzailerik ez badu, atzizkia eta mugatzailea gal ditzake). Etxe baten parean igarotzean. Neskatxa bere parean jarri zitzaionean. Burua jaso zuen, Zuriñe bizi zen etxe parean. Eskola parean izan da istripua. Valentziaren parean ekaitz gogor bat izan zuten. Binaka zeuden galderok, bata bestearen parean. Lurreko beste errege guztiak honen parean hutsak ziren. Goikoetxea Perossi-ren parean jar daitekeela uste duzu? Gutxi gorabehera lituanieraren parean gabiltza: hamaseigarren mendean hasten da gure literatura, albanieraren ere parean. Baina betikotasunaren parean ipinita, guztiz laburra ez ezik, hutsa bezala da denbora.

2 (Dagokion izen sintagmarik gabe). Parean igaro zen neska bati.

pare-parean parean-en indargarria. Haien pare-parean gizon txiki bat eseri zen. Maisuaren mahaia pare-parean nuen. Lehen enborrean, pare-parean jardun zuten aizkolari biek.

parera 1 (Lekuzko testuinguruan). Lerro, garaiera edo maila berera. (Dagokion izen sintagmak -en atzizkia hartzen du, baina bizigabe bati badagokio eta determinatzailerik ez badu, atzizkia eta mugatzailea gal ditzake). Laster heldu zen neskatilaren parera, baina haren atzetik joatea erabaki zuen. Beste hizkuntzetako lanekin berdinduz gero, ez da eleberri hau haien parera heltzen.

2 (Dagokion izen sintagmarik gabe). Hogei ukaldi eman orduko, heldu zaizkie parera. || Ni pare hartara iritsi nintzenean.

paretik (Lekuzko testuinguruan). Lerro, garaiera edo maila beretik. (Dagokion izen sintagmak -en atzizkia hartzen du, baina bizigabe bati badagokio eta determinatzailerik ez badu, atzizkia eta mugatzailea gal ditzake). Haien paretik igaro zirenean, Txiliri oles egitea otu zitzaion. Pago zahar haren paretik atzerantz begiratu zuen.

parez pare Aurrez aurre.

paregabe

adj. Parerik, berdinik ez duena. Berebizikoa zen, izan ere, paregabea. Emazte paregabe Jainkoak egina.

paregabeko adj. Paregabea. Paregabeko arta batez. Zure ontasun, jakintasun eta miserikordia paregabekoak.

paregabeki

adb. g.er. Era paregabean. Margolan horiek paregabeki erakusten dituzte gure bazterrak.

paregabetasun

iz. Paregabea denaren nolakotasuna. Euskararen paregabetasuna.

parekatu, pareka/parekatu, parekatzen

1 da/du ad. Pareka jarri. Ez dakit erretorikari zor diogun hitzak parekatzea.

2 da/du ad. Arra eta emea batu. Bata arra zen eta bestea emea, ez da mirakulu parekatzea.

3 da/du ad. Bikotea osatu. Atsegin genuen orok, behin bederen ikusirik gizon eta emazte bat hain osoki parekatzen.

4 da/du ad. Berdindu. Bilatu dut bertsoak egitea, izarietan ahalik justuenak eta buruak ahalik hobekien parekatuak.

5 da/du ad. Parean edo maila berean jarri. Geure egunotan bertan, lanak izango genituzke obra mordoxka biltzen, inguruko eta urrutiagoko literaturetan sortuen aldamenean pareka dezakegunik.

6 da/du ad. Alderatu, erkatu. Ez zegoen barbarorik edo grekorik, harekin pareka zitekeenik.

parekatze

1 iz. Pareka jartzea; bikotea osatzea. Espezie batzuentzat parekatze garaia hasi da.

2 iz. Berdintzea; parean edo maila berean jartzea. Parekatze horrekin, BBVko kontseilariek % 30 gutxiago irabaziko zuten, eta Argentariakoek % 50 gehiago. Katalanaren eta gaztelaniaren parekatze linguistikoan ere ez dutela akordiorik lortu baieztatu zuen. Itunpeko hezkuntzako langileen lan baldintzen parekatze global baten beharra.

3 iz. Erkatzea, alderatzea. Bretainia eta Kataluniaren arteko parekatze bat egin zuen.

parekide

1 adj. Berdintasun edo parekotasun printzipioan oinarritzen dena. Hezkuntza parekidearen aldeko konpromisoa hartu zuten manifestuaren sinatzaileek.

2 adj. Erakundeez eta kidekoez mintzatuz, parte hartzen duen talde bakoitzak ordezkari kopuru bera duena. Batzorde Parekidea gaur bilduko da.

pareko

1 adj. Kidekoa; maila berekoa. Ez dugu Errenterian, letretan, letrarik ezagutzen ez bazuen ere, Xenpelarren pareko gizonik. Abereen pareko bihurtu. Gure ezjakina, horratik, ez zen Sokratesenaren parekoa. Mistikarako isuria heresia kutsuaren pareko etsi daitekeelako. Egin dezagun euskaldunen batek asmatzen edo aurkitzen duela Einstein-ek fisikan edo Fleming-ek medikuntzan asmatu edo aurkitu dituztenen pareko zerbait. Ez dago deus ere horren parekorik. Parekorik gutxi du erlijio gaietan, eta nagusirik, inor ez. || Erronkariko azentua erdal azentuaren pare-parekoa dela.

2 adj. Parean dagoena. Eta igo naiz lasterka, hizketan sumatu ditudan pareko leihora; handik entzun dut dena.

parekotasun

iz. Pareko denaren nolakotasuna, pareko izatea.

parentesi

iz. Testu batean, tartekatzen den iruzkin gehigarria markatzeko erabiltzen diren bi puntuazio-marketako bakoitza, "(" eta ")". Parentesi artean dauden hitzak.

parentesi karratu Hizkl. Parentesien antzeko funtzioa duten bi puntuazio-marketako bakoitza, "[" eta "]". Parentesi karratuak jarri ditugu mendeko perpausaren mugak markatzeko.

pareo

iz. Zapi handia, emakumeek, bereziki bainujantziaren gainetik, gona edo soineko modura janzteko erabiltzen dutena. Jantzi erosoa da pareoa, hondartzara joateko.

pareta

1 iz. Hargin lanezko eraikuntza bertikala, halako luzera batekoa, bitarteak ixteko edo bereizteko, edo sabaiei edo goiei eusteko balio duena. Ik. horma2; holtz. Gela itsusiko lau paretetatik irten gabe. Paretatik zintzilik. Bi presondegi ziren han orduan; bitarteko paretak baizik bereizten ez bazituen ere, biziki ezberdinak ziren. Zutik ezin egonez, etxe pareta bati eskuz, besoz eta buruz lotzen dira gaixoak. Paretetako pitzadurek, leiho puskatuek eta gainbeherazko sentipen tristeak dena betetzen zuten. Paretarekin ari zara hizketan. Pareta bezain zuri. || Harantzago, mendi paretak sekula baino biluziago zaizkigu agertzen.

2 iz. Anat. Hainbat barrunbe edo gorputz mugatzen dituen egitura.

bi pareta Pilota-jokoan horma-bikoa. Zazpi tanto egin zituen bi pareta eta dejadekin. Bi pareta batekin bukatu zuen partida.

pareta belar, pareta-belar Horma-belarra.

paretsu

1 adb. Berdintsua, kidetsua. Bekatuz betez gero, gaiztotzen da, eta aldez aingeru gaiztoen berdin, deabruen paretsu egiten da. Horren paretsu dabil bigarren liburua.

2 adb. Denbora berean gutxi gorabehera. Bi anaiak iluntzearekin paretsu etxeratu ziren.

paretsuan Parean gutxi gorabehera. Deklinabideko zenbait atzizkiren paretsuan dabiltza -en eta -ko maiztasunaren arabera. Artikulua ez da euskaraz "jatorrizko" gertaria: inguruko hizkuntzen paretsuan sortua, hazia eta hedatua izan da gurean gramatika tresna hori.

paria

1 iz. Indian, gizarte maila apaleneko pertsona, kasta-sistematik kanpo dagoena. Musulmanen bizimodua pariena berena baino errukarriago dela erakusten dute gizarteko azterketek.

2 iz. Behe mailakotzat hartzen delako, gizarteak baztertzen eta gaitzesten duen pertsona. Itotzen ari garen paria batzuk besterik ez gara.

pariatu, paria, pariatzen

du ad. Ipar. Pario egin, apustu egin. Haiek zer zuten pariatu eta jujetzat nor hartu, ez dakar istorioak.

pariatzaile

iz. Ipar. Pario egiten duen pertsona.

parietal

1 adj. Anat. Barrunbe edo organo baten paretan edo paretatik hurbil dagoena.

2 adj. Anat. Hezurrez mintzatuz, burezurraren gaina eta erdialdea eratzen duten bietako bakoitza. Bala bat bularrean, ezkerretara, eta beste bat ezkerreko hezur parietalean.

3 adj. Anat. Hezur parietalekoa, hezur parietalari dagokiona. Lobulu parietala.

pario

iz. Ipar. Apustua, trabesa. Azkaineko erretoreak pario hau egin zuen Senperekoarekin. Pario gehienak Harisperen alde omen ziren.

parispunta

iz. Ipar. Iltze mota txikia. Ik. puntapax.

paristar

1 adj. Pariskoa, Parisi dagokiona. Paristar idazlea.

2 iz. Parisko herritarra. Paristarrekin senarra baino, etxekoandrea hobeki.

parizta

iz. Bizk. Keinua, imintzioa.

parkatu

ad. [Oharra: Euskaltzaindiak, parkatu-k euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, forma hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. barkatu].

parke

1 iz. Barruti itxia, zuhaitzez eta landarez hornitua, jauregi bati atxikia edo hiri baten inguruan dagoena. Gauaz parke batean. Parkeko zuhaitzak, urmaela, bidexkak, eserlekuak. Parke publikoa: herri parkea.

2 iz. Haurrek jolas egiteko prestaturik dagoen eremua, txirristaz, zabuz eta kidekoz hornitua dena. Ez du inor aintzat hartzen, eta jolasean dabil, umeak parkean bezala.

3 iz. Zerbitzu bat betetzeko behar diren makina, ibilgailu, aparatu eta kidekoen multzoa; horiek gordetzen diren lekua. Suhiltzaileen parkea.

4 iz. Zientziari edo industriari dagozkion hainbat instalazio dituen lekua. Zamudioko Parke Teknologikoa. Nafarroan badira 22 parke eoliko.

ur parke, ur-parke Jolas parkea, uretan jostatzeko instalazioak dauzkana. Aqualand ur parkera irteera egingo dute DBHko gazteek.

parket

iz. Gela edo kidekoetarako zoladura mota, marrazki geometrikoak osatzen dituzten oholtxoz osatua. Parket gainean, oinutsik.

parking

iz. Aparkalekua.

parkinson

iz. Gaixotasun neurologikoa, dardara, giharren zurruntasuna eta koordinazio falta ezaugarri dituena. Gizonek emakumeek baino arrisku handiagoa dute parkinsona garatzeko.

parlamentari

iz. Parlamentu bateko kidea. Ik. legebiltzarkide. Parlamentarien bilera.

parlamentario

adj. Parlamentuari dagokiona. Talde parlamentarioa: parlamentu(ko) taldea.

parlamentu

iz. Legebiltzarra. Nafarroako Parlamentua. Europako Parlamentuan eztabaidatu da. Parlamentuko taldea. Parlamentuko kidea zen (Ik. parlamentari). Parlamentuko eztabaidak. Parlamentuaren ikuspuntua.

parmesano

1 iz. Behi gazta mota, erraz hausten edo birrintzen den mami gogor horixka duena, jatorriz Italiako Parma eskualdekoa dena. Kaneloiak parmesanoarekin.

2 (Izenondo gisa). Gazta parmesanoa.

parnaso

iz. Garai edo leku baten adierazgarri den poeten multzoa; garai, egile edo genero bateko poemen multzoa. Liburu hori irakurtzen ari nintzela aurkitu nuen euskararen parnaso txikia.

parodia

iz. Norbaiten edo zerbaiten isekazko imitazioa. Komedia erromantikoen parodia bat da nire filma.

parpaila

1 iz. Ehunezko zatia, apaingarri gisa arropei eransten zaiena. Zetazko parpailak dituen soineko luzea.

2 iz. Zapi, eskuoihal, soineko eta kidekoen ertzetan josten den ehun sarezko zerrenda apaingarria, eskuz edo makinaz eginiko irudi tapituagoak eta ertz ondulatu edo puntadunak dituena. Ik. puntilla. Lihozko maindirez eta damaskoz itxuraturiko zamauak, eta parpaila apain baliotsuak.

parra1

1 iz. Heg. Hazten uzten den mahatsondoa, euskarri batez eusten zaiona. Parra-hostoz apaindurik. Mahats-parra sendo baten azpitik pasatu behar da baserrira sartzeko.

2 iz. Heg. Arba, baratzeko landareen euskarria. Parrako indaba.

parra2

adb. Berdin. (parra egin, parra gelditu, parra izan eta parra jo esapideetan erabiltzen da). Mila pezeta eman dizkiot, eta parra gelditu gara. Niri parra jotzen dit goiak behea jota ere: niri berdin dit goiak behea jota ere.

parrafo

iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, parrafo-k euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, forma hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. paragrafo].

parranda

iz. Heg. Herr. Olgeta, jostatze edo jai zaratatsua. Parrandan ibili.

parrandazale

adj./iz. Heg. Herr. Festazalea. Parrandazale porrokatua; festazalea, festazalerik bada.

parrandera

adj./iz. Heg. Herr. Emakumezkoez mintzatuz, festazalea.

parrandero

adj./iz. Heg. Herr. Gizonezkoez mintzatuz, festazalea.

parrandista

adj./iz. Bizk. Herr. Festazalea. Ik. parrandazale.

parra-parra

adb. [Oharra: Euskaltzaindiak, parra-parra-k euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, forma hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. barra-barra].

parrasta

iz. Gauzen edo pertsonen multzo handia. Sos parrasta bat. Duela urte parrasta bat. Jende parrasta bat bazen pilota-partidan.

parrastan adb. Parrastaka.

parrastaz adb. Parrastaka.

parrastada

iz. Uraz, haizeaz edo aleez mintzatuz, kopuru handia eta bat-batekoa. Halako batean zabaldu zen leiho bat eta ur parrastada bat bota zuten kalera. Oiloei janaria parrastadan bota.

parrastaka

adb. Multzo, kopuru edo talde handietan. Dirua parrastaka eskaintzen didate. Parrastaka asmatu zituen hitzak Larramendik.

parrila

iz. Heg. Arranparrila. Sua bizi-bizi zegoen parrilan.

parrokia

iz. Sakramentuak ematen diren eliza, erretore baten ardurapean dagoena; erretore eta eliza horri dagozkion barrutia eta eliztarren multzoa. Auzoko eliza ez zen parrokia; igande eta jai egunetan apaiz bat etortzen zen meza ematera. Zumaian sortua eta bataioko sakramentua parrokia hartan hartua. Eibarko Aginaga mendi parrokiara joan zen erretore. Kolonbiara 1891. urtean aldatu zen, eta Sybundoi-ko ibarrean hiru parrokia eman zizkioten zaintzeko. Andra Mariko parrokia. Parrokia berria non eraiki behar zen erabakitzeko. Parrokian ezkondu. Parrokiako eliztarrak. Parrokiako behartsuen alde. Parrokiaren mugak.

parrokiano

iz. Heg. Herr. Bezeroa.

parroko

iz. Heg. Erretorea.

parropia

iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, parropia-k euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, forma hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. parrokia].

parta

1 iz. Ipar. g.er. Ur-bazterra, uholdeetan urak hartzen duen aldea.

2 iz. Ipar. g.er. Lohia, lokatza. Mundu honetako aberastasunak eta atseginak partaren berdin zeuzkaten.

partadera

iz. Ipar. Erroa, ateak eta kidekoak finkatzen diren atala. Ik. gontz.

partaide

iz. Parte-hartzailea. Zure nahigabean partaide naiz ni ere. Erran zidaten partaide izanen nintzela ene semeak jasaten dituen gaitzetan.

partaidetasun

iz. Partaidetza.

partaidetza

iz. Parte hartzea.

partalier

iz. Ipar. Parte-hartzailea, esku-hartzailea. Ik. partaide; partzuer. Mezan aurkitzen direnak oro partalier baitira apaizarekin aldareko sakrifizio horretan.

partaliertasun

1 iz. Ipar. Parte hartzea, esku hartzea. Adiskidetasunak partaliertasun handi bat nahi du adiskideen artean.

2 iz. Ipar. Zerbaitetan parte hartzen dutenen elkartasuna. Sinesten dut sainduen partaliertasunean.

partatsu

adj. Ipar. g.er. Lohitsua.

parte

1 iz. Zatia. Ik. atal. Bi partetan bereizia. Hiru parte egin. Zorraren parte bat. Liburuaren laugarren partean. XIX. mendearen lehen partean.

2 iz. Senipartea. Etxeko partea jaso zuenean, berrogei ardi erosi zituen.

3 iz. Alderdia, aldea. Euskal Herriko parte honetan. Aita San Martin jaio zenean Beasaingo partean. Goiz parteko zurrutak. || Medikuak egiten duen guztia estimatzen da, eta parte onera hartzen da.

4 iz. pl. Sexu organoak izendatzeko leungarria. Ostikoa eman dit parteetan. Gizon horri egundoko kozkorra nabari zitzaion bere parteetan.

-en partetik 1 -en aldetik. Bera bere partetik batere saiatu gabe.

2 -en izenean. Goraintziak nire partetik. Jainkoaren partetik datorrelako.

-en partez 1 -en ordez. Ardoa maitatzen dut andrearen partez.

2 -en partetik, -en izenean. Zugazti eta gainerakoak, Mattinen partez goraintzi.

3 Gizon den partez: gizon den aldetik.

parte egin Parte-hartzaile egin; zerbaiten zati bihurtu. Erandioko herria erakusketaren parte egin nahi dute.

parte eman Berri eman, jakinarazi.

parte hartu 1 Egiteko baten zereginetan besterekin batean aritu. Ik. esku hartu. Zazpi bertsolarik hartu zuten parte Xalbador goresteko eskainia zen kantaldian. Honelako borroketan parte hartzeko. Haiek zioten Jesusek deabruarekin parte harturik egiten zituela mirari haiek. || Lehen parte gehiago hartzen zuten antolatze lanetan.

2 Zerbaitetan norbaitekin bat egin. Har ezazue parte ene lorian. Zorion honetan gurekin parte hartu duten guztiei.

parte hartzaile, parte-hartzaile Parte hartzen duen pertsona. Parte-hartzaileen artean.

parte hartze, parte-hartze Egiteko batean besterekin batera aritzea; zerbaitetan norbaitekin bat egitea. Parte hartze handia.

parte izan 1 Parte hartu, esku hartu. Zorionik beroenak, egiteko eder honetan parte izan duten guztiei.

2 Parte-hartzaile izan. Herriko guztiek parte baitute ondasun horietan. Kristau onentzat dago Zerua; gaiztoak ez du parterik. || Beste guztiek baino parte gehiago izan zuen Semearen oinazeetan.

parte oneko (Ezezko esaldietan). Behar bezalakoa; parte txarrekoa ez dena. Erre usain hori ez zen parte onekoa.

parte txarreko Badaezpadako gauzekin zerikusiren bat duena. Parte txarreko jendea.

partez adb. Neurri batean, zati batean. Partez ezagutzen dugu, ez osorik.

partezko adj. Zatikakoa, partziala.

partedun

iz. Partaidea, parte-hartzailea. Ezin izan zaitezkete partedun Jaunaren mahaian eta deabruen mahaian.

partedun egin Partaide egin. Bere jainkozko izate dibinoaren partedun egin gaitu Jainkoak.

partekatu, parteka, partekatzen

1 du ad. Ipar. Zatikatu.

2 du ad. Bi lagun edo gehiagoren artean zerbait izan edo erabili. Ik. banatu; erdibanatu. Ez dut sekula ikasi ohea beste modu batean partekatzen. Oinazea inorekin partekatu ezina.

partekatze

iz. Bi lagun edo gehiagoren artean zerbait izatea edo erabiltzea. Partekatzea norberak dauzkan gauzak ematea edo uztea da.

partenopetar

1 adj. Partenopekoa, Partenoperi dagokiona.

2 iz. Partenopeko herritarra.

parterre

iz. Lorategi edo parkeetan, loreak edo soropila dauden zatia. Lorategian parterre biribilak zeuden, lore zuri eta horiekin.

partiada

iz. Ipar. Irteera, irtetea. Partiadak kiroldegitik egiten dira, goizeko seiak eta zortziak artean.

partiar

1 adj. Partiakoa, Partiari dagokiona.

2 iz. Partiako herritarra.

partiarazi, partiaraz, partiarazten

du ad. Zatiarazi; banarazi. Jesusek erakarri zituen bost ogiak eta bi arrainak, bedeinkatu zituen eta partiarazi.

partida

1 iz. Bi lagunen edo bi talderen arteko kirol norgehiagoka. Pilota partida. Esku-huskako partida. Futbol partida batean. Errugbi partida Senperen. Partida hasi, bukatu. Partida irabazi, galdu. || Musean partida bat gero.

2 iz. Ipar. Aurkaria, etsaia. Lana dut partida. Nik uste baino partida azkarragoa diat. Lurrera aurtiki zuen bere partida, ezpainak irekirik, odoletan.

Oharra: azken eguneraketa 2019-01-11

  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • +34 944 158 144
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper