Orotariko Euskal Hiztegia

OEH - Bilaketa

63 emaitza ozpin bilaketarentzat

Euskaltzaindia. OEH. Orotariko Euskal Hiztegia
goiburua
1 ozpin.
tradizioa
tradizioa
Tr. Documentado en textos septentrionales, además de en algún autor navarro moderno y en Orixe. La forma ospin la emplean Etcheberri de Ziburu (Noel 105) y Larreguy (II 185), ozprin Etcheberri de Ziburu y Axular, ozme J. Agerre, y oxme en un texto salacenco. Hay ejs. seguros de ozpina, con -a constitutiva, en Goyhetche y Barbier. Con h- inicial lo emplean Pouvreau, Gasteluçar (182) y EgunO . Las variantes ozpine y oxpine, tal vez eufemísticas, usadas como exclamación, se encuentran en autores del s. XX.
etimologikoa
Etim. De ortz- + *bini (> mihi ), litm. 'lengua celeste'.
sense-1
1. (L, BN-ciz-bard-ad, S; SP, Ht VocGr 364, Arch VocGr , Dv, H (+ h-), Foix), ozpirin (HeH VocA), ozprin (L; SP (que cita a Ax), Urt Gram 7, Lar Sup, H), ospin (Volt 81 (h-)), orzpin (Saug Voc ; -rtzp- L-côte), ozmin (H (S)), ozme (Sal), oxme (Sal). Ref.: Saug Voc 704; A (ozme, ozpin , ozpirin); A Apend (oxme); Lh.
Rayo. "Foudre" SP, Ht VocGr, Foix. "Ozmea [sic, aunque la entrada es ozme] bat erori dun, ha caído un rayo" A. "En San Juan de Luz [he] oído decir debruaren ortzpina y esta locución, juntamente con la grafía orzpina, adoptada por Sauguis, parecen dar a entender que la voz en cuestión se deriva de ortze, cielo" Urq in Saug Voc. "Ozpinez jo, fulminer" Lh.
Jendea du harrituren ozpiñen garhasiak. EZ Man I 79. Eta arramu ozpriñaren / ahalke etzarena. EZ Noel 104. Ospiñak legez zioen / argitzen bekhokiak. Ib. 105. Ozpinaren eta zupernaren periletik, begira. Harb 361. Ez ozprinaren [...] beldur izanen. Ax 449 (V 293). Khar eta hozpin uholde haren ondoan. SP Phil 51. Berzei desiratzen diotela [...] ozpinak bolatzea. CatLav 114. (V 63; tbn. en Brtc 58) Ospin ihurtzuriek iharrosiren tuzte bazter guziak. Lg II 185. Hek sunsiarazi behar lituzken ozpiña. Mih 57. Apartatzeintü ozpinak eta tenpestak. CatLan 121s. Jainkoak ozpina eskuetan hartuko zuela. Dh 439. Zeinetan Jesu-Kristo ethorriko baita hozpinez eta txismiztez armaturik. EgunO 84. Ozpiñaz yoak. Gy 166. Hunek erran nahi du ozpin bakhotxa kanoi peza ukhaldi bat dela. Dv Dial 119 (It oñazkar, Ur oñaztarri, Ip iruriziri zaparta). Aldera eror lakikegun ozpinak edo ihurtzuriak ezkinetzazke hala nahas. Jnn SBi 137. Ortzia, ximixtak eta ozpinak, oro hor dituk orai! Barb Sup 98. Oxmea bago edo aritz edo lizarreala erortzen denean, arri batzuk sartzen tzu oxme korrek arbolearen beitian. (Sal) A EY I 172. Ozmeak ez erortzen / elorria-baitan. J. Agerre Olerti 1959, 144.
v. tbn. Monho 140. Hb Esk 35. Elsb Fram XI.
azpiadiera-1.1
(BN-ad ap. A ), ozmin (G?, AN? ap. A).
Trueno.
sense-2
2. (L, BN ap. Lh ), ozpine, oxpine. (Usado como exclamación).
"Tonnerre!" Lh.
Eta erranen dute Saran ere bertze asko tokitan bezala, eskuara galtzen hari dela, ozpine! Eskual 1-8-1913, 2. Ozpina! zure ildoa, mutil-nagusi, adoia artuarena da. Or Mi 113. Ozpine! zuken egin behialako beskoiztarrak. JE Ber 37. Ozpina! Orduan apeza dut lehertu... Mde Pr 68. kustekoak ziren [Beskoiztarrak] multzoka, Baionako karriketan [...] urhatsa bizi eta mintzoa gora, "berdin bei, oxpine!". Etcheb MGaric 145.
sense-3
3. (Lh), ozpriia (AN-larr ap. Asp ANaf ) (Uso adj.). Maldito, condenado. "Zoazi hemendik, gizon ozpina, sortez d'ici, diable d'homme" Lh; cf. sin embargo Lh Eusk 1919-20 (II), 81, donde se traduce "impoli, insolent". "Sinón. de madarikatua!, inpernukoa!, deabrua! Urde ozpriia!" Asp ANaf.
Ongi dakite deabrua, demonioa, arraioa, ozpriya [...] eta alako itz suerte madarikatu batzuek. (B, s. XVIII). BOEans 273. Duela lau urthe baino puskaz hetsiago ditutzue athe ozpina hauk! Barb Sup 20. Xantre ozpina orroaz ari zitzaion. Ib. 140. Erasia handiko zelula gazte ozpin hoitarik bat edo bertze baderama odolak. JE Med 138. Ardi "ozpin" horiek Españakotik ezin zainduz! Othoizlari 1957, 122. Behi ozpina! Herr 5-2-1959, 2.
azpisarrera-1
GERLAKO OZPIN. Gran guerrero.
Zer! animaleak detzadan nik izi! / Gerlako ozpiña bat izango naiz naski? "Un foudre de guerre" . Gy 117.
azpisarrera-2
OZPIN AMORRATU. "Rayo (AN-ulz)" A Apend. "Ozpin amurratua!, ¡caramba! (AN)" A EY III 258 (que traduce litmte. "vinagre rabioso").
azpisarrera-3
OZPINEZKO. Fulminante.
Bekhatuko bideak juiamendu etsimenduz bethe batetara, madarizionezko eta ozpinezko sentenzia batetara [darama] . Dh 153.
azpisarrera-4
OZPIN-KOLPE. Rayo. Zeruko ozpin-kolpe guziak. Dh 224.
ozpin
0 / 0 2 ozpin >>
  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • +34 944 158 144
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper