Orotariko Euskal Hiztegia

OEH - Bilaketa

1008 emaitza edan bilaketarentzat

Sarrera buruan (29)


Sarrera osoan (496)

Emaitza kopurua 500 elementura mugatua
Euskaltzaindia. OEH. Orotariko Euskal Hiztegia
goiburua
bultzatu.
sense-1
1. (G-azp, AN; Lar, , Hb, VocCB , vEys (G), Dv (G); -lz- Lar, ), bultza (G-azp), pultzatu (V-och-gip; -lz- Lcc). Ref.: A (bultzatu); A Apend (pultzatu); Iz ArOñ (pultzátu); Gte Erd 14, 69.
Empujar, dar empujones; impeler, impulsar. "Empujar" , "impeler" y "rempujar" Lar y Añ. "Emparejar puerta, ventana, &c." Lar. "Pousser" vEys. " (Ardoa edatera) bultzatu zuen (G-azp)" Gte Erd 14 (eraman nahi zuen (G-azp), zirikatzen zuen (G-azp)). " Bultzatu (y bulkatu) eta bota niñun (AN-5vill, B), bultzatu (AN-gip), bultza al zizun? (G-azp)" Gte Erd 69 (junto a bultza egin, indar egin, lagundu de otras zonas). Cf. LzG s.v. bulzar, y VocNav s.v. pulsear. v. BULTZA EGIN, bulkatu.
tradizioa
Tr. Documentado desde Lazarraga (que emplea pulza- ), en el s. XVIII lo hallamos en Eguiateguy (en las var. bul- y pul- ), que es, con Larre (ArtzainE 249) el único septentrional en emplearlo; a partir de comienzos del s. XIX aparece en autores guipuzcoanos; hay tbn. ejs. vizcaínos, si bien algo más tardíos. En BOEanm 612 se da un único ejemplo de Lizarraga de Elcano (bulzaturik bere grazia onaréki ), tal vez error de lectura por <bulcatu->, término que sí es frecuente en este autor. Es muy común el empleo de bultza como participio, aunque en algunos ejs. cabría pensar que se trata de bultza (egin) . En DFrec hay 109 ejs., meridionales.

Ark niri tira, nik ari pulza. Lazarraga (B) 1179vb. Güziak bata berzia pultzatzen ari diradialarik, txotxak bezala beren kotxeran. Egiat 166. Bultzatzeko ederki / onenbeste jende, / sagar eta mats-urak / guztiz on dirade. Echag 95. "Boa! boa!" deirik, / bizitzaz azturik, / dijoaz kaietik, / bultzeaz killa, / Pedroren ontziaren billa, / beti bultzeaz killa. It Fab 203. Zeintzuk [ondar mordoak] aspalditik onara altxatu diran ez arian pitinka Uliako aldean, aizeak bultzatuaz. Izt C 148. Bañan bere aotik / datorren bapora / kapaz da bultzatzeko / trena aldatz gora. JanEd I 70. Biok asi giñaden / bultza edo tira, / indarra daukan onek / ez daukana jira. Ud 160. Lagun onek bultza, eta goitik bea jo zuen. Arr May 30. Animak salbatu naiak bultzaturik, juan zan Franzisko beriakin Rietiko ibarrera. Bv AsL 65. (Denak bultzatuaz eta danen erditik). Alde! Bire! Bire! Alz STFer 131. Batak io, besteak bultza. Ag AL 125.
( s. XX.) Egingo al dirazu mesere ez bultzatzia? Iraola 20. Mendi tartean jaio eta barrenak kalera bultzatzen ez, landa zabalerako bidea aukeratzen zuten geienak. Mok 6. Bizkarrarekin antzez eusten dio, lepoa okertuz, eta beste aldera bapatean bultzatuz lurreratzen du indarrez. Or Mi 49. Gure ontzixkaraño etorri zen murgildu bage neska gaztea, iparrak bultza ta estalkiak eramaki. Ib. 128. Jopu gaiztuak gorroto biziz / makil-urtika, jo, bultza... Enb 100. Neskamiari bigarren txandan: / "Bultza, Maria, atia". Tx B I 152. Bereala Atsak basora bultzatu zun. Ol Mc 1, 12 (He butatu, IBk eraman). Griña berekorrak bultzata. EArzdi in Kk Ab II 6. Yaiki, gure maiteena / Belenen baita, / ortzi izartuan zear / ego bigun arroek / bultzata! Ldi BB 54. Bultzatu nazak azkar zuaitz-gañera. TAg Uzt 140. Gudaroztearen burutzaren on iritziz Saill oien lanak izendatu, eratu eta bultzatu ditzan. "Impulsar" . EAEg9-4-1937, 1463. Balea-arrantzalên ta Elkanoren atsak / bultzatuko dabez nire aizoialak. Amez in Onaind MEOE 736. Lei orrek berak bultza oi zitun / lur-billatzalleak ere. SMitx Aranz 177s. Hark zuen. hurley jokua bultzatu eskolan, hark gintuen irlanderaz hitzegitera zirikatzen. Mde Pr 294. Ene pekatuzko seta gaiztoak araño bultzata. Etxde JJ 255. Zuk eragin ninduzun emeki, obeki esan bultzatu ninduzun bortizki, Augustiñ Gurenaren Aitorkizunen liburua gure izkuntzara biurtu nenzan. Or Aitork 5. Lena geroak bultzatzen dula, ta geroa lenari darraikola. Ib. 314. Ots batean lokarriak eta txikotak askatu, naseari sakatu, untzia zerbait bultzatu. Erkiag Arran 83. Or saka ta emen bultza. Ib. 139. Ardiek, naasi, alkar bultzatuz. Gand Elorri 195. Exerlekutik oratu [txirrindularia] ta ehun edo berrehun metro bultzatu zuten. Osk Kurl 146. Teresa deunaren jarraibideak bultza ta eragin zion kantetako olerti-loratze oni. Gazt MusIx 162. Nork askatuko nau pekatura bultzatzen naun gorputz ontatik? MAtx Gazt 88. Idazleak, diot nik ere, aintxe bear du . barne-mogidura berezia idaztera bultzatuko duena. Ibiñ Virgil 25. Alaba, ez aut nik lotuko, baiña ezta bultzako ere. NEtx LBB 32. Ardiak bultzatuaz, txakurra axaxatuaz, geroago ta itxuago zetorren gaztea. Ib. 97. Aizeak indarragaz bultzatzen dauz baso-ertzeko platanu-arbolak. Alzola Atalak 83. Beso diruditenak errota-egalak dira, aizeak bira-bultzata errotarriari eragiten diotenak. Berron Kijote 93. Gizajoa ez ebillen andi izan naiak bultzata! Etxabu Kontu 175. Izpiritu Santuak basamortura bultzatu zuen Jesus. IBe Mc 1, 12. Bakoitzak nagusitasuna duan lekuan, bestea bultzatzen du indarrez. AZink 137. Besterik ez ezagutzeak ematen zion ezjakintasunaren indarrak bultzaturik horrela mintzatu zela esango zigukeen. MEIG VI 71. Bere hitzaldian lehendabizi dio zerk bultzatu duen hautatu duen gaia hautatzera. MEIG VII 125.

v. tbn. Zait Sof 15. Arti MaldanB 220. Vill Jaink 102.
azpiadiera-1.1
(Con dativo).
Iturri askok ibai egiñik / baldin badeutse bultzetan [errotako arriei] . AB AmaE 71. Lagunari orman gora bultza, ta baratz barruan edo zugaitz gañean zebillen bitartean auzoetako bideak zaintu. Ag G 61. Argiñ ona zala ta / zakurraren putza, / bera eroriko dek, / ez akiyo bultza. Tx B 20. (Joxe Joakiñi ezker aldera bultziaz). Zu, atzera; zuk ez dezu zer esanikan. Alz Burr 27. Gizaldi gazteak zaarrari zirika, zaarrari bultza. Zaarra bere egonean goxo, ta aurrerago ez nai. Ldi IL 58. Nork bultza dio estualdi onetara? Goen Y 1934, 184. Bati eldu, besteari bultza, onekin dantzatu. ABar Goi 15. Iraskun berriaren eskeak fingaren aurreko-aldean dagon zelaitxo bat artzera bultza digute. EAEg 3-5-1937, 1604. Oraindik an zetozen enarak ontziaren atzetik, urrutira bultza nai balioteke bezela. JAIraz Bizia 22. Iturri gozo ta errekai eutziaz, errotari bultzeaz, lantegiai indarra emanaz. Munita 112. Beste mutil kankar batek nere mutillari bultza ta maleta artu zuan berak eramateko ustez. Anab Aprika 42. Nik biotz guztiz laguntzen deutsat, / bultzatzen deutsat aidera. Gand Elorri 88. Bultzatu egin zion lurreratzeko asmoz. Osk Kurl 158. Ori aditu zuanean, bultza zion Txirritak kaxuelari [...], trago bat edan da bereala bertsotan asi zan. Salav 46. Erdi erori zabiltza bañan / gora nai nizuke bultza. Uzt Noiz 63. [Txokolatea] lodixeago eginta patarrarekin bultza nai al dion? Ataño TxanKan 155. Liburuxka au egiteko zer arrazoik edo zerk bultzatu didan. Zendoia 7.
azpiadiera-1.2
Rechazar, apartar.
Zergatik theumeda harriak [= 'imanak'] alde batetik atheratzen dian bere ganat bürdüiña ta berze aldetik dian bultzatzen? Egiat 178. Nere biotza gaitzaren indarrez aitu eta erbaldu, [...] eta nere salbazioaren etsaiai bultza eziñik nekatua eta aitua arki dediñean. Arr EL 261. Otsik eta danbatekorik andienak ere [...] etzutela otoitzetik bulzatzen eta alderazitzen. "Le turbaba o distraía" . Aran SIgn 45s.
azpiadiera-1.2.1
(Con dativo).
Gaitz andi ari bultza bazion ere, añ argal eta ezereztua geratu zan. Arr GB 102. Al egiña loxintxak egiten nizkan eta arantzaz betea egon banitz bezela bultzatzen zidan. JAIraz Bizia 111. Ateari bultza nion. AZink 81.
azpiadiera-1.3
Lanzar.
Guztizko uzkar terrible bat / nik banegion pulzatu. Lazarraga (B) 1180rb.
azpiadiera-1.3.1
Soltar (palabras).
Sendalaria, orregatik, ez zan alki ta beste erantzupen bigunagorik abora etorri ez ta auxe bultzatu zion. Anab Usauri 46.
sense-2
2. (Participio empleado como sust.).Empujón.
Anjelek aditzen zituan len baño obeto tella otsak eta sukaldeko leioari egiten ziozkaten bultzatuak (bultzadak). Apaol 71.
bultzatu
<< bular 0 / 0 1 burra >>
  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • +34 944 158 144
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper