Euskaltzaindiaren Hiztegia

226 emaitza gar bilaketarentzat - [1 - 100] bistaratzen.

gar
1 iz. Gas masa argitsua, erretzen ari den zerbaitetatik altxatzen dena eta sutan dagoena. Ik. lama1; sugar. Gar distiratsuak. Gar bizia. Garrik gabeko sua. Mila kandelaren garrek argitua. Gizonen hitzak, gora-goraka garraren irudiko dabiltzanak. Kea eta garra dariola. Infernuko betiko garretan. Su eta garrezko ibai handi bat. Maitasunaren garretan erretzen. Egur hezeak egiten du gar eta egiten du negar, sua datxekio eta ura dario.
2 iz. Karra, lehia bizia. Gaztetan, sasoiaren kemena eta garra gainezka zerionean.

Aztergaia: gar

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArauB
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z1:BatHizt 1994-09-22 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:EEBS:04

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]

1 'suak egiten duena' adierarekin 357 ager. jaso dira; adiera honetan forma nagusia gar (su eta gar, su gar, gartsu) da (256 ager.): G 139 (Jaukol, Or, Lard, Cb, Mb, Izt, Aran, Zab, SMitx, Lasa, Etxde, NEtx, Zait, Lab, Gazt, Lar, Echag, Mg, AA, Gco, VMg, Bil, Arr, EA, Ldi, A Ardi, Uzt, Ibiñ, Mb, JanEd, ArgiDL, Urruz Zer, Txill); B 69 (Añ, AB, Ag, Echta, Bilbao IpuiB, Erkiag, Mg, Zav, Azc, Ur, Laux, A BGuzur, Kk, Otx, Gand); IE-ZuAm 39 (Mde, Mst, Lç, Ax, O Po, Bp, Tt, Mercy, Egiat, Dv, Jnn, Elsb, Ox, JE, JEtchep, Laph), eta EB 9 (MEIG); khar eta eratorriak (su eta khar, su khar, khartsu) 88 aldiz agertu dira, guztiak IE-ZuAm (Ax, Harb, He, Hb, Ox, EZ, Mat, Gç, SP, Ch, ES, Lg, Dh, Dv, Laph); kar ere azaldu da (13 ager.); Gko ager. bat (Lar Gram) ez beste guztiak IEkoak dira (Hm, SP, Iratz, JEtchep). 2 'lehia' adieran 733 ager.; forma nagusia khar (khartsu, khartsuki, khartsutasun) da, 409 agerraldirekin, Bko bat salbu (Alzola), guztiak IEkoak (EZ, Mat, Gç, Ch, ES, He, Lg, Mih, Dh, JesBih, MarIl, Jaur, Gy, Hb, Zby, Arb, Jnn, Laph, Elzb, Ox, CatJauf, Zerb, JE, Ardoy, Mde, Casve); kar 148 aldiz jaso da, ia beti IE (SP, MarIl, HU, Iratz, Lf Murtuts, Etcham, Ardoy, JEtchep, Mde, Xa, Mih, CatLuz, Barb, Monho, Arb, Iratz, JE, Zerb); G 9 (Mg, Lar, Inza, Gazt, Etxde, Ibiñ, Zait) eta EB 1 (MEIG); gar eta eratorriak 176 aldiz azaldu dira: B 43 (Añ, Mg, AB, Azc, Itz, Ur, Enb, Laux, A, Altuna, Eguzk, Gand, Erkiag, Etxba, BEnb, Bilbao IpuiB); G 95 (Lar, It, Gco, Jaukol, Ldi, Or, Azurm, Uzt, Gazt, MAtx, Vill, Etxde, Ibiñ, Txill, Zait, Bv, A, Alz, Basarri, Berron Kijote), IE 17 (O, Mst, CatLan, Laph, HU, Iratz, Mde, Casve, Xa, Gy, CatJauf) eta EB 21 (Mde, MEIG, Arti).

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

forma nagusia gar da, 72 ager., 'lehia' adieran maizago agertua (46 ager.: B 15, G 21, IE 7, EB-EgAs 3) 'sua' adieran baino (26 ager.: B 3; G 13; IE 1; EB-EgAs 9); kar formak 32 agerraldi ditu, bat ez beste guztiak 'lehia bizia' adierakoak eta IEkoak nagusiki; eratorriak: gartsu, gartsudun, gartsuki, gartu (batez ere B, G, EB; IEn ager. gutxi); kartsu, kartsuki, kartsutasun eta kartsutu (IE-EBan ager. gutxi).

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

DFrec: gar (43), gartsu (21), gartsuki (4); kar (8); AB38: gar (13), gartsu (3), gartsuki (3); AB50: gartsu (5), gartsuki (1); HiztEn-LurE: gar 'suak egiten duena' eta 'lehia', gartsu, gartsuki, gartsutasun. Kar 'suak egiten duena', kartsu, kartsuki, kartsutasun.

Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

1 (suarena). 2 Irud. h. kar: zure amodioaren kar saindua.

Lantaldearen irizpideak
Forma arautuaren azalpenaz oharra

AS gisa gehituz: garretan .

Informazio osagarria
Lexemen erregulartasuna

g-/k-

Informazio lexikografikoa
Forma-adieren gurutzamenduak

gar eta kar, bi formak onartzekoak dira, eta tradizioko erabilerek bestelako banaketak egiteko aukerarik eskaintzen duten arren, batzordeak hau proposatzen du: gar batez ere adierazkizun fisikoari atxiki ("suaren garra", "su-garra", "su eta gar"), eta kar irudizkoari ("zure amodioaren kar saindua")

Formari buruzko oharrak

Euskaltzainen oharrak

 - [E109]:  gar eta gartsu proposatu ditu.

 - [E409]: AS gisa gehi daiteke ere: garra dariola.

 - [E126]: Iruñerri guztian gar erabili da, suarena adierazteko, eta berdin Erroibarren (eta, beraz, tarteko Esteribarren ere bai, segur aski).

 - Erabakia: BAgiria (1997-04-25): 'gar/kar bikotea proposatzen da. Baina irudizko adierarako kar forma hobestea onartu da. Horrenbestez, bigarren adierarako "h. kar" oharra erantsiko zaio'.

 - Erabakia: (H2.2 / 2009-10-19): Bere horretan utziko dira arauak dioena eta lantaldeak proposatua, eta ez da forma berririk erantsiko.

gara1
iz. Belar landareetan, erdian ateratzen den zurtoinaren segida, loreari eusten diona. Aurten tipulei gara egin zaie. Arbi gara. Artoak ematen ditu oparo orria, gara eta zorroa, abereentzako janari.
gara2
iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, gara-k euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, hitz hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. geltoki].
garabi
iz. Gauzaki astunak altxatzeko eta higitzeko erabiltzen den makina besoduna. Kaian, itsasontziak kargatzeko garabiak. Garabi beso-luzeak.

Aztergaia: garabi

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau71
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z2:IkHizt 1993-03-25 Lantaldeak besterik gabe onartua
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z2:Merkat

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Jatorrizko forma

garabi, grua

Lantaldearen irizpideak
Forma arautuaren azalpenaz oharra

AS gisa gehituz: garabi-auto .

garabi auto, garabi-auto
iz. Garabi txiki batez hornitua den autoa, beste ibilgailu batzuk atoian eramateko erabiltzen dena.
garabide
iz. Garatzeko bidea. Azken hamarkadotan herrialde garatuen eta garabidean direnen arteko leizea ez da sakondu baizik egin.

Aztergaia: garabide

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4B:EEBS:005 2003-03-12 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z6:LBeh 2011-05-10 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak

LBeh (2011-03-03): garabide 6 ager.: Daniel Udalaitz (“giza garabide negargarria”), Patxi Baztarrika (“adostasun horren garabidean egoki eta desegoki eginikoak ebaluatuz eta aurrerantzean egin beharrekoentzat zoru eta zeru berriak bilatuz”), Jon Eskisabel 2 (“estrategia, hegemonia, garabidea, jarraidura, irekidura, sormena eta izaera humanizatzailea”, “Geroztik, lurralde hegemonikoak sortu ditu bertsolaritzak, gizarte ehunari lotutako garabidea izan du, berezkotik eta kanpokotik hartzen duen sormen mundua elikatu du eta ekosistema horretan ari direnei bizitza samurragoa egiteko kultura humanizatzailea eskaini die”), EiTB.com 2 (“Garabide Elkartea”).

Beste (edozein) iturritako erabilerak

EPG: garabide 18: Agurtzane Solaberrieta (“Dokumentu batekin hasi ginen lanean, Garabidea deitu dioguna”), Pello Salaburu 5 (“Euskararen garabideak”, “Euskara ez da gai izan komunikazio hizkuntza eraginkorra izateko behar dituen garabideak lantzeko orduan”, “hizkuntzaren garabideak ireki beharrean, hain zuzen ere euskal filologoak, hizkuntzalariak eta euskaltzainak izan dira eta dira errudunenak kontu honetan”, “Hartara, garabidean jarri behar dugu euskara”, “Euskararen garabideak garatu nahian beste proposamen berri batzuk ere egiten ditu, inolako tradiziorik ez dutenak”), Juan Garzia 3 (“Harrigarrietan harrigarriago dirudite atributu batzuek, hala nola jaio, hazi eta zahartzea, ez baitugu inolaz ere garbi ikusten zerk bultzatu zuen gure Artista garabide hori bizidunen patu erkide bihurtzera”, “Ez zen garbi ikusten, haatik, nola taxutu zitzaketen geneek garabidean den organismoaren formak”, “Ez da kidetasunik haien antolaeren, haien mekanismoen, haien garabideen artean”), Txema Ramirez de la Piscina (“Gogoeta hauen bitartez, har hori koloredun tximeleta bihurtzeko garabideak eskaini nahi izan ditugu, metamorfosia obratzeko bideak, alegia”), Filosofiako gida 3 (“Paradigma horren eztabaidan, batetik ezagutzaren planteamendu kantiarraren jarraipena dago, Schopenhauer adibidez, eta, bestetik, hura hasieratik irauli duen garabidea, Fichter, Schelling eta Hegelen ildo klasikotik”, “Eta materiak eta espirituak historia bat hasten dute, beren garabidea denboran”, “berak idazten duen egunera arte, besterik ez dela izan Espirituaren garabide logikoki ezinbestekoa baino bere buruaren ezagutza erdiesteko”), Betsozale Elkartea (“euskararen garabideak bizitzeko”), Lourdes Oñederra (“giza ahoskatze eta oharmenean datzaten indarrek baldintzatzen dituztela, bai banakakoengan bilakatzen diren eran eta baita mendeetan zehar agertzen duten garabidean ere“), Koldo Zuazo (“Horren lekuko, esate baterako, Jesus Rubioren Euskararen garabideak saioa”), Iñaki Heras (“Garabideari buruz diot bakarra, bi pentsamendu nekez izan baitaitezke bakar, noski”), Joxerra Garzia (“Lexiko berria sortzean, berriz, sarriegi jo izan dugu plastikozko terminoak asmatzeari, hizkuntzaren benetako garabideak tradizioaren soroa aitzurtu eta bilatzeari nekagarri iritzita edo”).

Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

EIH: - / ElhHizt: + / EskolaHE: -

Adierazle egokia da, eta horren premia dago

forma berri ongi eratua, eta egokia.

Ongi eratua da

forma egokia eta hedatua da.

Formari buruzko oharrak

Euskaltzainen oharrak

 - [E126]: forma berri ongi eratua, eta egokia. Zer erran nahi du?

 - Erabakia: (H2.2 / 2009-10-19): Kendu lerroa (oraingoz ez da aipatuko, hau da: idazleen artean gehiago hedatu arte).

garagar
iz. Gariaren antzeko laborea, buruxka latzak eta ale luzeak dituena; (multzokari gisa) landare horren alea (Hordeum distichon). Garia, garagarra eta oloa. Zaldiari garagarra eman. Garagarra aletu. Garagar lastoa. Garagar buruak biltzen. Garagar ale mardulak. Garagar ogia. Garagar soroak. || Janaritzat, garagarrezko ogi pixka bat.

Aztergaia: garagar

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau71
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z1:BatHizt 1992-07-23 Lantaldeak besterik gabe onartua
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z2:IkHizt

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
Sektore jakin bateko informazioa

Ik. Izendegia: garagar: Hordeum distichon.

Lantaldearen irizpideak
Forma arautuaren azalpenaz oharra

AS gisa gehituz: garagarrak irabazi .

Formari buruzko oharrak

Euskaltzainen oharrak

 - [E210]: 1. Azpisarrera (berria): garagarraka / 2. Adibidea (garagarraka, jarri): astoa garagarraka dabil hauts artean.

 - Erabakia: (H2.2 / 2009-10-19): Bere horretan utziko dira forma arautua eta lantaldeak proposaturiko azpisarrera, oharra soilduz, eta forma berririk ez da orain erantsiko.

garagardi
iz. g. er. Garagar soroa. Garagardian haizealdiak buruxkak makurtzen dituen bezala.

Aztergaia: garagardi

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:HBL 1999-06-16 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH: + / EuskHizt: azalpen berritua / HiztEn: + / LurE: + / ElhHizt: + / EskolaHE: +

Informazio osagarria
Atzizkien araberako erabakiak

-di.

Informazio lexikografikoa
Kategoria

iz.

Maiztasuna

g.er.

garagardo
1 iz. Edari alkoholduna, garagar ale ernatuz egina eta lupuluz lurrindua. Garagardoaren bitsa. Bi pitxer garagardo. Garagardo-saltzailea. Garagardo botilan sartu du kilkerra. Botila bat garagardo edan du.
2 iz. Ontzi bat garagardo. Garagardo bat eskatu zuen.

Aztergaia: garagardo

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau71
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z2:IkHizt 1993-03-25 Lantaldeak besterik gabe onartua
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z2:Merkat
garagardogile
iz. Garagardoa egiten duen pertsona. Botila hutsak batzen genituen etxez etxe, garagardogile eta dendariei saltzeko.

Aztergaia: garagardogile

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:HBL 1999-06-16 Lantaldeak besterik gabe onartua

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH: - / EuskHizt: + / HiztEn: - / LurE: - / ElhHizt: + / EskolaHE: -

Informazio osagarria
Hitz elkartu sistematikoki (berr)ikustekoak

-gile.

garagardogintza
iz. Garagardoa egitea, garagardoa ekoiztea. Duela lau urte hasi ziren garagardogintzan.

Aztergaia: garagardogintza

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z2:Merkat 1993-03-25 Lantaldearen ustez aipatu gabe uztekoa
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:HBL 1999-06-16 Lantaldeak besterik gabe onartua

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH: - / EuskHizt: + / HiztEn: + / LurE: - / ElhHizt: + / EskolaHE: -

Lantaldearen irizpideak
Lexia konplexua (erabileremu mugatukoa)
Informazio osagarria
Hitz elkartu sistematikoki (berr)ikustekoak

-gintza.

garagardotegi
iz. Garagardoa saltzen edo zerbitzatzen den etxea edo denda. Irlandako garagardotegi bateko bi edale ematen genuen.

Aztergaia: garagardotegi

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau71
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z2:Merkat 1993-03-25 Lantaldeak besterik gabe onartua
garagarrak irabazi
ad.-lok. Astoez, zaldiez eta kidekoez mintzatuz, lurrean iraulkatu. Ik. zaldaleak irabazi. Zelaiko itzalpean, astemeak garagarrak irabazten zituen bitartean, jauzi zoroak zerabiltzan astakumeak.

Aztergaia: garagarrak irabazi

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:HBL 1999-06-16 Azpisarrera gisa onartzekoa

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
Txostenaren laburpena

ik. informazio-oharrak s.u. zaldaleak irabazi: "zaldalea(k) / garagarra(k) eta irabazi (iragazi) / atera... lehiakideetan erabili-hedatuenak zaldaleak irabazi eta garagarrak irabazi dira, dirudienez, eta horiek jasoko dira sinonimo gisa" (2002-07-03).

Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: adib. / HiztEn: AS / LurE: - / ElhHizt: AS / EskolaHE: -

Informazio osagarria
Sinonimoa(k)

Sin. zaldaleak irabazi.

Esapideei dagokien sistematika

irabazi: -ak.

Informazio lexikografikoa
Zerrendako formari azpisarrera dagokio

garagar sarrerari dagokion azpisarrera.

garagarril
1 iz. gip. eta naf. Ekaina.
2 iz. bizk. Uztaila.

Aztergaia: garagarril

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArauB
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1994-09-22 Bigarren mailan onartzekoa

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

1 Gip. eta Naf. h. ekain. 2 Bizk. h. uztail.

Informazio osagarria
Zerrendakoa erabileremu geografiko-dialektal mugatukoa da

G-N. Ik. ekaina; Bizk. Ik. uztaila

Formari buruzko oharrak

Iritzi-emaileak

 - [E301]: [nire ustez kentzekoa da] (1995-04-18)

garai atera (irten, gelditu, jaiki, jarri)
ad.-lok. Nagusi atera. Emetasuna eta mantsotasuna, gauza guztiei garai jartzen zaiena. Gudan garai ateratzeko. Hauteskundeetan garai irten.
garai batean
adb. Lehen, lehenagoko garai batean. Ik. denbora batean; aspaldi. Garai batean gaztetasuna bagenuen. Izan ere, garai batean ilunpetan bizi zineten; orain, aldiz, argitan bizi zarete. Nik ere hala uste nian garai batean. Garai batean, bertsoak kantatu baizik ez ziren egiten.

Aztergaia: garai batean

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z9:OEH:AS 2018-04-17 Azpisarrera gisa onartzekoa

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]

OEH: GARAI BATEAN. En una época, en otra época. v. GARAI BATEZ. Ez nuan asko uste garai batean! Igarle txarra ni. Ag G 370. Garai batian lizar-makillak, orain [...]. EusJok II 138. Saletxeko atean, garai batean bezela, exeritzen zan Amerika aldera begiratuaz. JAIraz Bizia 127. Jakintzak [...] erakutsi du garai batean etzela gizonik lurrean. Vill Jaink 61. Garai batean, bertsoak kantatu baizik etziran egiten. Albeniz 12. v. tbn. EA OlBe 5. Etxde JJ 86. BEnb NereA 212. Uzt Sas 21. BBarand 31. Ostolaiz 114. Insausti 37

adib: garai1 iz. Nolabait mugatutako denbora-bitartea; zerbait egiteko une egokia. Ik. sasoi; aldi; aro. Rubensen garaiko poeta. Hitzaldi hura eman nuen garaian ez nuen hori uste. Errepublika-garaian. Gerra-garaietan. Arbi garaia zen. Bezperen ondoan, dantzatzeko garaian. Atunetarako garaia. Baina orduko garaiak ez ziren oraingoak baino hobeak. Foru garaiko agintariez ari naiz. Nor bere garaiko ume da. Garai hartako Grezian. Garai bertsuan gertatua. Garai batean gaztetasuna bagenuen.

garai batean 2436: Aizu 37, ElCorreo 4, Deia 88, Elhuyar 80, Elkar 9, Consumer 72, HABE 16, Berria 1198, EiTB 268, Jakin 68, Karmel 14, Argia 392, Laneki 11, Erlea 33, DiarioVasco 134.

Beste (edozein) iturritako erabilerak

garai batean 1146: Berria, Herria, Xabier Olarra, Iñaki Mendiguren, Elizen arteko Biblia, Jose Morales, Ramon Saizarbitoria, Isabel Arrigain, Pello Zabala, Harkaitz Cano, Xabier Mendiguren Elizegi, Iñaki Heras, Luis Elberdin…

Lantaldearen irizpideak
Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Adierazle egokia da, erabilia eta azpisarrera gisa jasotzekoa.

Informazio lexikografikoa
Zerrendako formari azpisarrera dagokio

Azpisarrera gisa jasotzekoa garai sarreran.

garai bateko
adj. Lehenagokoa, lehenagoko garai batekoa. Ik. aspaldiko. Non ote dago garai bateko gure adiskidetasuna! Garai bateko ohitura on asko galdu egin dira han ere. Berriro irakurri nituen haren garai bateko eskutitzak.
Loturak

Aztergaia: garai bateko

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z9:OEH:AS 2018-04-17 Azpisarrera gisa onartzekoa

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]

OEH: GARAI BATEKO Antiguo, de otra época. Garai bateko egunetan munduan lamiñak ei ziran. Ag AL 63. Non ote dago garai bateko / gure aiskiretasuna? Tx B II 131. Garai bateko nere / musu biribilla / nork egitetsi orain. EA OlBe 95. Aitak ezin ezagutu zezakean kandelaren argipean garai bateko bere Usoa begi urdin ederduna. Etxde AlosT 54. Egiñak egin eta or konpon / garai bateko bizitza. BEnb NereA 258. Garai bateko oitura on asko galdu egin dira an ere. MMant 137. Garai bateko kontuak aztuta. BBarand 153. v. tbn. Inza Azalp 102. Mok 16. Basarri 154. Uzt Sas 79. TxGarm BordaB 83. Ostolaiz 141. Insausti 62. Albeniz 164. MEIG III 82

adib: garai1 iz. Nolabait mugatutako denbora-bitartea; zerbait egiteko une egokia. Ik. sasoi; aldi; aro. Rubensen garaiko poeta. Hitzaldi hura eman nuen garaian ez nuen hori uste. Errepublika-garaian. Gerra-garaietan. Arbi garaia zen. Bezperen ondoan, dantzatzeko garaian. Atunetarako garaia. Baina orduko garaiak ez ziren oraingoak baino hobeak. Foru garaiko agintariez ari naiz. Nor bere garaiko ume da. Garai hartako Grezian. Garai bertsuan gertatua. Garai batean gaztetasuna bagenuen. Non ote dago garai bateko gure adiskidetasuna

garai bateko 1340: Aizu 22, ElCorreo 2, Deia 43, Elhuyar 28, Elkar, Consumer 24, HABE 11, Berria 661, EiTB 176, Euskaltzaindia, Jakin 37, Karmel 13, Argia 175, Laneki 4, Erlea 17, DiarioVasco 125.

Beste (edozein) iturritako erabilerak

garai bateko 503: Berria, Herria, Ramon Saizarbitoria, Anjel Lertxundi, Xabier Arregi, Iñaki Heras, Ander Irizar, Juan Kruz Igerabide, Aitor Arana, Joxerra Garzia, Pako Aristi, Harkaitz Cano, Xabier Mendiguren Elizegi, Hasier Etxeberria…

Lantaldearen irizpideak
Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Adierazle egokia da, erabilia eta azpisarrera gisa jasotzekoa.

Informazio lexikografikoa
Zerrendako formari azpisarrera dagokio

Azpisarrera gisa jasotzekoa garai sarreran.

garai izan
da ad.-lok. Nagusi izan. Pertsona batek gizen gutxi duela esateko, "hezurra garai da hor" diote.

Aztergaia: garai izan

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:HBL 1999-06-16 Azpisarrera gisa onartzekoa

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]

Ik. OEH: AS

Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH: - / EuskHizt: AS / HiztEn: - / LurE: - / ElhHizt: - / EskolaHE: -

Informazio osagarria
Esapideei dagokien sistematika

izan.

Informazio lexikografikoa
Zerrendako formari azpisarrera dagokio

garai sarrerari dagokion azpisarrera.

Aditz-erregimena

da ad.

Forma baten adiera(k)

nagusi izan.

garai onean
1 Garaiz. Garai onean etorri zara. Haurrari garai onean bataioa emateko. Baina ez zen iritsi garai onean elizara.
2 (Ironiaz). Garai onean zatoz sari bila!

Aztergaia: garai onean

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z9:OEH:AS 2018-04-17 Azpisarrera gisa onartzekoa

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]

OEH: GARAI ONEAN. En el momento apropiado, a tiempo; temprano. Zenbat ilzen dira, garai onean Elizako gauzak artu bagez? Mb IArg I 188. Eskatu behar diote mugaz, garai onean ta anitz luzatu bage. Ib. 248. Bere horduz ta garai onean. Ib. 286. Jaikitzea goizetán garái ónean dilijenziaréki. LE Prog 96. Baña etzan iritsi garai onean elizara. AA I 470. Milla esker [...]: garai onean etorri zara. Ag AL 88. --Belutxo izango ote dan beldur naiz. --Ez; garai onean zoaz. Urruz Zer 96. Garai onian bukatzen dira / gure billerako dantzak. Tx B I 266. Ongi etorri guziok, osasunarekin, garai onean, Yainkoak bialdu zaitue ta. Or Mi 88. An ardo piskaren bat edan da kantari etortzen ziran. Baiña oso berandu. Ez bein ere garai onean. BAyerbe 34. v. tbn. Etxde JJ 123 (Empleo irónico: 'a buenas horas'). Eiñ dala tortilla / au zure kartilla / garai onian zatoz / premiyo billa. AzpPr 57. Erregaloekin? [...] Garai onean, ume gaixo arri gorroto artzen asi zanean. JAIraz Bizia 103

adib: garai1 iz. Nolabait mugatutako denbora-bitartea; zerbait egiteko une egokia. Ik. sasoi; aldi; aro. Rubensen garaiko poeta. Hitzaldi hura eman nuen garaian ez nuen hori uste. Errepublika-garaian. Gerra-garaietan. Arbi garaia zen. Bezperen ondoan, dantzatzeko garaian. Atunetarako garaia. Baina orduko garaiak ez ziren oraingoak baino hobeak. Foru garaiko agintariez ari naiz. Nor bere garaiko ume da. Garai hartako Grezian. Garai bertsuan gertatua. Garai batean gaztetasuna bagenuen. Non ote dago garai bateko gure adiskidetasuna. Garai onean etorri zara.

garai onean 27: Aizu, Berria 21, EiTB 2, Argia 2, Erlea.

Beste (edozein) iturritako erabilerak

garai onean 3: Berria, Joxan Elosegi, Txillardegi.

Lantaldearen irizpideak
Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Adierazle egokia da, erabilia eta azpisarrera gisa jasotzekoa.

Informazio lexikografikoa
Zerrendako formari azpisarrera dagokio

Azpisarrera gisa jasotzekoa garai sarreran.

garai1
1 iz. Nolabait mugatutako denbora-bitartea; zerbait egiteko une egokia. Ik. sasoi; aldi1; aro1. Rubensen garaiko poeta. Hitzaldi hura eman nuen garaian ez nuen hori uste. Errepublika-garaian. Gerra-garaietan. Arbi garaia zen. Bezperen ondoan, dantzatzeko garaian. Atunetarako garaia. Baina orduko garaiak ez ziren oraingoak baino hobeak. Foru garaiko agintariez ari naiz. Nor bere garaiko ume da. Garai hartako Grezian. Garai bertsuan gertatua. Garaia denean jakingo duzu. Garaia datorrenean. Garai txarrean, zahartuxea, harrapatu ninduen. Bederatziak ziren; etxeratzeko garaia, alegia. Aspaldi etorri zitzaion ezkontzeko garaia, baina ezkongai dago oraindik. Mintza bedi behar duen lekuan eta garaian, ez desorduan eta ezlekuan.
2 iz. Bizi izandako denbora, bereziki aipatzen denaren gazte denbora. (-en atzizkiaren eskuinean). Hori pentsaezina zen gure garaian, orain dela hogeita hamar urte.

Aztergaia: garai

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArauB
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z1:BatHizt 1992-07-23 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:EEBS:01

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

1 iz.: Rubensen garaiko poeta. 2 izond.: Normandia Garaia; Alpe Garaiak. / AS: garaiz // cf. EArauak 29: "Diptongoz bukatzen diren gainerako hitzetan (garai, jai, gai, zelai) ez da salbuespenik eta bokalez amaituak bailiran deklinatzen dira (...), salbu monosilaboak instrumentalean: deiez egon, edozein gaiez mintzatu". // EArauak 36: Normandia Garaia; Alpe Garaiak; Garona Garaia; Korsika Garaia; Pirinio Garaiak; Savoia Garaia; EArauak 57 (ik. Nafarroa Garaia); EArauak 59: Tunguska Garaia.

Lantaldearen irizpideak
Forma arautuaren azalpenaz oharra

AS gisa gehituz: garai atera , garai izan .

Informazio osagarria
Sarrera bati dago(z)kion azpisarrera(k)

garaiz

Informazio lexikografikoa
Forma bat sarrera desberdinetan bereizi da

1 iz.; 2 izond.

Formari buruzko oharrak

Iritzi-emaileak

 - [I108]: "Iz. / Izond." (1993-02)

garai2
1 adj. Goiko aldea bere kidekoek baino gorago duena; kidekoak baino gorago dagoena. Ik. altu; gora. Mendi garaiak. Etxearen solairu garaietan. Lurralde garaietako landareak. || Nafarroa Garaia eta Nafarroa Beherea. Alpe Garaiak. || Ik. luze 3. Dorre garai batean.
2 adj. (Garaiera adierazteko, artikulu eta kasu markarik gabe, zenbaki eta luzera neurri baten eskuinean). Irudia 0,40 metro garai da. Hamar metro luze, zazpi zabal eta hiru garai.
3 adj. Eskala batean, gehienak baino gorago gertatzen dena. Maiztasun garaiko hotsa. Gizarteko klase garaiak.
4 adj. (Gauza abstraktuez mintzatuz). Ik. bikain. Gogora ahal daitekeen edertasunik garaiena. Garbitasuna baino balio garaiagorik ez balego bezala. Beste hizkuntzetako idazlan garaienak itzultzeko. Santutasun eredurik garaiena.

Aztergaia: garai

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArauB
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z1:BatHizt 1992-07-23 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:EEBS:01

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

1 iz.: Rubensen garaiko poeta. 2 izond.: Normandia Garaia; Alpe Garaiak. / AS: garaiz // cf. EArauak 29: "Diptongoz bukatzen diren gainerako hitzetan (garai, jai, gai, zelai) ez da salbuespenik eta bokalez amaituak bailiran deklinatzen dira (...), salbu monosilaboak instrumentalean: deiez egon, edozein gaiez mintzatu". // EArauak 36: Normandia Garaia; Alpe Garaiak; Garona Garaia; Korsika Garaia; Pirinio Garaiak; Savoia Garaia; EArauak 57 (ik. Nafarroa Garaia); EArauak 59: Tunguska Garaia.

Lantaldearen irizpideak
Forma arautuaren azalpenaz oharra

AS gisa gehituz: garai atera , garai izan .

Informazio osagarria
Sarrera bati dago(z)kion azpisarrera(k)

garaiz

Informazio lexikografikoa
Forma bat sarrera desberdinetan bereizi da

1 iz.; 2 izond.

Formari buruzko oharrak

Iritzi-emaileak

 - [I108]: "Iz. / Izond." (1993-02)

garaialde
iz. g. er. Gainaldea, goialdea.

Aztergaia: garaialde

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:EEBS:30 1999-06-16 Bigarren mailan onartzekoa

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]

garai-alde (eta garaikalde 3) G 5: Or 2 (adib.: "Otadiaren garai-aldean"); Ibiñ Virgil 3 (adib.: "Rusia garaikaldeko mendiak", "Garaikaldean matsondo malgu-errexez inguratu ditu"); garaiko alde (eta garaikoalde) G 2: Apaol ("Txendorraren garaiko aldean ikusten zan etxabola bat, iru pago adarrekin egiña"); JMB ELG ("Españiren iparraldean eta Prantziren garaikoaldean arkitzen diran arpetako irudiak").

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

garaikalde (eta garaialde 1) 5: G 4 (Ibiñ Virgil, OEHko testuinguruetako batean; Garm Bidaso 3: "Garaikaldean lau zentimetro bidean sartuak", "garaikaldetik borobilla ta aoa lauki egiturazkoa", "Aoz garaikaldetik, lau burni gurutzatzen dira, barrenean"); EB 1 (NekazArkit: "zenbaitek bere sarrera ondoko garaialdeko kaletik dute").

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

garaialde : DFrec 2 // Ez dugu aurkitu ap. AB38, AB50, HiztEn, LurE, Euskalterm.

Euskara/euskara eta euskara/erdara hiztegietako datuak

Ez dugu aurkitu ap. EuskHizt, HiruMila, ElhHizt, EskolaHE, Lur EG/CE eta EF/FE, Casve EF, HaizeG BF, Lh DBF, DRA, PMuj DVC.

Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: - / HiztEn: - / LurE: - / ElhHizt: - / EskolaHE: -

Informazio osagarria
Zerrendakoa markatua edo erabilera urriagokoa da

Ik. gainalde, goialde.

Hitz elkartu sistematikoki (berr)ikustekoak

-alde.

Informazio lexikografikoa
Kategoria

iz.

Maiztasuna

g.er.

Formari buruzko oharrak

Euskaltzainen oharrak

 - [E123]: Hitz honen txostena ikusita, garaiko alde, garaikalde dira ia beti testuetan ageri direnak. Dena den, garaialde eman nahi bada, bere garaian emandako arauari jarraiki, zer da egokiago, h. esatea, ala ‘gainaldea, goialdea’ moduan ematea? Hala proposatzen da garaitsu sarreran, esaterako.

 - [E126]:  G.er. horrekin zer erran nahi da?, leku gutxitan ibiltzen dela? Ikus AL.

 - Erabakia: (H2.2 / 2009-10-19): Definitzaile bihurtuko dira forma hobetsitzat proposatuak: «garaialde iz. g.er. 'gainaldea, goialdea'».

garaiarazi, garaiaraz, garaiarazten
du ad. Garaitzera behartu.

Aztergaia: garaiarazi

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArauB

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

garaiarazi, garaiaraz, garaiarazten. dio ad.

garaiera
1 iz. Zerbaitek behetik gora duen neurria. Ik. altuera; goratasun. Garaiera handiko mendi bat.
2 iz. Puntu batetik erreferentzia-maila jakin batera dagoen distantzia bertikala. Ik. altitude. Hamar metroko garaieran.
3 iz. Argizagiez mintzatuz, behatzailetik horizontera doan lerroak eta behatzailetik argizagira doan lerroak eratzen duten angelua, 0 eta 90 gradu artekoa izan daitekeena.

Aztergaia: garaiera

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArauB
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:EEBS:09 1994-09-22

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

garaiera handiko mendi bat.

Informazio osagarria
Zerrendakoa da hobestekoa, hedatuena baita

altuera baino egokiagoa da Euskal Herri osoari begira

Atzizkien (eta aurrizkien) erregulartasuna

-era

garaiezin
adj. Ezin garaituzkoa. Indar handi garaiezin bat. Hitler garaiezina zela uste zuten.

Aztergaia: garaiezin

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArauB

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

izond.

garaikide
1 iz. Garai berekoa. Humboldt-en garaikideak. Haren garaikide ziren idazleen artean.
2 adj. Gaur egungoa. Erakusketak euskal artista garaikideen sortze lana izango du gai nagusia. Arte garaikidea jendearengana hurbiltzeko. Dantza garaikidea.
3 adj. Aro Garaikidearena, Aro Garaikideari dagokiona. Historia Garaikideko katedraduna.
Azpisarrerak

Aztergaia: garaikide

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau71
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1994-09-22 Lantaldeak besterik gabe onartua
Hiztegi Batuko Lantaldea: ZS:HBL 2008-04-15

Formari buruzko datuak

Lantaldearen irizpideak
Beste sarrera batean argitzekoa

aro garaikide sintagman aipatu da zerrenda honetan.

Informazio osagarria
Arlo semantiko sistematikoki osatzekoak

Aroak.

garaikidetasun
iz. Garaikidea denaren nolakotasuna. Ez dago euskal kantagintzan, tradizioa eta garaikidetasuna uztartzeko, halako kezka, kemena eta ausardia erakutsi duen beste egilerik.

Aztergaia: garaikidetasun

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z8:LBeh 2017-01-10 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak

LBeh (2016-10-26): garaikidetasun 25: Elkar, Berria 12, EiTB 3, Argia 8, DiarioVasco.

Beste (edozein) iturritako erabilerak

EPG: garaikidetasun 10: Berria 7, Iñaki Segurola, Jon Alonso, Anjel Lertxundi.

Zerrenda osagarriak

BerriaEL2016: ez dugu aurkitu garaikidetasun formarik.

Erdara/euskara hiztegietako datuak

es contemporaneidad / fr contemporanéité: Elhuyar: - / NolaErran: - / Zehazki: 1 garaikidetasun; 2 gaur egungo garai / Labayru: garaikidetasun / Adorez5000: mendekidetasun, garaikidetasun, denborakidetasun.

Lantaldearen irizpideak
Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Adierazle egokia, erabilia eta onartzekoa.

garaikunde
iz. Garaipena.

Aztergaia: garaikunde

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau71
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1994-09-22 Lantaldeak besterik gabe onartua
garaikur
iz. Trofeoa, garaipenaren lekukotasuna. Etxekoek eskuratu zuten garaikurra finalean Perugiari irabazita. Garaikurra eta 90 euroko saria emango diete lehen bost sailkatuei.

Aztergaia: garaikur

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z5:EEBS:31 1999-06-16 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]

garaisari (eta gar(h)ai(t) sari, garai sari) 6: B 1 (AB AmaE: "Irabazirikan Garaisaria"); G 1 (Zait Sof: "Auxe ere yakin: epaikariak aldarrika ots egin bakoitzean, garai-sari guziak yaso zitun zorioneko, izenez Argei'tar zeritzan Oreste lekaioka aipaturik, Elade'ko gudoste ospatsua bildu zun Agamenon'en semea, alegia"); IE 4 (Zby: "prima edo ohorezko garhait sarien ematea"; JE Bur 2: "garai saria eman dakote kurrierari: 45 libera", "beha nor doan taulen gainerat bigarren garait sari untz'erdiaren eskuratzera"; Etcham: "Orai berriz garrait-sari askotan duk ezartzen"); eta OEH argitaratuan, gainera: GH 1922 ("Haurren artean ezarriz hoberenentzat garhaitsariak"), Etcham ap. DRA ("1900 garrenean Azkaingo bestetan garaitsaria ereman duten neurthitzak"); eta aipatua: Lander RIEV 1914-17.

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

garaikur 9, B-G-EB: Agur 1974: "Azalkuntza onenagaitik, garaikur berezia, 'Ganguren'ek au be"; Basarri 4, adib.: "txapela ta garaikurra (trofeo)", "80.000 pezeta ta garaikurra"; Garraioa: "Gordon Aviation (1909) kopa eta Schneider (1913) garaikurra bezalako lehiaketa batzu antolatu ziren eta belozitateko errekordak etengabe hausten ziren"; Deia 1987: "100.000 pezta eta garaikurra"; B. del Teso: "Herrialde makina bat korritu izan dute aurten Veneziako lehoiek, Serenissimaren garaikur guztiek"; Bertsolari 1992: "Iñaki Muruak eraman du garaikurra"; garaisari (eta garait sari 1) 7: Basarri 6, adib.: "60.000 pezeta ta garaisaria"; JE Bur, OEHko testuinguru berean.

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

garai-ikur : DFrec 3; garaikur : AB50 3 (medalla), HiztEn (trofeoa), Euskalterm 2 (trofeo); garaisari : DFrec 7; garaitsari : AB38 1 (triunfo), AB50 6 (trofeo) // Ez dugu aurkitu ap. LurE.

Euskara/euskara eta euskara/erdara hiztegietako datuak

garaikur : HiruMila (trofeo), ElhHizt (trofeo), Casve EF (trophée), PMuj DVC (garai-ikur: trofeo, señal de victoria); garaisari : Casve EF (prix de la victoire, de concours), Lh DBF (prix de la victoire), DRA (premio del vencedor; eta garatsari: premio del vencedor), PMuj DVC (garai-sari: premio de concurso) // Ez dugu aurkitu ap. EuskHizt, EskolaHE, Lur EG/CE eta EF/FE, HaizeG BF.

Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: - / HiztEn: + / LurE: - / ElhHizt: + / EskolaHE: -

Jatorri-osaerak gorabehera, hedatu-nagusitua da

jatorri-osaerak gorabehera, aski hedatua da, eta onartzekoa (Heg. markarekin beharbada), trofeo arautuaren eta garaisari (batez ere Ipar. #mdash# ?) hurbilaren ondoan.

Informazio osagarria
Hitz elkartu sistematikoki (berr)ikustekoak

-ikur.

Informazio lexikografikoa
Kategoria

iz.

Forma baten adiera(k)

trofeoa.

Formari buruzko oharrak

Euskaltzainen oharrak

 - [E208]: grafia aski nahasgarria da, hitz berria izateko. Nik neuk garai-ikur eta (Heg.) jarriko nuke.

 - Erabakia: (H2.2 / 2009-10-19): Bere horretan utziko da lantaldearen proposamena, euskalki-markarik gabe.

garailari
adj./iz. Garailea.

Aztergaia: garailari

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:EEBS:20 1999-06-16 Bigarren mailan onartzekoa

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH: + / EuskHizt: azalpen berritua / HiztEn: Ik. garaile / LurE: + / ElhHizt: - / EskolaHE: +

Informazio osagarria
Euskaltzaindiak lehen pasaldian erabakia da hobestekoa

Ik. garaile (arautua, eta gaur erabiliagoa).

Informazio lexikografikoa
Kategoria

izond. eta iz.

garaile
adj./iz. Garaitzen duena. Ik. garaitzaile. Kirino garailearen armak. Garaileak saria jaso zuen. Hura izan da garaile. Azterketetan garaile irten dira. Garaile gertatu zen.

Aztergaia: garaile

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau71
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:EEBS:06 1994-09-22 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]

garaile (eta aldaerak) HMkoa da (salbuespen bakarra Gy da): Enb, Bilbao, BEnb; Mb, Ub, Ldi, Gazt, Anab, Ibiñ, Or, Zait, SMitx, Etxde, Txill, Berron; Gy; Osk, Mde, MEIG; garaitzaile (eta aldaerak): Erkiag; Aran, Bv, TAg, Or, Etxde; EZ, Ch, He, Hb, Zby, Mde; Mst, CatS; MEIG; garailari : AB, Enb, Ag AL, Erkiag; Izt, Aran, Lard, Inza, Ag G, Zait

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

garaile 78 (B 4, G 18, IE 1, EB 36, EgAs 19); garaitzaile 15 (G 6, IE 4, EB 5); garailari 14 (B 3; G 11)

Informazio osagarria
Zerrendakoaren pareko forma(k)

pareko formatzat eskainiko dira oraingoz garaile eta garaitzaile, zer esanik duenak esan dezan

Atzizkien (eta aurrizkien) erregulartasuna

-le/-tzaile

Formari buruzko oharrak

Euskaltzainen oharrak

 - Erabakia: BAgiria (1997-04-25): 'Garaile / garaitzaile bikotea jasotzea onartu da. Biak emango dira maila berekotzat'.

garaiotar
1 adj. Garaiokoa, Garaiori dagokiona.
2 iz. Garaioko herritarra.
garaipen
iz. Gerra, borroka, lehiaketa edo joko batean, etsaia edo aurkaria garaitzea. Ik. garaitia; garaitza; garaikunde. Josueren garaipen miragarria. Lepantoko garaipena. Garaipena iritsi. Parisko garaipen arkua.

Aztergaia: garaipen

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau71
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z2:IkHizt 1993-03-25 Lantaldeak besterik gabe onartua
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:EEBS:04
garaipena eskuratu
du ad.-lok. Ik. irabazi1 5. Brasilgo surflariak WCT zirkuituko bere lehen garaipena eskuratu du Sopelan.

Aztergaia: garaipena eskuratu

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: UF (IZE+ADI) 2022-06-07 Azpisarrera gisa onartzekoa

Formari buruzko datuak

Lantaldearen irizpideak
Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Ohiko lexiaren atalean jasotzekoa da.

garaipena lortu
du ad.-lok. Ik. irabazi1 5. Denboraldiko lehen garaipena lortu nahi du Osasunak.
Ohiko lexiak

Aztergaia: garaipena lortu

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: UF (IZE+ADI) 2022-06-07 Azpisarrera gisa onartzekoa

Formari buruzko datuak

Lantaldearen irizpideak
Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Ohiko lexiaren atalean jasotzekoa da.

garaisari
iz. Norgehiagoka batean garaileari ematen zaion saria. Garaisaria irabazi. 40 liberako garaisaria eman diote koplariari.

Aztergaia: garaisari

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:EEBS:28 1999-06-16 Lantaldeak besterik gabe onartua

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: - / HiztEn: - / LurE: - / ElhHizt: - / EskolaHE: -

Informazio osagarria
Hitz elkartu sistematikoki (berr)ikustekoak

-sari.

garaitar
1 iz. Garaikoa, Garairi dagokiona.
2 adj. Garaiko herritarra.
garaitasun
iz. Garaia denaren nolakotasuna; nagusitasuna. Zure arimaren handitasun eta garaitasuna. Zure etsaiek zure gainean duten garaitasuna. Lanaren garaitasunari begiraturik.

Aztergaia: garaitasun

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArauB
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1994-09-22 Lantaldeak besterik gabe onartua

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

zure arimaren handitasun eta garaitasuna.

garaitia
iz. Ipar. edo jas. Garaipena. Garaitia erdietsi. Garaitia bestek eraman ez diezaion. Phileas Fogg-en garaitia eta erorikoa.

Aztergaia: garaitia

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau71
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1994-09-22 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

Ipar. Jas. `garaipena'.

Informazio osagarria
Zerrendakoa markatua edo erabilera urriagokoa da

Ipar. (Klas). Ik. garaipen

garaitiar
adj./iz. Ipar. Garailea. Gudu guztietarik garaitiar ilkitzeko.

Aztergaia: garaitiar

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:HBL 1999-06-16 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz
Hiztegi Batuko Lantaldea: ZS:HBL 2007-12-11 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]

Ik. OEH

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

garaitiar izond. 1, M. Onaindia (“alderdi garaitiarren buruberoak”).

Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH: + / EuskHizt: azalpen berritua / HiztEn: + / LurE: + / ElhHizt: + / EskolaHE: +

Lantaldeak proposatua du bigarren itzulikoetan: «izond. eta iz. Ipar. 'garailea'».

Informazio osagarria
Arlo semantiko sistematikoki osatzekoak

-tar osaerakoak

Informazio lexikografikoa
Kategoria

izond. eta iz.

Erabileremu dialektala

Ipar.

Forma baten adiera(k)

garailea.

garaitiko
1 adj. Ipar. Gainerakoa. Garaitiko gauzak ere erabaki behar dituzu.
2 adj. Ipar. Goikoa, goitikoa. Jakin zuen, garaitiko boz batek esanik, hartarik hilko zela.

Aztergaia: garaitiko

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArauB
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1994-09-22 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]

a) 'gainerako' adieran: garaitikako 1 (Erkiag); garaitiko 34 (Erkiag #mdash#14 aldiz#mdash#; Lç, SP, Tt, HU, JE); b) 'goi(ti)ko' adieran: garaitikako 1 (Laph); garaitiko 5 (Erkiag; Laph, JE; Const)

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

garaitiko 4 aldiz jaso da, 'gainerako' adieran: B 2 (B. Garro; Euzkadi), IE 2 (J. Etchepare)

Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

Ipar. izlag. 1 'gainerakoa'. 2 'goi(ti)koa'.

Informazio osagarria
Atzizkien (eta aurrizkien) erregulartasuna

-tikako/-tiko

Informazio lexikografikoa
Erabileremu dialektala

Ipar.

Forma baten adiera(k)

1 gainerako; 2 goi(ti)ko

Formari buruzko oharrak

Euskaltzainen oharrak

 - [E409]: Bizkai alderdi batzuetan ere –Uribe-kosta... erabilia da garaitiko esangura beraz: gainerako.

 - [E210]: Zehaztapenak: Bizk. eta Ipar.

 - Erabakia: (H2.2 / 2009-10-19): Lehen itzulikoa "ukitzea" proposatuko zaie euskaltzain osoei, eta Ipar. markarik gabe eskaintzea.

garaitsu1
iz. Garai bertsua. Biharamunez, ordea, garaitsu berean, Txanton, berriro ere, bere laguntzaileekin zen.

Aztergaia: garaitsu

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:EEBS:28 1999-06-16 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]

garaitsu a) izena 6 aldiz ageri da: Lab EEguna ("Ez datoz ta Elizarako garaitsua da"); Etxde JJ 3 ("Datorren urtean garaitsu ontararte", "Garaitsu ontan Athoroko auzoaldera irixten ari ziran", "Garaitsu artan Ligira bialdu zuten apaiz eta andik berriz Larrainera"); MEIG 2 ("Segiziokoen artean ez daude soilik bere garai eta garaitsukoak", "Hobeki esan, gure garaitsuko jendeak (belaunaldiaz mintzatzen ausartzen ez) du zorra"); b) izond. 'garailea' adierako garaitzu 3 aldiz ap. Echta Jos: "Eriotzea bere aurrean, / Sarri euki dau deittuten, / Barre egin da, / Ikusi oida, / Garaitzu [=victorioso] beti urteten", "Zelan urten garaitzu atx-zorrotzetan olatuaren gora-bera errimeakaz?", "Ona Karlos-geizto, bere arrokeria guztiakaz azpiratuta: Martin-zaldik, ollar garaitzuak [=vencedor] lez, kukurruku abesau eban egun atan"; eta 'jasoa (fig.)' adierakoa behin, ap. Onaind in Gazt MusIx: "Lenengo ahapaldietan, gorde ta agiri, kukuka dabiltza jolas-zurrean; gero, bertso-kantu garaitsuenakin, alkarren arteko eder ta doaiak abesten ditute".

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

garaitsu a) iz. 2: Etxde ("Biharamonez, ordea, garaitsu berean, Txanton, berriro ere, bere laguntzaileekin, Etxezarreta jaunaren atezainarekin zen", "Iturriaga ezta izan euskaldun alegilari bakarra, garaitsu artan euskaldun zenbait izan baitziran poesi tankera onen ereille"); b) izond. 4: E. Urroz ("Onela paketsu ta garaitsu diran kantak Eliz ta gizaldiak geyago ta geyago, zabaldu ditzaten"); Zug ("Eta orrela irabazi zituzten Jesus'ek eta bere Amak Berpizkunde garaitsuaren aunditasunak"); Onaind Virgil ("Orain dakuskizun toki auetara, ots, arresi garaitsu ta Kartago berriko uri indar-kementsu ontara iritxi ziran iges zetoztenak"); D. Amundarain ("Haien erreguen bitartez, gu bidelari goazeneko Eliza garaitsu dira"); garaitsuki 1: I. Zaldua ("Eta gudak garaitsuki eragiteko, edonon ahaide nagusi edo gudalburuak sortu ziren").

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

garaitsu : AB50 1 (época) // Ez dugu aurkitu ap. DFrec; HiztEn; LurE; AB38; Euskalterm.

Euskara/euskara eta euskara/erdara hiztegietako datuak

garaitsu : DRA (ocasión o tiempo aproximado); PMuj DVC (1 supremo, sumo, altísimo, muy elevado, sublime, eminente, excelso, prócer 2 triunfador, triunfante, vencedor, victorioso, campeón 3 garaitsu artan=por aquel entonces; garaitsu ortan=casi en ese tiempo); garaitsuki : PMuj DVC (triunfalmente, victoriosamente) // Ez dugu aurkitu ap. EuskHizt; ElhHizt; HiruMila; EskolaHE; Lur EG/CE eta EF/FE; Casve EF; HaizeG BF; Lh DBF.

Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: - / HiztEn: - / LurE: - / ElhHizt: - / EskolaHE: -

Informazio lexikografikoa
Kategoria

izond.

Maiztasuna

g.er.

Forma baten adiera(k)

garailea.

Formari buruzko oharrak

Euskaltzainen oharrak

 - Erabakia: (H2.2 / 2009-10-19): Bere horretan utziko da lantaldearen proposamena, oharrik egin ez denez.

garaitsu2
adj. g. er. Garailea.

Aztergaia: garaitsu

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:EEBS:28 1999-06-16 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]

garaitsu a) izena 6 aldiz ageri da: Lab EEguna ("Ez datoz ta Elizarako garaitsua da"); Etxde JJ 3 ("Datorren urtean garaitsu ontararte", "Garaitsu ontan Athoroko auzoaldera irixten ari ziran", "Garaitsu artan Ligira bialdu zuten apaiz eta andik berriz Larrainera"); MEIG 2 ("Segiziokoen artean ez daude soilik bere garai eta garaitsukoak", "Hobeki esan, gure garaitsuko jendeak (belaunaldiaz mintzatzen ausartzen ez) du zorra"); b) izond. 'garailea' adierako garaitzu 3 aldiz ap. Echta Jos: "Eriotzea bere aurrean, / Sarri euki dau deittuten, / Barre egin da, / Ikusi oida, / Garaitzu [=victorioso] beti urteten", "Zelan urten garaitzu atx-zorrotzetan olatuaren gora-bera errimeakaz?", "Ona Karlos-geizto, bere arrokeria guztiakaz azpiratuta: Martin-zaldik, ollar garaitzuak [=vencedor] lez, kukurruku abesau eban egun atan"; eta 'jasoa (fig.)' adierakoa behin, ap. Onaind in Gazt MusIx: "Lenengo ahapaldietan, gorde ta agiri, kukuka dabiltza jolas-zurrean; gero, bertso-kantu garaitsuenakin, alkarren arteko eder ta doaiak abesten ditute".

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

garaitsu a) iz. 2: Etxde ("Biharamonez, ordea, garaitsu berean, Txanton, berriro ere, bere laguntzaileekin, Etxezarreta jaunaren atezainarekin zen", "Iturriaga ezta izan euskaldun alegilari bakarra, garaitsu artan euskaldun zenbait izan baitziran poesi tankera onen ereille"); b) izond. 4: E. Urroz ("Onela paketsu ta garaitsu diran kantak Eliz ta gizaldiak geyago ta geyago, zabaldu ditzaten"); Zug ("Eta orrela irabazi zituzten Jesus'ek eta bere Amak Berpizkunde garaitsuaren aunditasunak"); Onaind Virgil ("Orain dakuskizun toki auetara, ots, arresi garaitsu ta Kartago berriko uri indar-kementsu ontara iritxi ziran iges zetoztenak"); D. Amundarain ("Haien erreguen bitartez, gu bidelari goazeneko Eliza garaitsu dira"); garaitsuki 1: I. Zaldua ("Eta gudak garaitsuki eragiteko, edonon ahaide nagusi edo gudalburuak sortu ziren").

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

garaitsu : AB50 1 (época) // Ez dugu aurkitu ap. DFrec; HiztEn; LurE; AB38; Euskalterm.

Euskara/euskara eta euskara/erdara hiztegietako datuak

garaitsu : DRA (ocasión o tiempo aproximado); PMuj DVC (1 supremo, sumo, altísimo, muy elevado, sublime, eminente, excelso, prócer 2 triunfador, triunfante, vencedor, victorioso, campeón 3 garaitsu artan=por aquel entonces; garaitsu ortan=casi en ese tiempo); garaitsuki : PMuj DVC (triunfalmente, victoriosamente) // Ez dugu aurkitu ap. EuskHizt; ElhHizt; HiruMila; EskolaHE; Lur EG/CE eta EF/FE; Casve EF; HaizeG BF; Lh DBF.

Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: - / HiztEn: - / LurE: - / ElhHizt: - / EskolaHE: -

Informazio lexikografikoa
Kategoria

izond.

Maiztasuna

g.er.

Forma baten adiera(k)

garailea.

Formari buruzko oharrak

Euskaltzainen oharrak

 - Erabakia: (H2.2 / 2009-10-19): Bere horretan utziko da lantaldearen proposamena, oharrik egin ez denez.

garaitu1, garai/garaitu, garaitzen
1 du ad. Gerra, borroka, lehiaketa edo joko batean, etsaia edo aurkaria gainditu. Ik. bentzutu. Aurkaria garaitu eta borroka irabazi zuen. Etsaiak garaitu gaitu. Garaitua izan zen eta preso hartua.
2 du ad. Zerbaitek (grina batek, sentipen batek...) norbait menderatu. Ik. gainditu 2. Grinak garaitu nauelako. Loak garaitu eta laster utzi zuen bere otoitza.
3 du ad. Zerbait (sentipen edo sentimen bat, joera bat...) menderatu; (oztopoak, zailtasunak...) gainditu. Gure grinak garaitzeko indarra. Loa ezin garaituz zebiltzan. Lotsa guztia garaituta. Ohitura gaiztoa garaitu. Eragozpenak eta debekuak garaitu. Mila arrisku garaiturik. Aldapa hori garaitzen ez duenak ez du poetaren izena merezi. Orain badakigu traba hori ez dela ezin garaituzkoa.

Esaera zaharrak

Ausarki akometatzea da erdi garaitzea.

Aztergaia: garaitu

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArauB
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:EEBS:04 1994-09-22 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

garaitu, garai(tu), garaitzen. du ad.

Informazio osagarria
Sistematika batean bil daitezkeen aditzoinak

garaitu, garait(u), garaitzen

garaitu2
adj./iz. Gerra, borroka, lehiaketa edo joko batean, menderatua izan dena. Gudari garaituen antzera. Garaitzaileak eta garaituak.

Aztergaia: garaitu

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArauB
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:EEBS:04 1994-09-22 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

garaitu, garai(tu), garaitzen. du ad.

Informazio osagarria
Sistematika batean bil daitezkeen aditzoinak

garaitu, garait(u), garaitzen

garaitza
iz. Batez ere bizk. Garaipena. Garaitza lortu, eskuratu.

Aztergaia: garaitza

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau71
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1994-09-22 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

batez ere Bizk. 'garaipena'.

Informazio osagarria
Zerrendakoa markatua edo erabilera urriagokoa da

Bizk. batez ere. Ik. garaipen

garaitzaile
iz./adj. Garailea. Ingelesa zen garaitzaileen hizkuntza. Garaitzaile atera, irten. Haren esku garaitzaileak gidatu zituen. || Erramu artean sartu zen Jesus Jerusalemen, munduaren garaitzaile.

Aztergaia: garaitzaile

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau71
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1994-09-22 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Informazio osagarria
Zerrendakoaren pareko forma(k)

ik. oharra, s.u. garaile

garaitzapen
iz. Garaipena.

Aztergaia: garaitzapen

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:EEBS:22 1999-06-16 Bigarren mailan onartzekoa

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]

Ik. OEH argitaratuan garaitzapen sarrera (JFlor: "1212 gurutzearen garaitzapena euskaldunakin, Nabasen").

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

garaitzapen EB 9: Azurm 3, adib.: "proletalgoaren garaitzapena", "Sihanouk ez da bereziki aurrera-zale agertu izan orain arte, baina haren aberriaren 'beregaintasun, neutraltasun ta lur-osotasunaren aldeko burruka' guztiz iruditzen zaio Ho Tschi Minh-i garaitzapena opatzeko duina"; UZEI: "razionalismoaren eta enpirismoaren garaitzapena metafisika klasikoaren gain"; M. Ugalde: "Bohemio bizitza eta garaitzapena elkartu zituen"; J.L. Agote: "Azken batean, ehorzketaren garaitzapena, fetxa batzuez geroztik santutegietako iturri termaletan botatako txanponen arrastorik ez agertu izana eta landako tenpluen gainean otoiztegiak eraikitzea bat datozenez..."; J.M. Irigoien: "Don Kosme, bere garaitzapenaren egun bezperan, tratu izenpetu gabe hil zen"; Egin 1982: "Frantsesen kontra lehenik eta amerikanoen aurka gero, gogor jokatu zuen Giap generala, aintzindari gisa beti, garaitzapen haundiak lortuz"; G. Ansola: "Politika aldetik, berriz, bistan dago, Israel erresumarekin duten hauzia eta borroka irabazpidetan eta garaitzapen bidetan aurreratzeko dabilkiten izkilua dela petroleoaren harma ikaragarria".

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

garaitzapen : DFrec 8, AB38 7, AB50 5 // Ez dugu aurkitu ap. HiztEn, LurE, Euskalterm.

Euskara/euskara eta euskara/erdara hiztegietako datuak

garaitzapen : HaizeG BF (victoire), Lh DBF (victoire), PMuj DVC (victoria, triunfo, vencimiento) // Ez dugu aurkitu ap. EuskHizt, HiruMila, ElhHizt, EskolaHE, Lur EG/CE eta EF/FE, Casve EF, DRA.

Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: - / HiztEn: - / LurE: - / ElhHizt: - / EskolaHE: -

Informazio osagarria
Zerrendakoa markatua edo erabilera urriagokoa da

Ik. garaipen.

Atzizkien (eta aurrizkien) erregulartasuna

-pen/-tzapen.

Informazio lexikografikoa
Kategoria

iz.

garaitze
iz. Garaipena.

Aztergaia: garaitze

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:HBL 1999-06-16 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH: + / EuskHizt: azalpen berritua / HiztEn: - / LurE: + / ElhHizt: - / EskolaHE: -

Informazio osagarria
Atzizkien (eta aurrizkien) erregulartasuna

-tze/-pen/-tzapen.

garaitzia
iz. Ipar. Garaipena.

Aztergaia: garaitzia

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:HBL 1999-06-16 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]

Ik. OEH

Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH: - / EuskHizt: + / HiztEn: - / LurE: - / ElhHizt: - / EskolaHE: -

Informazio osagarria
Zerrendakoa erabileremu geografiko-dialektal mugatukoa da

Ipar. Ik. garaipen.

Informazio lexikografikoa
Kategoria

iz.

Formari buruzko oharrak

Euskaltzainen oharrak

 - [E123]: h., ala ‘garaipena’?

 - Erabakia: (H2.2 / 2009-10-19): Definitzaile bihurtuko da proposamenean forma hobetsitzat ageri zen garaipen: «garaitzia iz. Ipar. 'garaipena'».

garaiz
adb. Behar den unean, ez berandu. Ik. garai onean. Garaiz iritsi. Damua, garaiz. Eta garaiz, gainera, bere buruari harrika hasi baino lehen.
Loturak

Aztergaia: garaiz

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau71
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:EEBS:09 1994-09-22 Azpisarrera gisa onartzekoa

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

AS

Informazio osagarria
Atzizkien araberako erabakiak

-z bidezko adlag.

garaje
1 iz. Ibilgailuak aterpean gordetzeko tokia, gehienetan itxia. Getxon, udalak adierazi du lau etxebizitzatan eta hamar garajetan kalteak eragin dituela denboraleak.
2 iz. Autoak zaindu eta konpontzeko lantegia. Kontzesionarioak edo marka jakinen garaje ofizialak dira garestienak: batezbestekoa baino % 42 garestiagoak.

Aztergaia: garaje

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau71
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z2:IkHizt 1993-03-25 Lantaldeak besterik gabe onartua
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z2:Merkat

Formari buruzko datuak

Informazio osagarria
Maileguen egokitzapen sistematikoa

g/j

Formari buruzko oharrak

Iritzi-emaileak

 - [I102]: "beronen sinonimo gisa autogordetegi emanen nuke" (1995-06-29)

 - [E124]: [ik. "g/j grafiak" #mdash# ] (1994-05-20)

 - [E299]: ik. Manuel M. Ruiz Urrestarazu-ren oharrak "g/j" txostenari (1994-10-17)

Euskaltzainen oharrak

 - [E109]:  garage proposatzen du.

 - [E210]: Ados lantaldearen proposamenarekin.

 - Erabakia: BAgiria (1997-04-25): 'garaje / garage hitzaz izan da eztabaida. Botoetara jo da eta hamazazpi izan dira garaje formaren aldekoak. Beraz, forma hori dagoen dagoenean agertuko da zerrendan. / Nolanahi ere, arazoa behin eta berriz mahaigaineratzen denez, g/j-ri buruzko txosten bat ekarriko da aurki'.

 - Erabakia: (H2.2 / 2009-10-19): Bere horretan utziko da, beraz.

garako
adj. Pertsonez mintzatuz, heldutasunera iritsi dena. Amezketar gizaseme garakoa.

Aztergaia: garako

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:HBL 1999-06-16 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH: + / EuskHizt: azalpen berritua / HiztEn: + / LurE: + / ElhHizt: + / EskolaHE: +

Informazio lexikografikoa
Kategoria

izlag.

Forma baten adiera(k)

heldutasunera iritsia.

garandu, garan, garantzen
du ad. bizk. Aletu, garauak burutik edo lekatik bereizi. Artoak eta indabak garandu eta hazitarako onen-onenak gorde.

Aztergaia: garandu

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArauB
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1994-09-22 Lantaldeak erabaki gabe utzia

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]

ager. banarekin jaso dira garautu (Añ GGero), garandu (Arti MaldanB) eta garaundu (Gand Elorri)

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

3 aldiz agertu da garandu (E.Erkiaga Jaioko dira; HABE #mdash# bizkaierazko testu batean)

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

HiztEn-LurE: garautu

Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

garandu, garan, garantzen. Bizk. du ad. 'aleak kendu'.

Lantaldearen irizpideak
Informazio osagarria behar da, erabakia oinarritzeko

ik. garandu / garaundu / garautu

Formari buruzko oharrak

Iritzi-emaileak

 - [E124]: "Bizkaian nik neuk (hitz hau gaur egun entzun daitekeen neurri txikian) garandu entzun dut maizenik. Maiztasun urri bertsukoak direnez, jatorrenaren alde egin beharko genukeela dirudi, hots, garandu hobetsi" (1995-06-16)

 - [E301]: [nire ustez kentzekoa da] (1995-04-18)

garangorri
iz. Gurbitzaren fruitua.

Aztergaia: garangorri

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:HBL 1999-06-16 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: + / HiztEn: + / LurE: + / ElhHizt: + / EskolaHE: +

Orain arte erabili gabea da, baina gaia ere bai

erabili gabea da esku arteko testuetan, gaia baita erabili ez dena.

Informazio lexikografikoa
Kategoria

iz.

Forma baten adiera(k)

gurbitzaren fruitua.

garantia
iz. Bermea; zerbaiti buruzko segurtasuna. Eskatu fakturan garantiaren baldintzak idatziz jaso ditzaten eta, arazorik izanez gero, garantia baliatu.

Aztergaia: garantia

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:EEBS:12 1999-06-16 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]

garantia (eta garanti) 3, B-G-EB: Kk Ab II: "Dirutza ain aindiyari erantzupen edo garantiya ipiñi bihar yakola"; NEtx Nola: "Aurrerapen onen babes edo garantitzat"; Arti Tobera: "Judizioak garantia guztiak eduki detzan, soldado konpainia bat etorri da".

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

EB (eta B-G 4) dira garantia 35: EAEg 1936 2, Zam 2, NEtx Nola, F. Krutwig, D. Amudarain, Deia 1983, EGA 1984, Egin 1979, Egoeraren definizioa, GAO 1990 5, Hemen 1988 2, Herr 1987, I. Uria, J. Agirre, J.J. Zabaleta, J.M. Angulo, J.M. Torrealdai 3, KultUrtekaria 1985, M. Gartzia, MerkatalEZ 1987, OinEntz/3, TeknMet/1, X. Mendiguren B., X. Mendiguren E., UZEI, Egunk 1991, K. San Julian; garantizatu 30: G. Nazabal, GIE, I. Lamarca, KultUrtekaria 1985, UZEI, HezkSaila 1984, P. Agirrebaltzategi, V. Huici, M. Ruiz de Aostri, Egin 1982, GAO 1990 8, J. Agirre, K. Aulestia, Hemen 1988, P. Aristi, Soziologia, UZEI 5, Egunk 1991, ArrPress 1993 // Testuinguru batzuk: garantia : EAEg 1936: "Aitatutako epean aukera egingo ez balu, garanti-agiria jaso bearko luke naitanaiez"; Zam: "Ta presidentetasun oregaz eztakigu zeinbat garantien kontu emon bearko daun berak; baña berari ez ei deutsie emongo, garantion yagola-bearragaitik, urtean aloger bat baño geyago"; F. Krutwig: "Gure herriaren elkhartzean, gure populuaren batasuna ta nazionalitate guztien elkhartasuna, gure kausaren funtsezko garantiak garaipen seguruarentzat dira"; J.M. Torrealdai: "Askorentzat, erlijioa herri bakearen garantia da"; KultUrtekaria 1985: "egitura sendo eta profesionala larritasunik gabe finantziatzeko garantia osoa eskaintzen dio"; TeknMet/1: "garantia handiko egiaztapenak lortzen dira erregelaz"; EGA 1984: "lege berriak eskaini behar ditu zenbait garantia"; OinEntz/3: "Zenbait herrialdetan bada Garantia Kostituzionalen Tribunal bat"; X. Mendiguren E.: "gure askatasunaren garantia eta zutabe bakar-bakarrak diren gizon-emakumeoi..."; Deia 1983: "Sari bat irabazitakoan, agiri bat daramazu nolabait, aritu eta trebeak direnen baieztapena, garanti antzeko bat..."; Egin 1979: "gure hirurogeitabost kooperatiben arteko elkartasuna ez da falta eta, hau gure taldearen garantiarik onena da"; J.J. Zabaleta: "Eskolak ikasturtea hasterako garantia gutxieneko batzuk eskatzean,'sine die' atzeratu ziren"; Herr 1987: "Nahi luzkete ere garantiak eta laguntzak ardietsi"; X. Mendiguren B.: "giza eskubideak errespetatuko dituzten garantiarekin"; GAO 1990: "Kontutan hartuko dira nahiz garantia orokorrak, entitate bakoitzari dagozkionak edo enpresa edo enpresa lizitatzaileen historialari buruzkoak"; garantizatu : GIE: "Sare bakarraren arazoa, besterik gabe planteatzea, sofisma bat izan daiteke, bapatean euskaldun sare publiko bakarra ez bada garantizatzen"; KultUrtekaria 1985: "diru-laguntza jasoko duela garantizatzen du"; HezkSaila 1984: "dohaintasunaren bidetik aurrera egiten duela garantizatzeko"; K. Aulestia: "Monarkiaren figura politikoak garantizatzen du, nolabait, puskatze hori ez ematea"; I. Lamarca: "herritarren eskubideak onetsi eta garantizatzen dituzten gizartearen helburuak eta iharduera-printzipioak zeintzu diren esanez"; V. Huici: "lan-postuak garantizatuaz"; GAO 1990: "aireztapen bortxatuak azalera m2ko 15 m2/ordu aire berriztapena garantizatuko du"; P. Aristi: "Horrek ez dirudi egiteko modukoa euskarazko literaturan, non adiskide edota amaren mirespena bakarrik garantizatua dagoen"; Soziologia: "Gatazkaren teorikoek salatzen dute ikasmaila bat lortzeko betebehar asko gaitasuna garantizatzeko behar den baino urrunago doazela".

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

garantia : DFrec 34 (eta garantiapoliza 2), AB38 4, AB50 20, HiztEn (ik. berme), Euskalterm 42; garantialdi : Euskalterm ; garantibide : DFrec 1; garantizatu : DFrec 24, AB38 4, AB50 18, Euskalterm 4 // Ez dugu aurkitu ap. LurE.

Euskara/euskara eta euskara/erdara hiztegietako datuak

garantia : EuskHizt, HiruMila (ik. berme); garantizatu : HiruMila (ik. bermatu) // Ez dugu aurkitu ap. ElhHizt, EskolaHE, Lur EG/CE eta EF/FE, Casve EF, HaizeG BF, Lh DBF, DRA, PMuj DVC.

Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH: - / EuskHizt: + / HiztEn: Ik. berme / LurE: - / ElhHizt: - / EskolaHE: -

Zerrenda osagarriak

HezkAdmin: garantía.

Lantaldearen irizpideak
Nazioarteko forma da, beste gabe onartzekoa

nazioarteko forma da.

Informazio lexikografikoa
Kategoria

iz.

Formari buruzko oharrak

Euskaltzainen oharrak

 - [E210]: Ez du ematen mailegu horren premia dagoenik, euskaraz ordain egokia izanda: berme. Zerrendatik kentzea proposatzen da.

 - Erabakia: (H2.2 / 2009-10-19): Bere hartan utziko da lantaldearen proposamena, oharra soilduz.

garantizatu, garantiza, garantizatzen
du ad. Heg. Bermatu.

Aztergaia: garantizatu

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:EEBS:14 1999-06-16 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: - / HiztEn: - / LurE: - / ElhHizt: - / EskolaHE: -

Zerrenda osagarriak

HezkAdmin: garantizar.

Informazio osagarria
Aditz-izenak eta aditzoina (era burutuaz gain)

garantiza, garantizatzen.

Informazio lexikografikoa
Aditz-erregimena

du ad.

Erabileremu dialektala

Heg.

Forma baten adiera(k)

bermatu.

Formari buruzko oharrak

Euskaltzainen oharrak

 - [E210]: Aurrekoari egindako ohar berbera.

 - Erabakia: (H2.2 / 2009-10-19): Bere hartan utziko da lantaldearen proposamena.

garaño
1 iz. Ernaltzeko erabiltzen den zaldia. Garañoa bezain zalua da behorra.
2 (Izenondo gisa). Asto, zaldi garañoa.

Aztergaia: garaño

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau71
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1994-09-22 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Informazio osagarria
Lexemen erregulartasuna

-in-/-ñ-

Formari buruzko oharrak

Iritzi-emaileak

 - [E301]: [nire ustez kentzekoa da] (1995-04-18)

Euskaltzainen oharrak

 - [E109]: txikigarria ez denez gero garaino.

 - Erabakia: BAgiria (1997-04-25): 'Garaño [...] Knörren oharra gorabehera, zerrendan datorren bezala uztea onartu da'.

garapen
1 iz. Garatzea, haztea. Ikerketa zientifikoek egiaztatu dute haurrarentzat berebiziko garrantzia duela lehen hilabeteetako elikadurak, eta ez soilik garapen fase goiztiarretan. Merkataritzaren garapena.
2 iz. Herrialde bat gizarte, kultura eta, bereziki, ekonomia arloan haztea eta aurreratzea. Eskualdearen garapenari laguntzeko. Garapen bidean diren herrialdeek emakumeen hezkuntzan diru gehiago inbertituko balute emaitza ekonomiko hobeak izango lituzkete. Lehendakariak landa garapenaren aldeko politiken garrantzia azpimarratu zuen. Gero eta gehiago dira hazkunde ekonomikoan oinarritutako garapen eredu hau jasangaitza dela diotenak.

Aztergaia: garapen

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau72
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:EEBS:03 1994-09-22 Lantaldeak besterik gabe onartua

Formari buruzko datuak

Lantaldearen irizpideak
Forma arautuaren azalpenaz oharra

AS gisa gehituz (cf. BAgiria 2004-01-30): garapen iraunkor .

Formari buruzko oharrak

Euskaltzainen oharrak

 - [E210]: Ados lantaldearen proposamenarekin.

 - Erabakia: (H2.2 / 2009-10-19): Isildu egingo dira elkarketa libreak; eta azpisarrera gisa proposatu dena, berriz, adibide gisa jasoko da: «garapen iz.: garapen iraunkorra».

garapen iraunkor
iz. Hurrengo belaunaldien beharrak asetzeko aukerak arriskuan jarri gabe, uneko belaunaldien beharrak asetzen dituen garapen ekonomiko eta soziala. Ik. garapen jasangarri.

Aztergaia: garapen iraunkor

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4B:HBL 2006-01-10 Azpisarrera gisa onartzekoa

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]

Ez dugu aurkitu.

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

garapen eramangarri 2, GAO 1994 ("mendiaren aniztasuna eta ekoizpena bermatzen ditu "garapen eramangarriaren" irizpideak erabiliz", "Baso Administrazioari dagokio mendien erabilera eta ustiaketa antolatzea, sustatzea eta kontrolatzea lehengai berrigarrien sorburutzat hartuta, garapen eramangarriaren irizpideetan oinarrituta eta basoen herri eginkizuna errespetatuta"); garapen eusgarri 3: Berrietan 1996 ("azkenik plan hori urte batzu beranduago onartu zelarik eta ingurugiroaren babes eta garapen eusgarrirako baliabideen aldetik nahiko murrizketa handiak sufritu izan dauzelarik"), Garapen turistikoa 2 ("Beraren helburua babespena eta garapen eusgarria bateragarri bihurtzea da", "Garapen eusgarriari mesede egin diezaioketen iharduera errentagarriak"); garapen eutsigarri 6: Ingurugiro 1997 3 ("leku bikainak dira kontserbaziorako eta garapen eutsigarrirako metodoak entseiatu eta frogatzeko eskualdeka", "horretarako, garapen eutsigarriari loturiko alderdiak garatu beharko dira", "Biosfera Erreserban garapen eutsigarriko eredu bat ezartzeko formulak"), Euskararen Unibertsoa 3 (adib.: "garapen oso eta eutsigarriak", "garapen oso eta eutsigarriaren bila joan behar du"); garapen sostengarri 2, Lur eta Ingurugiro ("badakigu, baita ere, Ingurugiro-Hezkuntza birplanteatu behar dugula garapen sostengagarri eta gizatiarrago baterantz zuzentzeko, ingurugiroa, garapen sostengagarria eta hezkuntza aldagai interdependenteak direlako").

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

garapen iraunkor : Euskalterm 1 (2004-02-17an forma bakarrean bildu ziren lehenagoko hiru aukerak: g. iraunkor / mantengarri / jasangarri) // Ez dugu aurkitu ap. DFrec, AB38, AB50, HiztEn, LurE.

Euskara/euskara eta euskara/erdara hiztegietako datuak

Ez dugu aurkitu ap. EuskHizt, ElhHizt, HiruMila, EskolaHE, Lur EG/CE eta EF/FE, HaizeG BF, Casve EF, Lh DBF, DRA, PMuj DVC.

Erdaretako formak

es desarrollo sostenible; fr (GDT): devéloppement durable; EuroDicautom: développement supportable, développement à long terme, développement soutenu, développement viable à long terme, écodéveloppement; en (GDT): sustainable development; Ez dugu aurkitu ap. it (S. Carbonell), de (Langenscheidts).

Bestelakoak
Aurreko pasaldikoari egindako oharrak

BAgiria (2004-01-30): "garapen iraunkorra erabaki da erdarazko 'desarrollo sostenible', 'devéloppement durable' kontzeptua euskaraz adierazteko".

Formari buruzko oharrak

Euskaltzainen oharrak

 - Erabakia: Erabakia (2004-01-30): "garapen iraunkorra erabaki da erdarazko 'desarrollo sostenible', 'devéloppement durable' kontzeptua euskaraz adierazteko"

garapen jasangarri
iz. Hurrengo belaunaldien beharrak asetzeko aukerak arriskuan jarri gabe, uneko belaunaldien beharrak asetzen dituen garapen ekonomiko eta soziala. Garapen jasangarriaren oinarriak kontuan hartu beharko lirateke, ingurumenari eragin diezaioketen erabaki politikoak hartzean.
garapen plan, garapen-plan
iz. Zerbait garatzeko egitasmoa; bereziki, zerbaiten (herrialde, eskualde, enpresa... baten) garapen soziala eta ekonomikoa bultzatzea helburu duen egitasmo estrategikoa. Enpresetako garapen-planetan bitarteko hauek baliatzen dira. Eskualde hori garatzeko bultzatzen ari diren garapen-planak zeintzuk diren ikusiko dugu. 1962. urtean, Espainiako lehen garapen planaren bezperetan.

Aztergaia: garapen-plan

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4B:EEBS:007 2003-03-12 Lantaldearen ustez aipatu gabe uztekoa
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z11: LBeh50 2022-12-13 Azpisarrera gisa onartzekoa

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak

LB: 65; ETC: 158.

Beste (edozein) iturritako erabilerak

Elhuyar: garapen-plan (Ekon.) plan de desarrollo / Adorez: garapen-plan orokorra: plan general de desarrollo / Labayru: Garapen-plangintza: Planeamiento de desarrollo / NolaErran: plan de relance ou de redressement de l'économie ekonomiaren suspertzeko plan. // Euskalterm: garapen-plan, garapen-plan berezi (Zuz. eta Admin.) termino onartuak dira.

Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

EIH: - / ElhHizt: - / EskolaHE: -

Lantaldearen irizpideak
Hitz konposatu hiztegi-sarrerarik ez dagokiona

elkarketa librea.

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Erabilia eta jasotzekoa.

Informazio osagarria
Hitz elkartu sistematikoki (berr)ikustekoak

-plan.

Informazio lexikografikoa
Zerrendako formari azpisarrera dagokio

Azpisarrera gisa jasotzekoa garapen eta plan sarreretan.

gararazi, gararaz, gararazten
du ad. Garatzera behartu. Konkistek eta eboluzio militarrak gararazi dute zientzia eta teknologia gehien.

Aztergaia: gararazi

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArauB

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

gararazi, gararaz, gararazten. du ad.

garatu1, gara/garatu, garatzen
1 da ad. Landare bati gara egin. Azak edo arbiak, garatzen direnean, ez dute jateko balio.
2 da/du ad. Hazi, handitu; bereziki, gaitasun bat edo jardunbide bat hazi edo hazarazi, haren hedatzea bultzatu. Hizkera bakoitza bere aldera hazi eta garatu ohi da. Eskualdeko industria garatzeko. Badira batzuk Elizarako deia, garatuta gero, gizonduta gero izan dutenak. Zer behar du ikasleak profesionalki eta pertsona moduan garatzeko?
3 da ad. Herrialdeez mintzatuz, gizarte, kultura eta, bereziki, ekonomia arloan aurreratu eta hazi. Lehendabiziko aldiz, gutxiago garatu diren herrialdeek kostu baxuko teknologiak dituzte eskura. Munduan pobrezia zorroak hezkuntza gabeziarekin hertsiki lotuak daude, ez bakarrik garatu gabeko herrialdeetan. Garatzeko bidean dauden herrialdeei ere ezarri dizkiete gas isurien gaineko mugak.

Aztergaia: garatu

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArauB
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:EEBS:03 1994-09-22 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

garatu, gara, garatzen. da/du ad.

Informazio osagarria
Aditz-izenak eta aditzoina (era burutuaz gain)

garatu, gara, garatzen

Formari buruzko oharrak

Iritzi-emaileak

 - [E302]: ik. oharra s.u. tontortu (1997-04-16)

garatu2
1 adj. Garatu dena, hazi dena. Bost arrantzale jator zeuden, gizon eginak, garatuak.
2 adj. Herrialdeez mintzatuz, gizarte, kultura eta, bereziki, ekonomia arloan aski hazia eta aurreratua dena. Herrialde garatuak. Egungo munduan oso mundu desberdinak eratu baitira, eta bakoitzak bere ezaugarriak eta bilakaera berezia izan ditu: mundu kapitalista garatua, mundu komunista eta, azkenik, hirugarren mundua.

Aztergaia: garatu

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArauB
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:EEBS:03 1994-09-22 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

garatu, gara, garatzen. da/du ad.

Informazio osagarria
Aditz-izenak eta aditzoina (era burutuaz gain)

garatu, gara, garatzen

Formari buruzko oharrak

Iritzi-emaileak

 - [E302]: ik. oharra s.u. tontortu (1997-04-16)

garatxo
iz. Azalean, bereziki eskuetan, oinetan eta aurpegian, agertzen den pikorta gogorra. Ik. kalitxa; enor. Aurpegia zimurrez, orban arrez eta garatxoz beterik zuen.

Aztergaia: garatxo

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau72
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1994-09-22 Lantaldeak erabaki gabe utzia

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]

garatxo (Mg PAb); karatxa (Or Eus)

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

garatxo(dun) : 13 ager. (denak M. Lordaren Euskal Herriko onddoak IV/V)

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

Euskalterm: garatxo, garatxodun

Lantaldearen irizpideak
Erabilera urriko formen artean aukeratu da, arrazoia agertuz

garatxo forma hau dateke batasuna egiteko irtenbidea, baina ikus erabilerak (cf. garitxu, karatxo, etab.)

Forma arautuaren azalpenaz oharra

AS gisa gehituz: garatxo(-)belar .

Informazio osagarria
Lexemen erregulartasuna

g-/k-

Formari buruzko oharrak

Iritzi-emaileak

 - [E124]: "ez dut inoiz entzun, ez eta irakurri ere. Bizkaian garatxa esaten da, Gernika inguruan behintzat" (1995-06-16)

 - [E302]: "garatxo / garitxu / garitxo / karatxo / karatxa / bekatxu / bekatxo. Ez da erraza hitz bakarra hautatzea, baina aukeraketa egiterakoan bikoteak kontutan eduki beharko dira: garitxu / begi-garitxu edo garatxo / bekatxo, esate baterako" (1995-07-10)

 - [K201]: "karatxo eta garitxa hartu ditu Hauta-Lanerakoak" (1995-03-27)

garatxo belar, garatxo-belar
iz. Zurtoinaren goialdean hazten diren hosto berde ilun distiratsu eta iraunkorrak dituen landarea, multzoak osatzen dituen lore txiki hori-berdexkak eta baia beltz pozoitsuak ematen dituena (Daphne laureola). Ik. bitxika.
garatzaile
adj. Garatzen duena.

Aztergaia: garatzaile

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau72
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1994-09-22 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Informazio osagarria
Eratorri egokia

eratorri egokia da, berria izan arren

garau
1 iz. Alea. Ik. bihi. Garaua erein.
2 iz. Hainbat gauzaren zati xehe biribil antzekoa. Arrosarioaren garauak. Gatz garaua.
3 iz. Zenbait landareren hazi edo fruitu txiki biribil antzekoa. Ezkurra da garau mota bat, etekin handiak ematen dituena.
4 iz. Fruitua. Muxika, piku, mizpira eta osterantzeko garauak.
5 iz. Batere ez, ezer ez. (Ezezko esaldietan). Garaurik ere ez. Garaurik utzi gabe.
6 iz. lgart. Neurriz gainekoa, oso handia. (Hitz elkartuetan, bigarren osagai gisa). Hura emakume garaua! Berebiziko titi-garauak.

Aztergaia: garau

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArauB
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z2:Maileg 1993-03-25 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

garaurik ere ez da gelditu. Sin. ale, bihi.

Informazio osagarria
Sinonimo erabateko/partezkoak

ale, bihi

Formari buruzko oharrak

Euskaltzainen oharrak

 - [E109]:  garaurik sartuko nuke, adibide batekin.

 - [E210]: Azpisarrera (berria): garaurik ere ez (‘bat ere ez’).

 - Erabakia: EArau (1997-05-30): garaurik ere ez da gelditu adibidea sartu da.

 - Erabakia: (H2.2 / 2009-10-19): Ez da azpisarrera berririk erantsiko, aski baita adibidean jasoa dagoena.

garautegi
iz. Bihitegia. Txoriek ez dute garautegietan ezer gordetzen.

Aztergaia: garautegi

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau72
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1994-09-22 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz
garautsu
adj. g. er. Aletsua. Ik. bihitsu.

Aztergaia: garautsu

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:HBL 1999-06-16 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
Txostenaren laburpena

cf. supra "aletsu izond. Sin. bihitsu, garautsu".

Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH: - / EuskHizt: + / HiztEn: - / LurE: - / ElhHizt: - / EskolaHE: -

Informazio osagarria
Euskalki-banaketa desberdineko forma parekoa

Sin. aletsu, bihitsu.

Atzizkien araberako erabakiak

-tsu.

Informazio lexikografikoa
Kategoria

izond.

Maiztasuna

g.er. (idazle bakarrak erabili du, baina gorago aipatua da).

garaztar
1 adj. Garazikoa, Garaziri dagokiona.
2 iz. Garaziko herritarra.

Aztergaia: garaztar

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:EEBS:21 1999-06-16 Lantaldearen ustez aipatu gabe uztekoa
Hiztegi Batuko Lantaldea: ZS:HBL 2007-12-11

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]

garaztar 19: IE 18 (Hb Esk: "Larre garaztar bat da, Nafarroa goran / izatu aiphatua erregen denboran"; Laph: "Aitaren aldetik garaztarra zen, amaren aldetik baztandarra"; Arb Igand: "Horrela egin du berriki Garaztar laborari on batek"; HU 2, adib.: "Badu zenbeit egun, Garaztar adixkide batek erran zaundala hemen aipatzera noana"; JE Bur: "Xoko batean gorderik dago Joannes Garaztarra"; Barb Sup 4, adib.: "Garaztar gizonak joan ziren gaztelura"; Ox: "Garaztar artzain xotilak harat heltzean izerdi"; Etcham 2, adib.: "Atorra xuri, gerriko gorri, gainetik xamarra, Lerden eta bipilik beti garaztarra"; Zub 2, adib.: "Guk, Luzaidekoek, Garaztarrek eta aldudarrek errexki ulertzen dugu"; Iratz 2, adib.: "Bi Garaztar fraidetu egunean"; Ardoy SFran: "Joanes Mayorga Garaztar dohatsua eta haren lagun Zudaireko Esteban dohatsua"); EB 1 (MEIG VII: "Begira zer dioen Salaberry garaztarrak"); Ik. OEH argitaratuan aipatuak: Lf ELit, Egunaria 15-7-1962 ap. DRA.

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

garaztar 16, IE-EB: JE Bur, OEHko testuinguru berean; Barb: "doi doia xukatu zuten kopeta gure bi Garaztarrek"; Satr: "Donibaneko plazara orduko, garaztar"; AIr: "Pastural baten egile garaztarra"; Otoizlari 1985 3, adib.: "Bazen orduan, Patronaja deitua, Garaztarren Etxean"; Herr 1969-1992 bitartekoak 7, adib.: "garaztarrek galdu dute partida 14 eta 25", "Hor kausituko dituzte garaztarrak"; J.B. Orpustan 2: "XVI-garren mendeko bertze olerkari garaztarrak", "etzen bere nahitan gelditu guk uste dugun bezain garaztarrari hurbil!".

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

garaztar : LurE // Ez dugu aurkitu ap. DFrec, AB38, AB50, HiztEn, Euskalterm.

Euskara/euskara eta euskara/erdara hiztegietako datuak

garaztar : EskolaHE, DRA (habitante de Cize) // Ez dugu aurkitu ap. EuskHizt, HiruMila, ElhHizt, Lur EG/CE eta EF/FE, Casve EF, HaizeG BF, Lh DBF, PMuj DVC.

Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: - / HiztEn: - / LurE: + / ElhHizt: - / EskolaHE: +

Euskaltzaindiaren Arauak

ik. EArauak 122 (garaztar / Garazi / izen ofiziala: Cize); eta oharra: «Donibanegaraztar, Donibane Garazikoak beste donibandarrengandik eta, uhartegaraztar Uharte Garazikoak beste uhartearrengandik, bereizteko erabil daitezke. Donibanegaraztar, uhartegaraztar eta errepikatzen diren antzerako herritar izenak, Euskal Herri osoko zerrendak orokorki aztertuz, premien arabera, erabat arautuko dira».

Lantaldearen irizpideak
Onomastika batzordeak argitzekoa

Onomastika batzordeak argitzekoa (hots: itzulia amaitzean, besteekin batera txertatzekoa; dagoeneko eskainia du 122. arauak, eta cf. horko donibanegaraztar, uhartegaraztar).

Informazio osagarria
Arlo semantiko sistematikoki osatzekoak

-tar osaerakoak

Formari buruzko oharrak

Euskaltzainen oharrak

 - [E124]: Onomastika alorrekoa. Arautua da, Nafarroa Behereko Garazi eskualdekoei dagokien herritar izena.

 - Erabakia: (H2.2 / 2009-10-19): Kendu lerroa (itzulia amaitzean jasoko dira, denak batera, Onomastika batzordeak landu eta Euskaltzaindiak onartu dituenak).

garaztatu, garazta, garaztatzen
du ad. Ureztatu, ihinztatu. Zeruko ihintzez garaztaturik, egunero lorez janzten da.

Aztergaia: garaztatu

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:HBL 1999-06-16 Bigarren mailan onartzekoa

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
Txostenaren laburpena

ez dugu garuztatu forma aurkitu gure corpusetan.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

G dira corpuseko garastatu 1 (Zait Sof) eta garaztatu 4 (Zait Sof, Ibiñ Virgil, Or Aitork). Ik. OEH argitaratuan, gainera, bina garastatu (Ol Has 2,6.10) eta garaztatu (Amez Hamlet; Atutxa Mugarra); eta garazpen (Alth in Lander; T-L); garazta (Or QA); garastada (Ker Ez 17,7b).

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

garastatu EB 2 (M. Aurrekoetxea: "Horregatik, bada, ura behar dute eta ez baditugu garastatzen, hil egiten dira"; I. Tapia: "Okina da bere ur gardenek garastatzen duten lehen herria").

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

garastatu : DFrec 5, AB38 14, AB50 2, HiztEn ("ik. garaztatu"), Euskalterm 1; garastatze : AB38 2 (eta garastatze-gune, garastatze-kamioi, garastatze-sistema bana); garastu : AB38 2; garazkatu : DFrec 1; garaztatu : AB38 1, HiztEn-LurE; garaztatze : LurE.

Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH: + / EuskHizt: azalpen berritua / HiztEn: + / LurE: + / ElhHizt: + / EskolaHE: +

Informazio osagarria
Aditz-izenak eta aditzoina (era burutuaz gain)

garazta, garaztatzen.

Euskara batuan hobestekoa

Ik. ureztatu.

Informazio lexikografikoa
Aditz-erregimena

du ad.

Formari buruzko oharrak

Euskaltzainen oharrak

 - [E208]:  ureztatu eta garaztatu bi hitz ezberdin dira eta ez da bata besteagatik hobetsi behar. Bestalde, esanguraz ere ezberdinak dira. Landareak ureztatzea horiei ura ematea da, mauka batekin, ureztontzi edo kanal batetik bertaraino eramanez zein horien gainetik ura lainoztaturik. Garaztatu, ordea, ur tanta finak gainetik botatzea da.

 - Erabakia: (H2.2 / 2009-10-19): Bere soilean jasoko da aditza, hobetsitzat ageri zen forma isilduz: «garaztatu, garazta, garaztatzen. du ad.»

garba1
iz. Lihoa zehatzeko lanabesa. Ik. ezpata 2; tranga; astasapin.

Aztergaia: garba

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau72
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z1:BatHizt 1994-09-22 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

'garrama, tresna'.

Informazio lexikografikoa
Formen arteko bereizketa semantikoak

garba 1 garrama, tresna; 2 azaoa; gerba 'intxaurrondoarena edo haritzarena bezalako lore arren multzo zintzilikaria'

Formari buruzko oharrak

Iritzi-emaileak

 - [E302]: "... ez daude hain garbi gure ustez (...) garba eta gerba. Esanahia zehaztu beharra. (UZEI Botanika hiztegia)" (1993-02)

 - [E410]: "Hitzak dauzkan esanahien artean bat lorearena da (gaztainarena, etab.). Nik ez dut deus esatekorik bestelako esanahietarako garba forma proposatzen bada, baina lorearen esanahian gerba forma kontutan hartzea eskatuko nuke. / - garba esanahi honetan badirudi bizkaierakoa dela (Azkuek jasoa lekuko). Dena dela, Kandido Izagirreren Arantzazuko hiztegian kébra ere jasotzen da. / - gerba, berriz, Azkuek dioenez, Nafarroa garaian, Gipuzkoan eta Lapurdin erabiltzen da. Azkuek kerba (Lapurdikoa) ere badakar. Nik neronek gerba entzun izan diet baserritarrei Errezil aldean, 'intxaurrondoaren eta gaztainondoaren lore arra' adieraziz. (1993-02-17)

Euskaltzainen oharrak

 - [E126]: ‘belar edo lasto sorta’. Ikus AL.

 - Erabakia: (H2.2 / 2009-10-19): Sarrera berria proposatuko da, euskaltzain osoek onar dezaten: «garba 2 iz. 'azaoa, bala'» (eta lehendik arautuari "1" eta "iz." erantsiko zaizkio: «garba 1 iz. 'garrama, tresna'»).

 - Erabakia: (Osoko Batzarra, 2010-03-26): "garba 1 iz. 'garrama, tresna'"; eta "garba 2 iz. 'azaoa'". Eta bere hartan utziko da lehen itzulian onarturiko gerba.

garba2
iz. Azaoa. Ik. bala2. Elkarrekin estekatzen zituzten landan ogi garbak.

Aztergaia: garba

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau72
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z1:BatHizt 1994-09-22 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

'garrama, tresna'.

Informazio lexikografikoa
Formen arteko bereizketa semantikoak

garba 1 garrama, tresna; 2 azaoa; gerba 'intxaurrondoarena edo haritzarena bezalako lore arren multzo zintzilikaria'

Formari buruzko oharrak

Iritzi-emaileak

 - [E302]: "... ez daude hain garbi gure ustez (...) garba eta gerba. Esanahia zehaztu beharra. (UZEI Botanika hiztegia)" (1993-02)

 - [E410]: "Hitzak dauzkan esanahien artean bat lorearena da (gaztainarena, etab.). Nik ez dut deus esatekorik bestelako esanahietarako garba forma proposatzen bada, baina lorearen esanahian gerba forma kontutan hartzea eskatuko nuke. / - garba esanahi honetan badirudi bizkaierakoa dela (Azkuek jasoa lekuko). Dena dela, Kandido Izagirreren Arantzazuko hiztegian kébra ere jasotzen da. / - gerba, berriz, Azkuek dioenez, Nafarroa garaian, Gipuzkoan eta Lapurdin erabiltzen da. Azkuek kerba (Lapurdikoa) ere badakar. Nik neronek gerba entzun izan diet baserritarrei Errezil aldean, 'intxaurrondoaren eta gaztainondoaren lore arra' adieraziz. (1993-02-17)

Euskaltzainen oharrak

 - [E126]: ‘belar edo lasto sorta’. Ikus AL.

 - Erabakia: (H2.2 / 2009-10-19): Sarrera berria proposatuko da, euskaltzain osoek onar dezaten: «garba 2 iz. 'azaoa, bala'» (eta lehendik arautuari "1" eta "iz." erantsiko zaizkio: «garba 1 iz. 'garrama, tresna'»).

 - Erabakia: (Osoko Batzarra, 2010-03-26): "garba 1 iz. 'garrama, tresna'"; eta "garba 2 iz. 'azaoa'". Eta bere hartan utziko da lehen itzulian onarturiko gerba.

garbai
iz. bizk. Damua. Bekatuen garbaia.

Esaera zaharrak

Urdaia, jan eta garbaia.

Aztergaia: garbai

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau72
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1994-09-22 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

Bizk. 'damua'.

Informazio osagarria
Sinonimoa(k)

damua

Informazio lexikografikoa
Erabileremu dialektala

Bizk.

garbaitu, garbai/garbaitu, garbaitzen
da/zaio ad. bizk. Damutu. Bost aldiz garbaitu zaio berori ezagutua.

Esaera zaharrak

Berandutzen zaionari ematen agindua, dago aginduaz damutua eta garbaitua. Ezkondu eta garbaitu.

Aztergaia: garbaitu

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArauB
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1994-09-22 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

garbaitu, garbai(tu), garbaitzen. Bizk. da ad. 'damutu'.

Informazio osagarria
Sinonimoa(k)

damutu

Euskara Batuko batzordeak argituko du aditzoinaren forma

garbaitu, garbai(tu), garbaitzen

Informazio lexikografikoa
Erabileremu dialektala

Bizk.

Formari buruzko oharrak

Euskaltzainen oharrak

 - [E409]: Bizkaieraz ‘damutu’ sinonimoarekin baliokidea, hiztunen artean bizi dena, garbatu da. Nik ez dut entzun garbaitu. Berdin gertatzen da zematu aditzaz, zemai izenaren gainean. / Gutxienez eskatuko nukeena –garbaitu arautua baitago da: garbatu ‘damutu’. e. garbaitu.

 - Erabakia: (H2.2 / 2009-10-19): Bere horretan utziko da lehen itzulikoa (eta garbatu sarreran aipatuko da ohargilearen eskabidea).

garbal
1 adj. g. er. Burusoila; soila.
2 adj. g. er. Pertsonez mintzatuz, ospetsua, gailena.

Aztergaia: garbal

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z5:EEBS:39 1999-06-16 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH: + / EuskHizt: azalpen berritua / HiztEn: + / LurE: + / ElhHizt: + / EskolaHE: +

Informazio lexikografikoa
Kategoria

izond.

Maiztasuna

g.er.

Formari buruzko oharrak

Euskaltzainen oharrak

 - [E115]:  Garbai, ez dela erabiltzen? Nik ez dut besterik idazten.

 - Erabakia: (H2.2 / 2009-10-19): Bere horretan utziko da lantaldearen proposamena (garbai forma arautuaz ari da ohargilea, ez hemengo garbal formaz).

garbantzu
iz. Txitxirioa. Gure etxeko dieta garbantzu eta dilistetara mugatzen hasi zen.

Aztergaia: garbantzu

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau72
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1993-11-11 Bigarren mailan onartzekoa

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

h. txitxirio.

Lantaldearen irizpideak
Euskarazko forma da batasuna egiteko bidea

ik. txitxirio

garbari
iz. Lihoa garbaz zehatzen duen pertsona. Ik. ezpatari 2.

Aztergaia: garbari

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:EEBS:30 1999-06-16 Lantaldeak besterik gabe onartua

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH: + / EuskHizt: azalpen berritua / HiztEn: + / LurE: + / ElhHizt: + / EskolaHE: +

garbatu, garba/garbatu, garbatzen
du ad. Lihoa eta antzeko landareak garbaz zehatu. Ik. trangatu. Emazteek zuten lihoa garbitzen, ateratzen, urtarazten, garbatzen, orraztatzen, iruten.

Aztergaia: garbatu

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArauB
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1994-09-22 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

garbatu, garba(tu), garbatzen. du ad. 'lihoa zehatu'.

Informazio osagarria
Euskara Batuko batzordeak argituko du aditzoinaren forma

garbatu, garba(tu), garbatzen

Formari buruzko oharrak

Euskaltzainen oharrak

 - [E409]: Bizkaieraz ‘damutu’ sinonimoarekin baliokidea, hiztunen artean bizi dena, garbatu da. Nik ez dut entzun garbaitu. Berdin gertatzen da zematu aditzaz, zemai izenaren gainean. / Gutxienez eskatuko nukeena –garbaitu arautua baitago da: garbatu ‘damutu’. e. garbaitu.

 - Erabakia: (H2.2 / 2009-10-19): Lehen itzulikoa osatu egingo da, ohargilearena jasotzeko: «garbatu, garba(tu), garbatzen. 1 du ad. 'lihoa zehatu'. 2 'damutu' adierazteko, erabil garbaitu».

garbatze
iz. Lihoa eta antzeko landareak garbaz zehatzea.

Aztergaia: garbatze

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:HBL 1999-06-16 Lantaldeak besterik gabe onartua

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH: + / EuskHizt: azalpen berritua / HiztEn: - / LurE: + / ElhHizt: - / EskolaHE: -

Informazio osagarria
Atzizkien araberako erabakiak

-tze.

garbi
1 adj. Orbanik edo inolako zikintasunik ez duena. Ik. xahu; aratz. Anton. zikin. Alkandora garbia. Ur garbia. Esku garbiez.
2 adj. Berez ez dagokion edo oztopo gertatzen zaion gauzarik ez duena. Aitortza garbi, estalki eta gezur gabea. Egia argi eta garbia. Gezur garbia horixe! Ez ditu asmo garbiak. Ez ziren bideak aski segur eta garbi.
3 adj. Zeruaz, eguraldiaz eta kidekoez mintzatuz, hodeirik edo lainorik gabea. Zeru garbia. Bihar zerua garbi izango da. Arratsalde garbia. Egun garbi ederra. Eguraldi garbia bazen, bazegoen zer ikusia.
4 adj. Nahasketarik edo arrotz zaion gauzarik ez duena. Ik. euskaldun garbi. Odol garbikoa. Euskal hitz garbiak. Gari ale garbia erein zuen.
5 adj. Soldatez, irabaziez eta kidekoez mintzatuz, zergak, kenketak eta bestelakoak kendu eta gero gelditzen dena. Hileko soldata garbia 660 eurokoa zen.
6 adj. Pisuez mintzatuz, azal-estalkiak eta baliagarri ez direnak kenduz gerozkoa. Pisu garbia 300 g.
7 adj. Argia. Erantzun garbia eman zion. Adibide garbia. Atera dezagun bekatuen kontu garbia.
8 adj. Bekaturik, bereziki haragizkorik, ez duena. Maitasun garbia. Bihotz garbia. Ohitura garbiak. Neskatilatan garbi izan dena, gero ere garbi izan ohi da. Bizimodu garbia. Izan gaitezela garbi gogoetetan, hitz eta egiteetan. Andre Mariaren sabel garbi-garbian.
9 adj. Janariez mintzatuz, koipe eta ongailu gutxirekin prestatua dena; osasungarria. Egia da ama Bittorik ahalik eta janari garbienak prestatzen dituela, gantza kenduta. Drogak uzteko indarra ateratzen zuenean, ohitura osasuntsuei gogor ekiten zien: yoga, janari garbia (...).
10 adb. Garbiki, garbiro. Garbi azaldu digu auzia. Garbi dago zer nahi duen. Ez dut kontu hori garbi ikusten. Mintza hadi garbi. Garbi ageri zen arriskua. Mendi hauetan euskal arrazak beti garbi iraun du.

Aztergaia: garbi

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArauB
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z1:BatHizt 1994-09-22 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:EEBS:01

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

izond. eta adlag.: garbi azaldu digu auzia. / AS: argi eta garbi, garbi-ikuzi iz.

Lantaldearen irizpideak
Forma arautuaren azalpenaz oharra

AS gisa gehituz: garbirik .

Informazio osagarria
Sarrera bati dago(z)kion azpisarrera(k)

argi eta garbi

Informazio lexikografikoa
Kategoria

izond. / adlag. ("garbi azaldu digu auzia")

Formari buruzko oharrak

Euskaltzainen oharrak

 - [E409]:  Garbikuzi dena batera idaztea proposatzen dut. Darabiltenentzat hitz bakarra, guztiz lexikalizatua dago hor; irribarre bezalatsu.

 - [E210]: Azpisarrera (berria): garbirik hara (‘garbitu berri’).

 - Erabakia: (H2.2 / 2009-10-19): Bere hartan utziko dira lehen itzulian arautuak eta lantaldeak proposatu duen azpisarrera; gainera, sarrera honetan jasoko da, azpisarrera gisa, garbi-garbi egin esapidea; baina ez da orain forma berririk erantsiko. Honela: garbi izond. eta adlag.: garbi azaldu digu auzia. argi eta garbi; garbi-garbi egin; garbi-ikuzi iz.; garbirik adlag.: garbia nintzen, garbirik nago.

garbi-garbi egin
ad.-lok. Garbitu. Gorputz hila hartu, garbi-garbi egin, eta ukenduz ondo igurtzita, progu handiarekin lurperatu zuten. Legenarra kendu zitzaion eta garbi-garbi egin zen.

Aztergaia: garbi-garbi egin

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: EArau 2009-10-19
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:HBL 1999-06-16 Lantaldeak erabaki gabe utzia

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]

Ik. OEH argitaratuan: Mg PAb ("Garbi garbi egiteko [...] galbaatu bihar da ardura andi bategaz", "Garbi garbi eginik"), Añ EL ("Arimea garbi garbi eginik, izateko zeure yar leku"), Lard ("Gorputz-illa artu, garbi-garbi egin eta [...]"), Alz Burr ("Burruntziya, zillarra bezela garbi-garbi egin"), Ir YKBiz ("Legen-arra kendu zitzaion ta garbi garbi egin zan"), Salav ("Oxijenada urez garbi-garbi eginda", "kartutxoak nere galtzatan garbi-garbi egin eta ematen nizkan"), ArgiDL ("Jaungoikoak asko maite ditu anima aiek[;] ez ditu, alaz ere, zerura eramango Garbitokiko oñazetan garbi-garbi egin bitartean"), NEtx LBB ("Zaude pixka batean, eta or bertan degun potzura eramango ditut garbi-garbi eginda jan ditzazun"), Berron Kijote ("Arma txuri-garbiekiko artan, garbi-garbi egiteko ustea ba zuan txolarteren batean, katatxuriaren larrua baiño txuriago utzi arte").

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

garbi garbi egin 2, Argia 1923 ("botikakoaz urtutako urarekin garbi garbi egin", "Nekazaritzan ibiltzen diran tresna edo tramakullu, goldeak eta orren antzeko gañerakoak ere, garbi garbi egin bear dira").

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

garbi garbi egin : LurE (adib. gisa) // Ez dugu aurkitu ap. DFrec, AB38, AB50, HiztEn, Euskalterm.

Euskara/euskara eta euskara/erdara hiztegietako datuak

garbi-garbi egin : EuskHizt (AS: 1802, erabat garbitu) // Ez dugu aurkitu ap. ElhHizt, HiruMila, EskolaHE, Lur EG/CE eta EF/FE, HaizeG BF, Casve EF, Lh DBF, DRA, PMuj DVC.

Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH: adib. / EuskHizt: AS / HiztEn: - / LurE: adib. / ElhHizt: - / EskolaHE: -

Informazio osagarria
Esapideei dagokien sistematika

egin, bikoiztapenekin (ik. HitzElk/4, 51): zehazteko dago hauetako zeini dagokion hiztegi-sarrera edo azpisarrera; hemengo hau, beste kasu batzuetan egin den bezala, garbitu aditzaren azpisarrera gisa eman liteke.

Formari buruzko oharrak

Euskaltzainen oharrak

 - [E409]:  Garbi hitzaren AS legez sartuko nuke. Egitura errepikatua hain zuzen ere, besteak (garbi egin) nekezago funtzionatzen baitu. Honek bai, ostera.

 - [E210]: Kokapena: garbi sarreraren barruan, edo bestela, bera sarrera nagusitzat hartuta.

 - Erabakia: (H2.2 / 2009-10-19): garbi sarreran jasoko da azpisarrera gisa.

garbi-garbia
adb. Ipar. Garbi-garbi. Errazu garbi-garbia. Eta niri hurbil, garbi-garbia, entzuten dut oihu bat.
Loturak

Aztergaia: garbi-garbia

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z9:OEH:AS 2018-05-15 Azpisarrera gisa onartzekoa

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]

OEH: GARBI-GARBIA (Con valor adv.). "Errazu garbi garbia, dites tout net" Dv. Mentaberriren zintzurrak / xahutzen tu garbi-garbia / Bardozko etxe-bazterrak. Monho 36. Eta niri hurbil, garbi garbia, entzuten dut oihu bat. Barb Leg 149. Garbi garbia ageri zen: Circus-Circus! [avionaren] bi hegalpetan. JEtchep 41. Elhe alferrik gabe dio, garbi garbia: "Frantses, badakizu [...]". Ardoy SFran 141. Etzutena [...] garbi garbia atxiki behar Frantsesek [...] erein fedea? Ib. 241s

Ez dugu adberbio kategoriako garbi-garbia formarik aurkitu.

Beste (edozein) iturritako erabilerak

garbi-garbia 6: Herria 3 (“Dirudianez Bizkaiko edo Gaskoinako golkoko zola gelditzen da garbi-garbia kutsadurik gabe”), Berria 1 (“Zergatik dugu maite dena hain garbi-garbia izatea?”), Marzel Etxehandi (“Orduan bakarrik, garbi-garbia sartu ginen block 45ean, handik aitzinako ene egoitzan.”), Piarres Aintziart (“Historio luze batek beztitua zuen, historio labur batek garbi garbia hemen erakusten digu, bere perfekzio geometrikoan lau dorre, arrosetoi bat, sinplea, eta elizate propia”).

Lantaldearen irizpideak
Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Adierazle egokia, erabilia eta azpisarrera gisa jasotzekoa adberbio mugatua delako.

Informazio lexikografikoa
Zerrendako formari azpisarrera dagokio

Azpisarrera gisa jasotzekoa garbi sarreran.

Erabileremu dialektala

Ipar.

garbi-ikuzi
iz. Garbialdia.

Aztergaia: garbi-ikuzi

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau72
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z2:Merkat 1994-09-22 Azpisarrera gisa onartzekoa

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Jatorrizko forma

garbiketak, garbi-ikuziak

Euskaltzaindiaren Arauak

AS: iz.

Informazio osagarria
Forma zaharra da

nahiz hitz elkartua den, tautologiazko edo geminatu semantiko urrien adibide gisa, eta Bko hizkera mintzatuan behintzat bizirik dirauelako

Informazio lexikografikoa
Zerrendako formari azpisarrera dagokio

garbi sarreraren azpisarrera gisa ematekoa da

garbialdi
iz. Garbitzea, zerbait garbitzen den aldia. Garbialdi bat eman nahi nion gelari. Bi garbialditan berria geldituko zaizu.

Aztergaia: garbialdi

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau72
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1994-09-22 Lantaldeak besterik gabe onartua

Formari buruzko datuak

Informazio osagarria
Partizipio-marken araberako eratorri-konposatuak

-i(tu)+a-

garbian
1 adb. Garbi, garbiro. Nahaspila handia zen, zaila zen garbian ezer ateratzea. Turkiarako bisita egitekoa baitu Benedikto XVI.ak heldu den azaro hondarrean, beharko dira gauzak garbian ezarri orduko, argitasun gehiago eginez elkarren artean.
2 adb. Irabazian. Horretara, kolpeak jaso eta ez bailuke garbian ezer aterako.
3 adb. Diru kopuruez mintzatuz, gastu guztiak kendu eta gero. Ehun eta berrogeita hamar mila pezeta garbian geratu zirelakoan nago.
4 adb. Idatziez mintzatuz, txukun. Lau bertso, eskutitzean garbian ipini baino lehen, pentsu zaku batean idatzi nituenak. Nire idazmakina erabiltzen genuen gauzak, zehaztu ondoren, garbian jartzeko.
Loturak

Aztergaia: garbian

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z9:OEH:AS 2018-05-15 Azpisarrera gisa onartzekoa

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]

OEH: GARBIAN a) "En substancia" Lar. v. GARBI-GARBIAN (a). Kintalak garbian 15; dozenak 1. HerVal 203. Eun ta berrogetamar milla pezeta garbian geratu zirala-ta nago. Gerrika 153. Ortara, kolpeak jaso eta ezpailuke garbian ezer aterako. Etxde JJ 128. b) (Poner) en claro. Aspaldi garbin jarri uan Irizartarra zala. Ez al da onela? Lab EEguna 86. c) En limpio, en copia limpia. Lau bertso edo poesia, eskutitzian garbian ipiñi baño leen, pentsu zaku baten idatzi nituanak. Gerrika 229.

garbian 5: Consumer (“arroz edo pasta zati bat esaten denean, 60-80 gramo arroz edo pasta esan nahi da -gordinik eta garbian pisatuta-; ogi zati bat, 40-60 gramo; eta patata zati bat, 150-200 gramo”), EiTB 2 (“Futbol Club Barcelona kenduta da bere jokalariei “garbian” ordaintzen dien klub bakarra”), Karmel (“Orduen Liturgiako irakurgai hauek idazkera zabarrez, zirrimarra ulergaitzez eginak daude, geroago idazmakinaz garbian kopiatzeko asmotan”), Erlea (“Bazkalondoan apunteak garbian berrituko nituen eta gero pin-ponean izerdituko ginen apur bat”).

Beste (edozein) iturritako erabilerak

garbian 7: Berria (“Etekin garbian horrek izango duen emaitza 230 milioi euro dira, aurreko urtean baino %14 gehiago”), Josu Zabaleta 4 (“Ordu arte hartutako oharrak berriro lantzen eta garbian jartzen hasi zen”), Itxaro Borda (“Bide beretik Golde aldizkariaren testu teoriko eta ideologikoak idazten zituen Bozek, bere lantokiko ordenadore performanteaz baliatuz, gero garbian ezartzen zituela Frantxisek”), Joxerra Garzia (“Garbian atera duzun bakarra, zera: bi galtzerdi dituzula orain jira-biraka”).

Lantaldearen irizpideak
Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Adierazle egokia, erabilia eta azpisarrera gisa jasotzekoa.

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

a) 1. adierako oharra kendu eta bi adiera egin: lehenengoa orain artekoa eta utzi hor orain dagoen adibidea (Nahaspila handia zen, zaila zen garbian ezer ateratzea), eta ezarri osaerako beste bat gehitu, oharrean zegoena. Bigarren adiera, ‘irabazian’ formarekin definitu eta Horretara, kolpeak jaso eta ez bailuke garbian ezer aterako adibidea jaso. b) 2. adiera zena 3. adiera egin, oharra kendu eta adibideren bat gehitu (oharreko jarri falta da) (2021-11-23).

Informazio lexikografikoa
Zerrendako formari azpisarrera dagokio

Azpisarrera gisa jasotzekoa garbi sarreran.

garbiarazi, garbiaraz, garbiarazten
du ad. Garbitzera behartu. Gela garbiarazi zuen. Soinekoa garbiarazi zion.

Aztergaia: garbiarazi

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArauB
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1994-09-22 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

garbiarazi, garbiaraz, garbiarazten. du ad.

Informazio osagarria
Aditz-izenak eta aditzoina (era burutuaz gain)

garbiarazi, garbiaraz, garbiarazten

Partizipio-marken araberako eratorri-konposatuak

-i(tu)+a-

garbigailu
iz. Garbitzeko tresna; bereziki, arropak garbitzeko makina. Garbigailuan erabiltzeko garbigarria.

Aztergaia: garbigailu

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau72
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1994-09-22 Lantaldeak besterik gabe onartua

Formari buruzko datuak

Informazio osagarria
Partizipio-marken araberako eratorri-konposatuak

-i(tu)+g-

Formari buruzko oharrak

Euskaltzainen oharrak

 - Erabakia: BAgiria (1997-05-30): 'H. Knörrek aurkeztutako oharrak [...] Garbigailu-ren ondoan ikuzkailu hitza ere sartzea eskatzen du ohargileak. Honek, hala ere, arazo bat du, ikuzgailu/ikuzkailu formen arteko hautua egin behar baita. Bestetik, ikuzi hitzaren estatusa ere erabaki beharko litzateke. P. Xarrittonek azaldu du ikuzi eta garbitu ez direla gauza bera: ikuztea urez egiten da. Horrenbestez, gero ikusi beharko da kontu hau'.

garbigarri
1 adj. Garbitzen duena. Kristalak hobeto garbitzen dira likido garbigarri pixka bat botatzen bada. Produktu garbigarriak.
2 iz. Garbiketan erabiltzen den gaia eta, bereziki, produktua. Baxerarentzako, arroparentzako garbigarria.

Aztergaia: garbigarri

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau72
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1994-09-22 Lantaldeak besterik gabe onartua
garbigela
iz. Etxeetan, lantegietan eta kidekoetan, konketa eta komunontzia dagoen gela. Ik. bainugela; komun1. Pabiloi bakoitzak, gutxienez, komun batez hornituriko garbigela bat edukiko du.

Aztergaia: garbigela

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:EEBS:22 1999-06-16 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]

Ez dugu aurkitu.

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

garbi gela 3: L. Etxezaharreta ("Arats batez, garbi gelako lavabotik hurbiltzean, mirailaren zolan zutik zen forma xuria ikusi zuen", "Reeves anderea garbi gelan harrapatu zuten, kurioski kokorikatua", "Garbi gelako miraila puskatua zela ohartu ziren"); garbigela 7: UZEI ("Garbigela: zerbitzuko gela sanitarioa..."); GAO 1990 eta 1991 6 ("Bulego, garbigela eta aldageletara destinatuta", "Sare honetatik datorren ura, bai eta garbigela eta abarretatik datorrena ere...", etab.).

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

garbigela : AB38 2 (aseo, cuarto de aseo); HiztEn (garbitzeko gela berezia, komuna, lababo eta beste zenbait sanitarioz hornitua); Euskalterm 4 (aseo, servicio de aseo) // Ez dugu aurkitu ap. DFrec; AB50; LurE.

Euskara/euskara eta euskara/erdara hiztegietako datuak

garbigela : HiruMila (habitación, cuarto de aseo); ElhHizt (cuarto de aseo, cuarto de baño, servicio); PMuj DVC (garbi-gela: cuarto de baño, de tocador, de aseo, servicio) // Ez dugu aurkitu ap. EuskHizt; Casve EF; EskolaHE; Lh DBF; Lur EG/CE eta EF/FE; HaizeG BF; DRA.

Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: - / HiztEn: + / LurE: - / ElhHizt: + / EskolaHE: -

Zerrenda osagarriak

HezkAdmin: aseo.

Adierazle egokia da, eta horren premia dago

forma berri-egokia.

Informazio osagarria
Hitz elkartu sistematikoki (berr)ikustekoak

-gela.

garbigune
iz. Udalek edo mankomunitateek kudeatzen duten instalazioa, dela tamainagatik, dela dituzten osagai kimikoengatik, ohiko zaborrontzietara bota ezin diren etxeko hondakinak jasotzeko prestatua dagoena. Hemendik aurrera Atalluko garbigunera eraman beharko dira hondakinak.

Aztergaia: garbigune

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4B:EEBS:004 2003-03-12 Lantaldearen ustez aipatu gabe uztekoa
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z6:LBeh 2011-05-10 Lantaldearen ustez aipatu gabe uztekoa
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z10: LBeh247 2020-06-16 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak

LBeh (2011-03-03): garbigune 15 ager.: Berria 12 (adib.: “Gipuzkoako garbigune kopurua bikoizteko”, “garbigune berriak eraikitzeko”, “Bizkaiko garbiguneei erabiltzaileek ematen dieten nota”), JJ. Agirre (“Garbigune deitu diete udal agintariek zabor bereziak biltzeko zabortegiei”), Ainara Arratibel (“Horrekin batera, kamioiak heltzen ez diren lekuetako auzotarrek hondakinak eraman ditzaten sei gune, larrialdi gune bat eta garbigune bat jarriko dituzte”), EiTB.com (“Txapelketa Bergarako Barri Angiozar auzotik abiatuko da [Garbigune ondotik, hain zuzen]”). // (2020): garbigune 247 (asko, oraindik ere, izen propio mailakoak).

Beste (edozein) iturritako erabilerak

EPG: garbigune 6: Iñigo Bilbao 3 (“Garbiguneetara eramandakoak eta ontziak eta tamaina handiko zaborrak batzeko etxerik etxeko zerbitzu espezializatuen esku utzitakoak”, “Zabalgarbi errauskailua martxan ipintzea eta beste hiru Garbigune gehiago egitea baino ez da behar”, “Falta diren Garbiguneak Bakion, Ondarroan eta Arratian egingo dituzte”), Berria (“Atzo goizean pertsona baten hilotza aurkitu zuten Muskizen, Kobarongo Garbigunearen ondoan aparkatuta zegoen auto baten barruan”), Josu Zabaleta (“Eseri ziren garbigune batean, eta patriketan zuten ogia eta salamia jaten hasi ziren”), Pako Aristi (“Eta eskimalek esaten dute haizeak ilentiari ateratzen zizkion txinpartak zeruko izar bilakatu zirela; neskak zeraman ilentia eguzki bilakatu zela, eta mutila gau, eta bere aurpegi beltzaren garbigune apur haietatik sortu zela ilargiaren distira apala, zikindua bezala”).

Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

EIH: - / ElhHizt: - / EskolaHE: -

Erabilera oso urriko forma

Izen propioaren ingurukoak dira testuetan jaso direnak, bestela, ez dago hedatua.

Lantaldearen irizpideak
Eratorri-konposatu zuzena da, baina zalantzak daude hiztegian jasotzeaz

ongi eratua da, baina bere bidea egin gabea.

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Izen propioaren mugakoa izan da, baina arrunt bihurtu da. Gaur hori besterik ez da erabiltzen.

Informazio osagarria
Hitz elkartu sistematikoki (berr)ikustekoak

-gune.

Formari buruzko oharrak

Euskaltzainen oharrak

 - [E208]: Ez dakit bere bidea egina duen, baina Bizkaian behintzat herri askotan ageri dira izen horretako tokiak, zaborrak eta hondakin bereziak uzteko. Eta jendeak, bai eta erdaraz ere, bidegorri-en antzera, euskal izenaz deitzen ditu.

 - [E210]: Hiztegiak ekarri beharrekoa, adierazgarria baita. Zehaztapenak: Admin. eta Merk.

 - Erabakia: (H2.2 / 2009-10-19): Kendu lerroa (oraingoz ez da aipatuko, eta ikusiko da hedatzen den)

garbikeria
iz. Gehiegizko garbitasuna. Hizkuntza garbia, baina garbikeriarik gabekoa. Bai mordoilokeriatik, bai garbikeriatik alde eginik.

Aztergaia: garbikeria

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau72
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1994-09-22 Lantaldeak besterik gabe onartua
garbiketa
1 iz. Garbitzea. Ik. garbialdi; garbikunde. Juduek apaletan ontzi handi batzuk izaten zituzten, garbiketak egiteko. Bekatua berarengandik kentzea da kristauak egin behar duen lehen garbiketa. Etxeko garbiketak egiten ari da. Ama etxe garbiketan ari zen. Arropa-garbiketa. Antzina, garbiketak errekan edo iturrian egiten ziren. || Urteko diru garbiketa. Kontu garbiketa.
2 iz. adkor. Hilketa. Errioxan sartu zen armadak garbiketa gogorra egin zuen Logroño inguruan.

Aztergaia: garbiketa

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau72
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z2:Merkat 1994-09-22 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:EEBS:08

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Jatorrizko forma

garbiketa eta koipeztaketa; garbiketak, garbi-ikuziak

Euskaltzaindiaren Arauak

etxeko garbiketak egiten ari da; garbiketak egiteko ontziak.

Informazio lexikografikoa
Adibide argigarriak, testuinguru egokiak

etxeko garbiketak egiten ari da; garbiketak egiteko ontziak

garbiki
1 adb. Ipar. Iluntasunik edo zalantzarik gabe; argi, itzulingururik gabe. Ik. garbiro; garbi 10. Garbiki ageri denez. Xehetasunak ahal bezain garbiki emanez. Garbiki esateko, ez dut maite Donostia.
2 adb. Ipar. Garbitasunez. Bizi gaitezen prestuki eta garbiki. Euskara maite zuen eta mintzatzen zen garbiki.

Aztergaia: garbiki

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArauB
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:EEBS:06 1994-09-22 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

Ipar. 'garbi'.

Informazio lexikografikoa
Erabileremu dialektala

Ipar. Cf. garbi

garbikunde
1 iz. Norbait edo zerbait lohitasunen batetik garbitzeko egiten den erritua. Mariaren garbikundea.
2 iz. Otsailaren bian egiten den jaia, Jesus jaio eta berrogei egunera Maria tenpluan sartzea ospatzen dena. (G larriz). Gaur Garbikunde eguna da.

Aztergaia: garbikunde

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau72
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1994-09-22 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz
garbikuntza
iz. Garbikundea. Baziren han harrizko sei urontzi, juduek beren garbikuntzetarako erabili ohi zituztenak.

Aztergaia: garbikuntza

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z2:Merkat 1994-09-22 Lantaldearen ustez aipatu gabe uztekoa
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:HBL 1999-06-16 Lantaldeak besterik gabe onartua

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]

Ik. OEH

Bestelakoak
Jatorrizko forma

ur-garbikuntza

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH: + / EuskHizt: azalpen berritua / HiztEn: + / LurE: + / ElhHizt: + / EskolaHE: +

Lantaldearen irizpideak
Eratorri-konposatu baztertzekoa da, lehiakide hedatuagoa duenez

garbiketa erabiltzen da, eta ez dago besteren beharrik

garbileku
1 iz. Garbitokia.
2 iz. Garbitegia.

Aztergaia: garbileku

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1994-09-22 Lantaldeak besterik gabe onartua
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:HBL 1999-06-16 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: + / HiztEn: + / LurE: + / ElhHizt: + / EskolaHE: +

Informazio osagarria
Hitz elkartu sistematikoki (berr)ikustekoak

-leku.

Informazio lexikografikoa
Kategoria

iz.

Forma baten adiera(k)

garbitegia; garbitokia.

Formari buruzko oharrak

Euskaltzainen oharrak

 - Erabakia: EBB (1997-04): kendu egin da.

garbimin
iz. Garbizaletasun bizia. Garbiminak jota daudenen garbizaletasuna.

Aztergaia: garbimin

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:HBL 1999-06-16 Lantaldeak besterik gabe onartua

Formari buruzko datuak

Informazio osagarria
Hitz elkartu sistematikoki (berr)ikustekoak

-min.

Informazio lexikografikoa
Kategoria

iz.

Adibide argigarriak, testuinguru egokiak

garbiminak jota daudenen garbizaletasuna.

Orrialde guztiak:
 

Azkue Biblioteka eta Artxiboa

ORDUTEGIA
9:00 - 14:00

Azkue Biblioteka eta Artxiboa Euskaltzaindiaren zerbitzura dago. Horrez gainera, zabalik dago ikertzaile ororentzat, eta bere ahalbideen neurrian euskal kultura gaien ikerkuntza eta hedapena sustatzen eta laguntzen saiatzen da.

Es bueno saber que cada vez que gastas una moneda para tu placer culpable, ayudas a alguien que lo necesita. Ice Casino es conocido por sus generosas campañas benéficas en toda Europa. ¡Pero no olvides jugar responsablemente!

Egoitza

  • B
  • BIZKAIA
  • Plaza Barria, 15.
    48005 BILBO
  • +34 944 15 81 55
  • info@euskaltzaindia.eus

Ikerketa Zentroa

  • V
  • LUIS VILLASANTE
  • Tolare baserria. Almortza bidea, 6.
    20018 DONOSTIA
  • +34 943 42 80 50
  • donostiaordez@euskaltzaindia.eus

Ordezkaritzak

  • A
  • ARABA
  • Gaztelako atea, 54
    01007 GASTEIZ
  • +34 945 23 36 48
  • gasteizordez@euskaltzaindia.eus
  • G
  • GIPUZKOA
  • Tolare baserria. Almortza bidea, 6
    20018 DONOSTIA
  • +34 943 42 80 50
  • donostiaordez@euskaltzaindia.eus
  • N
  • NAFARROA
  • Oliveto Kondea, 2, 2. solairua
    31002 IRUÑEA
  • +34 948 22 34 71
  • nafarroaordez@euskaltzaindia.eus

Elkartea

  • I
  • IPAR EUSKAL HERRIA
  • Gaztelu Berria. 15, Paul Bert plaza.
    64100 BAIONA
  • +33 (0)559 25 64 26
  • +33 (0)559 59 45 59
  • baionaordez@euskaltzaindia.eus

Azkue Biblioteka eta argitalpenak

Maximiza tus ganancias en criptomonedas confiando en Bitplex 360, una plataforma diseñada para el éxito.