0

oraingo

adj. Une honetakoa, garai honetakoa. Oraingo auziak oraingo buruz zuritzen. Lehengo eta oraingo Euskal Herriaren ispilu garbia. Oraingo ortografiara aldatua. Oraingo zenbait gazteren mordoilokeria. Oraingo egunotaraino. Oraintxe irten da argitara Gero berriz ere, baina oraingo aldian euskaraz eta erdaraz. Uzta ugaria izan da oraingoa. Ordukoak eta oraingoak erkatuaz. Denbora batekoak eta oraingoak. Antzinako gauzetan oraingoen iturburua bilatzen dugunok. Elkarrizketa moduan egina, gai ugari eta oraingoak ukitzen direla.

oraingoan 1 adb. Oraingo aldian, orain. Oraingoan, Jainkoari eskerrak, liburu biribila eman digu argitara. Euskara hori txukunago agertzen da oraingoan bestetan baino. Oraingoan arrantzaleak atuna jan, eta hurrengoan atunak arrantzalea.

2 (Lehenaldiko testuinguruetan). Lehengo ekinaldietan bezala, oraingoan ere ez zen jaitsi herrietara.

oraingo honetan 1 Oraingoan. Oraingo honetan behintzat behar diat ase eta bete nik sabel gosea.

2 (Iraganaldian jokaturiko aditzekin, kontakizun batean). Oraingo honetan zer egin zuela uste duzue, ene irakurleok?

oraingo ustez Ipar. Orain uste edo pentsatzen dugunaren (dudanaren...) arabera. Oraingo ustez, urte hondarreko eraikia izanen da. Oraingo ustez, heldu den urtean, berri hobeak igorriko dizkizut.

oraingoxe adj. oraingo-ren era indartua. Orduko jauntxoak, larrua pixkaren bat aldatuagatik, oraingoxeak berak ditugu.

oraingoz adb. Soilik orain artekoa kontuan hartuz. Oraingoz, gure hizkuntza ez doa aurrera. Geldi bedi oraingoz horretan. Guk gosea berdintzeko daukagu; ez dugu oraingoz asearen beldurrik. Besterik ez oraingoz.

oraingotasun

iz. Oraingoa denaren nolakotasuna. Ik. gaurkotasun. Ez baikara euskaldunok besteak adinbat sartu oraingotasunean gaurko bideetan barrena.

oraingotu, oraingo/oraingotu, oraingotzen

da/du ad. Oraingo bihurtu. Ik. gaurkotu. Idazkera oraingotu gabe.

oraino

1 adb. Ipar. Oraindik. Oraino apur bat zuekin naiz. Urepelen oraino ez zen elizarik.

2 adb. Ipar. Errepikatzea edo areagotzea adierazten duen hitza. Ik. oraindik 4. Eta oraino gehiago izan ziren hilak. Etorri zenean berriz, igorri zuen oraino urrunago. Errezibi ezazu, ez soilki umiltasunarekin, baina oraino alaitasunarekin.

oraino ere oraino-ren indargarria. Oraino ere badira hala uste dutenak.

orainokoan

adb. Orain arte. Ik. oraindaino. Honen heinekorik ez da orainokoan agertu nehon. Orainokoan eta baita orain ere.

oraintsu

adb. Duela gutxi. Oraintsu argitaratu den liburu batean. Lagunartea etsai izan dut oraintsu arte. || Oraintsu honetan maiz entzuten den gauza.

oraintsuko adj. Duela gutxikoa. Ez zituen oraingo eta oraintsuko jendeak ongi ezagutzen. Ez arestikorik, ez oraintsukorik. Oraintsukoa da bat, baina beste biek badituzte beren urtetxoak.

oraintxe

adb. Orain bertan. Oraintxe heldu da. Oraintxe da garaia. Oraintxe alargundu berria. Oraintxe bertan azalduko da hemen Santa Kruz. Eta uste hori nork kendu, oraintxe ere! Gogo onez zure eskuetatik oraintxetik hartzen dut.

oraka

adb. Bizk. Oratuz. Musuka eta oraka ibili zitzaidan gizon bat.

orakada

iz. Bizk. Besarkada. Harako berba lohiak, orakadak, zirriak.

orakarri

iz. Bizk. Heldulekua, euskarria.

orakatu, oraka/orakatu, orakatzen

da ad. Lokaztu; zikindu, lohitu. Nolako saltsa eta lokatzetan ibili diren orakatuak hizkuntzari dagozkion ikerlanak. Zakar pilaz, krakaz, izuz eta nahigabez orakatua agertzen digun hiri hartan.

oraldi1

iz. Oratzea, heltzea.

oraldi2

iz. Orea egitea, oratzea. Oraldi batean eginak dira ogi hauek.

oramahai

iz. Irina oratzeko, eta inoiz ogiak gordetzeko, erabiltzen den aska. Ik. oraska. Irindu errotan, oratu oramahaian eta, azkenean, erre labean. Oramahaian gelditzen diren hondarrak biltzeko.

orangutan

iz. Giza itxurako tximino handia, iletsua, zango-motza eta beso-luzea, Borneo eta Sumatrako oihanetan bizi dena (Pongo pygmaeus). Orangutanen uhartea. Orangutan eme bat.

orantza

iz. Naf. Legamia, altxagarria. Ogi orantza. Orea orantzak hartzi ohi du. Orantza zenbat hazi den ikusiko bazenu. Orantzarik gabeko ogia.

orapilo

iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, orapilo-k euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, forma hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. korapilo].

oraska

iz. Oramahaia. Ogiak berak ere oraskatik labera fite nahi du, hoztu gabe.

oratoria

iz. Jendaurrean hitzaldiak emateko antzea, entzuleak hunkitzea edo gogatzea helburu duena. Bi ziren oratoria eta idazkera onaren ezaugarriak: neurria eta distira, distira eta neurria. Oratoria-ikasketak.

oratorio

iz. Mus. Orkestra, koru eta bakarlarientzako musika-lana, antzeztu gabe interpretatzen dena eta, eskuarki, erlijiozko gaia izaten duena. Haendel-en oratorioak. F. J. Haydn-en "Urtaroak" oratorioa.

oratu1, ora/oratu, oratzen

dio ad. (nor osagarririk gabe). Bizk. Heldu, eskuez tinkatu. Besotik oratuta eraman zuten. Ez dakit zelan oratu nion ostera ere txalupari.

oratu2, ora/oratu, oratzen

1 du ad. Irina, igeltsua edo kideko gaiak urez edo beste isurkari batez nahasiz, orea egin. Irina ur epelean oraturik. Istil puska bat haiz, lizunkeriaz oratua.

2 du ad. Irud. Gizon zuhurrak bere egitekoak gogoan ontsa oratzen ditu, kanpora ager aitzin. Ez euskaraz dagoelako bakarrik, baita euskal mamiz oratu duelako ere. Maitasun lurtarra, ez aingeruzkoa, arimaz eta gorputzez oratua.

3 (Partizipio burutua izenondo gisa). Buztin oratu puska batez.

oratzaile1

adj. Oratzen, heltzen duena.

oratzaile2

iz. Orea egiten duen pertsona. Ni buztinaren oratzaile, hura hedatzaile. Ama, geroaren oratzailea.

oratze

iz. Heltzea, eskuez tinkatzea. Tentatzen zaituztenean hitz, eskuka eta oratze gaiztoekin.

orazio

iz. Zah. Otoitza.

orbain

iz. Ebaki edo zauri batek, osatu ondoren, larruazalean uzten duen seinalea. Ik. ebakiondo. Basurde batek egin zidan zauriaren orbaina erakutsiko dizuet. Haurtzaroko orbaina ezaba daiteke gaztaroko (esr. zah.).

orbaindu, orbain/orbaindu, orbaintzen

da/du ad. Zauri sendatuan orbaina eratu. Zauri eta gaitz guztiak bat-batean orbaindu zitzaizkion.

orbaizetar

1 adj. Orbaizetakoa, Orbaizetari dagokiona.

2 iz. Orbaizetako herritarra.

orban

1 iz. Zerbaiten gainaldeko gune zikina edo beste kolore bateko zati txikia. Ik. izpil. Odol orbanak. Ertzetatik handitzen doazen olio orbanen antzera. Urre horail eta zilar zurizko orban argiak. || Irud. Bekatuaren orbana. Orbanik gabeko bildots otzana. Garbi itzazu, Jauna, nire arimako orban eta lohi atsituak.

2 iz. Larruazalean eta kidekoetan, beste kolore bateko zati txikia. Ik. orezta; orin; tita. Betiriri azala orbanez eta ubelunez bete zitzaion. Ez dago orbanik gabeko mikarik.

orbandu, orban/orbandu, orbantzen

da/du ad. Orbanak egin, orbanez zikindu. Eskuak odolez orbandurik. Amaren garbitasuna orbandu gabe.

orbangabe

adj. Orbanik ez duena. Lili eder orbangabe ziren bi bihotz haiek elkarren berotasunera irekitzen hasi ziren. Jainkoaren Ama orbangabea.

orbangabeko adj. Orbangabea.

orbangabetasun

iz. Orbangabea denaren nolakotasuna.

orbankor

adj. Orbantzeko joera duena, erraz orbantzen dena. Garbitasuna baino orbankor eta hauskorragorik ezertxo ere ez dago.

orbaratar

1 adj. Orbarakoa, Orbarari dagokiona.

2 iz. Orbarako herritarra.

orbel

1 iz. Zuhaitzetatik eroritako hosto ihartuen multzoa. Abere janaritzat hostoa, azpigarritzat orbela. Menditik orbela ekartzen. Haize handi batek orbel iharra airatzen duen erraztasunarekin. Egun hona, bihar hara ibiliko gara, orbela haizetan bezala.

2 iz. Zuhaitzetik eroritako hostoa. Elur malutek hego haizeak daramatzan orbelak ziruditen. Orbelak bildu. Orbel bat edo beste baizik ez direla.

orbeldu, orbel/orbeldu, orbeltzen

da/du ad. Hostoak orbel bihurtu. Plazako zuhaitz hostoak, orbeldurik, mordoka lurreratzen diren aroan.

orbita

1 iz. Astro batek nagusitzat duen astroaren inguruan egiten duen ibilbidea. Kometa baten orbita. Planeten orbitak eliptikoak zirela, eta ez zirkularrak.

2 iz. Elektroi batek atomoaren nukleoaren inguruan egiten duen ibilbidea. Protoi bat nukleotzat eta elektroi bat orbitan, eta hidrogeno atomoa sortua dugu.

orbital

1 adj. Orbitarena, orbitari dagokiona. Planetetara turista gisa joatearekin amesten dutenek, oraingoz, hegaldi orbitalak egitearekin etsi beharko dute.

2 iz. Fis., Kim. Atomo baten elektroien eta molekula baten lotura-elektroien banaketa espaziala.

orbitatu, orbita/orbitatu, orbitatzen

du ad. (nor osagarririk gabe). Orbitan biraka ibili. Jupiterren ilargiek haren inguruan orbitatzen dute. Izarretatik hurbil orbitatzen duten gasezko planeta erraldoiak.

orburu

iz. Konposatuen familiako baratze landarea, orri moduko zati haragitsuz osaturiko buru trinko eta jateko onak dituena; buru hori bera (Cynara scolymus). Orburu landak. Orburuak loratu aurretik dira jateko onak. Orburuak erreta.

ordain

1 iz. Zerbaiten truke edo baliokidetzat ematen edo hartzen den gauza. Edozein langileri zor zaio bere lanaren ordaina. Nire maitasun honek falta du ordaina. Bekatuarekin egin den zorraren ordaina. Hau da nik merezi nuen ordaina? Beragatik burua hausten, jo hona eta jo horra ibili eta, hauxe da ordaina! Gaitzen bat egiten digunari ordaina bihurtzea. Kalteen ordaina eskatu. Zeren maitatzen zaituztenak maitatzen badituzue, zer ordainen begira zaudete? Zer ordain bihurtuko diot Jaunari egin dizkidan ontarte guztiengatik? Egin zenigun mesedearen ordain eta saria. Begira ordainaren aitzakian hartu ote dituzun besteren ardia, oiloa edo arrautzak.

2 iz. Baliokidea. Faksimileak ez direla sekula izango edizio kritiko onaren ordain zuzen. "Agintari" ez da "enperadore"ren ordain jatorra. Batzuetan ez da erraz izango erdal hitzen euskal ordaina asmatzea.

3 iz. Ordekoa; ordezkaria. Hara, aita santua, Jesusen ordaina. Apezpikuaren ordainari. Esneko hortzen ordainak.

4 iz. Ondorengoa. Urte baten buruko hil zen Alexandro V.a; ordaintzat eman zioten Joan XXIII.a.

5 (Adizlagun gisa, -en atzizkiaren eskuinean). Ordainetan. Orduko atseginen ordain, orain hartzen ditugun atsekabeak. Gaizkiaren ordain, ongia bihurtzea du manatzen. Zer bihurtuko dizut grazia honen ordain? Mesede apur haien ordain hartu dituen esker onak.

6 (Adizlagun gisa, -en atzizkiaren eskuinean). Ordez. Samuel juje bilakatua zen Eliren ordain. Norbaitek hartzen du, honen ordain, saritzat emana izan zaion makila zilarreztatua.

ordaina(k) eman 1 Norbaiti jaso duen kalte bat osatzen duen gauza eman. Motibazio politikoek eragindako biktimei aitortza eta ordaina ematea aho batez eskatu du Eusko Legebiltzarrak. Partzuergoaren ardura izango da ordaina ematea.

2 Norbaiti merezi duen zigorra eman. Batzuek, ordainak eman behar zaizkiela, besteek, barkatu behar zaiela...

ordaina hartu 1 Zerbaiten truke hartzen dena jaso. Orduan zezen bat zorretan utzi ziguten, eta ordaina hartzeko zain nago.

2 Norbaiti egindako kalteagatiko ordaina jaso. Gaizki jokatu zuten gurekin, baina ordaina hartu zuten.

3 Galera bat izan duenak galera hori nolabait osatu edo konpondu. Azken bi partidak galdu ditu Valentziak, eta ordaina hartu nahiko du gaur.

ordainean adb. Ordainetan, -en truke. Ordainean, gizonak begirada hotz bat itzuli zion.

ordainetan 1 adb. -en truke edo baliokidetzat. Ik. ordainez; ordain 5; odolkiak ordainetan. Hiru ukatze haien ordainetan, beste hainbeste aldiz aitortzen du orain Jesus maite duela. Nik zer ematen diot ordainetan, eskergabekeria besterik?

2 adb. -en ordez, -en lekuan. Ik. ordain 6. Ez da oraindik sortu, belarrien lanbidea belarrien ordainetan beteko duen tramankulurik. Ume erabil dezakegu haur-en tokian, ez beti, ordea, haur ume-ren ordainetan.

3 adb. Trukean. Etxeko behar ez duen gisu guztia sal dezake, edo ordainetan eman. Lehenago ez zen dirurik eta tratuak ordainetan egiten ziren.

ordainez adb. Trukean, -en truke. Ik. ordainetan. Arles-en saltzen ditu, eta ogi biguna ordainez ekartzen. Hartzen dituzte andre alargunen ondasunak, eta ordainez otoitz luzeak egiten dituzte itxuraz. Aloger gabe, janaren ordainez. Grekoak Erromako Elizatik bereizi baziren, ordainez Danimarka eta Suedia konbertitu ziren.

ordainezko adj. Zerbaiten truke edo baliokidetzat ematen dena. Ordainezko amodioa zor diogula.

ordainagiri

iz. Ordaintze agiria, zerbait ordaindu delako agiria edo sinestamendua. Aseguruaren ordainagiria.

ordainarazi, ordainaraz, ordainarazten

du ad. Ordaintzera behartu. Ik. pagarazi. Zor guztia ordainarazi zion.

ordainarazpen

iz. Zergak, zerbitzuak, isunak edo kidekoak ordainaraztea. Ribaforadako Udalak, 1997ko urtarrilaren 20an egin osoko bilkura arruntean, ondotik ematen diren ordainarazpenak onetsi zituen. Arabako Foru Aldundiari dagokio zergaren ordainarazpena, baldin eta erosleak Araban badu ohiko bizilekua.

ordainbide

1 iz. Kalte bat ordaintzea. Ik. kalte-ordain. Ordainbide justu batez errepara daiteke arimak egiten duen galtzea.

2 iz. Ordaintzeko bidea. Finantza-erakundeek ordezko hamaika ordainbide aurkeztu digute.

ordaindu, ordain/ordaindu, ordaintzen

1 du ad. Ordaina eman; ordainetan eman. Zertako ona gaitzarekin ordaintzen duzue? Berari egin ziotena ordaintzea baizik ez zuela egin. Txarkeria egin zaion gizon batek txarkeria hura ordaindu nahi duenean, askotan ezin ohi du. Horrela ordaintzen duzu, hemen jandako ogia? Kendutako ardi bakarra laurekin ordaindu behar dio. Inori egindako kalteak ordaintzeko eta osatzeko agintzen du. Izarrek ja beren neurrian ordaindua diotela itsasoari eguzkiaren itzaltzetik galdua zuen aurpegi zoragarria. Aingeru guztiak, zatozte nire eskasiak ordaintzera.

2 du ad. Erosi, hartu edo zor denari dagokion saria eman. Ik. pagatu. Berrehun mila pezeta ordaindu zituela panpinagatik. Gaueko bost euro ordaintzen zituen ohearengatik. Kontua ordaindu. Dirua atera zuen sakelatik eta nire kafea ordaindu. Gariarekin errenta ordaintzen zuen. Diruarekin ezin ordaindu holako edertasuna. Munduko diruz ez da ordaintzen udaberriko egunik. Epetan ordaindu. Jainkoak ordain diezazula! Langileei ordaintzeko dirua. Niri soldata ordaintzeko ez zuen izaten dirurik. Zor guztia ordaindu arte (Ik. kitatu1). Zergak ordaintzeko. Larrutik ordaindu.

3 du ad. Batez ere Ipar. Ordezkatu. Senar zena ordaintzeko lur-lanetan mutil bat gotorra hartu zuen bere zerbitzuko.

4 (Partizipio burutua izenondo gisa). Etxetik kanpoko lan ordaindua. Opor ordainduak.

ordainduko

iz. Ekon. Ordainketa jakin bat egingo dela ziurtatzen duen agiria, sinatzen duenak beste bati diru kopuru bat, epe jakin batean, ordainduko diola jasotzen duena. Ruiz Mateosen taldeak ordaindukoak jaulki ditu eta CNMVk, arriskuaz ohartaraziz, ohi baino ohar gehiago plazaratu ditu.

ordainezin

adj. Ezin ordainduzkoa. Herrialde askok dituzten zor publiko eta pribatuak ordainezinak dira. Luxu ordainezina.

ordaingai

adj. Ordaindua izatea merezi duena. Gure egintza guztiak sarigarri eta ordaingai izan daitezen.

ordaingarri

iz. (-en atzizkiaren eskuinean, artikulurik eta kasu markarik gabe). Zerbait ordaintzen duen gauza. Jainko Bildots garbia Mezan dute eskaini, gizadi guztiaren gaitzen ordaingarri. Frantses armadari egin ziezaiola ahal zezakeen kalterik handiena, Errenteria eta Oiartzunen erre zituen etxeen ordaingarri. || Egindako lanaren ordaingarritzat.

ordaingo

iz. Ipar. g.er. Ordezkatzea.

ordainkatu, ordainka, ordainkatzen

1 du ad. Ipar. g.er. Ordaina eman, ordainetan eman.

2 du ad. Ipar. g.er. Ordezkatu.

3 du ad. Ipar. g.er. Trukatu, gauza bat eman eta haren ordez beste bat hartu.

ordainketa

iz. Ordaintzea, erosi, hartu edo zor denari dagokion saria ematea. Ordainketa egin. Auzitegiek ez dute zorraren ordainketa eten.

ordainkin

iz. Ipar. g.er. Ordaina, konpentsazioa.

ordainkizun

iz. Ordaintzekoa, ordaintzeko dagoen gauza. Ordainkizunei buru egiteko.

ordainleku

iz. Ordainketak egiten diren lekua. Ik. ordaintoki. Arrasaten jarri dute autobide berriaren azken ordainlekua.

ordainpeko

adj. Zerbitzu batez mintzatuz, erabiltzeko ordaindu behar dena. Ordainpeko autobidea.

ordainsari

iz. Egintza on baten, lan baten edo zerbitzu baten ordainetan ematen edo hartzen den saria. Ik. bidesari; soldata. Bihotz prestuaz egindako lan hau ordainsari gabe geratu zen. Sar zaitez zure gelara eta ezkutuan otoitz egiozu zure Aitari; eta zure Aita ezkutuan ikusten duenak emango dizu ordainsaria. Langabeei osorik pagatuko diete lehen hileko ordainsaria. Ordainsari oparoak eman zizkieten, beren alde borrokatu zitezen.

ordainsaritu, ordainsari/ordainsaritu, ordainsaritzen

du ad. g.er. Saritu. Zein oparo ordainsaritzen dizun zure laguntza!

ordaintoki

iz. Ordainlekua.

ordaintza

1 iz. Ordaina, konpentsazioa. Biktima horiek eskubide batzuk dituzte: egia, justizia eta ordaintza.

2 iz. Ordaintzea.

3 iz. Ipar. Ordezkotza.

ordaintzaile

iz. Ordaintzen duen pertsona. Errugabeei egiten zaizkien bidegabekerien ordaintzailea. Ondare zergaren kasuan, zerga-ordaintzaileak abenduaren 31n dituen ondasunak hartzen dira kontuan.

ordaintze

iz. ordaindu aditzari dagokion ekintza. Ik. ordainketa; ordaintza; ordezkatze.

ordari

1 iz. Batez ere Zub. Ordaina.

2 iz. Batez ere Zub. Ordezkoa; ordezkaria.

3 adb. (-en atzizkiaren eskuinean). Batez ere Zub. Ordez.

ordarizkatu, ordarizka, ordarizkatzen

1 du ad. Batez ere Zub. Ordaindu, ordainetan eman.

2 du ad. Batez ere Zub. Ordezkatu.

orde1

1 adb. (-en atzizkiaren eskuinean). Ipar. Ordez. Haren orde joan nintzen. Esker onen orde, nik gaizkia gaizkiaren gainera! Ibilian galdu beharko du harako lehengo garbitasun eta distira hura, baina horren orde, gero eta leunago, egokiago, erabilgarriago bihurtuko da. Ezarri zuen hiri hartan, bere orde, Markos, bere dizipulu maitea. C-ren orde ezar beti Z. Zure mandatu guztiak eginen ditugu, zure orde eta zuretako.

2 adb. (Izen soilaren eskuinean). Baina ezin sal daiteke ura ardo orde, eta ardoaren prezioan. Eta etxegainean, teila orde, ez dute hipoteka eta zerga besterik.

3 adb. (Aditzaren partizipio burutuaren, aditz izenaren edo -tzeko atzizkiaren eskuinean). Beharrean. Goretsi orde, gaitzetsi dute. Hilerrira eraman orde, beraz, eraman zuen bere etxera. Otoitzean ari daitezen, lokartzeko orde.

orde2

1 iz. Ordaina. Ordea eman.

2 iz. Ordezkoa. Genovevaren bertuteak ez omen ziren bertute orde batzuk baizik, eta itxura eder horien itzalean bizitzerik itsusiena omen zeraman. || (Hitz elkartuetan, bigarren osagai gisa). Ik. aitaorde; amaorde; erregeorde; idazkariorde; lehendakariorde.

ordea1

lok. Baina. (Gehienetan, bigarren perpausean tartekaturik edo amaieran ezartzen da). Galdutzat zeukan mundu guztiak; ordea, berak esperantza handia zuen Jainkoa baitan. Erantzunak asko dira; gogo-betekorik, ordea, ez. Ederki dago hori; ez, ordea, uste dugun bezain ederki. Hemen, ordea, ez gabiltza hezur-haragizko gizakien artean. Maria, ordea, Nazaretera itzuli zen. Jesusek, ordea, erantzun zion: (...). Besterik nuen, ordea, gogoan, honetaz hasi naizenean. Ez gara, ordea, gehiegi larritu. Ez da hori, ordea, okerrena. Ez dut esango aberastasun horiek ongi banatuak daudenik; bai, ordea, aski eta gehiegi direla, diru pilotxo bat edo beste baztertu ahal izateko. Bertsolarien deiadarrak gorabehera, ordea, lur, itsaso eta haizeak lehengoan daude. Biharamunean dator, ordea, hotzaldia. Batasun osorik egiteko, ordea, ez du Euskaltzaindiak ez eskurik ez indarrik. Gure gurasoek baino jolas gehiago dugu, lasterrago gabiltza; haiek baino hobeak eta dohatsuagoak ote gara, ordea, horrenbestez? Gero, idazleak baditu eskubideak, nork uka; eginbeharrak ere bai, ordea. Iñaki eta Begoña elkarganatu behar genituzke; nola, ordea? Alferrik, ordea.

ordea2

iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, ordea-k euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, forma hori 'ordena' adieran ez erabiltzea gomendatzen du; ik. ordena].

ordean

1 adb. g.er. Ordez, orde.

2 lok. Ipar. g.er. Ordea.

ordeinu

iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, ordeinu-k euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, forma hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. ordenu].

ordeka

iz. Gip. Ordokia, eremu laua. Ik. zelai. Bi herri horietako ordeka zelaiak ureztatzen dituen ibaia. Ordeka mehar batean. Ordeka eta aldapa. Efraimgo ordekan.

ordeko

1 iz. Beste norbaiten ordez dagoen edo ari den pertsona. Ik. ordezko; ordain 3; ordezkari. Ordeko bidez egindako testamentua. Jesu Kristoren ordeko den aita santua. Gure aitalehen santuak izendatu zuen bere ordeko anaia Elias.

2 iz. Beste zerbaiten ordez dagoen edo ari den gauza. Hitz zahar ahaztuen ordekoak. Ardoa edo honen ordeko beste edariren bat.

ordelari

iz. g.g.er. Ordezkaria.

ordena

1 iz. Arau baten araberako antolamendua; antolamendu horren ondoriozko egoera. Munduan ageri den ordena. Munduko ordenak Jainkoa du bere iturburua. Arimako giro bereziak agertzen dituen lan batean, gauzak ez daude halako logika edo ordena zorrotz batekin kateatuak. Ordena argia azaltzen du liburuan barrena. || Gizarte ordena.

2 iz. Hurrenkera. Hitz ordena euskaraz. Erdal hitzak euskal ordenan antolatuak. Ordenaz bata bestearen hurren gelditzen direlarik.

3 iz. Erl. Boto nagusiak egin ondoren, erlijioso bizitza daramaten pertsonen elkartea. Ik. anaidi 2. Karmeldarren ordena. Erlijioso ordenak. San Frantziskoren ordenako fraidea. Zistertarren ordenakoa. Ordenako jantzi santua. Ordenako komentu guztietan. Ordenako arauak betearazteko. Bere ordena-lagunei.

4 iz. Izaera erlijioso eta militarra duen erakundea, garai batean helburu nagusia musulmanen aurka borroka egitea zuena. Tenplarioen ordenako zaldun izendatu zuten.

5 iz. Erl. Elizaren zazpi sakramentuetako seigarrena, horretarako prestatuak diakono, apaiz edo apezpiku bihurtzen dituena. Ordenako sakramentua.

6 iz. Erl. Apaizgoaren mailetako bakoitza. Apaiz ordena edo apaizgoa. Ordena nagusiak eta txikiak. Esan dezatela zer bizimodutakoa den ordena eskatzen duena. Apezpikuak baizik ez du ematen ahal ordena. Apezpikugoa ere ordena bat da.

7 iz. Biol. Klase bat osatzen duten landare edo animalia taldeetako bakoitza. Ordena bat hainbat familiak osatzen dute. Pinuaren ordena. Ugaztun intsektujaleen ordena.

8 iz. Agindua, manua. Bertso bi paratzeko hartu dut ordena.

ordenak eman Agindu, egin behar dena adierazi. —Zer nahi duzue arratsaldean, eguraldi ona? —Bai, jauna, eta epela. —Ondo da; ordenak ematera noa.

ordenak hartu Erl. Ordenatu, ordenako sakramentua hartu.

ordenan 1 adb. Egoki antolaturik. Liburutegia ordenan atxiki.

2 adb. Hurrenkeraren arabera antolaturik. Alfabeto ordenan jarri. Erdal hitzak euskal ordenan antolatuak.

ordenagailu

iz. Tresna elektronikoa, informazioa metatu eta zenbakizko kalkuluak edo eragiketa logikoak lastertasun handiz egin ditzakeena. Ik. konputagailu. Kurtsorea keinuka ari zen ordenagailuaren pantailan. Ordenagailu sistema zaharkituak.

ordenaketa

iz. Ordena, antolamendua. Ik. ordenamendu.

ordenamendu

1 iz. Ordena, antolamendua. Bazirudien ezen izadia bera ere ados zegoela ordenamendu harekin, nor bere mailarako eta bere gradurako predestinaturik balego bezala.

2 iz. Agindua, manua.

ordenantza

iz. Agindua, manua. Ik. lege. Jainkoaren ordenantzak konplitzeko. Bearnoko sinodoaren ordenantzaz.

ordenatu1, ordena/ordenatu, ordenatzen

1 du ad. Antolatu, taxutu.

2 da/du ad. Erl. Ordenako sakramentua hartu edo eman. Ik. apaiztu; abadetu 2; ordenak hartu. Apaiz ordenatu berriak.

ordenatu2

iz. Mat. Planoko puntu batek koordenatu horizontaletik duen distantzia. Abzisa eta ordenatua.

ordenatu ardatz, ordenatu-ardatz Plano bateko koordenatu sistema batean, ordenatuak marrazteko oinarri hartzen den ardatza.

ordenatzaile

iz./adj. Ordenatzen edo antolatzen duena. Adimen ordenatzaile batengandik datorrelako. Zeru-lurretan ageri den ordena miragarriak ordenatzaile baten aztarnak adierazten dizkigu.

ordenazale

adj. Ordenaren zalea dena; bereziki, ohiko gizarte ordenaren aldekoa dena. Bestela esan, ordenazaleek sortu dute, eta ia esku-hutsik sortu gainera, desordena Txilen.

ordenazio

iz. Erl. Ordenako sakramentua hartzea edo ematea. Hona ordenazioen kopurua hamarkadaz hamarkada: 1860ko hamarkadan, 79 apaiz berri Euskal Herrian; 1870koan, 84.

ordenu

iz. Ipar. Hilburukoa, testamentua.

ordez

1 adb. (-en atzizkiaren eskuinean). Aipatzen denaren lekuan, ordainetan edo haren truke. Luma darabil orain armen ordez. Merezi zuen sariaren ordez, kate lodiak hartu zituen. Haren ordez mintzatu beharrean aurkitzen naiz. Euskararen ordez eta euskararen lekuan beste zerbait dugula maite. Topic eta thema-ren ordez euskaraz "mintzagai" erabil daitekeela iruditzen zait. K-ren ordez C idatziz. Ematen didazun askatasunaren ordez, zer emango ote nizuke, baina? Eman zioten libra bat txokolate, mesede horren ordez. Ba omen ziren behinola bi aita santu, baten ordez. Asearen ordez gosea. || Ordez emango digu betiko zerua.

2 adb. (Partizipio burutuaren eskuinean). Beharrean, orde. Zer ikus eta zer suma egon ordez, bere burua Jainkoari egotz diezaiola. Nekatu ordez ihesi dabiltzanak.

ordezkaezin

adj. Ezin ordezkatuzkoa. Zuk sortutakoa zuk sortzen duzu, ordezkaezina da; aitzitik, banaketa, argitaratzea... horiek ordezka daitezke.

ordezkagarri

adj. Ordezka daitekeena. Bakarrak, ezberdinak izan nahi dugu, baina arruntak, hutsalak gara; azken batean, guztiz ordezkagarriak gara, beste edozein pertsona bezala.

ordezkagarritasun

iz. Ordezkagarria denaren nolakotasuna. Ekuazioek bi adierazpenen ordezkagarritasuna adierazten dute.

ordezkapen

iz. Ordezkatzea. Haur eta gazteekin egindako ikerketa berriek diote katalana katalan hiztunen artean baino ez dela erabiltzen eta haien artean ere ez beti; hau da, hizkuntza ordezkapena ari dela gertatzen. Ordezkapen sistema ederki ezagutzen du N. Urkolak, ikasketak amaitu zituenetik han-hemenka ibili baita eskolak ematen. Ordezkapen bat egiten ari zen lizeoan.

ordezkari

iz. Talde, erakunde edo pertsona baten izenean beste erakunde batean edo toki batean ari den pertsona. Ikasleen ordezkari bat joaten da irakasleen bileretara. Euskaltzaindiaren ordezkaria Eusko Ikaskuntzan. Lehendakariaren ordezkaria. Legebiltzarrekoek beren kideen artean izendatuko dituzte ordezkariak. Hara bidali zituzten ordezkarien ustez.

ordezkariorde

iz. Ordezkariaren azpikoa den pertsona, zenbait betekizunetan haren ordezkoa dena. Espainiako Gobernuaren Arabako ordezkariordea.

ordezkariordetza

1 iz. Ordezkariordearen kargua edo betekizuna.

2 iz. Ordezkariordea aritzen den tokia; toki horretako zerbitzuen multzoa. Elkarteak kontzentrazioa deitu du ekainaren 18ko eguerdirako gobernu zentralaren ordezkariordetzaren aurrean. Prestige ontziak kalte egin dien 44 arrantza-ontziren eskaerak tramitatu zituen abenduan Espainiako Gobernuak Bizkaian duen Ordezkariordetzak.

ordezkaritza

1 iz. Ordezkariaren kargua edo betekizuna. Jainkoaren ordezkaritzan nor zuek baino gorago?

2 iz. Ordezkarien multzoa. Luxenburgoko ordezkaritzako burua.

3 iz. Ordezkaria aritzen den tokia; toki horretako zerbitzuen multzoa. Euskaltzaindiaren Donostiako ordezkaritzan.

ordezkatu, ordezka, ordezkatzen

1 du ad. Norbait edo zerbait beste norbaiten edo zerbaiten ordez jarri; ordez aritu. Ik. ordeztu 2. Batzordekideek beren lanean jarraituko dute, ordezkatuak izan arte.

2 du ad. Talde, erakunde edo pertsona baten izenean beste erakunde batean edo toki batean aritu. Lehendakariak ordezkatuko du Bankua gai horietan. Ikasleek kide bat izendatu behar dute, irakasleen bileretan ordezka ditzan.

ordezkatzaile

1 adj./iz. Ordezkoa.

2 adj. Talde, erakunde edo pertsona baten izenean beste erakunde batean edo toki batean aritzen dena. Ik. ordezkari. Demokrazia ordezkatzailearen akatsa dela herritarren parte hartze gero eta txikiagoa izatea esparru politikoan.

3 adj./iz. Kim. Atomoez mintzatuz, molekula batean beste atomo bat ordezkatzen duena. Nitrogeno ordezkatzailea erraz truka daiteke halogeno batekin.

ordezkatze

iz. Norbait edo zerbait beste norbaiten edo zerbaiten ordez jartzea edo aritzea. Ik. ordezkapen. Hiriburuaren gertutasuna eragile garrantzitsua izan da hizkuntzaren ordezkatze prozesuan; gaztelaniak erraz lortu zuen berez euskararenak ziren erabilera-eremuetan sartzea.

ordezko

adj./iz. Norbaiten edo zerbaiten ordez jartzen dena edo aritzen dena. Ik. ordeko. Erdaratiko hitz eta esaeren ordezko bila genbiltzanean. Apezpikua etxean ez zela, ordezko egiten zuen Jaime Verastegui jaunak. Nire ordezko bat bilatu beharko duzu. Mundutik joango balitz bihar edo etzi, bere lekuan nahi du ordezkoa utzi. Trukean hartzen den gauza nahiz honen ordezko dirua, ematen denaren ordaina baita.

ordezkotza

iz. Norbaiten ordez aritzea. Ordezkotza egin.

Oharra: azken eguneraketa 2020-07-08

  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • +34 944 158 144
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper