0

jakinarazi, jakinaraz, jakinarazten

du ad. Dagokionari, jakin dezan, zerbaiten berri eman; norbait zerbaiten jakitun egin. Malentxoren asmoa Joseri ere jakinarazi zioten. Berria anaiei jakinarazteko. Ohoinak ez du jakinarazten non den, noiz datorren.

jakinarazle

iz. Zerbait jakinarazten duen pertsona.

jakinarazpen

iz. Jakinaraztea; zerbait jakinarazten duen mezua edo agiria. Oraindik jakinarazpen ofizialik ez dute jaso, ez dirulaguntzei buruz, ezta bilerari buruz ere. Jakinarazpena erdara hutsez bidali dute.

jakinbide

iz. Jakiteko bidea; argibidea. Herria eta inguruak ongi ikusteko jakinbide eta erraztasun guztiak eman zizkidaten. Mintzabide eta adierazpide da hiztunarentzat hizkuntza, ez historia eta historiaurreko harremanen jakinbide. Ez zela gerokoa asmatzeko jakinbiderik.

jakinduria

iz. Jakitea, norbaitek dakizkien gauzen multzoa. Ik. jakitate. Nire jakinduria eskasa ez da horraino hedatzen. Bizitzak irakatsi dion jakinduria mingotsa daki. Bere jakinduria erakusteko. Gizaldiz gizaldi, inoiz nabarmendu ez diren arbasoengandik datorkion jakinduria eta zuhurtzia.

jakineko

1 adj. Jakina, ezaguna. Bekatu edo gaiztakeria ageriak edo jakinekoak.

2 adj. Espero daitekeena. Haren erantzuna jakinekoa izan zen.

3 adj. Jakina, mugatua, zehaztua izan dena.

jakinez

1 iz. g.g.er. Ezjakintasuna. Hasiberriaren jakinezarekin.

2 adj. g.g.er. Ezjakina. Gazte jakinezari erakusten.

jakingabe

1 iz. g.g.er. Ezjakintasuna.

2 adj. g.g.er. Ezjakina.

jakingai

iz. Jakite gaia. Itsas handian ibiltzeko behar diren jakingaiak ikastera. Lurbira osoan euskal jakingaien berria zabaldu duen RIEV hura.

jakingarri

1 adj. Jakitea merezi duena. Ik. interesgarri. Argitasun ugari eta jakingarriak eskaintzen dizkigu txostenak. Iztuetari buruz hainbat berri jakingarri bildu dituena. Egilearen bizitza ere, bizitza jakingarria gainera, badakar liburu honek hasieran. || (Artikulurik eta kasu markarik gabe). Euskaldun irakurleak jakingarri dituelakoan hizkuntza horren gorabeherak. Haren aurkako bertso mingarriak zabaldu zituen, jendearen jakingarri.

2 (Izen gisa). Orain, xehetasun horien berri jakin nahi duenak badu non idoro jakingarririk aski. Han galdu ziren betiko Donostiaren historiako hainbeste jakingarri.

jakingura

1 iz. Jakin-mina, jakin-nahia. Hori duk jakingura! Jakingura asetzeko. Inoren faltak pozik entzuten dituenak, nahiz jakinguraz, nahiz gorrotoz (...).

2 adj. Jakin-nahia.

jakinguratsu

1 adj. Jakin-nahia, ikusnahia. Irakurle jakinguratsua.

2 adb. Jakinguraz beterik, jakin-minez beterik. Etxekoen begiradak sumatzen ditut, kezkati, jakinguratsu.

jakinki

adb. Jakinik. Gertatua jakinki, anitz adiskide bildu ziren.

jakinkizun

1 iz. Jakingaia.

2 pred. Jakiteko dagoena. Erabakia hartu aurretik erakundeak zer berme jaso dituen dago jakinkizun, baldin eta ezer hitzartu badu.

jakin-min

iz. Jakiteko edo zerbait jakiteko gogo bizia. Jakin-mina zuen Sokratesek. Jakin-mina sortzen duen liburua. Irakurlearen jakin-mina zirikatzeko. Kanpoko mundua, nahiz jakin-minaren pizgarri izan, ez da beste gizakiren bat bezain ernagarri guretzat.

jakin-minez adb. Jakiteko edo zerbait jakiteko gogo biziz. Jakin-minez irrikan nauzu. Udaltzaina jakin-minez hurbildu zitzaien, kartelen azalpena jakin nahian. || Haren berrien jakin-minez. Nongo herritarra zen jakin-minez.

jakin-nahi

1 adj. Jakiteko gogo bizia duena. Ik. ikusgura; ikusmin. Zaharrago eta jakin-nahiago.

2 iz. Jakiteko gogoa. Ik. jakin-min. Jakin-nahiak zirikatzen gaituelako. Izan ditzakegun jakin-nahiak eta zalantzak baretzeko. Oroitzen naiz nire jakin-nahi bizian zenbat galdera egin nizkion.

jakintasun

iz. Jakinduria. Ik. jakitate. Bozkario gehiago ematen du kontzientzia onak eta garbiak, ezen ez filosofoen jakintasun guztiak. Lehenbizikoa, jakintasunaren dohaina.

jakintsu

1 adj./iz. Jakintzagaiez edo gai jakin batez asko dakiena. Greziako zazpi jakintsuak. Antzinako jakintsuak. Irakasle jakintsua. Rene Lafon euskalari jakintsua. Euskal gramatikan jakintsua zen. Jakintsuen arteko eztabaidak.

2 adj. Jakinduria erakusten duena. Izkribu ikasi eta prediku jakintsuak.

jakintsu usteko adj. Bere burua jakintsutzat duena, jakintsua dela uste duena. Asko ikusi duen gizonak beti daki zerbait, eta sarri jakintsu usteko askok baino gehiago.

jakintsutu, jakintsu/jakintsutu, jakintsutzen

da/du ad. Jakintsu egin. Gure laguntzari esker, jakintsutu dira eta indartu. Zuk bihotzak argitzen eta jakintsutzen dituzu.

jakintza

1 iz. Helburu jakin bat eta metodo berekia duten ezaguera sailen multzoa; horrelako ezaguera sail bakoitza. Ik. zientzia. Filosofia eta jakintza. Galileo aurreko gizona, jakintza berria sortu baino lehenagokoa. Jakintzaren muga estu zorrotzak zituen maite. Egungo jakintza. Jakintzaren adarrak. Jakintza ezkutuak. Erlijioen Kondaira: horra jakintza bat, sinesgabeek asmatua.

2 iz. (Hitz elkartuetan, lehen osagai gisa). Jakintza-arloan ari dena. Antze sailetik jakintza sailera. Jakintza motak. Nekez izango da gaur filosofiarik jakintza-oinarri sendorik gabe. Jakintza-lanak. Jakintza-liburuak. Lau gazte haiei jakintzagai ororen ezagutza sakona eman zien Jainkoak (Ik. jakintzagai).

3 iz. Jakinduria. Euskal Herriaren jakintza.

jakintzagai

iz. Irakasgaia, ikasgaia. Erlijio katolikoa ikasteko eskaerarik ez dagoenean bakarrik gerta daiteke ikastetxe batek jakintzagai hori ez irakastea.

jakintzari

1 iz. g.er. Aztertzailea.

2 iz. g.er. Filosofoa.

jakinzale

1 adj./iz. g.er. Aztertzailea.

2 iz. g.er. Filosofoa.

jakitate

iz. Jakinduria, norbaitek dakizkien gauzen multzoa. Jakitate eta zuhurtzia handiko gizona. Esaera zaharretan dago gure arbasoen jakitatea. Deus ez dakienaren jakitatea, isilik egotea.

jakite

iz. Zerbaiten berri izatea; ezaguera multzoa. Ik. jakinduria. Etorkizunaren jakite ziurrik ez zaio inori eman. Buruz eta jakitez hornituriko liburua. Euskaraz inor gutxik bezala dakielako eta jakite hori, jakite hutsa ez ezik, mintzatzen jakitea delako. Nire euskal jakite laburraren neurriko irakurgaiak. Izenak utzi eta barrengo izanari begira dago egiazko jakitea. Gramatika jakite enpirikoa da, testuetatik atera behar dena.

jakite maila Azterketa gainditzen dutenek Kultura Sailaren ziurtagiria jasoko dute, dagokien jakite maila aitortzen duena.

jakiteratu, jakitera/jakiteratu, jakiteratzen

da/du ad. g.er. Jakin, jakitera iritsi. Besterik bazuela berandu jakiteratu nintzen.

jakitu, jaki/jakitu, jakitzen

1 du ad. Ipar. Janariak, urri direnean-eta, apurka jan, ongi aprobetxatuz jan. Amari ematen diot irris pixka bat, erranez jakituz jan dezan.

2 du ad. Irud. Liburu hori ez da tarrapataka irakurtzekoa, baina dastatuz eta jakituz.

jakitun

1 adj./iz. Jakintsua. Gizon jakitun eta Jainkoaren beldurreko bat. Maisurik jakitunenak. Jakitunen artean dabilena, jakitun (esr. zah.).

2 (egin, egon, ipini... aditzekin). Jakinaren gainean. Ezkutalekuaren jakitun egin zen egunetik. Sartu zeneko, Cirine-ko erakusle haiekin hitz egin zuen, eta gauzak nola zeuden jakitun berehala egin zen. Horren jakitun nago. Lagunak jakitun ipini behar zituen. Bazekien zertan ari zen: arriskuaren jakitun zen.

jakituria

iz. Batez ere Bizk. Jakinduria. Ik. jakitate. Ez dago abade guztietan jakituria eta bertute berdina. Jakituria gutxikotzat naukate. Bizi zaitez, bada, jakituriak alde eta aldi oro erakutsi duen neurri hura betez.

jakiunde

iz. g.er. Jakinduria.

jakobinismo

1 iz. Jakobinoen doktrina politikoa.

2 iz. Estatu zentralistaren aldeko joera. Frantses jakobinismoak izugarrizko kalteak eragin ditu gure Herrian.

jakobino

1 iz. Frantziako Iraultzako alderdi erradikaleneko kidea. Erregeak eta nobleek ez zuten onartu nahi jakobinoek aldarrikatzen zuten errepublika.

2 adj./iz. Estatu zentralistaren aldekoa. Dupont-Aignan-en inguruan daude Europaren kontra direnak, jakobino errabiatuak, hots, eskuinaren eskuina. PCF alderdi jakobinoa.

jakutera

iz. Jakutiako Errepublikan mintzatzen den hizkuntza. Ik. sakhera.

jale

adj./iz. Jaten duena; jan zalea dena. Ik. jatun. Biga bat hartu behar duzunean, galdetzen duzu zenbat urte dituen, jalea den, jotzeko grina, eztula edo beste gaitzen bat ote duen. Asko jateaz eta asko edateaz, jaleago eta edaleago egiten zara. Sultan, txakur ausarta eta jale handia. Txoritxo jale handi batek besteari ez zion jaten uzten. || Hitzaren jalea: emandako hitza jaten duena.

jalekeria

iz. g.er. Sabelkeria.

jalgi, jalgi, jalgitzen

1 da ad. Ipar. Irten. Ik. ilki; sar-jalgi. Bizirik jalgi baitzen hilobitik. Nahas-mahas jalgitzen dira pasarte hunkigarri eta irrigarriak. Euskara, jalgi hadi kanpora!

2 du ad. Atera. Nondik jalgi duke Platonek gauzez kanpoko gauzen ideia hori?

jalgialdi

iz. Irtenaldia.

jalgiarazi, jalgiaraz, jalgiarazten

du ad. Ipar. Irtenarazi. Jesusek, jalgiarazirik guztiak, hartu zituen haurraren aita eta ama.

jalgipen

iz. g.er. Jalgitzea.

jalgitze

iz. Irtetea, irteera. Jaun Apezpikuaren jalgitzea. Jalgitze alegera batek itzultze tristea ekartzen du.

jalki, jalki, jalkitzen

1 da ad. Isurkari batean dilindan dauden zatikiak hondoratu. Kafea jalkitzen utzi.

2 da ad. (Zuhaitzetik fruitu heldua) erori; (loreak edo hostoak) erori. Jalkitako lore bat hartu eta sudurrera hurbildu du.

3 du ad. Aletu.

jalkin

iz. Urak, haizeak edo kanpoko beste higatzaile batzuek utzitako gaiez (hondarrez, buztinez...) eratutako metaketa. Ibai bokaleetako jalkinetan. Jalkin harriak.

jamaikar

1 adj. Jamaikakoa, Jamaikari dagokiona. Jamaikar musikariak.

2 iz. Jamaikako herritarra.

jamusukroar

1 adj. Jamusukrokoa, Jamusukrori dagokiona.

2 iz. Jamusukroko herritarra.

jan1, jan, jaten

1 du ad. Janaria, ahoan txikitu ondoan, irentsi. Gazta jaten. Zortzi arrautza eta oilasko osoa jan ditu. Bi eltzekada jan zituzten. Ardiek belarra jaten dute. Asko, gehiegi jan. Hobe dela gutxi jan. Jan gabe bizi. Egunean hiru aldiz jan. Jaten eta edaten. Zer jan eta zer jantzi ez zeukala. Ez zeukala gaitzik, egonak eta ongi janak sendatuko ez zionik. Jateko gogoa. Egileak jateko onak diren perretxikoen eta toxikoak direnen bilduma egin du. Jateko orduan (Ik. jatordu). Jan ondoko otoitza. Haren jan aurreko otoi-erretolikak! Askok eta askok, jan ahala jan arren, ase-ase egiten ez badira, uste dute barau egiten dutela. Uste dute gorputzek beste munduan jan beharra izaten dutela.

2 du ad. Irud. Pipiek jandako ohola. Burdina, gogorra bada ere, herdoilak jaten du. Puska bat jan dio itsasoak. Oso arin mintzatzen da, baina hitzak janaz (Ik. hitza jan).

3 du ad. (Ondasunez mintzatuz). Bere ondasun guztiak jan ditu.

4 du ad. (Osasunaz mintzatuz). Bekatu horrek osasuna jan dielako.

5 du ad. (Jokoetan). Nik hari peoi bat jan nion eta hark niri beste peoi bat.

6 du ad. (Zikinaz eta kidekoez mintzatuz). Etxe garbiketa ez da eguneroko eginbeharra, bai, ordea, noizean behin egitekoa, hautsak jango ez bagaitu. Gure etxeak andre baten beharra du, bestela zikinak jango gaitu.

jan-arin(ean) adb. Gutxi janda. Gaur jan-arin samar pasatu dut eguna. Jan-arin joan behar du ohera. Jan-arinean probatu behar da sagardoa.

jan-berri adb. Duela gutxi janda. Jan-berri nago.

jan-urri 1 iz. Gutxi jatea. Eritasunek eta jan-urriak mosketeek baino jende gehiago akabatu zuten Nabarrengosen.

2 adj. Gutxi jaten duena. Uste baino jan-urriago duzu zeure aita priore hori.

jan-zahar adb. Aspaldian jan gabe. Ageri zen jan-zahar zela. Jan-zahar egoteak jakiak on egiten ditu.

jaten eman Bizk. eta Gip. Ik. jatera eman. Gose denari jaten ematea.

jatera eman Ipar. eta Naf. Ik. jaten eman. Gose izan naiz eta eman didazue jatera.

jan2

iz. Janaria; jatea. Ik. jaten. Loa eta jana utziz. Jan gutxi ematen dit, makila-kolpe asko. Ez du janak bakarrik asetzen gizona. Urdeak urde-jana behar du. Atzo arkume-jana egin genuen sagardotegi batean. Ate batetik sartu beharko zituzten bi etxeetako eguneroko ganadu-janak.

janean adb. Jaten. Janean eta edanean kontuz ibiltzea. Zenbatek ez du galtzen osasuna ez jakinik nola igaro eguna, janean, edanean, jokoan, pikardian, goiz eta arratsalde eta gauerdian?

jan-edan 1 iz. Jana eta edana; otordu oparoa, asealdia. Ekarri zioten Jesus onari behar zuen jan-edana. Jan-edana badute ausarki. Gogoa jan-edanean edukitzea (Ik. jan-edanean). Lagun arteko jan-edanak. Leku apainetan jan-edanak egitea. Jan-edan galgarria. Jan-edanerako grina.

2 du ad. Jan eta edan. Gutxi jan-edatea. Doian jan-edateko. Haritz baten itzalean, ontsa jan-edana.

jan-edanean adb. Jaten eta edaten. Jan-edanean ez ibiltzea edo ez gehiegi jan eta edatea. Senide eta adiskideak bilduta jan-edanean.

jan gauza, jan-gauza Janaria. Ogi, ardo eta beste jan gauzak saltzen dituzte.

jan-neurri Janari kopuru neurtua. Ik. jan-urri; dieta1.

janaldi

iz. Jatea; zerbait jaten den aldia edo denbora; denbora horretan jaten den janaria bera. Ik. jatordu; otordu. Arratseko janaldia. Ez didazu egundaino antxume bat eman nire adiskideekin janaldi bat egiteko. Janaldia bukatzean. Bi edo hiru lursagar hauspean errerik; horra gure eguerdiko janaldia.

janarazi, janaraz, janarazten

du/dio ad. Jatera behartu. Berak jan eta gero senarrari janarazi zion. Zerriei zer janarazten diezu askan?

janari

1 iz. Elikatzeko gaia, isurkaria ez dena, bereziki gizakiek hartzen dutena. Ik. jan; jateko; jaki; elikagai; bazka. Jatordu batean janari mota asko jaten badira. Janari osasungarriak. Janari kaltegarriak hartzen dituelako. Janari garestienak. Barau egunetan debekatuak dauden janariak. Zure arimaren janari eginik. Janaria gozatzeko. Laster harren janari bihurtuko naiz.

2 iz. Irud. Eleberria da, beste edozein irakurgai baino gehiago, oraingo irakurle arruntaren janaria. Amodioa dute bideko janari.

janari denda, janari-denda Janariak saltzen diren denda.

janari-edari iz. pl. Janaria eta edaria. Su ederra eta janari-edari gozoak.

janaritegi

iz. Etxe batean janariak gordetzen diren gela edo tokia. Janaritegiko giltza.

janaritu, janari/janaritu, janaritzen

du ad. Jaten eman, elikatu. Ik. bazkatu. Zeure herria aingeruen ogiaz janaritu zenuen. Abereak janaritzen ari zen egun batez. Zure grinak janaritzen badituzu.

janba

iz. Ardien marraka. —Zer egiten du ardiak? —Ardiak, janba: bee, bee!

janbo

iz. Poesia klasikoan, silaba labur batek eta luze batek osaturiko oina.

jandarma

iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, jandarma-k euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, forma hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. jendarme].

jangabe

iz. g.er. Baraua, elikagairik ez hartzea. Ik. jan-urri.

jangai

iz. Janaria, jatekoa. Badaukazu etxean jangaia ugari. Jangaiak erostera.

jangaitz

adj. Jateko zaila dena. Birzahiz eginiko ogi beltz jangaitza.

jangale

iz. Jateko gogoa. Ik. jangura. Jangalea hiltzeko.

jangarri

1 iz. Janaria, jatekoa. Negurako jangarria bildu. || (-en atzizkiaren eskuinean, artikulurik eta kasu markarik gabe). Han gelditu dira erori diren tokian, ehortzi gabeak, piztien jangarri.

2 adj. Jan daitekeena, jateko ona. Basalandare jangarriak izan zituzten aipagai. Iaz mila lagun inguruk jo zuten udal bulegoetara, mendian bildutako zizak jangarriak ote ziren galdetzera.

jangartxu

1 pred. Jateko gogorik gabe. Badaki jango balu osatuko litzatekeela; baina hain dago jangartxu, ezen ezin inondik ere janarazi dion.

2 adj. Mizkina, jatun txikia.

jangartxutu, jangartxu/jangartxutu, jangartxutzen

da/du ad. g.er. Jateko gogoa galdu edo kendu.

jangela

iz. Etxe batean, bazkaltzeko eta afaltzeko prestatua dagoen gela; eskola, lantegi edo jatetxe batean, bazkaltzen edo afaltzen den gela edo aretoa. Ik. jantoki. Jangelan gosaldu dute. Jangelako mahaian. Langileentzako jangelak.

jangura

iz. Jateko gogoa. Ik. jangale. Neke latzak kentzen edo nahasten dio loa eta jangura guztia.

janiza

1 iz. Ipar. Jangale bizia, gose handia. Haren janiza!

2 iz. Ipar. Grina makurra. Gaizkirako janiza.

jankatu, janka, jankatzen

du ad. Ipar. Hozkada txikiz, poliki-poliki jan. Ik. hortzikatu. Grinen harrak bihotza jankatuko dizu.

janleku

iz. Jateko lekua. Ik. jantoki. Baserriko janlekua. Ardien janlekua.

janondo

iz. Jan ondoko denbora. (Batez ere denbora atzizkiekin erabiltzen da). Ik. bazkalondo; afalondo. Esnatzean, janondoan eta lotarakoan. Bihotzerrea zela pentsatu nuen, janondo gaiztoren bat edo.

jansenismo

iz. Jansenius-en doktrina, Jainkoak aldez aurretik hautetsiak soilik salba daitezkeela esaten zuena; doktrina horren aldekoek eragin zuten erlijiozko mugimendua. Port-Royal, jansenismoaren jaiolekua.

jansenista

iz./adj. Jansenismoaren aldekoa. Jansenisten eta Jesusen Lagundikoen arteko borrokak. Jansenisten iritzi hertsiak. Heziera jansenista.

jantegi

iz. Jateko lekua, jantokia. Abereen jantegi batean. Elkarrekin bazkaldu ohi zuten lantokiko jantegian.

jantoki

iz. Jaten den tokia. Ik. jantegi; janleku. Badoaz jantoki batera; bazkari on bat eskaintzen die Matxinek. Jantoki polita, lau lagunentzako mahaitxoekin. Hona fraideen jantokia, orain kaperatzat darabiltena (Ik. jangela).

jantxakur

1 iz. Jan besterik egiten ez duen txakurra.

2 iz. Besteren kontura bizi den pertsona. Jantxakur asko dabil agintzen.

jantzarazi, jantzaraz, jantzarazten

du ad. Janztera behartu. Soineko zuri bat jantzarazi zion, barregarri jartzeko. Beltzez jantzarazi zituen aldareak ere.

jantzi1, jantz, janzten

1 da ad. Gorputza arropaz estali. Ik. beztitu. Ohetik jaikitzean lotsarik gabe jantzi zara? Dotore jantzia. Jendea gero eta hobeto janzten da.

2 da ad. (Gaia, kolorea edo kideko ezaugarriren bat adierazten duen osagarria hartzen duela). Beltzez jantzi zen. Oinetatik bururaino zuriz jantzia. Zetaz jantzirik. Ardi larruz jantzitako otso maltzurra.

3 da ad. (Osagarritzat artikulurik eta kasu markarik gabeko izen bat hartzen duela). Aipatzen den eran jantzi. Zalduna neskame jantzita. Jendea baserritar jantzita zebilen.

4 du ad. (Arropak) jarri. Mingarri zitzaion zigortuen soinekoa jantzi beharra. Erantzirik soinean zeraman jantzi berri hura, jantzi zion pobreari. Janzteko arroparik ez zeukan (Ik. janzteko). || (nor osagarritzat jantzia gertatzen dena hartzen duela). Berak janzten du bere semea.

5 du ad. Aipatzen den erlijiosoen ordenan sartu. San Domingoren hirugarren Ordenako abitua jantzi zuenean. 1909an jantzi zen frantziskotar eta 1917an apaiztu.

6 du ad. (Soinean erabiltzen diren beste jantzi edo gauzaki batzuez mintzatuz). Oinetakoak, txapela jantzi. Jantzi dituk abarkak? Koroa jantzi zion. Betaurrekoak jantzita.

7 du ad. Zerbait dagozkion arropez estali. Ohea jantzi. Eta gaua igarotzeko jantzi zion Bernardok ohe zuri ederra beraren gelan. Aldarea jantzi. || Etxea janzten duten altzariak.

8 da/du ad. Irud. Lurra behar bezala zuhaitzez jantzia balego. Izotzak arbolak zilarrez jantzi zituen. Irudiz ongi jantzitako liburutxoa. Ondasunez ongi jantziak zeudelako. Zuhur hitzok, mamia euskal mami garbi ez bada ere, euskal azal ederrez jantziak agertzen zaizkigu. Haren idazlanak osotoro biltzeaz gainera, argibide ugariz jantzi ditu. Zentzuz jantzitako edozein gizonek uste duena. Jakintza-gaietan ongi jantziriko gizona. Ez gara gehiegi, ez gaude jakitez jantziegiak, hizkuntza larri dabilkigu. Harritxabaleta berrogeita sei urteko gizon sendo eta buruz jantzia da.

9 (Partizipio burutua izenondo gisa). Ikasia, kultura duena. Gure gazteak bestetan baino haziago, jantziago eta ikasiago agertzen zaizkigu. Erdara politago, jantziago, dotoreago iruditzen zaiolako. Apain, jantzi, landu, goitar den guztia erdarari begira erabiliko dugu.

jantzi2

iz. Janzteko gauzakia edo gauzakien multzoa. Ik. janzki; arropa. Jana, edana eta jantzia. Ken jantzi beltzok! Jantzi berri bat egin zioten jaietarako. Azpiko jantziak. Gaineko jantzi jostura gabekoa. Emakume haiek, hain jantzi arinetan! Errege-jantzi dotorez apainduak. Aldare-jantziak. Hileta-jantziak.

jantzian adb. (Osagarritzat artikulurik eta kasu markarik gabeko izen bat hartzen duela). Aipatzen den eran jantzirik. Hurbildu zen Tolosara baserritar jantzian. Hara, ama!, aurreko Txomin andre jantzian dabil. Arkume-jantzian zebilen otsoa.

jantzi denda, jantzi-denda Jantziak saltzen diren denda.

jantzigintza

iz. Jantziak egitea; jantziak egiten dituenaren lanbidea. Jantzigintzan dihardu. Ehungintzako eta jantzigintzako inportazioak. Europako ehun eta jantzigintza-industriaren elkartea.

janzkera

iz. Jantzia; bereziki, janzteko modua, norbait jantzirik dagoen era. Orduko janzkerak egiten ziren lihoarekin etxean. Oraingo neskatxen janzkera. Zure janzkera ez dadila bekatu arrisku izan inorentzat. Hura zelako niri zegokidan janzkera. Orain boladan dagoen janzkera.

janzki

iz. Jantzia. Igandeetako janzki berriak erosten. Moja-janzki bat. Artilezko janzki beltz dotore batekin.

janzte

iz. jantzi aditzari dagokion ekintza.

janzteko

iz. Jantzia. Jatekoa eta janztekoa beti osatu dugu, sabela ase eta nonahi txukun agertzeko heinean. Egarri bada, edaria; biluzik badago, janztekoa. Janzteko zahar, eten, atsituak.

janztetxe

iz. Elizatik hurbil egoten zen etxea, elizara joan aurretik baserritarrek arropa edo oinetakoak aldatzeko erabiltzen zutena.

janztura

iz. Ipar. Jantzia, janzkia.

japoniar

1 adj. Japoniakoa, Japoniari dagokiona. Japoniar literatura.

2 iz. Japoniako herritarra.

japoniera

iz. Japonian mintzatzen den hizkuntza. Japonierazko liburuak.

jarabe

iz. Heg. Edari lodi gozoa, urez, azukrez eta fruituz edo sendagaiz egina. Ik. ziropa. Gaixotzen zenean, jarabe arrosa nazkagarri bat hartu behar izaten zuen. Marrubizko jarabea.

jaramon

|| Ezeren jaramonik gabe: ezeren ardurarik gabe.

jaramon egin dio ad. Kasu egin, kontu eman, gogo eman. Nola egin diozu jaramon azeri gezurti horri? Mutil ona dago Nikanor, horrelako esanei jaramon egiteko! Mundukoen berriketari jaramonik egin gabe. Erlijioaz badihardu, ez diot batere jaramonik egingo. || Engraziak ez zion jaramon handirik egin mutilaren oihuari. Txakur bat igaro balitz baino jaramon gehiago ez zion egin.

jaraunsle

iz. Oinordekoa. Ik. ondorengo. Bere jaurerriaren jaraunsle egin gaitu. Jaraunsleak ondare osoa (eskubideak eta betebeharrak) jasotzen du oinordetzaren bidez.

jaraunspen

1 iz. Jaraunstea. Ondorengo zuzenik gabeko jaraunspena auzi iturri bihurtu zen.

2 iz. Jarauntsia, oinordetzan hartzen edo ematen diren ondasunak. Ik. seniparte; ondare. Jaraunspena eskuratzeko, beharrezkoa da onartzea.

jarauntsi1, jaraunts, jaraunsten

1 du ad. Oinordekotzan hartu. Jarauntsi dituen izena eta izana.

2 du ad. Oinordekotzan eman. Beren semeei hilburukotzat jarauntsi dien ondarea.

jarauntsi2

iz. Oinordekotzan hartzen edo ematen diren ondasunak. Ik. seniparte; ondare. Erromako lege zaharren arabera, amak ez zuen parterik seme-alaben jarauntsian.

jardin

iz. Lorategia.

jarduera

iz. Jardutea, aritzea. Ik. jardun2. Nekazaritzakoak ez diren jardueretan. Berrehun enpresaren jarduera ikertuko du aurten Ingurumen Sailak. Gorputzaren jarduera guztiak zaintzen dituen organoa. Badira plazer ematen diguten bestelako jarduerak, estetikoak ez direnak.

jardueradun

adj. Pertsonez mintzatuz, lan merkatuan parte hartzen duena, lan ordaindua egiten duena. Biztanle jardueradunak.

jarduketa

1 iz. Hizketaldia. Ik. jardun2 2. Etxean, sukaldea da jantoki, lantegi eta jarduketa eta irakurketarako lekua.

2 iz. Jardutea, aritzea. Ik. jarduera.

jardule

1 iz. g.er. Zerbaitetan jarduten duen pertsona.

2 iz. g.er. Agentea.

jardun1, jardun, jarduten

1 da/du ad. (du aditza denean, nor osagarririk gabea da). Adierazten dena egin; ari izan, aritu. Lanean jardun du egun osoa. Berriketan jardun. Gure aurrekoak aizkoran oso pozik jardun ohi ziren. Pilotan jardun dugu arratsalde guztian. Ikasten jardun gabe. Kanpaiak jo eta jo dihardu. Eginahalean jardun du bere seme hori hezten. Lanbide horretan jardun duten guztiek dakitenez. Entzutekoak ziren trikitilariak, egun guztian jotzen jardun ziren biak. Neroni jarduna naiz horrezaz bestetan, eta beste anitz jardun dira, ni baino hobeki.

2 da/du ad. Hitz egin, berriketan aritu. Ik. iharduki1 2. Zertaz jardungo dugu gaur? Jardun eta jardun isildu gabe.

jardun2

1 iz. Jardutea, aritzea. Ik. jarduera. Ez ninduen oinazturak jo eta aldarazi, luzaroko jardunak baizik. Bere irakasle jardunean burutu dituen lanak. Ez dago Txomin Agirreri bertsolarien jardunak ematen zion tristura oroitu besterik.

2 iz. Hizketa, solasa. Lagun bien jarduna entzun duzu. Amaren zurekiko jardun jainkozkoa eta nirekiko samurtasun santua.

3 iz. Alferrikako hizketa. Utziko al diogu joaten?, galdetu zuen Hermannek, jardun harekin aspertzen hasita.

gogo jardun, gogo-jardun iz. Zenbait egunetan egiten den gogarte-aldi espirituala. San Ignazioren gogo jardunak.

jardunaren jardunez adb. Asko jardutearen ondorioz. Azkenean, jardunaren jardunez, lehertu zaio bihotza, eta negarrari emanaz (...).

jardunean 1 adb. Zerbaitetan jarduten. Beti jardunean eta beti geldi.

2 adb. Hizketan, solasean. Hiru emakumerekin ari ginen jardunean; beren istorio, ipuin eta holakoak kontatzen zizkiguten.

jarduneko adj. Kargudun baten ordez behin-behinean ari dena. Bilera egin zenean, Carod-Rovira Kataluniako jarduneko presidentea zen, Pascual Maragall bidaia bat egiten ari baitzen. Presidentea kargugabetu ondoren, eta bozak berriz egin bitartean, Legebiltzarreko burua izango da jarduneko estatuburua. || Jarduneko gobernua.

jardunaldi

1 iz. Zerbaitetan jarduten den aldia. Jardunaldi laburretan egina.

2 iz. pl. Gai bati buruz aritzeko egiten diren lan bilerak edo saioak. Euskalarien lehen jardunaldiak. Jardunaldi aretoa.

jardunarazi, jardunaraz, jardunarazten

du ad. Jardutera behartu.

jardunbide

1 iz. Jardutea, jarduna. Abarkak egiteko jardunbidea.

2 iz. Jarduteko modua. Zenbait bereizkuntza iraunarazten saiatzea ez litzateke beti jardunbide zuzena. Agintarien jardunbidea salatu.

Oharra: azken eguneraketa 2020-07-08

  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • +34 944 158 144
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper