Orotariko Euskal Hiztegia

OEH - Bilaketa

358 emaitza osorik bilaketarentzat

Sarrera buruan (6)


Sarrera osoan (352)

Euskaltzaindia. OEH. Orotariko Euskal Hiztegia
goiburua
jagon.
sense-1
(V; (V), Izt (y-), Dv (V), H (V)), jabon (V-ger-ple-arr-arrig-oroz), jaon (V; Mg PAbVoc y Nom , Añ (V), Izt, H), jagotu (Lar Sup (que en el ms. corrige jagon), Izt (y-)). Ref.: A (jabon, jagon, jaon); EI 300; Holmer ApuntV (jabon).
Cuidar, vigilar; guardar. "Garder. Urije jagoten dauden jagolak " Dv. "Digamos jabon en vez de jagon, y, por tanto, dabo (le cuida), daboz (los cuida), etcétera" AG 1905n. v. zaindu.
tradizioa
Tr. Documentado en textos vizcaínos; tbn. lo hallamos en algunos guipuzcoanos modernos como Anabitarte u Orixe. Hasta el s. XX todos los autores emplean jagon o jaon ; el primero en emplear jabon es Arana Goiri (en un ej. anterior tiene tbn. jagon ) que defiende su uso por la confusión que pueden crear las formas fuertes de jagon con las de egon (v. supra ). Emplean jabon ForuAB, Enbeita (tbn. jagon ), Altuna, S. Altube (EEs 1912, 127), D. Agirre (EEs 1917, 213), Otxolua (junto a jagon ) y B. Enbeita (NereA 132 y 255).

Obedenziagaz azeptadurik, / leialtadeagaz ondo jagonik. EgiaK 86. Etxian daukadazanak eztabe geure irabazijetati urteten ta jagoten ditugu alegiñez. Mg PAb 110 (126 jaon). Jagon ta gorde nagizu estuera ta okerbide guztietan. EL1 11 (EL2 15 yagon). Garbirik jaon daizun / zure erlijinoia. FrantzesB II 31. Ez eben aurkitu beste modurik euren uriko barrutijak jaoteko. Astar II XII. Jaijak jaotia. Ib. 76. Artza nonbait egon lekuz urrerago / ta leoi yaunari lotsa yagon bagan / ardi gaixoari esetsi lenago. Zav Fab RIEV 1907, 542. Ziltzaldian ez gagizuz itzi / gaitzetik jabon baino. (1901). AG 1908 (1475 jagon). Legeak ondo iagongo dira / ta an ezta egongo izurririk. Azc PB 311 (Ur PoBasc 196 jagongo). Jaungoikoak jagon gaizala-ba olantxe aurrerantzean! Echta Jos 77. Jaunak luzaro jabongo al zauz. "Dios guarde a V. S. muchos años" . (1917) ForuAB87. Yagoñe kasuelie, Antoni, erre barik. Ort Oroig 119. Umiak lepotik dingillizka eukon anbarezko idustuna be emaztiak artu ta kutxan jabon eban. Altuna 94. Gauz aundiagoetarako jagonda zeukan zorionak bere aurkalariaren ezpata okertu zuan. (Quijote IX). Anab RIEV 1928, 611. Agur, Miren garbija! Jaboixu Euzkelerrija! Enb 91 (109 jagon). Ekandu onak jabon bioguz / bixi garian artian. Ib. 33. Mendian egozala / jagoten ganadua. Balad 196. Atezain izan eta gabaz ugazabaren etxea lapurrekandik jagon. Eguzk GizAuz 103. Bizidunaren kemenak oro eman baitiotzu erabat beure burua iagon dezan. Or Aitork 18. Etzan ori auzoko guztien artean alkartasune yagoteko era ederra. Akes Ipiñ 10. Arbasoengandik ondarez iarauntsi dituzten egiak eta usteak zinki-minki iagoten katazkan alegina egiten dutenek. Zait Plat 6 (Sof 120 yagon). Bake santuan jagon gaizala / Jaungoiko alguztidunak. Auspoa 39, 105. Dirua, egiten baiño jagoten gatxago. (V-arr). EZBB I 80.
v. tbn. AB AmaE 66. Itz Azald 113 (49 jaon). Elex-abestixak (1909), 28 (ap. DRA). Kk Ab I 19. KIkV 50. Otx 171 (100 jabon). Bilbao IpuiB 255. Iagon: Ibiñ Virgil 111. Yagon: CatLlo 36. Ur CatArrig 78. Zink Crit 76.
azpiadiera-1.1
Cumplir, guardar (la palabra).
Zegaiti eztakien berba osorik / jagoten inox bere izorra bagarik. EgiaK 87. Ain da leijala emoniko baija jaoten, ze lenago uts egingo dabee zeru-luurrak bere esanak baño. Astar II 14. Neuk neure berbea iagon dodanezkero, iagoik euk eurea. Ezale 1897, 5b.
azpiadiera-1.2
Cumplir (la ley, un requisito, etc.).
Apotokija dauken gustijak jabon ba araudija [...] onura gustijetan sartzeko eskubidia euki gura ba-dabe. (1917) ForuAB101. Mozkiñak jardesteko eskubidea eukiteko jabon biarko dabezan baldintzak. (1918). Ib. 111.
azpisarrera-1
JAGON-SAIL. Nombre de la Sección Tutelar de Euskaltzaindia.
Jagon sailean har ditzakeen erabakiak eta egin ditzakeen lanak zerbaiten arrimu beharrean aurkituko baitira. MEIG VIII 98s. Mila bider esana da badituela Euskaltzaindi honek bi sail berezi, jagon eta iker-sailak. Ib. 106.
jagon
<< izorra 0 / 0 jaitsi >>
  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • +34 944 158 144
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper