Orotariko Euskal Hiztegia

OEH - Bilaketa

358 emaitza osorik bilaketarentzat

Sarrera buruan (6)


Sarrera osoan (352)

Euskaltzaindia. OEH. Orotariko Euskal Hiztegia
goiburua
etxejaun.
sense-1
1. (G-goi ap. AEF 1955, 83; Añ, Dv (V)), etxajaun (G ap. A, que cita a Aq; Lar, Aq 406 (G), Añ, H).
Propietario, dueño (de la casa), señor; padre de familia, cabeza de familia; casero (con respecto al arrendatario). "Casero, dueño de la casa" Lar. "Patrón [...] de la casa y alojamiento", "posadero" Ib. "Señor, amo" Lar, Añ. "Casero, que es dueño de la casería" Aq 406. "Casero, dueño", "amo" Añ. v. etxagun, etxejabe.
Tr. Propio de la tradición meridional. Atestiguado ya en documentos medievales navarros, comienza a aparecer en los textos en la 2.a mitad del s. XVIII (pero cf. infra RS en la 2.a acepción), documentándose bien en el s. XIX. En el s. XX se encuentran ejs. en algunos autores, gralmte. de léxico cuidado, pero es sin duda mucho menos frec. que etxeko jaun (q.v.). En DFrec hay 4 ejs. de etxejaun.
De casa deben ir a la veylla o el echaiaun o ela echandra (FGN, 1234). TAV 2.2.13, 54. Domingo Echayuna (Iranzu, 1258). Arzam 229. Fiyllos de Miguel Echayauna (Artajona, 1300). Ib. 229. Pedro echajauna (1366). Ib. 229.
[Aur] oiek berak gero edo eleizagizon edo etxajaunak izan bear dute. Cb EBO 17. Juda eta Galileako etxe-jaun edo familiaetako buru guziak. Lard 366. Baldin badagoz berreun baserri, etxejaun bakotxak irurogei errial emonaz, dago eginik barrija. Ur Dial 67 (It etxe jabe, Dv, Ip etxeko jaun). Banitza zu bezela etxejaun andia, / izan gabe maizter bat errukigarria. AB AmaE 401. Mendiolako etxe-iaunak euskaldun lurragaitik naikoa egin dau orain artean. Ag AL 11. Etxe-jaunak edo beronen ordezkoak ikusi bearko du etxean egiten dan guzia. "Dueño [...] de la casa". EAEg 6-11-1936, 230. An etxean bezala giñabiltzan, etxe-iauna ez baitzan an bizi. Or Aitork 200. Joxe Mari, 28 urtedun etxejauna. NEtx Antz 115. Gezaltzako etxejaun gelditu zan. Alzola Atalak 115. Etxejaunari Beeltzebul esan badiote, zenbatez gehiago ez ote haren etxekoei! IBe Mt 10, 25 (Ker, IBk etxeko jaun). Gizonai andrak gogait eragin / eskatutzean bardintza [...] / Etxejaun orreik emon deuskue / ezezko eta gordintza. Ayesta 124. Etxejaunaren ametsa baserria osorik uztea izaten da. MIH 150.
v. tbn. Mg PAb 101. VMg 61. Izt C 247. Zab Gabon 27. Etxde JJ 247. Akes Ipiñ 10.
sense-2
2. etxajaun (BN-mix; A, que cita RS), etsajaun (<esça-> Lcc). "Drasgo o duende" Lcc."Etxajaun (Domenzain), alma de antepasado" JMB At. Azkue pone en duda, sin razón alguna, el testimonio de RS: "¿'Duende' será errata de 'dueño'?".
Etsa jaunen saria ezta ain koikari zein dirudi. "La dádiva del duende" . RS 497. Cantervilleko etxajaun gizarajo hark. MEIG I 174.
etxejaun
<< etxe 0 / 0 ezen >>
  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • +34 944 158 144
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper