Orotariko Euskal Hiztegia

OEH - Bilaketa

358 emaitza osorik bilaketarentzat

Sarrera buruan (6)


Sarrera osoan (352)

Euskaltzaindia. OEH. Orotariko Euskal Hiztegia
goiburua
baimen.
sense-1
(V, G-to, L-côte, AN, S, R-uzt; Lar, , Dv, H, Zam Voc), baiben (V-gip), baiamen (B). Ref.: A (baimen, baiamen); Lrq (bai); Iz ArOñ (baiben); Elexp Berg (baiben).
Permiso, autorización, aprobación, consentimiento, licencia. "Licencia" y "permisión" Lar, Añ. "Autorisation, permission, consentement" Dv. "Permission, autorisation" H. "Permiso, consentimiento" A. v. baipen, baiduria, baieman, 1 baimendu.
tradizioa
Tr. Usado, tanto al Norte como al Sur, desde el s. XVIII; entre los vizcaínos es relativamente escaso hasta el s. XX (sólo lo encontramos en Añibarro, Uriarte y D. Agirre). Encontramos la var. baiben en EConst, Mendaro Txirristaka y Ayesta, y un ej. no del todo seguro de baiamen en M. Elissamburu. En DFrec hay 139 ejs., 9 septentrionales, de baimen .

Edo ezkontzen direnak burasoen baimena edo konsentimendua gabe. CatLav 121. (V 66) Faraoni eskatzea [...] ateratzeko baimena ta eskua. Mb IArg I 119. Eskatzen dio len bezala kongregaziora joateko baimena. Ib. 329. Ezi Jinkotze baimenarekila batian dago gaiza. Egiat 179. Iruñeko Obispo Jaunaren baimenarekin. Gco II 1. Deabru asmutsu azartuak eskatu eutsala lizenzia ta baimena eurak galduteko. MisE 116. Leku batzuetako premiari begiraturik ematen due Obispo Jaunak baimena, egunen batzuetan feriak egiteko. AA II 51s. [Gurasoen] baimena bage igaro zeran ezkontzeko itzak ematera. Ib. 69. Hetan komuniatzeko baimena galde diezoke bere kofesorari. Dh 61. Non ezpaitzuen eman bere baimena Jainkoaren ama izateko, aingeruak seguratu zuen ondoan baizen halarik ere Jainkozko prestugune hura osorik eta den gutiena histu gabe geldituko zitzaiola. Ib. 273. Guziak baibena eman bearra. ECons 22. Moises Faraoni zortzigarren aldian aurkeztu zitzaion baimen-eske. Lard 70. Eta Apaiz-nagusiari eskatu ziozkan bear ziran baimen eta eskubideak [...] arrapatzen zituen kristau guziak Jerusalenera eramateko. Ib. 494. Bilkhuia handi hoik [...] bethi behar zuten Aita-Sainduaren aithorra edo baimena. Hb Egia 115. Eta eztute baimenik emain eken gorputzak sepulturetan paratuak izateko. Echn Apoc 11, 9. Baimena eman ziotenean kristauai beneratzeko. Ur BulaG 505. Bitoriako gure Apaiz Nagusiaren baimenarekin. Arr GB 1. Baimena eman zion haren peko ziren herri guzietan fedearen predikatzeko. Laph 215s. Lur Saindurat juaiteko baimenaren Aita Sainduari galdatzerat. Ib. 167. Baimen orregaz alik gutxiena baliatzen saiatu bear geradela. Aran SIgn 202. An Jaungoikuari San Pedroren bitartez eskatzen zion bere Ordenaren baimena. Bv AsL 170. Pilatus hori baitzen / gobernuko nausi, / Horren baimena zuten / behar ardietsi. Zby RIEV 1908, 213. Gauzak gerthatu direla [...] Jainkoaren baiamenarekin edo permisionearekin. Elsb Fram 87 (cf. baimen ib. 62, 162). Ohoratürik da [...] sainta bezala [...], Innozent XII Aita saintiaren baimenarekin. Ip Hil 43. Izan dire populuak [...] aski behera erori direnak, bizio tzar guzien baimena, bere Jainko faltsuetan bilhatzeko. Lap 6 (V 5). Salbu jesuistei eta ez dakit bertze zoini ere, bertze guzieri emanen zutela baimen hori: . l'autorisation. HU Zez 152. Eta baimena eskatu ondoren, jardun zan gurekiñ batean itzketan. Moc Damu 34. Noiz emon don oinkada bat bakarra eure Amaren baimen baga? Ag AL 17.
( s. XX.) --Non egin behar da Komunione hori? --Herriko Elizan, non ez den bertzetan egiteko behar den baimena. CatJauf 87. Eman zuen kortean gauz oon kontua zuen gizon ark ere, eliza egiteko bere baimena. Goñi 106. Eladik eskatu eutsan amari baimena arekaz Izarora joateko. Echta Jos 249. Aitaren baimena ardietsirik, kantu bat eman zuen harek ere. JE Bur 79. Laguntzeko baimena inork ezin ukatuko dio. EEs 1911, 180. Eztago gauza on bat, erri txikietan, zalduntxoen baimenik ezpadu. Ag G 163. Zer da sozialismoa? Askorentzat beren oitura zikiñen baimena. EEs 1918, 155. Hor dugu berme ezkontza hori bai muthikoak bai nexkak burhasoen baimenarekin egin zutela. Ox 191. Araotzen geundela, egun batzuetako baimena eskatu nion Lizarragari. , oñetatik gaizki nengoala ta. Or SCruz 94. Urtzi-baimenaz Euzkadin / Gurenda lortu dedin. Enb 64. Ordian galdetzen du aitzindarier otoi utz dezaten berak hartzea anaiaren ordainak, eta baimena ardietsirik, bere bizkar buluzian emaiten dazkote berrehun makil-ukaldi. Zub 59. Gobernadorearengana azaldu bearko dezu, baimen eske. Lab EEguna 93. Itz-egin eben alkatiaz ta sekretariuaz, baimena eskaturik erriko etxian iragarkia ipinteko. Kk Ab II 38. Baibena ezkontzeko zuk / nai du ematia. MendaroTx 187 (ib. 232 baimen). Itz egitteko baimena emonez ganera. Otx 147. Yesusek ordea bere Lege Berrian kentzen du baimen ori, edozein ezkontza-auste debekatzen du. Ir YKBiz 123n. Kaxo Enrike! Galdetu gabe ta baimenik gabe netorrek. ABar Goi 56. Nork eman dik iri gure gauzetan sartzeko baimenik? TAg Uzt 47. Irrat-tresnak erabilli al izateko baimenei buruzko argitalpenak. "Autorizaciones" . EAEg23-3-1937, 1343. Edozein mendi-zaiak errez iritxiko dizu baimen ori. Munita 59. Gizartearen on-nahiaz eta legearen baimenaz hartu baitzituen ere. Mde HaurB 78. Holako oroitzapenak dituen aterik ez da kendu behar elizetan, zeruko eta lurreko . Commission des Arts guzien baimenarekin ere! Zerb Azk 14. Malko idukieri baimen eman nien, ixur zitezela nai aiña. Or Aitork 237s. Soldadu dabil orain [...]. Baimena eman diotela-ta, atzo onera bezin laister, deitu egin zidan. Txill Let 69. Ez dira haizuko ezkontzerat, ez herritik atheratzerat baimenik gabe. Lf in Zait Plat XVII. Baimen bage araiño eltzea, oben aundia zan. Erkiag BatB 21. Etzan izaten argia piztutzeko baimenik; ezta zigarroa erretzeko ere. Salav 83. Baña gauza biren baimena biar neuke aurretik, zuen aukerara biurtzeko. Etxba Ibilt 455. Alkate Jauna, legean gatoz / baimen-eskean atera, / kanta zarrak galdu ez ditezen / lengo oitura piztera. NEtx LBB 368. Giristino erlijionearen ezagutarazteko baimena. Ardoy SFran 238. Udak ardia derama / libro oihanetan barna; / orduan ez naiz ni jauna. / Libertatea Jainkoak baitu / denen gogoan emana, / uzten diotet baimena. Xa Odol 97. Neskatxari elduta / egin bear bazan, / gutxinez obispuen / baimena bear zan. Uzt Sas 111. Gure baimen guziak izango dituzute. Alkain 112. Zeren baimenik gabe sartua baitzen. Etchebarne 54. Baimena eskatu izango eben eta sartu ziran. Gerrika 193. Gaur aurki daitekeen euskal batzarrerik lotsaizunezkoenean [...] hitz egitera lotsagabetu naizenez gero, alferrik litzake baimen eske eta aitzakia bila hastea. MIH 233.

v. tbn. Zab Gabon 105. Prop 1882, 193. Arb Igand 110. Iraola 84. Urruz Zer 19. Muj EEs 1916, 298. ForuAB 125. A Ardi 18. KIkV 22. KIkG 2. Inza Azalp 43. Altuna 2. Alz Ram 48. Ldi BB 4. Eguzk GizAuz 115. Zait Sof 133. JEtchep 59. Anab Aprika 17. And AUzta 39. Osk Kurl 51. Alzola Atalak 39. Berron Kijote 193. Etxabu Kontu 95. Ataño TxanKan 266. JAzpiroz 169. Larre ArtzainE 235. Insausti 109. Baiben: Ayesta 101.
azpiadiera-1.1
(Ref. al documento de autorización).
Italia gainean izurritea ari zelakotz, nihor ez zuten sartzerat uzten, osagarriaren baimenik edo lekhukotasunik gabe. Laph 58. Paper guziak ongi dituzu. Lanerako baimena, karneta eta bertze gañerakoak. Izeta DirG 57. Arma-baimena kadukatuta neukalako. Zendoia 102.
azpiadiera-1.2
(En caso sociativo o instr., dirigiéndose a alguien, como fórmula de cortesía antes de hacer algo).
Pozik jarraituko natzazu; baña zure baimenarekin aita lurpetzera noa. Lard 387. Bada zure baimenarekin ni izango naiz arren aita-pontekoa. Zab Gabon 79. Araxe joango naz zeuen baimenaz bada. Echta Jos 97. Aizak, i; ire baimenarekin argia pixtutzera niak. Alz Ram 89. --Tirok ba, ua aurrera. --Zeure baimenaz, eskarrik asko. Kk Ab II 124. Tira; nuan etxera zure baimenaz. Otx 162. Toberaketan gatoz / bost edo sei lagun; / zuen baimenarekin / kantatu dezagun. Or Eus 366. Ikusten duzu, ene etxekoandre onbera, emen neronen etxean bezelaxe nagola. Zure baimenarekin. (Eser bedi). Lab SuEm 178. Zuen baimenaz, jaunak! (Bijoa). Ib. 191. Zuen baimenarekin, eta ez dizuet ukatzeko egokierarik utzi, neure buruaz zerbait esan nahi nuke. MIH 366.
azpiadiera-1.3
Aprobación, acción de mostrar conformidad o satisfacción.
[Bihotz gabe] hekien trufak gehiago balio du, baimenak baino. Hb Egia 34. Soldaduek nahi ninduten hurbil, behar zuten ene begia, behar zituzten ene hitz eta baimenak. Ib. 94.
azpiadiera-1.4
baiben (V-gip).
"Garantía, seguridad" A Apend. .
azpisarrera-1
BAIMEN-AGIRI. Documento que autoriza.
Baso-jabiei emondako baimen-agirijak. (1918) ForuAB 139. Baimen-agiria daramaten Zaingo onen ordezkarien bitartez egingo dira errekisa guziak. EAEg 24-10-1936, 123. Izkillu motzak daramaizkitenak, ibilli bitez baimen-agiriaz. Ib. 16-5-1937, 1665.
azpisarrera-2
BAIMENPEAN (Tras gen.). Con aprobación, consentimiento de.
Sasoi orretan bere baimenpian an batzartu eztanik eztagola. Gerrika 192.
baimen
<< bailara 0 / 0 baino >>
  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • +34 944 158 144
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper