Orotariko Euskal Hiztegia

OEH - Bilaketa

347 emaitza fama bilaketarentzat

Sarrera buruan (2)


Sarrera osoan (345)

Euskaltzaindia. OEH. Orotariko Euskal Hiztegia
goiburua
zabar.
tradizioa
tradizioa
Tr. Usado en textos meridionales desde Lizarraga de Elcano; al Norte lo hallamos en Duvoisin (cf. zabartu ya en Haramburu y Axular).
sense-1
1. (V-arr-oroz-gip, G, AN-gip-5vill, B; Lar, Añ (G, AN), Izt 52r, H, Zam Voc ), zauar (H (V)), sabar (V-arr-oroz-och-gip, G-azp-nav, AN-5vill, B). Ref.: A (zabar, sabar); Iz ArOñ (sabar, zabar); Asp Leiz2 ; Elexp Berg ; Gte Erd 167 y 302; Izeta BHizt2 .
Descuidado, negligente, dejado, despreocupado; perezoso. "Apoltronado" , "repantigado" Lar. "Lento" , "espacioso, tardo", "tardío, pausado, detenido" Lar y Añ. "Flojo, descuidado" , "flojo, perezoso", "negligente", "omiso, descuidado" Añ. "Remolón, flojo y tardío para el trabajo. Igi adi laster, zabar ori: ik beti ola bear duk (B)" A. "Despreocupado, abandonado en sus cosas, trabajos, en el arreglo personal" Asp Leiz2. "Ordu kontuan zabarra da (G-azp, AN-gip)" Gte Erd 167.
Fortunius Çabarra de Baranin. (1228). Arzam 458. Zabarra bazera zuk umeai eta mirabeai dotriña ta Zerurako bidea erakustean. AA III 561. Morroi zabarra bidaldu zuan bere nagusiak. Ib. 357. Dezun karguan zabarra izanez. Ib. 561. Zeinbat kristiñau epel nagi zabar egongo ez litekez urte guztian Elexara sartu gaba. MisE 142. Gizon nagi, alper, zabar, ordi, mozkorrak bezela. Urruz Urz 60. Lagun zabarren bati gauz onen bat eragitera egun oro saiatzea. Arr May 10. Ez izan zabarrak, / Gipuzkoatarrak. AzpPr 52. Ikusi ebanean gizona aiñ zabar da desbegiratua. Ag AL 55. Jesus odolezko izerdia erortzeraño neretzat otoitz egiten, eta ni egunoroko otoitzetan zabarra. ArgiDL 33. Ontan zabar, bigurri ta agintz-ausle izan ba-ditez. Eguzk RIEV 1927, 424. Alare neri eman / zabarraren fama. Imaz Auspoa 24, 129. Bestela esango dute zer nolako neskame zabarra dagoan etxe ontan. Lab EEguna 69. Berez zabarrak geran guziak / biar genduke aitortu. MendaroTx 55. Nagusiek ezpaitakite zer oien berri; erasorako ta burrukarako izan ezik, aundiki zabarrak dira aiek. Ldi Y 1933, 86. Otoitz zabarrak: ez iritxiko / grazirik Jainkoagandi. Or Eus 333. Orain artean hain eskoliersa alfer eta zabarra izanarren. Mde HaurB 58. Diru-eralgitzaille, zabar, utzia, ardurabako ta ezjakiña. Erkiag Arran 115. Udaberriak ez du errurik: / geroni gera zabarrak! Basarri 72. Ordain ezazue, bada, ta ez zabar izan. Zait Plat 109. Gauz oiek burutik kentzen zabarra izan al zera? MAtx Gazt 84. Burua jasoteko / bear dan indarra / uskeri ta jokoan / daukagu zabarra. Atutxa Mugarra (ap. DRA, que no da más ref.). Gaztetan izan gera / gerenez zabarrak. Uzt Sas 51. Bai arrastuan sartu're bapo / naiz-ta len izan zabarrak. Insausti 114. Eredu ederra aurki dezakegu jesulagun langile honengan euskaltzale zabar eta nagiok. MEIG II 68. Lizarraga ez zen, haatik, zabarrenetakoa: ez da ikusi besterik nola baliatu zen Larramendiren aberastasun irabaziberriez. MEIG VII 42.
v. tbn. Yanzi 217. Olea 40. Zendoia 192.
azpiadiera-1.1
(LarH).
(Usos predicativo y adv.).
"Repantigarse, zabartu, zabarjarri " Lar.
Eta añ zabar ta ajolkabe biziko zera? Arr May 111. Mendizaleak artean itzuli gabeak ziralakoan, zabar eta arduragabe zebiltzan. TAg Uzt 102. Bazkun eginkizunetan ardura gabe eta zabar jardutea. EAEg 31-5-1937, 1732. Ontan ere ez naiz zabar ari izan: Kereon-en aolkuz bi otsein igorri dizkiot dagoneko. Zait Sof 64. Gero ta gaizkiago, gero ta zabarrago egiten baitute beren izkuntza. Etxde AlosT 9. Garai batean ain zabar eta zikin euki zun adats ederra. Ib. 56. Munduan bakar, zabar ta deslai ez dagola jakin barri dago Nikanor. Erkiag BatB 201.
azpiadiera-1.2
(Precedido de gen., uso sust.).
Gure zabarrez, oraindik biloizik ditezken gogai yaulkigarriai. Markiegi in Ldi IL 12.
sense-2
2. Descarriado. " Zabárrak, (las ovejas) que no siguen a las otras" Iz ArOñ. .
[Maria Magdalena] zela bentzáit bána, mundukóia, dibertitua, erráteko ematenzuéna, ta nola árdi zabárra: baña txistubát biotzerá egitearéki Artzái dibinoak, goartuzé, baratuzé. LE JMSB 480.
sense-3
3. (DvA, H).
Depravado, inmoral. "Dépravé, corrompu" Dv.
Damu egin diote, etziren haren seme beren lizunkerietan: iraulgi zabarra eta galdua. "Prava atque perversa" . Dv Deut 32, 5. Alde egizu, bada, persona zabar eta gaizki esaleetatik. Ant ZerBid 327. Bizitza txit zabar ta okerra zerabillkien erlijioso baten gelara. 'Perdido y escandaloso' . Aran SIgn 70. Ikusiko dezute modestigabe eta zabarrakin itz-jostaillu eta txiste zatar engañagarriak esaten. Arr Bearg 449. Ameriketako oitura zabarretan bereala nastua arkitzen zan. NEtx LBB 34.
azpisarrera-1
XABAR. a) "(B), persona ocupada en pequeñeces" A.
b) "Remolón, flojo. Gure mutikoa arront xabarra" Izeta BHizt2.
azpisarrera-2
ZABAL ETA ZABAR. v. zabal.
zabar
<< zabaltzaile 0 / 0 1 zangar >>
  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • +34 944 158 144
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper