Euskararen Gramatika

14.3.2. Adjektiboen hurrenkera hierarkia


14.3.2. Adjektiboen hurrenkera hierarkia

14.3.2a Gai hau, adjektiboen hurrenkerarena, munduko beste zenbait hizkuntzatan ere aztertu izan da, eta hizkuntzalariek nolabaiteko hierarkiak seinalatu izan dituzte adjektiboen erabileran, indar unibertsala izango balute bezala. Hola, Artiagoitia (2002a), Sproat eta Shih (1991) ikertzaileek proposatutakoaz baliatzen da. Adjektibo multzoen ordenak hurrenkera hau segituko luke: kualitatea, neurria, forma, kolorea, jatorria. Beraz, loreontzi txinatar zuri txikia egokiago litzateke, hizkuntzetan hedatuago litzateke, loreontzi zuri txiki txinatarra baino. Hor izenetik urrunen dagoenetik hurbilen dagoenera irakurri behar da hierarkia. Egokiago, hortaz, loreontzi zuri txikia sintagma loreontzi txiki zuria baino. Egokiago irakasle donostiar gizena sintagman ikusten den hurrenkera irakasle gizen donostiarra baino. Pragmatika kontua izan daiteke erabakitzea zer nahi dugun azpimarratu, hurrenkeren artean hautua eginez: ardo beltz ona, edo ardo on beltza. Oyharçabalek (2006b) ere aztertua du kontu hau eta ondorio hauetara iritsi da, Scott-en (2002) hierarkia segituz: negu hotz luzea, salda bero ona, zaku pisu lodia, bide zabal lasterra, mutiko gazte ederrak, leiho erronda handia, eskultura fin gora bat hurrenkerak neutroagoak dira negu luze hotza, salda on beroa, zaku lodi pisua, bide laster zabala, mutiko eder gazteak, leiho handi erronda, eskultura gora fin bat hurrenkerak baino. Artiagoitiak (2006: 149) dioenez, itxuraz irmo diren hurrenkera horiek —nahiz aldaketak egin daitezkeen— bat datoz beste zenbait hizkuntzaren kasuan proposatu diren aldaketekin.

14.3.2b Scotten hierarkia kontuan izanik, hurrenkera hauek ikusten ditu Artiagoitiak euskal literaturan:

Jatorria, adina: Sukaldari frantses gazte bat (H. Etxeberria); jatorria, tamaina: Kamioi poloniar handi bat (H. Etxeberria).

Jatorria, ebidentziala eta ebaluazioa: Idazle frantses ospetsu bat (K. Izagirre).

Kolorea, forma: Harri gorri borobil bat (Atxaga).

Kolorea, adina: Zodiac gris berria (K. Izagirre); kolorea, hezetasuna: Lur beltz bustia (Saizarbitoria).

Kolorea, tenperatura: Urre dirdiratsu bero bat (Mirande).

Kolorea, zabalera: Euli urdin gizenak (K. Izagirre).

Kolorea, tamaina, ebaluazioa (?)158: Tximeleta urdin txiki bat (Atxaga); Petalo zuri txikia (Atxaga); Begi beltz handi biguna (Agirre); Iceberg beltz txikerra (K. Izagirre).

Kolorea, kopurua (?), ebidentziala (?): Baso zuri sarria (K. Izagirre); kolorea, ebaluazioa: Goiz argi eder hartan (Erkiaga); Aurpegi zuri leunak (Agirre); Begi beltz ederrak (Barriola); Tortura zuri ospetsua (K. Izagirre); Ezpain zuri margotu berriak (H. Etxeberria); Neska ilegorri ederra (Saizarbitoria); Zur ilun garestia (K. Izagirre); adina, pisua: Brui gazte armatuak (K. Izagirre).

Adina, ebaluazioa: Morrosko gazte ederra (Etxeita); Arropa zahar zikindua (K. Izagirre); Bikote gazte zintzurtu (K. Izagirre); Neska gazte guztiz ederra (Saizarbitoria); Arropa zahar garbia (K. Izagirre).

Hezetasuna, tamaina: Intsektu idor txiki-txikia (H. Etxeberria); tenperatura, tamaina: Dutxa bero azkarra (H. Etxeberria).

Zabalera, ebaluazioa: Bekoki zabal garbiak (Agirre).

Goiera, ebaluazioa: Apaiz altu baldarra (Saizarbitoria); luzera, kopurua (?): Oihu urrun bakan batzuk (K. Izagirre).

Luzera, ebaluazioa: Galtza motx hutsetan (Atxaga); Mahai luze betea (K. Izagirre).

Tamaina, ebaluazioa: Etxebizitza txiki polita (K. Izagirre); Gizon txipi urduria (K. Izagirre).

14.3.2c Erreferentzia adjektiboak eta adjektibo arruntak (kalifikatzaileak) elkartzen ditugunean, haiek hurbilago daude izenetik bigarrenak baino: Kontzeptu etiko distortsionatua (K. Izagirre); Ekintza politiko interesgarria (K. Izagirre); Motozerra elektriko txiki (H. Etxeberria); Osagai kimiko soila (H. Etxeberria); Gai kimiko astun (H. Etxeberria); Militante ezkertiar zintzoa (Saizarbitoria); Oso adimen politiko laburra (K. Izagirre). Adibide guztietan, erreferentzia adjektibo sailkatzaileak dira. Adjektibo tematikoak direnean badirudi lehenik adjektibo hori doala, eta gero kalifikatzailea: eraso islamiar bortitza; *eraso bortitz islamiarra.

158 Galdera marka horiek Artiagoitiarenak dira.

Oharra
Euskararen Gramatika Euskaltzaindiaren Gramatika Batzordearen ekarria da. Beraz, lanak ez du eragozten edo baldintzatzen Euskaltzaindiaren Osoko bilkurak etorkizunean ondu edo moldatu ditzakeen alor honetako bestelako lanak, arauemaileak ere aintzat harturik.

Egoitza

  • B
  • BIZKAIA
  • Plaza Barria, 15.
    48005 BILBO
  • +34 944 15 81 55
  • info@euskaltzaindia.eus

Ikerketa Zentroa

  • V
  • LUIS VILLASANTE
  • Tolare baserria. Almortza bidea, 6.
    20018 DONOSTIA
  • +34 943 42 80 50
  • donostiaordez@euskaltzaindia.eus

Ordezkaritzak

  • A
  • ARABA
  • Gaztelako atea, 54
    01007 GASTEIZ
  • +34 945 23 36 48
  • gasteizordez@euskaltzaindia.eus
  • G
  • GIPUZKOA
  • Tolare baserria. Almortza bidea, 6
    20018 DONOSTIA
  • +34 943 42 80 50
  • donostiaordez@euskaltzaindia.eus
  • N
  • NAFARROA
  • Oliveto Kondea, 2, 2. solairua
    31002 IRUÑEA
  • +34 948 22 34 71
  • nafarroaordez@euskaltzaindia.eus

Elkartea

  • I
  • IPAR EUSKAL HERRIA
  • Gaztelu Berria. 15, Paul Bert plaza.
    64100 BAIONA
  • +33 (0)559 25 64 26
  • +33 (0)559 59 45 59
  • baionaordez@euskaltzaindia.eus

Azkue Biblioteka eta argitalpenak

Maximiza tus ganancias en criptomonedas confiando en Bitplex 360, una plataforma diseñada para el éxito.
  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • info@euskaltzaindia.eus
z-library z-lib project
Casino siteleri arasında yerinizi alın, kazançlı çıkmanın keyfini sürün! Heyecanı kaçırmayın.
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper