Hizkuntza-zuzenbidea. Testu-bilduma euskaraz

Argitalpen elektroniko honen ezaugarriak

Andres Urrutia
Santiago Larrazabal
Gotzon Lobera

Hamaika urte igaro dira Euskaltzaindiak 2007an Hizkuntza-zuzenbidea argitaratu zuenetik. Ordutik hona, hainbat aldaketa gertatu dira hizkuntza-zuzenbidearen araudietan, euskararen estandarizazioan, terminologiaren arloan eta teknologia digitalaren irismenean.

Hori dela eta, Euskaltzaindiaren Jagon Saileko Sustapen batzordeak Euskaltzaindiaren Osoko Bilkuraren erabakia hartu eta lan haren beste edizio baten argitalpena prestatu du.

Hizkuntza-zuzenbidearen ikuspegitik, zenbait aldaketa gertatu dira maila guztietako araudietan. Ez ditugu guztiak hemen aipatuko, argitalpen honetan zehar agertzen direlako, baina nabarmenak adieraziko ditugu, berbarako: Europako Parlamentuaren 2013ko irailaren 11ko ebazpena, Alfonsi txostena oinarri duena; Euskal Autonomia Erkidegoaren hainbat lege sektorialetan euskarari emandako lege-tratamendua; Nafarroako Foru Komunitatearen Euskarari buruzko abenduaren 15eko 18/1986 Foru Legeari 2010ean eta 2017an egindako aldaketak; Frantziako Hezkuntzaren Kodeari 2013an emandako idazkera berria, eta Hedabideetako Komunikazio Askatasunari buruzko 86-1067 Legeari, (Leotard Legeari) 2009an, 2016an eta 2017an emandako idazkera berria.

Horrekin guztiarekin batera, 2007ko argitalpenean azaldu ez ziren ordu arteko zenbait testu txertatu dira oraingoan. Arrazoia hauxe da: ordu arte argitaratuta zeuden testuei moldaketa batzuk egin zaizkie 2007tik atzera hizkuntza-kontuak arautzeko. Bada, aldaketa horiek sartu ditugu, eta testuak euren jatorrizko argitalpenaren hurrenkera kronologikoan eman ditugu.

Hizkuntza-zuzenbideari ere bai dagokionez, aipamen berezi bat egin behar dugu Eskualdeetako edo Eremu Urriko Europako Gutunari buruz. Izan ere, 1992ko azaroren 5eko gutun hau atal berezi batean ematen da; horrezaz gainera, Espainiako Erresumari dagokionez, Gutuna berronesteko Tresna erantsi da, eta jarraian Gutuna berriro sartu da, Espainiako Erresumak berronetsitako zatiak letra biribilez eta berronetsi ez dituenak letra etzanez emanez. Frantziako Errepublikari dagokionez, berriz, Frantziak egindako adierazpena eta sinatutako 39 neurriak aipatu dira, Frantziako Errepublikak egindako adierazpenean ageri legez. Betiere, Gutuna ez da berriro eman, Frantziak oraindik Gutuna berronetsi barik duelako. Erabaki hau erabiltzaile ororen mesedetan hartu da, nahiz eta sistematikaren aldetik aipamenen bidea zuzenagoa izan.

Euskararen estandarizazio eta batasunaren ikuspegitik, 2016ko urria giltzarri dugu, orduantxe argitaratu baitzen Euskaltzaindiaren Hiztegia. Orduan, Euskaltzaindiak, lehenengo hiztegi arauemailea paperez argitaratzeaz gainera, Internetez ipini zuen eskuragarri munduko erabiltzaile guztien eskura. Hori ez ezik, Interneten dagoen bertsio digitala urtean bi edo hiru aldiz eguneratu eta emendatzen da. Behingo baten baditugu hainbat eta hainbat forma estandarizatuta eta batuta. Horrek ere eragina dakar argitalpen elektroniko honetan, orain hamaika urte erabilitako forma batzuk Euskaltzaindiaren Hiztegiaren arabera egokitu baitira. Gainera, Euskara Batuaren Eskuliburua gidari hartu da gramatikaren arloan.

Hori ez ezik, letra xehe-larrien erabileraren inguruan, Euskaltzaindiaren 1990eko Letra larriak erabiltzeko irizpideak gomendioa eta Euskaltzaindiak berak EIMAren liburu-bildumaren barruan egoki eta taxuzko iritzitako Alfontso Mujikaren Letra larriak erabiltzeko irizpideak liburua izan ditugu gidari.

Terminologiaren alorrean, berriz, 2017. urtean Oinarrizko hiztegi juridiko-parlamentarioaren argitalpena ekarri behar da aipura. Izan ere, Euskaltzaindiaren koordinaziopean, Eusko Legebiltzarrak, Nafarroako Parlamentuak, Arabako Batzar Nagusiek, Bizkaiko Batzar Nagusiek eta Gipuzkoako Batzar Nagusiek batera argitaratu zuten euskal herri penintsularreko bost instituzio legegileetan erabiliko zen terminologia juridikoa. Horrek ere eragina izan du argitalpen elektroniko honetan, eta 2007ko edizioan erabilitako terminologia neurri batean bateratzeko balio izan du.

Izan ere, orduko argitalpenean, bere horretan jaso ziren testu ofizialak. Edizio honetan, berriz, ahalegina egin dugu bertsio guztietan terminologia bera erabiltzeko. Urte asko igaro dira Espainiako 1978ko Konstituzioa argitaratu zenetik, eta aldian-aldian egindako euskarazko bertsioak euren sasoiko irizpideen araberakoak izan ziren. Argitalpen honek testuak, ofizialak izanagatik, goiko lerroaldean aipatutako lanez galbahetu dira, eta termino eta kontzeptuak bateratu egin dira. Kontuan hartu behar dugu instituzio batzuek testu haien euskarazko bertsio berriak argitaratu dituztela testuak erabilgarriak izan daitezen. Betiere, kasu batzuetan orduko dikotomiari eutsi zaio.

Terminologiaren arloan ere, Oinarrizko hiztegi juridiko-parlamentarioarekin batera, Euskararen Aholku Batzordeko Terminologia Batzorde-atalak 13 hiztegi terminologiko argitaratu ditu 2007tik hona administrazio publikoaren eta zuzenbidearen arloan, eta horiek ere eragina dakarkiote lan honi. Egin-eginean ere, hiztegi terminologikoetan ebatzitako hainbat termino goiburu izan dira argitalpen elektroniko honetako testuetan erabilitako terminoak erabakitzeko.

Itzultzaile Zerbitzu Ofizialak Administrazio Publikoko langileentzat emandako irizpideak kontuan hartu dira lan honetan.

Gaur egun eskura ditugun teknologia informatikoei eta programa informatikoek eskaintzen dituzten baliabideei esker, bilaketa zabalak egin daitezke, bai eta bilaketa murriztuak ere, eta, gainera, bilaketen emaitzak batera agerrarazi.

Argitalpen hau, zuzenbidearen edukiari dagokionez, 2018ko uztailaren 15ean itxi da. Betiere, eguneratze-lana, gutxienez, urtean behin egingo da.