Euskaltzaindiaren Hiztegia

220 emaitza to bilaketarentzat - [1 - 100] bistaratzen.

to1
1 Gizonezkoekin edo animaliekin jardutean erabiltzen den lagunarteko bokatiboa. Ik. no1; txo. To, Pello, horra Olhetako bidea. Aditzen duk, to? Atzemak hori, to! Zertaz duk, to, arrangura?
2 Harridura edo ustekabea adierazten duen hitza. To!, aspaldikoa, oraino bizi? To, to!, norbait heldu zaiguk egun zerura!
toalla
iz. Heg. Eskuoihala. Ik. xukadera. Toalla busti eta aurpegia freskatu zuen.

Aztergaia: toalla

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:HBL 2002-01-09 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Informazio osagarria
Lexemen erregulartasuna

-ll-.

Informazio lexikografikoa
Kategoria

iz.

Erabileremu dialektala

Heg.

Forma baten adiera(k)

eskuzapia, xukadera.

Formari buruzko oharrak

Euskaltzainen oharrak

 - [E208]: *toalla e. eskuzapia, xukadera. || Tradizio eskasekoa da eta gaur literaturatik eta irakaskuntzatik erabat baztertua. Ez dut uste hiztegi akademikoak jaso behar duenik.

 - Erabakia: (H2.2 / 2010-10-19) Bere horretan onartu da lantaldearen proposamena.

tobagoar
1 adj. Trinidad eta Tobagokoa, Trinidad eta Tobagori dagokiona. Ik. trinitatear.
2 iz. Trinidad eta Tobagoko herritarra.
tobera
1 iz. Sutegi eta labeetan, errekuntzan laguntzen duen airea edo oxigenoa sartzeko hodia. Labearen beheko aldean, aire beroa presiopean sartuko duten tobera batzuk daude kokearen errekuntza egiteko.
2 iz. Errotetan, aleak botatzeko kaxa modukoa, buruz behera jarritako piramide baten forma duena eta aleak errotarrira pixkanaka eta poliki eror daitezen erabiltzen dena. Errota horrek bi harri ditu, tobera batekin.
3 iz. pl. Andregaiari ezkontza bezperan, gorabeherak dituzten senar-emazteei edo berriro ezkontzen den gizon alargunari egiten zaien musika edo zintzarri joaldia. Toberak jo ditzagun.

Aztergaia: tobera

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau104
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z1:BatHizt 1996-07-24 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

AS: tobera-mustra.

Informazio osagarria
Sarrera bati dago(z)kion azpisarrera(k)

tobera-mustra.

Lexemen erregulartasuna

d-/t-.

Formari buruzko oharrak

Iritzi-emaileak

 - [E204]: "(/ez sing./ marka eman behar ene ustez)" (1993-02-20)

 - [E302]: [ik. oharra, s.u. dorpe] (1997-04-16)

tobera mustra, tobera-mustra
iz. Ezkontza hausteren bat-edo gertatzen denean, herriko plazan antolatzen den antzerkia. Ik. xaribari. Tobera-mustra batzuk muntatu.
tobiera
iz. Palauko Errepublikan mintzatzen den hizkuntza.
tofu
iz. Soja-esne gatzatua. Tofuz eginiko saltxitxak.

Aztergaia: tofu

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z8:LBeh 2017-03-14 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak

LBeh (2016-10-26): tofu 23: Elkar, Consumer 11, Berria 5, EiTB 4, Argia, DiarioVasco.

Beste (edozein) iturritako erabilerak

EPG: tofu 2: Herria, Edorta Agirre.

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

Euskalterm: tofu (es tofu; fr tofu; en tofu).

Zerrenda osagarriak

BerriaEL2016: ez dugu aurkitu tofu formarik.

Lantaldearen irizpideak
Nazioarteko forma da

Nazioartekoa da forma, eta onartzekoa.

toga
1 iz. Epaileek eta abokatuek epaiketetan eta unibertsitate irakasleek zenbait unibertsitate ekitalditan erabiltzen duten jantzi berezia, soingaineko mahuka-zabal baten antzekoa dena eta ohiko jantziaren gainetik janzten dena. Epaileak, toga jantzi gabe, eta kazetariak, grabagailua itzalita.
2 iz. Antzinako Erroman, hiritarrek jantzi nagusi gisa erabiltzen zuten artilezko edo lihozko oihal luze eta zabala, tunikaren gainetik janzten zutena. Erromatarrek togak eta armadurak janzten zituzten.

Aztergaia: toga

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:IrEm 2002-01-09 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: - / HiztEn: + / LurE: + / ElhHizt: + / EskolaHE: +

Zerrenda osagarriak

HitzIrud: "toga = toga".

Informazio lexikografikoa
Kategoria

iz.

Forma baten adiera(k)

(soingaineko mota).

Formari buruzko oharrak

Iritzi-emaileak

 - [E301]: "[sartzea proposatzen dut]" (1997-03-04)

togoar
1 adj. Togokoa, Togori dagokiona. Togoar agintariak.
2 iz. Togoko herritarra.

Aztergaia: togoar

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau104

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

(herritarra).

toil1
iz. Marrazoaren eta arraiaren ordenako itsas arraina, handi samarra eta gorputz-luzea, azala latza eta kolore-grisa duena (Mustelus mustelus).
toil2
adj. Batez ere Ipar. Pisua, motela. Gorputza toil delarik, loa uxatzea zail da. Pilota toila. Adimen toila. Euskara hain beratz eta toil baldin badago, apaizek daukatela enbalditurik.
toildu, toil/toildu, toiltzen
da/du ad. Toil edo toilago bihurtu, moteldu. Bihotza toildu.

Aztergaia: toildu

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau104
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1996-07-24 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

toildu, toil(du), toiltzen. da/du ad.

Informazio osagarria
Euskara Batuko batzordeak argituko du aditzoinaren forma

toildu, toil(du), toiltzen.

tok
onomat. Indar gutxiko kolpearen onomatopeia. Ik. tak. Tok, tok, tok, zain guztietan bortizki sentitzen du odolaren joa.

Aztergaia: tok

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z5:EEBS:33 2002-01-09 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]

tok tok tok 2, Ox ("Aphoak hapa, Sathorrak hupa, Okhilo muskerrak tok, tok, tok; Gerrena nun dun, Sorginak zaldun, Gerrenan atsoak ixtaklok!", "noiz ere entzun baitut tok tok tok leihoan... papo gorriño bat zen bakarrik kanpoan!").

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

tok tok tok 1, J.A. Ormazabal ("Bapatean, atea jo zuen norbaitek: tok, tok, tok"); tok-tok (+ tok tok) 4: P. Sastre 2 (adib.: "tok-tok, bi kolpe aditu zituzten"); M. Ruiz de Aostri ("Lege-egitasmoa. Tok Tok"); A. Iturbe (""Tok-tok"atean").

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

Ez dugu aurkitu ap. DFrec, AB38, AB50, HiztEn, LurE, Euskalterm.

Euskara/euskara eta euskara/erdara hiztegietako datuak

tok : DRA (onomat. con que se representa el ruido de ciertos movimientos acompasados, pulso) // Ez dugu aurkitu ap. EuskHizt, ElhHizt, HiruMila, EskolaHE, Lur EG/CE eta EF/FE, Casve EF, HaizeG BF, Lh DBF, PMuj DVC.

Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: - / HiztEn: - / LurE: - / ElhHizt: - / EskolaHE: -

Informazio lexikografikoa
Kategoria

onomat.

tok pisin
iz. Papua Ginea Berrian mintzatzen den hizkuntza.

Aztergaia: tok pisin

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau104

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

(hizkuntza).

toka1
adb. Gizonezko bati hika. Ik. noka. Eta hasi zitzaion erregeri toka. Haurrei ez zaie toka eta noka hitz egin behar.
toka2
iz. Kaleko jokoa, distantzia jakin batera dagoen metalezko xafla estu baterantz metalezko diskoak jaurtitzean datzana, eta xafla jotzea helburu duena. Sagardoa galanki edango dugu, tokan jokatzen dugun bitartean. Tokan errege eta maisu.
tokamen
iz. Heg. Banatu behar den irabazi batetik, eta, batez ere, ondaretik, norbaiti dagokion partea. Ik. seniparte. Irabazietan bakoitzari dagokion tokamena.
Azpisarrerak

Aztergaia: tokamen

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau104
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1996-07-24 Lantaldeak besterik gabe onartua

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

Heg.: irabazietan bakoitzari dagokion tokamena.

Lantaldearen irizpideak
Forma arautuaren azalpenaz oharra

osatzeko eskatuz, kategoria eta 2. adiera erantsiz: "iz. Heg. 1: irabazietan... 2 'senipartea'".

Formari buruzko oharrak

Euskaltzainen oharrak

 - [E109]:  Heg. marka falta da.

 - [E210]: 1- Adierak zehaztu: 1) 'irabazietan norberari dagokion zatia' 2) 'senipartea'. 2- Heg. ikurra eman, adiera biei. 3- Azpisarrera erantsi: tokamenez. || 1- Zehatzagoa delakoan gaude. 3- Bizkaieraz erabilia, oso.

 - Erabakia: BAgiria (1999-11-26): onartu da.

 - Erabakia: (H2.2 / 2010-10-19) Bere horretan utziko da oraingoz lehen itzulian erabakia (H1.1 lantaldeak bestela azalduak ditu H2.1 lantaldeak eta ohargileak proposatu dituztenak; tokamenez azpisarrera, berriz, "F" markaturiko besteekin batera ikusiko da, lantaldearen oharra kontuan izanik: "librea dirudi, testuetan ageri ez denez; baina bizkaitarrek-eta argituko dute").

 - Erabakia: (H2.2 / 2011-09-27) onartu da azpisarrera gisa: tokamenez.

tokamenez
adb. Norbaiti hala dagokiolako. Irin-lorea eskainiko du berotan, eduki dezan usain gozoa Jaunarentzat, Aitaren lekuan tokamenez jartzen den apaizak.
Loturak

Aztergaia: tokamenez

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: EArau 2011-09-27
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:HBL 2002-01-09 Lantaldeak erabaki gabe utzia

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]

Ik. OEH argitaratuan tokamen sarrera, `ondarearen partea': Eguzk GizAuz ("Baña tokamen ori norañokoa dan, nok neurtu ta erabagi?", "Garatzaren irabaziak geitzen diran neurrian, domuaren tokamena andiagoa izan oi da", "garatzaren irabazietan be euren tokamena izentau ta emon bear litzakiela uste dabe"), Urruz Iru ziri ("Paperetan ezta arkitzen ezer saldu zutenik, eta orregatik gure tokamenak ere emen urrean izan bear dute"); eta tokamentu a) 'ukitzea' adierako: OA ("Izan ote deban aspekto torperik, musurik [...] edo tokamenturik personaren batekin"), Zuzaeta ("pekatu batzuk [...] Lapurretaak, adulteriyoak, berba desonestoak eta tokamentu loiyak"), Mg CC ("[Bekatuak] bear dira agertu [...] itzezkoak, deseozkoak, tokamentuak ta obrazkoak, bakoitza okertu gabe"), Mg CO ("Konsentidu ditubenak danza naastubetan akziño edo tekamentu txaarrak"), fB Olg ("Egiten dira urtenera zikin atan neskeen ta mutileen artian [...] tokamentu loijak, oratute loijak"), Astar ("Ukutute edo tokamentu zikinetan dabilzanak"), eta aip. Añ EL; b) 'senipartea' adierakoak (eta tokamentuz): Gco II ("gloriarako deretxoa, etorbide, eta tokamentua"), Tx ("Etxeko maiorazkua nintzan tokamentuz", "Ni etxerako negon nere tokamentuz", "Ni nintzan maiorazko nere tokamentuz", "Moja joan biar duela / or dabil kontatuz, / nunbait ez da konforme / len daukan konbentuz; / suzeditzen bazaio bere tokamentuz, / praile batentzako ai zer / Corazón de Jesús", "Bi naziyotan zeuden jendiak / aspertu zituan iya, / gure Jainkuak lagundu ziyon, / eta bazeukan premiya: / an zebillela izandu zuen / tokamentu bat aundiya, / lanian asko biartu gabe / izan da orren Indiya"), Berron Kijote 2 ("eta morrontzari zegokion tokamentuaz kezkarik ez izateko, etxetik irten-aurretik testamentua egin-ta utzi bait-zuan", "zaldun ibiltari izaki ez, ta sekulan izateko asmorik ere ez, eta neretzat tokamenturik larriena zoritxar guzietan!"); eta `dokumentuak' adierakoa ap. Elexp Berg ("Maltzako "anderiñian" karteria arrapau jotsen zesteruari "tokamentu" ta guzti").

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

'senipartea' adierakoak dira tokamen 4, Eguzk GizAuz (OEHko testuinguruetan), eta tokamentu 1, Berron Kijote ("munduko laudorio ta laidoak aragi ta odoletik jaioak izanik, olatsukoak noski emakume galduarenak, senarrak ortxe jaso bearko du bere tokamentua, ta, ez jakiñik ere, bere izen ona galdu-ta geldituko da").

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

tokamen : LurE // Ez dugu aurkitu ap. DFrec, AB38, AB50, HiztEn, Euskalterm.

Euskara/euskara eta euskara/erdara hiztegietako datuak

tokamen : EuskHizt, HiruMila (parte que a cada cual corresponde en una herencia; y por extensión, trabajo o quehacer que corresponde a cada cual), ElhHizt (Heg., parte de una ganancia o de la herencia), EskolaHE, PMuj DVC (parte de la herencia); tokamen(tu) : DRA (parte que a cada uno corresponde en una herencia) // Ez dugu aurkitu ap. Lur EG/CE eta EF/FE, Casve EF, HaizeG BF, Lh DBF.

Bestelakoak
Aurreko pasaldikoari egindako oharrak

E109: "... bizkaieraz tokamenez aurkitzen dut, 'egokitzen zaiolako' adierarekin, cf. Iralek argitaraturiko Bizkaieraz jabetzeko ikastaroa, 412".

Lantaldearen irizpideak
Sektorekoei galdetzekoa da zer darabilten

librea dirudi, testuetan ageri ez denez; baina bizkaitarrek-eta argituko dute.

Informazio osagarria
Atzizkien araberako erabakiak

-z.

Formari buruzko oharrak

Euskaltzainen oharrak

 - Erabakia: (H2.2 / 2011-09-27) onartu da azpisarrera gisa: tokamenez.

tokamentu
1 iz. Heg. zah. Ukitua. Ukitze edo tokamentu zikinetan dabiltzanak.
2 iz. Heg. zah. Ondarea, senipartea. Anaia bat etorri omen zen bere tokamentu eske.

Aztergaia: tokamentu

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:HBL 2006-02-07 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Informazio osagarria
Atzizkien (eta aurrizkien) erregulartasuna

-mendu/-mentu.

Informazio lexikografikoa
Kategoria

iz.

Erabileremu dialektala

Heg.

Diakronia

Zah.

tokata
iz. mus. Musika-tresna tekladunentzat onduriko musika-lan laburra, mugimendu bakarrekoa, eskuarki estilo librekoa dena eta trebetasun handia eskatzen duena. Bachen tokatak eta Scarlattiren sonatak.
tokatu, toka/tokatu, tokatzen
1 da/zaio ad. Heg. herr. Suertatu, egokitu. Tokatu zitzaidan batailoian. Loteriako lehen saria tokatu zaio.
2 da/zaio ad. Heg. herr. Egokitu, helburu edo erabilera baterako egoki izan. Ik. egon1 7. Tokatzen ez zaion adieran erabiliriko hitza. Beraren kontra ez dugu esan tokatzen ez den hitzik.

Aztergaia: tokatu

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau104
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:EEBS:07 1996-07-24 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

tokatu, toka(tu), tokatzen. Heg. da/zaio ad. Herr.

Informazio osagarria
Euskara Batuko batzordeak argituko du aditzoinaren forma

tokatu, toka(tu), tokatzen.

Informazio lexikografikoa
Erabileremu dialektala

Heg.

Mailak

Herr. batez ere.

tokero
iz. Ipar. Ganadu tratulariaren laguntzailea. Lapurdiko itzain eta tokero guztien buruzagi jarri zen.

Aztergaia: tokero

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:HBL 2003-12-17 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Informazio osagarria
Maileguen egokitzapen sistematikoa

-ero.

Informazio lexikografikoa
Kategoria

iz.

Erabileremu dialektala

Ipar.

Forma baten adiera(k)

ganadu-tratulariaren laguntzailea.

toketa
iz. Gizonezkoarekiko hitanoa. Toketan mintzatu.

Aztergaia: toketa

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau104
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1996-07-24 Lantaldeak besterik gabe onartua

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

'gizonezkoarekiko hitanoa'.

tokhariera
iz. Txinako Turkestanen mintzatzen zen indoeuropar hizkuntza.

Aztergaia: tokhariera

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau104

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

(herritarra).

Lantaldearen irizpideak
Forma arautuaren azalpenaz oharra

zuzenduz: "(hizkuntza)".

toki
1 iz. Espazioaren zati jakina, lekua. Nor geure aldian eta tokian gertatzen gara, nola ez dakigula. Lehengo tokira itzultzen da. Munduko tokirik ederrenean. Altxatu zen belaunikatua zegoen tokitik. Toki askotako jendea. Bi haur toki berekoak, guraso beren umeak. Ikasleak Jerusalemen bildurik zeuden tokian. Errota bat erosi zuen, toki egokian zegoena. Hor eta beste edozein tokitan. Abereei edanarazteko toki zabal erosoa. Toki agerian egina. Toki arrotzak beti dira gustagarri. Toki horretan ez dago lekurik. Ontziak tokiz aldatu nahirik (Ik. tokialdatu).
2 iz. Toki jakin batekoa. (Hitz elkartuetan, lehen osagai gisa). Ik. tokiko. Euskararen erabilera Euskal Autonomia Erkidegoaren toki-administrazioaren esparruan. Autonomia erkidegoetako eta toki erakundeetako organoek gehienez ere bi urte izango dituzte lege honetan jasotako betebeharrei egokitzeko.
3 (Esaldi hanpatuetan, mugatzailerik gabe eta leku atzizkiren batekin, aipatzen dena espazioan edo denboran oso urrun dagoela azpimarratzeko). Tokitara joan da! Tokitan dabil! Tokitan dago; gutxienez ordubeteko bidea. Tokitatik hator!
4 iz. Zerbait edo norbait koka daitekeen leku hutsa. Honenbeste meatze hain toki gutxian! —Niretzako tokia geldituko da? —Toki gehiegi ez baduzu behar, bai.

Aztergaia: toki

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau104
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z1:BatHizt 1996-07-24 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z2:IkHizt
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z2:Merkat
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:EEBS:01

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Jatorrizko forma

behatoki, erakustoki; geltoki; pasealeku, ibiltoki; saltoki; bolatoki; zezentoki.

Jatorrizko forma

dantzatoki, dantzaleku; denda, saltoki; jolas, jolastoki; oilasko-erretoki; taxi-geltoki; zerratoki; zinetoki.

Euskaltzaindiaren Arauak

AS: -en tokian, tokian tokiko, tokitan: tokitan dabil!, tokitara: tokitara joan da!

Lantaldearen irizpideak
Forma arautuaren azalpenaz oharra

AS gisa gehituz: toki-izen, tokiko .

Informazio osagarria
Leku-denborazko izenen eratorriak

-en tokian, tokian-tokian, tokian tokiko; tokitan, tokitara.

Formari buruzko oharrak

Euskaltzainen oharrak

 - [E109]:  tokitan / tokietan zalantza agertu du.

 - Erabakia: BAgiria (1999-11-26): datuak hobeto aztertu eta proposamen zehatza ekarriko da.

toki egin
du ad.-lok. Tokia utzi. Ik. leku egin. Aienatu zuen berehala gogorazio hau, barruan toki egin gabe. || Jendez gainezka zegoen etxe aurrea, baina azkar egin zuen Matxinek gazte bientzako tokia.

Aztergaia: toki egin

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z9:OEH:AS 2019-11-12 Azpisarrera gisa onartzekoa

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]

OEH: TOKI EGIN (V-gip, G-azp-goi, AN-gip-5vill, L, BN, S; H). Ref.: Lh; Elexp Berg; Gte Erd 211. Hacer sitio. "Toki egin (alde egin) (G-azp)" Gte Erd 211. v. TOKI EMAN. Zikinkeri loi oni beren bihotz gaiztoan toki egiten dioten gizonak. Mb IArg I 129. Aienatu zuan beriala gogorazio au barrunen toki egin gabe. Bv AsL 145. Beren ondoan zebiltzan, toki egiñaz, aien alde, lagun ta auzokorik urrenak, arroxko [...] aizkolarien oso adiskide zirala adierazi naian. Ag G 97. Lengo miñek atsegin berrieri zegien toki. Or Aitork 85. Lengoek oraingoeri toki dagite ta toki egiñez gorde oi dira. Ib. 253. Euskaltzaindiak epai / eman du nolabait, / esan digu zerbait / hache orrixe toki / egiñ nairik nunbait. Olea 264. Gure Gelatxon andre orretxek / dantzan egin du egoki, / [...]; plaza batian ikusi eta / orrek egiten du toki. Uzt LEG I 282. (Con determinantes). Geienak berriz ta berriz ere bekaturatzen dira ta deabru mutuari egiten diote beren animan berriro zori gaiztoko toki, ta gutik ez, betiko toki. Mb IArg I 244. Egin ote dit beribillean tokirik? Bart etzula baitzion. Ldi IL 39. Gero ta toki geiago [dotrina] berriari egin bear zaiola. Lab EEguna 107. Jendez gañezka zegon etxeaurrea; baña azkar egin zun Matxinek [...] gazte bientzako tokia. TAg Uzt 44.

toki egin 22: Elkar (“bere ezpainetan grazia berezia hartzen zuena, han-hemenka bere asmamenak sortzen zituèn esaldi pipertsuei toki eginez, edo herri jakintzaren esaera zaharrak tartean sartuz, hitzaren eta hizkeraren jardun ezin distiratsuagoan...”), Deia (“Kalean egotea ezinbestekoa da, ikusleekin harreman zuzen hori mantentzea, baina areto barruko ikuskizunen artean toki egitea seinale ona da”), Berria 13 (“Katalanez idatzitako literaturari toki egin izana polemikagai bihurtu nahi izan zuten batzuek: katalanez jarduten zutenei bakarrik ez baizik eta Herrialde Katalanetakoak ziren baina gaztelaniaz idazten zuten idazleei toki egin behar zitzaiela zioten”), Euskaltzaindia (“Pertsonaioi suertatzen zaizkien arrisku-une guztietatik onik ateratzeko ezohiko gertaeraren eragina hain nabarmena izanik, azkenean, naturaz gaindiko indarren jarduna saihetsezin bihurtzen zaio kontalariari, Jainkoari edo mirariari toki egiteak erakusten duenez”), Jakin (“Indar handiagoa jarri beharko litzateke herriko foro naturaletan harremanetan dauden pertsona, talde edo kolektiboek egituretan ahotsa izateko ahaleginean; beraien behar eta eskakizunei toki egin eta bide ematen laguntzeko egituren osaketan”), Karmel (“Bilduma honetan Euzkadin aurreko urtean zehar argitaratutako olerki askori ere toki egiten zaie”), Erlea (“Lau nobela aipatu ditugu orain arte, eta bosgarren bati toki egin nahiko nioke nik, eranskin modura edo”), DiarioVasco (“Adin ezberdinak islatzeaz gain, herriko eragile, elkarte eta norbanako ezagunei ere toki egin nahi izan zaie bideoklipean”), UEU 2 (“Enpresetan hizkuntzak duen garrantziaz jabetzea zen saio honen helburu nagusia, erakundeak helburu ekonomikoak izateaz gain, gizarte-erantzukizuna ere baduela ikusaraztea, gogoeta egitea zein toki izan dezakeen euskarak erakunde barruan eta nola eman pausoak gizartean toki egiteko”).

Beste (edozein) iturritako erabilerak

toki egin 6: Mirentxu Larrañaga 3 (“Ate ondoko hormari zegokion espazioan, artelan modernoxeago bati toki egin zioten, Agure Jaunak behinola paper-denda bateko erakusleihoan begiz jo zuen harixe.”), Imanol Unzurrunzaga (“Zenbait erraz eta txukun antolaturik, eskatu bezala datozkit eta lehengoek oraingoari tokia egiten diote, eta toki eginez gorde ohi dira, berriro nahi dudanean ateratzeko”), Andoni Egaña (“Faktore asko gertatu zen aldi berean: telebista-programa hasi zen eta gainerako hedabideek ere toki egin zioten bertsolaritzari”), Patxi Zubizarreta (“Une hartan, azken bi hilabeteotan gure artean hain ugariak izan ziren isilune desatsegin haietako bat sortu zitzaigun. "Gelara noa", esan nion, eta bera hiri erdian autoak anbulantziari toki egiteko baztertzen diren gisara erretiratu zen, niri pasatzen uzteko”).

Lantaldearen irizpideak
Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Erabilia da, eta komeni da azpisarrera gisa jasotzea.

Informazio lexikografikoa
Zerrendako formari azpisarrera dagokio

Azpisarrera gisa jasotzekoa toki sarreran.

toki eman
ad.-lok. Leku eman. Zuen bihotzetan benetako leinargitasunari toki eman iezaiozue. Nahi ez zuena baztertu eta atsegin zitzaionari toki ematen ziola.

Aztergaia: toki eman

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z9:OEH:AS 2019-10-23 Azpisarrera gisa onartzekoa

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]

OEH: TOKI EMAN (AN-gip ap. Gte Erd 211). Hacer sitio; dar oportunidad. v. TOKI EGIN. [Birtute au illunzeko asko da] oroipen loi bati toki ematea. AA III 392. Franxex Larraldek dio, behar orenetan, / eskola toki eman sorthu den geletan. Hb Esk 134. Zuen biotzetan benetako leiñargitasunari toki emon eiozue. Ag AL 162. Noiz da pekatu? Zirikaldi oieri toki emandakoan. MAtx Gazt 53. Zer da toki ematea? [...] Gure buruan edo biotzean, jakiñaren gañean, naita erabiltzea edo iraultzea; orixe da toki ematea. Ib. 53. [Gazteen] lagunarte gozo ederrari toki eman zion. Zait Plat 103. (Con determinantes). Baterako ta besterako zela an eman zidan osasun, hasti ta toki ona. Mb IArg I 53. Ez degiozula ezkon-gurari toki geiegi eman. AA I 599. Oek dira Jainkoaren itza adi lezakeela aditzen ez duenak: aditurik biotzean tokirik ematen ez diezanak. AA III 593 (596 tokirik ez emate au). Jokalariai jokorako tokia ematea. AA (ed. 1823), 169 (ap. ELok 188). Ezezazu arren iñor sentenziatu geiago aditzeko tokirik eman gabe. Arr GB 30. Etziokaten eman nai izan ontzian tokirik. Bv AsL 105. Zaldun jokalariai tokia ematearren, jokogelatik irten ziran lagun biak. TAg Uzt 182.

adib: leinargitasun iz. Leinargia denaren nolakotasuna. Ik. noblezia. Euskaldunen leinargitasuna gora jasotzen ziharduela. Zuen bihotzean benetako leinargitasunari toki emateko.

toki eman 6: Berria 5 (“Arantza Aurrekoetxea EAJko legebiltzarkideak urrian adierazi zuenez, euskarari ordu gehiago eman behar zaizkio, baina malgu jokatu behar dugu ikastetxeek hizkuntza proiektua gara dezaten. Ikusi behar da atzerriko hizkuntzari eta gaztelaniari zein toki ematen zaien”), Argia (“Laborarien beldurra izan da, ardi horiek hilez gero, kanpoko arrazeei toki ematea”).

Beste (edozein) iturritako erabilerak

toki eman 1, Pello Zabala (“Ordeka den tokietan batik bat, zeren malkar eta mailo, aldapa eta pendizak dituenak, hobe du artzaintzari toki ematea edo ikasi du eskarmentuz, pinuak ere baliorik baduela gure inguru hauetan”).

Lantaldearen irizpideak
Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Erabilia eta azpisarrera gisa jasotzekoa, leku eman arautua bezala.

Informazio lexikografikoa
Zerrendako formari azpisarrera dagokio

Azpisarrera gisa jasotzekoa toki sarreran.

toki izen, toki-izen
iz. Leku izena. Toki izenen euskal izendegi aberatsa.
tokia hartu
1 ad.-lok. Norbaitek edo zerbaitek leku huts bat bete. Ik. lekua hartu. Kantinako mahai batean tokia hartu eta ezer ez eskatzea lotsagarri iruditzen zitzaidan.
2 ad.-lok. Zerbaitek edo norbaitek leku bat (asko, gutxi...) bete. Ik. leku hartu 2. Toki handiegia hartzen du tresna horrek.
3 ad.-lok. Ordezkatu. (-en atzizkiaren eskuinean). Etxekoandrearen tokia hartu duten langileak ere emakumeak dira.
4 ad.-lok. Hotel, jatetxe edo kideko batean erreserba egin. Sagardotegi batean afaltzeko tokia hartu dugu.
5 ad.-lok. Multzo, segida edo hierarkia batean, norbaitek edo zerbaitek berari dagokion lekua hartu. (bere, neure eta kidekoen eskuinean). Borroka honetan nork bere tokia har dezala, gogoaren eta indarren arabera.

Aztergaia: tokia hartu

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z9:OEH:AS 2019-11-12 Azpisarrera gisa onartzekoa

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]

OEH: TOKIA HARTU Ocupar sitio. "Toki handiegia hartzen du tresna horrek, cette machine occupe trop d'espace" Dv s.v. har. [Sorhoetan] treflak eta luzernak hartzen dute tokirik gehiena. Dv Lab 92. Coger sitio, acomodarse. Apaiz ta fraile ta edozein nekazari sartzen zan ara, jaiotetxera bezelaxe. Sukaldean tokiak artuala [...]. A Ardi 127. Tokirik ezin artuz, jendea / lên zeukanetik bestera. "La gente, no hallando donde acomodarse". Or Eus 392. Aal zituten tokiak artu zituten [zirkuan]. Or Aitork 139. Kantinako mai batean tokia artu ta bazkaltzeko guztian ezere ez eskatzea, lotsagarri iruditzen zitzaidan. Anab Aprika 64.

tokia hartu 246: Berria 108, EiTB 68, Argia 23, Elkar 11, DiarioVasco 7, UEU 7, Elhuyar 4, Deia 3, Erlea 3, Karmel 2, ElCorreo 2, Aizu

Beste (edozein) iturritako erabilerak

tokia hartu 120: Berria, Herria, Anjel Lertxundi, Lutxo Egia, Felipe Juaristi, Monika Etxebarria, Jon Alonso…

Lantaldearen irizpideak
Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Erabilia da, eta komeni da azpisarrera gisa jasotzea.

Informazio lexikografikoa
Zerrendako formari azpisarrera dagokio

Azpisarrera gisa jasotzekoa toki sarreran.

tokia hustu
1 ad.-lok. Ipar. Etxe edo eraikin bat utzi, bertatik alde egin. (Singularrean nahiz pluralean). Tokia hustu behar nuen goizean goiz, zernahi kosta. Atzo arratsaldean zeukaten tokiak husteko azken epea.
2 ad.-lok. Batez ere Ipar. Norbait eraikin batetik irtenarazi. (Singularrean nahiz pluralean). Ertzaintzak nahikoa denbora izan zuen tokia husteko.

Aztergaia: tokia hustu

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z9:OEH:AS 2019-11-12 Adibide gisa onartzekoa

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]

OEH: TOKIA HUSTU Abandonar el lugar, desalojar. "Toki hori hustu beharko da! (G-azp, AN-5vill)" Gte Erd 211. Tokia huts baziniro? "Que l'on déloge sans trompette". Gy 233. Gogoari eman nuen tokia hustu behar nuela goizean goiz, zer nahi gosta. StPierre 18. Sakiak hein batean gogortzearekin, tokia hustu behar zen iparrera buruz. Ib. 24. Zorigaitz, tokien hustera ez aski goiz ernaturik, makila-palangaren menean egon zireneri! Barb Sup 146.

tokia hustu 2: Consumer (“eta segurtasuna (bideozaintzako kameren, suterik edo gertatuz gero tokia husteko argibide eta planoen, segurtasun pertsonalaren...falta hautematen da”), EiTB (“Azaldu duenez, ETAren izenean egin dituzten deiak benetakoak zirela egiaztatu ondoren Poliziak tokia hustu eta ibilgailua aurkitu du”).

Beste (edozein) iturritako erabilerak

Ez dugu aurkitu tokia hustu formarik.

Lantaldearen irizpideak
Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Ez da oso erabilia, baina adibide bat jaso liteke.

Informazio lexikografikoa
Zerrendako forma adibide gisa ematekoa da

Adibide gisa jasotzekoa toki sarreran.

tokialdaketa
iz. Tokialdatzea. Hitzak perpausean nozi ditzakeen tokialdaketen arabera.

Aztergaia: tokialdaketa

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau104
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1996-07-24 Lantaldeak besterik gabe onartua
tokialdatu, tokialda, tokialdatzen
da/du ad. Tokiz aldatu. Ik. lekualdatu. Frantziskoren oina ez zen tokialdatu. Azentua erraz tokialdatzen da. Hitzak ausarki tokialdatuz.

Aztergaia: tokialdatu

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau104
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1996-07-24 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

tokialdatu, tokialda, tokialdatzen. da/du ad.

Informazio osagarria
Aditz-izenak eta aditzoina (era burutuaz gain)

tokialdatu, tokialda, tokialdatzen.

Hitz elkartu sistematikoki (berr)ikustekoak

-aldatu.

tokian tokiko
adj. Toki bakoitzean bertakoa. Ikusi dugu atseginarekin, tokian tokiko batasun bat badela hor. Foruak nork bereak ditu eta tokian tokikoak dira.
Loturak

Aztergaia: tokian tokiko

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau104
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1996-07-24 Azpisarrera gisa onartzekoa

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

AS

Informazio osagarria
Hitz elkartu sistematikoki (berr)ikustekoak

sasi-amreditak.

Informazio lexikografikoa
Zerrendako formari azpisarrera dagokio

toki sarrerari dagokion azpisarrera.

tokian-tokian
adb. Han eta hemen, toki batean eta bestean; toki bakoitzean. Eginkizun ohoretsu hartan ibilia zela munduan zehar, tokian-tokian, arrisku bila. Tokian-tokian ehizatzen dutenarekin konpondu beharko dute. Tokian-tokian, ospakizun egunak aldatu egiten dira.
Loturak

Aztergaia: tokian-tokian

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1996-07-24 Azpisarrera gisa onartzekoa
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:HBL 2002-01-09 Lantaldearen ustez aipatu gabe uztekoa
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z9:OEH:AS 2019-11-12 Azpisarrera gisa onartzekoa

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
Txostenaren laburpena

Ez dugu OEH-EEBS corpusetan aurkitu, ez ap. DFrec, AB38, AB50, HiztEn, LurE, Euskalterm, ez ap. EuskHizt, ElhHizt, HiruMila, EskolaHE, Lur EG/CE eta EF/FE, Casve EF, HaizeG BF, Lh DBF, DRA, PMuj DVC.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

OEH: TOKIAN-TOKIAN Por distintos sitios, por aquí y por allí; por zonas. Txakurrak badakizu tokian, tokian / dirala, ta naukela ni dongak erdian; / kaleak garbituaz zu zabiltz kantetan, / paperak zelan loitu ni beti penetan. AB AmaE 259 (palabras de lamentación de un secretario a un barrendero). Eginkizun ooretsu artan ibillia zala munduan zear tokian-tokian arrisku billa. "Andando por diversas partes del mundo buscando sus aventuras". Berron Kijote 50. Eta mantarrak jartzekoan, tokian-tokian Don Kijote ubelduta ikusirik etxekoandreak. "Viese la ventera tan acardenalado a partes a Don Quijote". Ib. 174.

tokian(-)tokian 52: Berria 26 (“Tokian tokian, ghetto sozial eta geografikoetatik ateratzen ari den askozaz jende gehiago ikusten dugu, baina nazioan ez gara iritsi manifestuaren funtsa ulertu eta abian jartzera”; “Datorren urteko maiatzeko udal eta foru hauteskundeetara tokian-tokian izen horrekin herri plataformak sortu nahi dituzte”), Consumer 8 (“Bekak ematen dizkiete tokian-tokian elikagaiak ekoizten dituzten proiektuei”), EiTB 6 (“Road Movie proiektuan dozena bat lagun ari da estatuan barna zinea dirurik gabe egin daitekeela erakusten eta tokian tokian zinearen sekretuak erakusten”), Argia 5 (“Tokian tokian, herri eta eskualde bakoitzak etorkinekin izandako esperientzietara eraman dute solasaldia”), UEU 2 (“Osagaiak ez dira egonkorrak eta koherenteak, iragankorrak eta zatikakoak baizik, toki gehienetan berdintsuak, baina tokian-tokian halako ukitu berezi bat izaten dute”), Aizu! (“Hau da, tokian-tokian nor elkarrizketatu esaten dietenak”), Elkar (“Hirondelle trosta txikian abiatzen zen, eta, legoa baten hiru laurdenetan tokian-tokian gelditzen zen bidaiariak jasotzera”), Deia (“Bakea tokian-tokian eraikitzen' nazioarteko konferentziaz ere arituko dira”), Jakin (“Datu orokorrak baino analizatzen ez badira, tokian-tokian eta unean-unean dauden muturreko egoeren datuak nahasten dira”), Uztarria (“Oso eztabaida zaila da, tokian-tokian baremoak asko aldatzen direlako”).

Beste (edozein) iturritako erabilerak

tokian(-)tokian 23: Berria 20 (“Nikolai Petrovek, Moskun egoitza duen Nazioarteko Bakerako Carnegie Zentroko adituak, esan zuen ezin duela baztertu tokian-tokian indarkeria pizteko arriskua”), Patxi Ezkiaga (“Ohe madarikatu honetan etzan zen Don Kijote; eta gero, bentako etxekoandreak eta alabak, biok, mantarrak jarri zizkioten goitik beheraino, Maritornesek argi egiten zien bitartean, honelaxe baitzeritzan Asturiasko neska; eta mantarrak jartzekoan, tokian-tokian Don Kijote ubelduta ikusirik etxekoandreak, erorkako baino kolpe ondoko itxura gehiago ageri zela han, esan zuen.”Iñigo Aranbarri (“XVI. mendean pizzarik eta antzekorik ez zegoenez, tokian-tokian ehizatzen dutenarekin konpondu beharko dute zazpi tripulatzaileak”), Lutxo Egia (“Tokian-tokian txakurrak ortozik”).

Bestelakoak
Aurreko pasaldikoari egindako oharrak

AS // EBBk soildua.

Lantaldearen irizpideak
Tradizioak baztertu duen forma

Erabili gabea.

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Erabilia da, eta komeni da azpisarrera gisa jasotzea.

Informazio osagarria
Hitz elkartu sistematikoki (berr)ikustekoak

sasi-amreditak (Ik. Hitz-elkarketa/4, 49).

Informazio lexikografikoa
Zerrendako formari azpisarrera dagokio

toki sarrerari dagokion azpisarrera.

tokiaren gainean
adb. Ipar. Tokian bertan. Oihanik ederrenak eta baliosenak heldu dira tokiaren gainean sortzen diren zuhamuetarik. Oren bat osoa badaramagu tokiaren gainean.

Aztergaia: tokiaren gainean

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z9:OEH:AS 2019-11-12 Azpisarrera gisa onartzekoa

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]

OEH: TOKIAREN GAINEAN Sobre el lugar, en el sitio, en el mismo sitio. Oihanik ederrenak eta baliosenak heldu dira tokiaren gainean sortzen diren zuhamuetarik. Dv Lab 326. Tokiaren gainean sorthu den arbola, landatua baino hobeki heldu dela. Ib. 337. Bainan tresna hura ez da urrurik, ez eta tokiaren gainean. Bertzetarik erakharri behar laiteke. Ib. 68. [Treina hartu zuela] ikusi nahiz eta ikasi, hemen tokiaren gainean [...]. HU Aurp 206. Hogoi ta bortz liberetan erosi ardiak hamabortzetan ezin sal, tokiaren gainean bederen. JE Bur 119. Oren laurden hartan hola ari ziren, tokiaren gainean; hurrats batez [...] elgarren ganik baztertu ezpaitziren! Barb Sup 184. Ez da hori haizeak akhulatu behar duen sua, tokiaren gainean argitzen du. Ib. 173. Oren bat osoa baderamagu tokiaren gainean. Noizbait, haatik, karabinero batek ekartzen dauzkigu gure paperak. JE Ber 13. Horra bada nola, ez nahiz beren fortuna zubi hortan erain beharrik gabe, hain prestu zauden tokiaren gainean aiduru. Lf Murtuts 22. Egia da damugarri dela hanbat gizon, tokiaren gainean egoteko ofizioak dituztenak ez ditezen kanpo-lanetan ikasiak. Dv Telem (ed. 1996), 203.

tokiaren gainean 1, Berria (“Lehenik elkarrekin gosari goxo bat egin dugu, ardiak tokiaren gainean, sobera mugitu gabe, alatzen zirela Kizku landetan”).

Beste (edozein) iturritako erabilerak

tokiaren gainean 10: Herria 8 (“Donibane Lohizune eta Getaria arte hortako errebidean, Ahetzerat buruz doan bidearen juntatik hurbil, ezarri dute "radar" delakoetarik batto, alde bat tokiaren gainean dagoena, gau eta egun salatzeko zalutasun handiegian dabiltzan autozainak”), Menane Oxandabaratz (“Ainitz kanpoan ibili, ainitz... bortitza ez nintzen bainan ez nintzen sekulan tokiaren gainean egoiten”), Xipri Arbelbide (“Orduan Belokeko beneditarrei eskaini zien, Xiberoan predikatzen aritzeko tokiaren gainean izanen zirela”).

Lantaldearen irizpideak
Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Erabilia da, eta komeni da azpisarrera gisa jasotzea.

Informazio lexikografikoa
Zerrendako formari azpisarrera dagokio

Azpisarrera gisa jasotzekoa toki sarreran.

tokika
adb. Han-hemenka, han eta hemen. Horra non gure ondo-ondoan, ezkerretarik, agertzen zaigun ur eremu handi bat, tokika dirdira hits bitxi batekin, alde orotara higitzen dena isil bezain eztiki. Aldizka eta tokika aldakuntza anitz eginez.

Aztergaia: tokika

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau104
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1996-07-24 Lantaldeak besterik gabe onartua

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

adlag. 'han eta hemen'.

Informazio osagarria
Atzizkien araberako erabakiak

-ka.

tokiko
adj. Toki jakin batekoa. Ik. bertako. Tokiko buruzagiek ere begi onez ikusten zituzten. Frantsesaren kaltean, baina baita tokiko dialektoen kaltean ere. Tokiko produktu eta ohituren inguruko ekitaldi mordoa izango da Izaban.
Loturak

Aztergaia: tokiko

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:HBL 2002-01-09 Azpisarrera gisa onartzekoa

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
Txostenaren laburpena

tokiko izond. argirik ez dugu inon aurkitu; iz. gisa behin (Tx. Izagirre: "Elkarrekiko Merkatuaren lurraldean dagona ta Laterkide baten seme izanezkero, dagon tokian tokikoen eskubideak izango ditu"); besteak izlag.ak dira.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

tokian tokiko izlag. G-EB 3: Vill Jaink ("Tokian tokiko eta orain oraingo ona gozatzen baizik eztaki"), MEIG 2 ("Berak dioenez foruak nork bereak ditu eta tokian tokikoak dira", "Legeok tokian tokikoak ziren hori guretarrei maizegi atzentzen bazaie ere"); tokiko izlag. IE-Zu 9: Dv Lab 2 ("on da jakitea nahiz tratukotzat, nahiz bertze egiteko askorentzat, zer aditzen den herri bakotxean tokiko goldeaz", "Bizkitartean gure tokiko laborariak nekhez altxatuko ditu etxean behar dituen ergi eta hazgei guziak"), HU Zez ("Zenbat gehiago eztire bihotzez estakatuak, josiak beren tokiko mintzaiari"), CatJauf ("Tokiko buruzagiek eta populuek ere begi onez ikhusten zituzten"), Mde Pr 3 ("Europar kultura bat badago, gurean, beste herrietan bezala tokiko ikurra eta usaina duena", "frantsesaren kaltetan, baina bai tokiko hizkelkien kaltetan ere", "Iratxoa beraz tokiko oroipen bat litzateke soilki"), Izeta DirG ("Tokiko zenbeit hitz ez-ezagunen argitzeko eratxeki dion iztegiñoa"), Casve SGrazi ("gorestekoak litazke tokiko ohidura, jai eta jostetak") // cf. toki ap. DRA: tokiko izlag. Harriet: "Tokiko usaiak", "Tokikoek erraten dute"; tokian tokiko izlag. Egunaria 1861: "Tokian tokiko gisa"; Prop. 1903: "Jainko Jaunak tokian tokiko arteak arimen zeruko biden sar-arazteko"; Esk. Gazet. Almanaka 1895: "Eskunetik edo ezkerretik, zakhutik edo zorrotik, tokian tokiko eta denboran denborako arabera, dugun jokha bizitzeari"; Herr 1960: "Guk hemen badakigu gure eginbideen eta dretxoen berri; eta ikusi dugu atseginekin tokian tokiko batasun bat badela gauza hoitaz okupatzeko", "Aratsaldean mundu bat bildu da besta ikusi nahiz: tokian tokiko hainitz, bainan orobat udatiar elemenia".

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

tokian(-)tokiko izlag. 35: G 1 (M. Ariztia); IE 3 (Lf; M. Goihenetxe; Herr 1971); EB 33 (SM 2; MAtx 2; Zerbitzuan 1986; KultUrtekaria 1985; EEM HizkLiter; UZEI 3; Saioka/4; EuskararenProgr 1982; Egin 1977-1988 bitartekoak 3; M. Ugalde; E. Jimenez; Hemen 1988 2; J. Erzibengoa; UnescoAlb 1990; J. Oregi; EHAA 1988; Tx. Preciado; Eguzki Erregearekin; Azurm; PPer; J. Agirreazkuenaga; P. Xarritton; BAO 1993; J. Arexola-Leiba); tokiko izlag. 27: B 2 (Zubk ItxasA; Erkiag), G 1 (Lfn), IE 16 (GH 1933; JE EuskG 2; Eskual 1919; AIr; Otoizlari 1979-1984; Iratz 2; Herr 1987-1992 artekoak 6; XArb), EB 8 (SM EiSet; N. Mujika; J.L. Davant 2; BalioUrritu 1984; B. Oihartzabal;M. Navarro; X. Mendiguren B.); tokiko iz. G 1: Tx. Izagirre (ik. gorago).

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

tokian tokiko : DFrec 12, AB38 2 (ambiente), AB50 5 (periférico, local), Euskalterm 1; tokiko izlag.: DFrec 6, AB38 5, AB50 4 ('local'), Euskalterm 8 ('local, del lugar'); tokikotasun : DFrec 1, LurE; tokikotu : LurE; tokikotzen: LurE // Ez dugu aurkitu ap. HiztEn.

Euskara/euskara eta euskara/erdara hiztegietako datuak

tokian tokiko : DRA izlag. (s.v. toki, adibideen artean); tokiko : EuskHizt (izlag.; s.v. toki, adibideen artean: "Zer aditzen den herri bakoitzean tokiko goldeaz"; "Frantsesaren kaltetan, baina baita tokiko hizkelgien kaltetan ere"), HiruMila (local, de cada lugar), ElhHizt (izlag. local, del lugar, lugareño, -a), Lur EG/CE (local) eta EF/FE (local), Casve EF (1 autochtone, de l'endroit, du pays; 2 local), HaizeG BF (de l'endroit), Lh DBF (1 de l'endroit, du pays; 2 local), DRA (s.v. toki, adibideen artean), PMuj DVC (1 local; tokiko aizeak = vientos locales; 2 tópico, relat. a un lugar; 3 testigo presencial, asistente, circunstante, presente; 4 locativo - Gram.; 5 tokiko elde = endemia; tokiko seme = indígena); tokikotasun : EuskHizt (iz. 1977; cf. tokitasun 1962), EskolaHE; tokikotu : EuskHizt (1973), EskolaHE, DRA (hacerse a un lugar, aclimatarse; GH aipatuz); tokikotze : EuskHizt.

Bestelakoak
Zerrenda osagarriak

HezkAdmin: local (adj.).

Informazio osagarria
Atzizkien araberako erabakiak

-ko.

Informazio lexikografikoa
Zerrendako formari azpisarrera dagokio

toki sarrerari dagokion azpisarrera.

Kategoria

izlag.

Adibide argigarriak, testuinguru egokiak

tokiko mozkinak.

tokikotasun
iz. Tokikoa denaren nolakotasuna. Kultura-programatzaileak tokiko sorkuntza sustatu behar du, tokikotasuna baita unibertsaltasunaren giltzarria.

Aztergaia: tokikotasun

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau104
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1996-07-24 Lantaldeak besterik gabe onartua
tokikotu, tokiko/tokikotu, tokikotzen
da ad. Bertakotu. Jende arrotz batzuk, behin zozokeria bat egin haurkeriaz edo ez zirelako tokikotuak, eta lana galdu.

Aztergaia: tokikotu

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau104
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1996-07-24 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

tokikotu, tokiko(tu), tokikotzen. da ad. 'bertakotu'.

Informazio osagarria
Euskara Batuko batzordeak argituko du aditzoinaren forma

tokikotu, tokiko(tu), tokikotzen.

Informazio lexikografikoa
Forma baten adiera(k)

bertakotu.

tokilabilaso
iz. Ipar. Tokilasoa.

Aztergaia: tokilabilaso

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau104
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1996-07-24 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz
Hiztegi Batuko Lantaldea: ZS:HBL 2006-12-12

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]

ez dugu tokilabilaso, tokilaso formarik aurkitu; okilaso 1 (Zait Plat: "Erri artako iakitun bikainenak, Erakleito, Parmenide, Pitagora eta Enpedokel aiputan artu ta Platonekin alderatu ta alkar io ditugu dagoneko, oiek baitzenituen Platonen aitaso, arbaso, okilaso ta tokabilaso"); tokabilaso 3 (Vill Jaink 2: "Gurasoak ematen digu semearen esplikazioa; gurasoarena, berriz, aitasoak ematen digu, onena arbasoak, eta arbasoarena tokabilasoak, eta ola nai duzun arte"; "Piztiak lanean ari direnean, beti berdin ari zaizkitzu, ezertxo ere aldatu gabe, gurasoak eta arbasoak eta tokabilasoak ari ziran bezala, berdin berdin ari dira gizaldiz gizaldi eta belaunez belaun"; eta Zait Plat aip.lek.).

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

Ez dugu aurkitu.

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

okilaso : HiztEn ("ik. tokilaso"), LurE; tokilabilaso : LurE; tokilaso : HiztEn. Bestetakoak: okabilaso: DRA ("Retartarabuelo [sic] Saint-Jayme, Ms"); ok(h)ilabiraso: DRA; okhilamaso: DRA ("Tatarabuela (...) Egunaria, 9-4-1959"); tokabilaso: 3000 Hiztegia, DRA; tokibilaso: 3000 Hiztegia; tokilabilaso: 3000 Hiztegia, DRA (Gazteen Almanaka, 1934); tokilaso: Elhuyar Hiztegia, DRA (Prop 1896; Lafitte, GH 1965).

Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

Ipar. 'aitonaren aitona, tokilasoa'.

Lantaldearen irizpideak
Txostenak eskainiko duen informazioa behar da

ik. tokabilaso / tokilabilaso / tokilaso banaketak.

Euskaltzaindiak euskara baturako proposatua

Arauak jasoa du forma bere azalpenekin, eta oraingoz ez dago zer erantsirik.

Informazio osagarria
Arlo semantiko sistematikoki osatzekoak

Familia-loturak.

Informazio lexikografikoa
Erabileremu dialektala

Ipar.

Forma baten adiera(k)

aitonaren aitona, tokilasoa.

Formari buruzko oharrak

Iritzi-emaileak

 - [E301]: "tokilaso [grafia hobetsiko nuke]" (1997-03-04)

tokilaso
iz. Ipar. Birraitonaren edo birramonaren aita. Ik. tokilabilaso. Teoria mailan, liberal aurrerakoitzat zeukaten euren burua; praktikan, ordea, Mauraren tokilasoak baino atzerakoiagoak ziren.

Aztergaia: tokilaso

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau104
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1996-07-24 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz
Hiztegi Batuko Lantaldea: ZS:HBL 2006-12-12

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

Ipar.

Lantaldearen irizpideak
Euskaltzaindiak euskara baturako proposatua

Arauak jasoa du forma, «Ipar.» markarekin, eta oraingoz ez dago zer erantsirik.

Informazio osagarria
Arlo semantiko sistematikoki osatzekoak

Familia-loturak.

Informazio lexikografikoa
Erabileremu dialektala

Ipar.

tokilla
iz. Heg. Artilezko jantzia, emakumeek sorbalda gainean jartzen dutena edo ume txiki baten gorputza biltzeko erabiltzen dena. Bi neskek goiza eman zuten eurek egindako pitxiak eta jaioberrientzako eta baserritar jantzietarako tokillak saltzen.

Aztergaia: tokilla

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:HBL 2002-01-09 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Informazio osagarria
Maileguen egokitzapen sistematikoa

-ll-.

Informazio lexikografikoa
Kategoria

iz.

Erabileremu dialektala

Heg.

tokilo
adj. Ipar. Moldakaitza, jendetasunik gabea. Nehorentzat ez dela on euskara, tokilo zenbaitentzat baizik.

Aztergaia: tokilo

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau104
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1996-07-24 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

Ipar. 'moldakaitza, jendetasunik gabea'.

Informazio lexikografikoa
Erabileremu dialektala

Ipar.

Forma baten adiera(k)

moldakaitza, jendetasunik gabea.

tokiotar
1 adj. Tokiokoa, Tokiori dagokiona. Tokiotar agintariak.
2 iz. Tokioko herritarra.

Aztergaia: tokiotar

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau104

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

(herritarra).

tokiratu, tokira/tokiratu, tokiratzen
da/du ad. Aipatzen den tokira joan edo eraman; aipatzen den tokian jarri. Erdian tokiratu zuen.

Aztergaia: tokiratu

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau104
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1996-07-24 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

tokiratu, tokira(tu), tokiratzen. da/du ad.

Informazio osagarria
Euskara Batuko batzordeak argituko du aditzoinaren forma

tokiratu, tokira(tu), tokiratzen.

tokitsu
adj. g. er. Tokiez eta kidekoez mintzatuz, leku handia duena.

Aztergaia: tokitsu

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:HBL 2002-01-09 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: + / HiztEn: - / LurE: + / ElhHizt: - / EskolaHE: +

Orain arte erabili gabea da, baina gaia ere bai

bakarrak (Orixek) erabili duen arren, onartzekoa dela uste du lantaldeak.

Informazio osagarria
Atzizkien araberako erabakiak

-tsu.

Informazio lexikografikoa
Kategoria

izond.

Maiztasuna

g.er.

Forma baten adiera(k)

zabala.

tokitu, toki/tokitu, tokitzen
da/du ad. Kokatu. Gau hartan nahiko lan izan zuten Aritxulegiko harkaitzera igotzen; han tokitu ziren biharamun osoan.

Aztergaia: tokitu

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1996-07-24 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:HBL 2002-01-09 Bigarren mailan onartzekoa

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]

tokitu 3: Or SCruz 2 ("an tokitu ziran biaramon osoan, atertzeko bildurrez", "Santa Kruz eta Soroeta an tokitu ziran"); Txill Let ("Animari dagokio, ordea, sentimendua, ta ez dezake berez tokitzerik").

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

tokitu 4: X. Odriozola 2 ("Istambul-eko etxeak, arau gabe tokituak dira", "Istambul, Galata, Bosforo eta Urrezko Adarra gailurtzen dituen hiritik at tokituriko bere jauretxetik adierazten du"); Lantziri ("Dorre hori tokitzeak egitate arras logikoa dirudi", "erran dezagun ehortz-oroitarriak bizilekuak baino gorago tokituak direla").

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

tokitu : LurE; tokitze : LurE // Ez dugu aurkitu ap. DFrec, AB50, AB38, HiztEn, Euskalterm.

Euskara/euskara eta euskara/erdara hiztegietako datuak

tokitu : EuskHizt ('delako tokian kokatu edo jarri'), HiruMila, EskolaHE, Lur EG/CE eta EF/FE, HaizeG BF, Lh DBF, PMuj DVC; tokitze : EuskHizt // Ez dugu aurkitu ap. ElhHizt, Casve EF, DRA.

Bestelakoak
Aurreko pasaldikoari egindako oharrak

tokitu, toki(tu), tokitzen. // EBB (1999-10-15): hurrengo itzulirako.

Informazio osagarria
Euskara Batuko batzordeak argituko du aditzoinaren forma

tokitu, toki(tu), tokitzen.

Atzizkien (eta aurrizkien) erregulartasuna

-tu/-ratu.

Informazio lexikografikoa
Aditz-erregimena

da/du ad.

Forma baten adiera(k)

kokatu.

tokiz kanpo
Lekuz kanpo. Ezkontza sakramentua den ala ez den eztabaidatzea tokiz kanpo dago hemen. Tokiz kanpo sentitu ginen. Tokiz kanpoko adierazpenak.
tokolo
1 iz. Betekada; betekadaren ondorengo astuntasuna.
2 adj. Potoloa.

Aztergaia: tokolo

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1996-07-24 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:HBL 2002-01-09 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]

'sakonunea' adierako potolo 4 eta potolutxu 1, denak ap. And AUzta 4 (adib.: "Emen, Aloñan ba-dago potolotxu bat, oso potolo polita [...] an potoluan ardi bat eguala ilda eta buetrak a jaten [...] potolotik atera ebenian buetrea kanpora" — OinOh: "Potoloak dira mendian egoten diran sakana txiki batzuk [hondonadas]. Buetreak, potolo-barruan dagoan bitartean, ezin du egan egin, egoakin beia jotzen dualako"); pottola 1, Arti MaldanB ("Neska pottola badabil nola aingeru bat zerutarra"); potolo 37: Ag G 17 (adib.: "Moxolo Potolo zegoan itxutuena ta Moxolo Potolo agertu oizan bero ta urdurien ardangelako atari ertzean, parrezka, kiñuka, gezur-eztulka"); A Ardi ("Medelek bezela, erdi titili-potolo itz eragin"); Tx B ("zartuagatik dago potolo ta lori"); Anab 7 (adib.: "Mutil potoloak klarineta jotzen zuan", "Garerdiko gizona zan bera: potolo xamarra, ez txiki ez aundi, musugorri"); Osk Kurl ("mathel potolo ta gorriekin"); Erkiag 4 (adib.: "alkar ikusteke alkar-maiteka ziarduen gazte potolo biren aurkitze axe?", "mueta potolo biribillak, ibilkeran egada burrundaratsua egiten ebenak, alanbrezkoak ziran"); Etxba Ibilt ("Potolua, berriz, bere mamiñ astunegaittik ez da gauza, salto eiñ biarrian, jausi zan artoz betetako zorro bat bezela eta ausi eban iztar bata"); Alzola Atalak ("Mutiko potoloa da"); potolotxu 1, Enb ("Mutiko gordin potolotxu bat Billoxik agertu zuan"); potxolo (+ potzolo) 43: Ag G ("Nork eztitu ezagutzen, sukaldetik jaiki gabe, arpegiz beintzat, Donostiako endorea, Zumarragako txistularia, Txolo Potxolo bilbotarra?"); Or 5 (adib.: "Gorputz-itzalez ere e-tzan gerrarako aukerako gizona: txiki, potxolo, sabel-aundia"); A Ardi ("Gizaki potzoloak parre-samurrak izan oi dira"); Etxde 3(adib.: "bost edo sei urteko motiko potxolo bat", "Bai, aitona, ekin zion Ixtebek, beste aldeko motiko potzoluak"); NEtx 33 (izen berezi gisa, adib.: "Argia ta Potxolo, bikote xaloa; biak argitzen dute amaren kolkoa", "Gure Potxolo, gure Potxolo, seaskan etzanda, gizentzen dago"); tokolo 2: HU Aurp ("Barthou minixtro ohi gaztea gure Berdoly tokoloaz bertzerik dena..."); NEtx LBB ("egun guzirako tokoloa egingo zaidak nere urdaillean"); totolo 10, Erkiag (adib.: "Seberi totoluak sekulako barreak egin zituan", "Oiñak bere, otzak zituala, bonbilla totolo, ginebra edarigaillu lurrezkoak ur goriz beterik, izara artean ipini eutsazan", "aren alaba totoloa izan zan, paper-salduketa kontuak garbitu eutsazana", "gaizkille ezezagunaren errubrika totolo ezezagunagoa bai litzan"), eta ap. DRA: Ondarzubi, Jaungoiko-Zale 1957 ("Jan da lo totolo egitea baño asmo geitxuago izan daigun datorren gabonetan"); totolotu : JE Ber ("Ezin-egon batek hartu gitu guziak. Jar-tokiz aldatzen gira, etzaten, jaikitzen, etzaten berriz, burua pisu, zangoak malet, gogoa totolotua") // Ik. ap. DRA, gainera: potzoka , testu-lekukotasunik gabea; totolodi : EgutAr 1962 ("Abadearen alboan jaten egoan gizon totolodi bat, eta abadearen berbak entzutean barreka asi zan"); totolokeria : Etcheb MGaric ("Ohartzen zelarik bere huts, totolokeriez, etzuen bakerik nun etzituen lehen bai lehen, ahal oroz, egin kalte desmasiak antolatzen"); totolote , testu-lekukotasunik gabea.

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

potola 2, M. Landa (adib.: "emakume potola haren adina asmatzea gauza zaila izango litzateke"); potolatxo 1,M. Zarate ("Demetria du izena bere emazteak. Botxoatarra da hau; txikia eta potolatxoa"); potxola 2: NafBT 1990 ("izan behar du ene potxolak /oso bihotza xamurra"), Ene Bada! 1990 ("Hegialde [Auzo Elkarte] euskaldunago, jatorrago, potxolago eta zerbitzuen aldetik osatuago baten alde lanean dabilen taldea da gurea"); potolo (+ pottolo) 37: Etxba Ibilt 2 (adib.: "potolua, aiñ estuasun aundixan, argalagaz konfesau gurarik zan"); M. Landa ("denetariko haurrak zeuden: handi, txiki, potolo, argal, bihurri, lotsati, denak Opilen aldeko zerbait egiteko prest"); Urraspide 1981 ("Potoloa da, metro t'erdi neurtzen du"); I. Tapia 2 (adib.: "Alzeste nire adiskide bat da, potoloa eta etengabe jaten ari den hori"); B. Latiegi 2 (adib.: "Ekarri zuan orduan ere Karl potoloak janariz betetako maitxoa"); Oinarri/2 ("Eskuminak guztiei eta zuri berriz musu potolo bat"); Zer 1986 2 (adib.: "Ikastola "potolo" onetan-olan deituten dautsoe"); J. Haritschelhar ("Azkar, lodi, potolo, gorputzez sano eriarena egiten du"); Herria 2000 Eliza 1988 ("Kanpora gauzatzen diren masa ekintzak, adierazpen potoloak etabar"); Kezkak 1987-88 2 (adib.: "Santxoren kopetean behera izerdi tanta potoloak nabaritzean alboko bonbilatxo hori Mantxako eguzkia bezain beroa bihurtu da"); P. Zabaleta ("Buztan urdin luze bat zeukan motots urdin potolo bat puntan zuela"); Egin 1989 ("Hor zeuden denak, txikiak, handiak, potoloak, argalak, zaharrak, gazteak"); N. Urbizu ("Zeinen pottoloa zauden"); I. Borda 2 (adib.: "Eta mutiko gazte pottoloak ez zuen konprenitzen"); R. Egiguren ("gure aingeru potoloa karraxi batean zegoen"); X. Mendiguren B. 3 (adib.: "Potoloa maitemindurik dago!"); J. Eizagirre ("Hi ez apuratu, pottolo"); K. Biguri ("hitz potolo samarrekin adierazi zuen haiei guztiei buruz eta haien sektari buruz pentsatzen zuena"); Bene-benetan/5 ("jan eta lo, potolo"); A. Bengoetxea ("Aitak gainerako lanak egiten zituen, garbiketa "potoloa" izan ezik"); Emakunde 1996 ("demagun modeloak neska-mutil potoloak direla"); Argi idazteko ("esaldi pottoloek ez gaituzte liluratu behar"); DV 1996 ("1.514 orrialde dituen liburu potoloa osatu dute"); X. Diaz ("Hitz potoloak aho beteka zureak"); J.M. Elexpuru 2 (adib.: "atzamar potoloa nonbaitetik eta beste guztiak beste nonbaitetik sartzeko imintzio adierazkor bat egin zuen"); J. Alonso ("Baldarra eta potoloa zelarik"); H. Etxeberria ("nik asko maite ditut gaztelaniak hain berezko dituen hitz potoloak"); potolotxo 1, Esaizu/2 ("beste bati lepoan min egiten dio kendu gabe gelditu den egur potolotxoak"); potxolo (+ potzolo) 18: Elizdo Atzetorkia ("Nola adiraziko dizutan ere ez dakit; gauza potxolo koskatu batzuk dira"); Lek ("Potxolo joango da"); La Cruz 1932 2 ("Potxoloa, begiak beti dantzan"); P. Goicoechea ("Nun dituzu ba, potxolo maite, zure urte oiek?"); Zubk ("Eta zuri, potxolo orreri, begiko kanikulia"); T. Elorza ("neskato mutiko potxolo haiek ikusi zituenean"); BAtx Nikol ("Askoz ere gauza itsusiagoak ekarri bait zizkion gutun potxolo hark"); B. Latiegi ("Ezpain potxolo gorrietan irriparrik goxoena zuala"); J.A. Ormazabal 2 (adib.: "hitz potxoloak esanez"); Ene Bada! 1990 2 (adib.: "helburua: Hegialde euskaldunago, jatorrago, potxologo eta zerbitzuen aldetik osatuago baten alde lan egitea"); A. Lertxundi ("Solomon barber potzoloa"); J.M. Elexpuru ("Neska potzoloa izozkiak jan eta jan ari da"); Tx. Garmendia ("urte mordo bat potzolo askoak izan genitula ere aitortu bearra dago"); I. Murua ("Berrogei bat urteko gizon potxoloa hurbildu zait"); MAtx ("Oraindik ahalbide potzoloak ditugu eskuratzeke"); potxolo-potxolo 1, El Día 1932 ("ia potxolo-potxolo eginda, zuen gurasoetara biurtzen zeraten"); totolo (+ totole, totonu) 11, Erkiag ("gizon totolea zan", "gizon totoloari "gizon totonua" eritxon, eta inguruko guztiak be, irribarrez edo algaraz, "gizon totonua" esaten eben", "Kezkea sortu jaken umeei, eta zalantza ta duda usaina totonuaren berba gozoak zirala ta ez zirala", ""gizon totonua" berbeta gozokoa zan"); cf. pottollo (eta txerripottollo) 'barrabila', PPer ("Gure attak txerrikitik: urdai zuria, muñak ta pottolluk yaten zittun; ta yakiña, txikiatzeko eunin pesta izaten zun, erri guziko txerripottolluk gure attari ematten baizizkiten").

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

potola : AB50 1; potolo : DFrec 3, AB38 3, HiztEn, LurE, Euskalterm 2; potolotu : HiztEn; potxola : DFrec 1; potxolo : DFrec 1, AB38 1, LurE; potzolo : DFrec 2; tokolo : LurE; totolo : HiztEn, LurE.

Euskara/euskara eta euskara/erdara hiztegietako datuak

potola : DRA (var. de potolo); potolo : EuskHizt, ElhHizt, HiruMila, EskolaHE, Lur EG/CE eta EF/FE, Casve EF, HaizeG BF, Lh DBF, DRA, PMuj DVC; potolotu : ElhHizt, Lur EF/FE, Casve EF -ü, HaizeG BF, DRA, PMuj DVC; pottola : DRA; pottolo : HiruMila, Casve EF, HaizeG BF, Lh DBF, DRA, PMuj DVC; potxolo : ElhHizt, ElhHizt, EskolaHE, HaizeG BF, Lh DBF, DRA, PMuj DVC; potzoka : Lh DBF, DRA; potzolo : EuskHizt (ik. potolo), ElhHizt, HaizeG BF, Lh DBF, DRA, PMuj DVC; potzolote : PMuj DVC; potzolotu : PMuj DVC; tokol : PMuj DVC; tokolo : EuskHizt, ElhHizt, EskolaHE, Casve EF, Lh DBF, DRA (var. de totolo), PMuj DVC; totolo : EuskHizt, ElhHizt HiruMila, EskolaHE, Casve EF, Lh DBF, DRA, PMuj DVC; totolodi : DRA; totolokeria : DRA; totolote : DRA (var. de totolo), PMuj DVC; totolotu : EuskHizt, ElhHizt, HiruMila, DRA, PMuj DVC.

Bestelakoak
Aurreko pasaldikoari egindako oharrak

EBB (1999-10-15): bigarren itzulirako.

Ahoz erabilia, nahiz testuetako lekukotasunik ez duen

Iñaki Segurolak ezaguna du N. Etxanizek darabilena (zaila da hedadura zehaztea); J-L. Davantek ez, Hiriart-Urrutyk darabilena.

Lantaldearen irizpideak
Txostenak eskainiko duen informazioa behar da

ik. torropilo, totolo; potolo, potzolo, etab.en banaketak.

Informazio lexikografikoa
Forma baten adiera(k)

1 iz. (betekada eta ondoriozko astuntasuna). 2 izond. 'potoloa'.

tokor
1 iz. bizk. Koskorra (handitu gogorra).
2 iz. bizk. (Egur, harri...) puska.
3 iz. bizk. Motzondoa.

Aztergaia: tokor

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:HBL 2002-01-09 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]

Ik. ap. DRA tokor , A (B-m: "Aretx orri nai letxe igon leio, tokorrez beterik dago-ta" — 'tumor'), Iz ArOñ ("Arri-tokor; egur-tokor" — 'pedazo de...').

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

ikatz tokor 1, E. Urkiola ("Errauts pilotxoari begira geratu nintzan ze, zein eta irla bat langoxea agiri zan, egur zati baltzituz eta ikatz tokorrez inguratuta").

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

tokor : HiztEn // Ez dugu aurkitu ap. DFrec, AB38, AB50, LurE, Euskalterm.

Euskara/euskara eta euskara/erdara hiztegietako datuak

tokor : EuskHizt (Bizk., g. er.), HiruMila (1 Med., tumor; 2 agalla, agallón; 3 chichón; 4 terrón; 5 pedazo de), ElhHizt (B., terrón; de tierra), Casve EF (1 tumeur; 2 motte; 3 grosse bûche), DRA (1 tumor; 2 terrón; 3 pedazo de...), PMuj DVC (1 tumor, verruga; 2 terrón grande, tormo, gleba; 3 leño grueso); -tokor , ogi-tokor : PMuj DVC (porción de pan); tokortu : PMuj DVC (aterronarse, hacerse terrones) // Ez dugu aurkitu ap. EskolaHE, Lur EG/CE eta EF/FE, HaizeG BF, Lh DBF.

Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: + / HiztEn: + / LurE: - / ElhHizt: + / EskolaHE: -

Informazio lexikografikoa
Kategoria

iz.

Erabileremu dialektala

Bizk.

Forma baten adiera(k)

koskorra.

Adibide argigarriak, testuinguru egokiak

egur-tokorra.

tola
iz. Ipar. Xafla. Ik. txapa.

Aztergaia: tola

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:HBL 2002-01-09 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]

Ik. ap. DRA tola 'trashoguero' itzuli-azaldua, P. Dutour in GH 1934 ("Zureria lanthu ederrek, harri pakatuek, sukhalde hausteiko harriak, suko tolak..."); eta tole 'a discreción, a voluntad, sin tasa ni limitación' azaldua: Etcheb Obrak ("Jatekoak xuhur eta bertzalde gaztiguak tole: makilaldi, mizpira saldak barne!"), SoEg in Herr 1958 ("De Gaulle jeneralak bil ahala lore eta goresmen bildu du: bildu metaka, bildu tole!"), Barb Piar ("Edaria bazen nasai, ithotzerainokoa; jatekoa tira eta tole"), A (euskalki-markarik eman gabe: "Zato etxerat, ukanen duzu arnoa tole").

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

'ugari' adierako tole 2: M. Sein ("Elgarren aldean jarriak, adineko ala gazte, Gipuzkoako, Arabako, Lapurdiko berriak bazabiltzan, tole, batetik bertzerat"), Enbata 1998 ("Gauza bada tole baina erosleak gero eta xuhurrago").

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

tole : HiztEn (Ipar., nahi adina, ugari) // Ez dugu aurkitu ap. DFrec, AB38, AB50, LurE, Euskalterm.

Euskara/euskara eta euskara/erdara hiztegietako datuak

tola : HaizeG BF (tôle), Lh DBF (1 tôle; 2 plaque de la cheminée, contre-coeur), DRA (trashoguero; en francés: tole), PMuj DVC (palastro, hierro laminado); tolagin : PMuj DVC (obrero en palastro); tolagintza : PMuj DVC (fábrica y utensilios de palastro); tole : HiruMila (adond., a discreción, cuanto se quiera), Lur EF/FE (en grande quantité, à volonté), Casve EF (à discrétion, à volonté), HaizeG BF (à discrétion, en abondance), Lh DBF (tole 1: à discrétion, à volonté, en quantité; tole 2: doublure, var. de doble), PMuj DVC (a discreción, cuanto se quiera, en abundancia) // Ez dugu aurkitu ap. EuskHizt, EskolaHE, Lur EG/CE.

Bestelakoak
Zerrenda osagarriak

IparKazet (Ekologia): tôle: tola (tôle ondulée: tola uhindua).

Informazio osagarria
Maileguen egokitzapen sistematikoa

-a erantsia.

Informazio lexikografikoa
Kategoria

iz.

Erabileremu dialektala

Ipar.

Forma baten adiera(k)

xafla, txapa.

tolar
iz. Esloveniako diru unitatea, euroa ezarri zen arte.

Aztergaia: tolar

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: ZS:HBL 2010-04-20 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz
Hiztegi Batuko Lantaldea: ZS:HBL 2009-06-02 Lantaldearen ustez aipatu gabe uztekoa

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
Sektore jakin bateko informazioa

Laburtzapenak: Eslovenia.

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

tolar: HiztEn; dinar: LurE.

Beste (edozein) iturritako erabilerak

tolar: Estilo Liburua.

Lantaldearen irizpideak

historiakoa.

Informazio osagarria
Arlo semantiko sistematikoki osatzekoak

Txanpon zaharrak.

Informazio lexikografikoa
Kategoria

iz.

Forma baten adiera(k)

(Esloveniako diru zaharra).

Formari buruzko oharrak

Euskaltzainen oharrak

 - Erabakia: Osoko bilkura (2015-07-17): Onartua: tolar iz. (Esloveniako diru zaharra).

tolde
adj. Ipar. g. er. Moldakaitza, baldarra.

Aztergaia: tolde

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:HBL 2002-01-09 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]

tolde 2: O Pr ("Sokarraria, xotila bada, da gozogarri, toldea bada, erdeinagarri"), SP Imit ("Iratzar ezazu ene bihotza zure gana, eta billus nazazu ene nagitasun toldiaz"); toldo 1, Lf Murtuts ("Itxuratzen zuen, holetan, abade edo apezpiku toldo buru alimale bat, bi zango handi hetrepeleen gainean"); toldezko 1, SP Imit ("Adiskidetasuna sensuezko atseginen gainean iarria, toldezkoa da guzia"); toldetasun 1, SP Imit ("Jainkoa gana osoki itzultzen den gizona bere toldetasunetik libratzen da"); toldetu 1, SP Imit ("gizonen bihotzak loakartzen dira eta toldetzen"); thüldotü 1, Casve SGrazi ("Ni eta ene emaztia hasirik biak thüldotzen, Gure semia ezkuntzeko diagü heben lagüntzen"), eta ap. DRA tholdotü , Eskual 1913 ("Zahartüxe hizalako ustekeria bat badiat, eta hartzaz beraz eskia tholdotüxe zaiala"), eta hor, gainera, toldatu (A: BN-gar, adibiderik eman gabe).

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

thüldotü 1, Casve SGrazi (OEHko testuinguru berean).

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

Ez dugu aurkitu ap. DFrec, AB38, AB50, HiztEn, LurE, Euskalterm.

Euskara/euskara eta euskara/erdara hiztegietako datuak

toldatu : Casve EF (toldatü: s'abêtir), Lh DBF (s'abêtir), DRA (entontecerse), PMuj DVC (1 entontecerse, atontarse, embobarse; 2 hacerse pesado; 3 [en]toldar); tolde : EuskHizt (Ipar.; G. er.; sotila ez dena, moldakaitza), Casve EF (tolde edo toldo: 1 engourdi, maladroit; 2 grossier, rustre), Lh DBF (grossier, brutal; ik. tholde / eta tholde: 1 au prop., engourdi, maladroit; 2 au fig., lourd, rustre, grossier), DRA (t[h]olde: torpe, grosero, tonto), PMuj DVC (1 grosero, torpe, rudo; 2 tonto, necio, corto, bobo; 3 áspero, brusco); toldezko : DRA (torpe, grosero); toldo : HiruMila (1 torpe, grosero, -ra, tonto, -ta; 2 ik. olana), Casve EF (tolde edo toldo: 1 engourdi, maladroit; 2 grossier, rustre), DRA (torpe, grosero, tonto), DRA (torpe, grosero, tonto), PMuj DVC (1 necio, tonto, bobo; 2 grosero, torpe, agreste, rústico); toldokeria : PMuj DVC (groseria, rustiquez, rusticidad); tholdetasun : Lh DBF (engourdissement, pensateur d'esprit); toldotarzün : Casve EF (1 engourdissement; 2 pesanteur d'esprit); tholdetü : Lh DBF (s'apesantir: par l'âge); toldotu : Casve EF (toldotü: s'appesantir: âge), DRA (entumecer), PMuj DVC (1 atontarse, hacerse pesado, tonto; 2 avillanar, degradar) // Ez dugu aurkitu ap. ElhHizt, EskolaHE, Lur EG/CE eta EF/FE, HaizeG BF.

Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: + / HiztEn: - / LurE: - / ElhHizt: - / EskolaHE: -

Informazio lexikografikoa
Kategoria

izond.

Erabileremu dialektala

Ipar.

Maiztasuna

g.er.

Forma baten adiera(k)

moldakaitza.

toldo
iz. Olanazko edo beste oihal mota bateko estalkia, bereziki itzal egiteko erabiltzen dena. Hondartzetako toldoak. Toldoa zabaldu zuten. Toldo marradun baten azpian.

Aztergaia: toldo

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:EEBS:27 2002-01-09 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]

Ez dugu aurkitu // Ik. ap. DRA tolda (B 'toldo').

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

toldo 7: S.T. Rekalde 2 (adib.: "Estalkitzat, toldo lodia ta gogorra erabilten dabe"); J.M. Mendizabal ("toldo diztiratsuak egiten zion babes"); X. Mendiguren E. 2 (adib.: "orduan alkateak toldo beltza kendu du eta denok egin dugu Oooh!"); Zubk ("Baga ausarditsuak ataraten dituan balde, tosta, panel, toldo..."); Oiartzungo hizkera ("Antxe, toldo xarrembat o baldim bazuten, arrekin zerbatte makillem baten kontran o uaxe jarri, ta azpiyan altzuten bezela jarri, ta antxe..."); toldo-moduko 1, F. Juaristi ("Ezkien plaza erdian prantatu zuten beren toldo-modukoa"); toldope 1, Ke arteko egunak ("harekin goizetan izaten zen, hondartzan... Pentsa ezazu... Familiaren toldopera...").

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

Ez dugu aurkitu ap. DFrec, AB38, AB50, HiztEn, LurE, Euskalterm // 'toldo' itzulitako bestea: olana : Euskalterm: 6.

Euskara/euskara eta euskara/erdara hiztegietako datuak

tolda : DRA (B); toldo : HiruMila (ikus olana), Lur EG/CE eta EF/FE // Ez dugu aurkitu ap. EuskHizt, ElhHizt, EskolaHE, Casve EF, HaizeG BF, Lh DBF, PMuj DVC.

Erdara/euskara hiztegietako datuak

toldo/ parasol: eguzki parasola (Lur EF/FE, HaizeG FB — iguzki-paisol); eguzki-oihal (ElhHizt; Vox es-eu — eguzki oihal); eguzkitako (XarHizt, T-L LFBiguzkitako); ekitako (Casve FE); itzal-bela (PMuj DCV); itzalki (Casve FE, HaizeG FB, PMuj DCV); itzal-oial (PMuj DCV); kapaz (PMuj DCV); karpa (HiruMila — pabellón con toldo); oial-itzalpe (PMuj DCV); olana (ElhHizt, HiruMila; Vox es-eu — olan); toldo (Lur EG/CE).

Erdaretako formak

fr (DLLF): vélum (en un patio, en una calle, etc.); banne (de una tienda); store (en una ventana); parasol (en la playa); en (Collins): sunshade, awning; sunblind; marquee; cover, cloth, tarpaulin; it (S. Carbonell): tendale, tendone, tenda; de (Langenscheidts): Sonnen-dach.

Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: - / HiztEn: - / LurE: - / ElhHizt: - / EskolaHE: -

Lantaldearen irizpideak
Onartzekoa da, Heg. edo Ipar. markarekin

Heg. markarekin onartzekoa dela uste du lantaldeak, ordain egokirik ezagutzen ez duenez (olanazko estalki, beharbada?).

Informazio lexikografikoa
Kategoria

iz.

Erabileremu dialektala

Heg.

Formari buruzko oharrak

Iritzi-emaileak

 - [E301]: "[sartzea proposatzen dut]" (1997-03-04)

tole
adb. Ipar. Ugari. Zatoz etxera, ukanen duzu ardoa tole.

Aztergaia: tole

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:HBL 2002-01-09 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Informazio lexikografikoa
Kategoria

adlag.

Erabileremu dialektala

Ipar.

Forma baten adiera(k)

ugari.

toleatu, tolea, toleatzen
du ad. Ipar. Nekarazi, oinazetu. Barrabas dabil gu toleatzen, galtza gorriak jantzita. Poliziak toleatu dituen adiskideen izenak eman ditzaket.

Aztergaia: toleatu

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1996-07-24 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:HBL 2002-01-09 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]

toleiu 2 aldiz jaso da, ap. Dv LEd ("Ifernuak asma ahal detzakeen toleiu eta estira garratzenak neretzat, bainan urrikal eta barkha niri, oi Jesus amultsua", "Debruak alde orotarik toleiun, eta burhoka, eta maldizioka"). Ik. beherago DRAk jasoak.

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

ez dugu aurkitu.

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

toleatu : LurE (nekarazi, pairarazi, oinaztatu); toleatze : LurE // Ez dugu aurkitu ap. DFrec; HiztEn; AB38; AB50; Euskalterm.

Euskara/euskara eta euskara/erdara hiztegietako datuak

tolea : DRA (Indet. de toleatu, maltratar, atormentar, importunar - Kantiko izpiritualak, 1836); toleakuntza : PMuj DVC (tortura, tormento, suplicio); toleamendu : DRA (molestia, penalidad, contrariedad - Herr 1966); PMuj DVC (tormento, acc. de atormentar); tolea(n)tu : DRA (maltratar, importunar, sufrir - Herr 1959, Gure Almanaka 1968, Otoizlari 1967); toleatu : EuskHizt (1836; toliatu 1828; toleratu 1901 - Ipar. nekarazi, pairarazi, oinaztatu); ElhHizt (Ipar. atormentar, torturar; causar dolor, hacer sufrir); EskolaHE (nekarazi, pairarazi, oinaztatu); Lur EF/FE (tourmenter, tracasser); XarHizt (tracasser, fatiguer, tourmenter, torturer); HaizeG BF (tarabuster, tourmenter); Lh DBF (1 tarabuster, tourmenter, malmener, tracasser 2 combattre les vaches dans une course), PMuj DVC (atormentar, torturar, martirizar); toleatzaile : PMuj DVC (torturador, atormentador, verdugo, sayón); toleitu : PMuj DVC (tortura, tormento, suplicio); toleiu : EuskHizt (Ipar. g.er. nekagarria, estira); ElhHizt (Ipar. tormento, suplicio; dolor, sufrimiento); toleratu : Casve EF (tarabuster, tracasser); HaizeG BF (tarabuster, tourmenter); Lh DBF (1 tarabuster, tourmenter, malmener, tracasser 2 combattre les vaches dans une course); DRA (maltratar, importunar, sufrir Prop 1901); tolia (idée de tourment); toliakuntza : Lh DBF (tourment); DRA (tormento, tortura); toliatu : EuskHizt (ik. toleatu); Lh DBF (tourmenter); DRA (atormentar - TB Ap 9,5); toliatzaile : Lh DBF (qui tourmente, fait souffrir) // Ez dugu aurkitu ap. HiruMila; Lur EG/CE.

Bestelakoak
Aurreko pasaldikoari egindako oharrak

EBBk hurrengo itzulirako (1999-10-15).

Informazio osagarria
Aditz-izenak eta aditzoina (era burutuaz gain)

toleatu, tolea, toleatzen.

Informazio lexikografikoa
Erabileremu dialektala

Ipar.

Aditz-erregimena

du ad.

Forma baten adiera(k)

nekarazi, pairarazi.

toleiu
iz. Ipar. Estira, tormentua.

Aztergaia: toleiu

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:HBL 2002-01-09 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: + / HiztEn: - / LurE: - / ElhHizt: + / EskolaHE: -

Informazio lexikografikoa
Kategoria

iz.

Erabileremu dialektala

Ipar.

Forma baten adiera(k)

estira, tormentua.

tolerante
adj. Tolerantziaz jokatzen duena. Peter bakezalea da, amore ematen dakiena, eta tolerantea.

Aztergaia: tolerante

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau104

Formari buruzko oharrak

Euskaltzainen oharrak

 - [E210]: sartzea komeni da.

 - Erabakia: BAgiria (1999-11-26): sartzea onartu da.

tolerantzia
iz. Bereak ez bezalakoak diren pentsamoldeak eta jarduerak besteengan onartzen dituenaren jarrera. Etorkinekiko tolerantzia gero eta txikiagoa da.

Aztergaia: tolerantzia

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau104

Formari buruzko oharrak

Iritzi-emaileak

 - [E301]: "[sartzea proposatzen dut]" (1997-03-04)

Euskaltzainen oharrak

 - [E210]: sartzea komeni da.

 - Erabakia: BAgiria (1999-11-26): sartzea onartu da.

toleratu, tolera, toleratzen
1 du ad. Bereak ez bezalakoak diren pentsamoldeak eta jarduerak besteengan onartu.
2 du ad. Legezkoa edo bidezkoa ez dena barkatu edo ez zigortu. Greziako errepublika guztiek toleratu zuten suizidioa.

Aztergaia: toleratu

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:IrEm 2002-01-09 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: - / HiztEn: - / LurE: - / ElhHizt: + / EskolaHE: -

Informazio osagarria
Aditz-izenak eta aditzoina (era burutuaz gain)

tolera, toleratzen.

Informazio lexikografikoa
Aditz-erregimena

du ad.

Adiera mugatzeko zailtasunak

'legezkoa ez dena barkatu edo ez zigortu' (adibidez, "nudismoa toleratzen dute hondartza batzuetan"; azaltzeko eta mugatzeko zailtasunak aitortu nahi ditu lantaldeak: eragozpenak, kasurako, jasan egiten dira, edo eraman).

Formari buruzko oharrak

Iritzi-emaileak

 - [E301]: "[sartzea proposatzen dut]" (1997-03-04)

 - [E204]: Administrazioan erabili izan dugu, hirigintzan, ‘usos tolerados’ (lege batean bereizten ziren ‘permitidos’, ‘autorizados’ eta ‘tolerados’. (2009-12-03)

Euskaltzainen oharrak

 - Erabakia: (A. Sagarna, M. Urkia, J.A. Aduriz / 2010-06-02) "edo bidezkoa" erantsiz eskainiko da azalpena: "toleratu, tolera, toleratzen. du ad. 'legezkoa edo bidezkoa ez dena barkatu edo ez zigortu'".

toles
1 iz. Gai malgu baten zatia, gai beraren beste zati baten gainean, lodiera bikoiztuz, biltzen dena. Zapiaren hiru tolesetan.
2 iz. Itzulingurua; itxurakeria, zurikeria. Erantzun ezazu zuzen eta tolesik gabe. Tolesik gabeko neska.

Aztergaia: toles

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau104
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1996-07-24 Lantaldeak besterik gabe onartua

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
Txostenaren laburpena

Ez dugu testuetan es 'pliego' adierakorik aurkitu. Cf. toles hiztegietako azalpenetan: EuskHizt (gai malgu baten zatia, beraren beste zati baten gainean, lodiera bikoiztuz biltzen dena); HiztEn (zerbait tolesten deneko zati edo gunea; zerbait tolestean gertatzen den marka); LurE-EskolaHE (EuskHizt-eko definizioarekin); Lur EF/FE (pli).

Lantaldearen irizpideak
Forma arautuaren azalpenaz oharra

ez da inon jaso 'pliego / cahier' adierakorik.

Formari buruzko oharrak

Euskaltzainen oharrak

 - [E109]: 'Gaztelaniazko pliego-ren ordaina ere? Ikus Ulibarri, Gutun liburua, 131 ('yru toles edo pliego')'.

 - Erabakia: BAgiria (1999-11-26): 'Kontu hau hurrengo itzulirako uztea onartu da'.

tolesdun
adj. Tolesez betea, zuria. Ez du Espiritu Santuak bihotz tolesdunetan bizi nahi.

Aztergaia: tolesdun

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau104
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1996-07-24 Lantaldeak besterik gabe onartua

Formari buruzko datuak

Informazio osagarria
Oinarri-eratorrien arteko erregulartasuna

-s+d-.

Atzizkien araberako erabakiak

-dun.

tolesgabe
adj. Tolesik, amarrurik edo zurikeriarik gabea; gainerakoek beti zuzen eta azpikeriarik gabe jokatzen dutela uste duena. Haur tolesgabea. Zuhurrak izan zaitezte, beraz, sugeak bezala, eta tolesgabeak usoak bezala. Esaeran tolesgabea, begirunean samurra. || Erantzun tolesgabea. Kopla tolesgabeak.
Azpisarrerak

Aztergaia: tolesgabe

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau104
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1996-07-24 Lantaldeak besterik gabe onartua

Formari buruzko datuak

Lantaldearen irizpideak
Forma arautuaren azalpenaz oharra

AS gisa gehituz: tolesgabeko .

Informazio osagarria
Oinarri-eratorrien arteko erregulartasuna

-s+g-.

Atzizkien araberako erabakiak

-gabe.

tolesgabeki
adb. Tolesik gabe, tolesgabetasunez. Tolesgabeki sinetsi.

Aztergaia: tolesgabeki

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau104
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1996-07-24 Lantaldeak besterik gabe onartua

Formari buruzko datuak

Informazio osagarria
Atzizkien araberako erabakiak

-ki: -gabe-ki.

tolesgabeko
adj. Tolesgabea. Katuak ganbaretan lo daude tolesgabeko ametsetan.
Loturak

Aztergaia: tolesgabeko

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4B:EEBS:003 2003-12-17 Azpisarrera gisa onartzekoa

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HiztHand: - / ElhHizt: - / EskolaHE: -

Informazio osagarria
Atzizkien araberako erabakiak

-gabeko.

Informazio lexikografikoa
Zerrendako formari azpisarrera dagokio

tolesgabe sarrerari dagokion azpisarrera.

Kategoria

izlag.

tolesgabetasun
iz. Tolesgabea denaren nolakotasuna. Bihotzeko tolesgabetasuna. Baina Riktrudisek bere tolesgabetasunaz haien bihotzak irabazi zituen.

Aztergaia: tolesgabetasun

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau104
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1996-07-24 Lantaldeak besterik gabe onartua
tolesgarri
adj. Toles daitekeena. Aulki tolesgarria.

Aztergaia: tolesgarri

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau104
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1996-07-24 Lantaldeak besterik gabe onartua

Formari buruzko datuak

Informazio osagarria
Partizipio-marken araberako eratorri-konposatuak

-s(tu)+g-.

Atzizkien (eta aurrizkien) erregulartasuna

-garri/-kor.

toleskeria
iz. Itxurakeria, zurikeria; tolesdunari dagokion egite gaitzesgarria. Gobernuak erakutsi duen itxurakeria eta toleskeria salatu dute.

Aztergaia: toleskeria

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau104
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1996-07-24 Lantaldeak besterik gabe onartua
toleskor
adj. Tolesten erraza dena, malgua.

Aztergaia: toleskor

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau104
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1996-07-24 Lantaldeak besterik gabe onartua

Formari buruzko datuak

Informazio osagarria
Atzizkien (eta aurrizkien) erregulartasuna

-kor/-garri.

tolestaile
adj./iz. Tolesten duena.

Aztergaia: tolestaile

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau104
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1996-07-24 Lantaldeak besterik gabe onartua
tolestatu, tolesta, tolestatzen
du ad. Tolestu.

Aztergaia: tolestatu

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau104
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z2:IkHizt 1996-07-24 Bigarren mailan onartzekoa
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:EEBS:08

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]

toles (eta toles- oinarriaren gain eratorriak) 63 dira; horietan, tolestu (+ -garri, -tura) 30; tolestatu 12; toles G 2 ager. (TAg Uzt); tolesbaga B 2 (Itz Azald); tolesbako B 1 (Otx); tolesbakotasun B 1 (Itz Azald); tolesgaba B 1 (Itz Azald); tolesgabe B 1 (Itz Azald); G 15 (Aran SIgn, Ag G, A Ardi, Alz Ram, Ir YKBiz, TAg Uzt, SMitx Aranz, Etxde JJ, Lek SClar, Lasa Poem, Berron Kijote); IE 1 (Mde Pr); EB 2 (MEIG); tolesgabeki EB 1 (MEIG); tolesgabetasun B 1 (Ag AL); tolesge B 4 (Laux BBa); tolestu 26: B 8 (Mg CO, Ur Dial, Laux BBa, Erkiag); G 17 (Lar DT, Mg CC, VMg, It Dial, Arr GB 6, Ag G, TAg Uzt, Etxde AlorT, Lab SuEm); EB 1 (Osk Kurl); tolesgarri G 1 (Etxde JJ); tolestura 3: B 1 (Mg CO); G 2 (VMg, Ag G); eta oial-tolest G 1 (Mb IArg I); tolestatu 12: G 10 (Mb IArg I, Lard, Ag G, Lek SClar, Munita); IE 1 (Mde Pr); EB 1 (MEIG).

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

toles eta eratorriak 77 dira; horietan tolestu eta eratorriak 64; eta tolestatu eta eratorriak 45; toles 3: G 1 (J. Bergaretxe); EB 2 (L.D. Izpizua, F. Mendizabal); toles-gabe 1, EB-EgAs (Letona); tolesbaga 1, B (B. de Arrizabalaga); tolesgabe 5: B 3 (G. Manterola, T. Elorrieta, Elizbarrutietako...); G 2 (Azkue, Beneditar Gazt.); toleskabe 1, G (S. Onaindia); toleskeria 1, B (J. Kerexeta); tolespe 1, G (Jesus gure Jaunari...); tolestu 29: B 1 (A. Zubikarai); G 7 (J.M. Olaizola Gabarain, Basarri, A. Zubikarai, J. Bergaretxe); EB-EgAs 21 (Elhuyar, K. Altonaga, I. Azkune, T. Arregi, J. Agirre, J.J. Brunet, I. Iñurrieta, I. Aldabe, U. Larramendi, P. Sastre, P. Lizarralde; Natur Zientziak, Saioka 5, Saioka 6, Saioka 7; Argia); tolesgarri 2, EB (P. Ezkiaga, A. Erkoreka); toleskaitz 1, EB (T. Arregi); tolesdura 4, EB (M. Aramendi, I. Aldabe, J.K. Igerabide, K. Navarro); tolestura 22: B 2 (S. Letona; S. Onaindia: lotsari-tolestura); G 3 (T. Egibar, M. Lekuona, A. Zubikarai); EB 17 (Elhuyar, K. Altonaga, P. Iztueta, F. Mendizabal, SEIE, M.A. Unanua, I.A. Berriotxoa, Zeu zeutara, J. Agirre: tolestura-zeinu 2); toleskuntza 2: G (A. Zubikarai), EB (J.A. Fernandez); toleste 2, G (A. Arrinda); tolezdun B 1 (B. Garitaonandia); toloztu B 1 (E. Bustintza Lasuen); tolestatu 40: B 13 (J. Legarreta); G 4 (P. Lhande, A. Sorarrain, J. Legarreta, A. Elustondo); EB 23 (P. Altuna, Elhuyar, M. Aierbe, A. Sarriegi, F. Mendizabal, X. Mendiguren Bereziartu, M. Lorda, E. Antxustegi, X. Olarra, Amazonetako indioak, T. Elorza, A. Uranga, I. Tapia, J.M. Mendizabal, J.J. Iribar); tolestapen 1, EB (Hezkuntza...); tolestatzaile 1, EB (HAEE); tolostatu 3 (X. Gereño, L. Villasante, J.M. Mendizabal).

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

toles : HiztEn-LurE, Euskalterm 7; toles-x: AB38 2, Euskalterm 3; tolesa: AB38 1; tolesdun: AB38 1, LurE; tolesgabe: HiztEn-LurE, Euskalterm 1; tolesgabeki: HiztEn-LurE; tolesgabetasun: DFrec 1, HiztEn-LurE; toleskeria: LurE; tolespuntu: Euskalterm 1; tolestasun: HiztEn; tolestatu : DFrec 4, AB38 10, AB50 1, HiztEn-LurE, Euskalterm 6; tolestadura: AB38 2, HiztEn; tolestagarri: AB38 1; tolestaketa: AB38 4, HiztEn, Euskalterm 5; tolestamendu: AB38 1; tolestatzaile: Euskalterm 1; tolestatze: LurE, Euskalterm 5; tolestu : DFrec 3, AB38 24, AB50 2, HiztEn-LurE, Euskalterm 4; tolesdura: DFrec 1, AB38 6, LurE ("ik. toles); Euskalterm 1; tolestura-x: AB38 8, Euskalterm 8; tolestura: DFrec 3, AB38 13, HiztEn, Euskalterm 18; tolesgarri: AB38 1, HiztEn-LurE, Euskalterm 5; toleskaitz: AB38 1; tolesketa: AB38 1, Euskalterm 1; toleskor: LurE; toleskuntza: AB38 4, Euskalterm 1; tolesmendu: Euskalterm 1; tolespen: AB38 1; tolestaile: Euskalterm 2; toleste: AB38 1 (toleste-prozesu), LurE; tolestutze: AB38 1.

Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

h. tolestu.

Lantaldearen irizpideak
Tradizioko erabilerek bermatzen dute

tradizio hobexeagokoa denez, tolestu hobetsi da.

Forma arautuaren azalpenaz oharra

aditzoina eta era burutugabea jasoz, eta aditz mota: "—, tolesta, tolestatzen. du ad. h. —".

Informazio osagarria
Aditz-izenak eta aditzoina (era burutuaz gain)

tolestatu, tolesta, tolestatzen.

Euskara batuan hobestekoa

Ik. tolestu.

toleste
iz. tolestu aditzari dagokion ekintza. Paperezko irudiaren toleste prozesua.

Aztergaia: toleste

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:HBL 2002-01-09 Lantaldeak besterik gabe onartua

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH: + / EuskHizt: azalpen berritua / HiztEn: - / LurE: + / ElhHizt: - / EskolaHE: -

Informazio osagarria
Atzizkien (eta aurrizkien) erregulartasuna

-tze/-dura.

tolestu, toles/tolestu, tolesten
1 du ad. Gauzaki malgu baten zati bat beste zati baten gainean gertarazi, behin edo gehiagotan. Egunkaria tolestu. Izarak tolesten. Praka barrenak belaunetaraino tolesturik. || (Partizipio burutua izenondo gisa). Oinetarainoko kapa luze lodi tolestua sorbalda gainean jasoz. Zurdazko ehun tolestu batean bildua.
2 du ad. (Gorputz adarrez mintzatuz). Belaunak tolestuz, Mattinen bekokia muinkatzeko makurtu zen. || Hik deitu behar inori alferra, hik, egun guztian besoak tolestuta hagoen horrek!
3 du ad. Behar bezala antolaturik jarri. Geldiro eta arretaz tolesten ditu aitonak metatxoetan gari-eskutadak. Bazkalaurretik zorro guztiek kamioietan tolestuta egon behar dute.

Aztergaia: tolestu

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau104
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z2:HBB 1996-07-24

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

tolestu, toles(tu), tolesten. du ad.

Informazio osagarria
Euskara Batuko batzordeak argituko du aditzoinaren forma

tolestu, toles(tu), tolesten.

tolestura
iz. Tolesa. Bihotz doilor eta tolesturaz betea dutenentzat.

Aztergaia: tolestura

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau104
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1996-07-24 Lantaldeak besterik gabe onartua

Formari buruzko oharrak

Iritzi-emaileak

 - [K201]: ""Tolesturan jarri (ogei tonako arraiak garabiaren bidez)" (manuel Lasarte)" (2009-10-23)

tolet
1 iz. Karelean edo txalupa ertz gainean arraunari eusteko ipintzen den ziria. Toletetara loturik zeuden espartzuzko bela-sokak lasaitzen ari zen.
2 iz. Uztarria eta orgaren endaitza lotzen dituen ziria. Ostiko batez gurdiaren timoi-toleta kraskatu zuen.

Aztergaia: tolet

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau104
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1996-07-24 Lantaldeak besterik gabe onartua

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

'arraunei eusteko ziria'.

tolosar
1 adj. Tolosakoa, Tolosari dagokiona.
2 iz. Tolosako herritarra.

Aztergaia: tolosar

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:EEBS:09 2009-09-17 Lantaldearen ustez aipatu gabe uztekoa
Hiztegi Batuko Lantaldea: ZS:HBL 2008-04-15

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]

ik. OEH: a) Enb (“Tolosar Txindor azkar, begiko, / Biotzez maite zaudana”), SCruz (“Tolosar Pildain batek”, “tolosar Jesusen Lagundiko A. Aristimuño”), JanEd (“Biba tolosar gazte, biba gure kuadrilla”), Basarri (“tolosar seme argi au”); b) Aran SIgn (“Aita Jose Goenaga Tolosaarrak eskribitu zuen ere”), Ldi IL (“Aldaxoro tolosarra”), MEIG (“Xebe Peña tolosarra”), SCruz (“Diodan adiskide tolosar orrek zer egin zun?"); JAIraz Bizia (“itzik tolosarrena, tolosar bati noiz erabilli lezakean erakusteari ez nion ajolarik eman”).

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

a) El Día (“tolosar gurasoengandik”, “badute tolosar euskaltzaleongandik zer artzekoa”, “tolosar kristauok”, “tolosar euskaltzale oron nai bizia”), Lab (“tolosar «danbolintero» famatu bat”) Argia (“tolosarr atezai txintxoari”),, Ibiltzen (“Dina Bilbao tolosar triatleta”); El Día (“tolosar jatorrikoak”); b) Lab (“oraingo Arsuaga tolosarrak”), Onaind (“Andres Amunarriz tolosarraren laguntzarekin”), JA. Agirre (“Alfonso Jimenez tolosarra”), Galtzaundi (“Maria Garikano tolosarra”, “Xabi Ubeda tolosarra”, “kazetari tolosarrak”), Etxeg Itzaldiak (“andrre tolosarrarekin ezkondua”), Gizakia (“irakasle tolosarra”), P. Aristi (“Joxe Mari Iturralde idazle tolosarrak”), Garm (“Felipe Dugiols Balanzategi militar ospetsu tolosarra”); Euskal Margolariak (“Txango tolosarrarena hain zuzen”).

Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: - / HiztEn: - / LurE: - / ElhHizt: - / EskolaHE: -

Lantaldearen irizpideak
Onomastika batzordeak argitzekoa

Onomastika batzordeak argitzekoa [Oharra: eskainia du 140. arauak].

Informazio osagarria
Arlo semantiko sistematikoki osatzekoak

-tar osaerakoak.

tolueno
iz. kim. Bentzenotik eratorririko hidrokarburoa, disolbatzaile eta garbitzaile gisa, sendagaiak prestatzeko edo trinitrotoluenoa ekoizteko erabiltzen dena (CH3C6H5). Lantegi horrek 2.000 litro tolueno baino gehiago isuri ditu ibaira.
tomate
iz. Jatorriz Ameriketakoa den baratze landarea, fruitu biribila, gorria, zukutsua eta haziz betea ematen duena; landare horren fruitua, jateko ona (Lycopersicon esculentum). Tomate leun mamitsuak. Gordeta, tomateak potoan gordetzen diren bezala. Tomate saltsa. Arrautzak tomatearekin.

Aztergaia: tomate

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau104
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:EEBS:11 1996-07-24 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

Lycopersicon esculentum.

Informazio lexikografikoa
Landare eta animalien taxonomi izena

Lycopersicon esculentum.

Formari buruzko oharrak

Euskaltzainen oharrak

 - [E204]: Joko batzuk sar ditezke: mistigri, xizeta (bigarren kontsonantea ahostun da), belota, gezur-joko edo gezurkan (zub. tümauka), tomate, manila, kuentxe, ipurdi zikin edo üzkü beltz (Agian Goierrin “amona xar” deitzen da), flor (flû zuberotarrez?), burra, bridge, piñet, gerla, zazpiterdia, etabar. Erran gabe doa ez direla denak iparraldekoak.

 - Erabakia: Osoko Bilkura (2015-09-25): kartetan duen tomate 2 adiera isildu da.

tomismo
iz. Akinoko San Tomasen filosofia- eta teologia-sistema. Tomismoaren tesiak.

Aztergaia: tomismo

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau104
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1996-07-24 Lantaldeak besterik gabe onartua
Hiztegi Batuko Lantaldea: ZS 2008-07-08

Formari buruzko datuak

Informazio osagarria
Arlo semantiko sistematikoki osatzekoak

Izen propiotikoak.

tomista
adj./iz. Akinoko San Tomasi edo tomismoari dagokiona; tomismoaren jarraitzailea. Nire ustez, filosofia, oso tomista ez bada behintzat, irakurgarriagoa da teologia hutsa baino. Tomista amorratua zen.

Aztergaia: tomista

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau104
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1996-07-24 Lantaldeak besterik gabe onartua
Hiztegi Batuko Lantaldea: ZS:HBL 2008-07-08

Formari buruzko datuak

Informazio osagarria
Arlo semantiko sistematikoki osatzekoak

Izen propiotikoak.

Formari buruzko oharrak

Euskaltzainen oharrak

 - [E208]:  Tomismo onartua denez gero, joera horretakoen izena ere beharrezkoa dugu: tomista, alegia. || Oso entzuna delako.

 - Erabakia: (H2.2 / 2010-10-19) Lehen itzulian erabakia dago.

tomo
iz. Liburukia. Lehenengo tomoa 1987an agertu zen; lanean hasi eta hiru urte eta erdi geroago.

Aztergaia: tomo

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau104
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:EEBS:09 1996-07-24 Lantaldeak besterik gabe onartua

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

Sin. liburuki.

Formari buruzko oharrak

Euskaltzainen oharrak

 - [E109]: =liburuki ezar daiteke.

 - Erabakia: BAgiria (1999-11-26): oraingoz onartu da.

tomografia
iz. med. Erradiografia-teknika, organo baten plano jakin baten irudi erradiologikoak egiteko erabiltzen dena; teknika hori erabiliz egiten den irudia. Galdutako masailezur zatiaren ordezkoa egiteko, hiru dimentsioko tomografia informatikoa egin zioten gaixoari.

Aztergaia: tomografia

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z7:LBeh 2015-10-20 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak

LBeh (2014-04-03): tomografia 44: Elhuyar 23 (adib.: “Ordenagailu bidezko Tomografia Axiala”), Consumer 10 (adib.: “Positroien Igorpen bidezko Tomografia”), Berria 6 (adib.: “Positroien igorpen tomografiak ez du beste tekniken adinako bereizmena lortzen”), EiTB 3 (adib.: “Haurrak urte bat baino gehiago zuenean ordenagailu bidezko tomografia axial bat (OTA) egin zioten”), Jakin 2 (adib.: “Matematikari puru batzuen uste okerra da Radonen inbertsio-formula dela erantzun osoa berreraiketa tomografikoaren problemarako, eta ezer gutxi gelditzen dela egiteko”).

Beste (edozein) iturritako erabilerak

EPG: tomografia 1, Berria (“Galdutako masailezur zatiaren ordezkoa sortzeko, hiru dimentsioko tomografia informatiko bat egin zioten gaixoari”).

Zerrenda osagarriak

BerriaEL2013: -

Erdara/euskara hiztegietako datuak

es tomografia / fr tomographie: Elhuyar: (Med.) tomografia / Nolaerran: - / Zehazki: tomografia / Labayru: - / Adorez5000: tomografia.

Lantaldearen irizpideak
Antzekoa da gaztelaniaz eta frantsesez (betetzen du "gutxieneko baldintza")

Nazioarteko forma da, erabilia eta jasotzekoa.

Informazio lexikografikoa
Kategoria

iz.

Jakite-arloak

Med.

tona1
iz. Pisu handientzat erabiltzen den unitatea, mila kiloren baliokidea (t). Hamasei mila tonako itsasontzi bat.
tona2
iz. zub. Orbana. Ik. nota2. Bekatuaren tona itsusia. Tona batek histua.
tonagabe
adj. zub. Errugabea, orbangabea. Birjina tonagabea.

Aztergaia: tonagabe

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:HBL 2002-01-09 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]

thonagabe (eta thona gabe 2) 11, Ip Hil (adib., "Ama thona gabia", "Zure Konzepzionian thona gabe izan zira", "Zure Konzeptione thona gabiaz eta birjinitate bethierekoaz", "Sorzaroko Thonagabe konzebitürik izan ziren erregiña", "Maria Birjina thonagabia agertü zen Lurdeseko basa bazter batetan", "Erran zeion haren izena zela Konzepzione thonagabia"); tonagabe 1, Mde Pr ("Baratzeetan ikusi zuen lehen gauza Bertha izan zen; hunen debantala hain zen zuri eta tonagabea non urrun urrunetik ikus baitzitekeen").

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

Ez dugu aurkitu.

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

Ez dugu aurkitu ap. DFrec, AB38, AB50, HiztEn, LurE, Euskalterm, ez eta beste hauetan ere: EuskHizt, HiruMila, ElhHizt, EskolaHE, Lur EG/CE eta EF/FE, Casve EF, HaizeG BF, Lh DBF, DRA, PMuj DVC.

Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: - / HiztEn: - / LurE: - / ElhHizt: - / EskolaHE: -

Ahoz erabilia, nahiz testuetako lekukotasunik ez duen

forma bizia da, edo erabilia, J-L. Davantek dioenez.

Informazio osagarria
Atzizkien araberako erabakiak

-gabe.

Informazio lexikografikoa
Kategoria

izond.

Erabileremu dialektala

Zub.

Forma baten adiera(k)

errugabea, orbangabea.

tonaka
1 adb. Hainbat tona dituen kopuruan; oso kopuru handian. Tunelak egiten diren lekuetatik tonaka ari dira ateratzen lurra.
2 adb. (Izen bati dagokiola; izena mugagabean). Tonaka arrain arrantzatzen da urtero itsasoan.

Aztergaia: tonaka

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z7:LBeh 2015-10-20 Lantaldearen ustez aipatu gabe uztekoa
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z10: LBeh67 2020-11-24 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak

LBeh (2014-04-03): tonaka 46: Elhuyar (“Zaborra tonaka prozesatzen dute”), Consumer 2 (adib.: “Egun, industria eta garraioa dira gas kaltegarri horiek tonaka ekoizten dituztenak; beraz, arazoak planeta osoko ingurugiroa galtzen segitzen du”), Berria 25 (adib.: “Tonaka arrain arrantzatzen da urtero, tonaka gatz lortu, tonaka ur geza sortu eta tonaka petrolio eta gas natural atera”), EiTB 2 (adib.: “Murrua bart erori da eta trenbidea tonaka lur eta harri zatik hartu dute”), Argia 16 (adib.: “Lehen gutxi ez, eta hitzekin ere sufrimendua tonaka senideentzat”). // tonaka 67: Aizu 2, Argia 20, Berria 28, Deia 3, EiTB 5, Elhuyar 2, Elkar, Erlea, Consumer 3, Jakin 2.

Beste (edozein) iturritako erabilerak

EPG: tonaka : Berria 10 (adib.: “Elurra kentzeko makinak, tresneria guztia eta gatza tonaka erabiltzen da elurra eta izotza urtzeko gordetzen dituzte bertan”), Herria (“Europak - eta batez ere Frantziak - ehun mila tonaka oilaskoki izoztua helarazten du Afrikarat”), Joxe Azurmendi (“Horrela asmatu dira Don Pelaio berkonkistaria, Errege Katoliko arrazista batzuk Espainiaren bategile santuak, Mostolesko alkate bat abertzale heroikoa (ez terrorista?) eta Independentzia Gerra zuntzun bat Frantzia aliatuaren aurka, eta tonaka eta tonaka zientzia espainola”), Monika Etxebarria (“Garrasi egin nuen: "Hau zikinkeria, hau zikinkeria! " eta neure burua astindu nuen zikinkeria likatsu hura gainetik kentzeko, baina eutsi egiten zion eta hainbeste zegoen, tonaka eta tonaka existentzia, mugarik gabe: nazka neurrigabe haren hondoan itotzen nintzen”), Jose Angel Irigaray (“Handik gutira, miliunka tonaka zarama zen hartaratua”), Luis Elberdin (“Tonaka labore, fruitu eta ortuari ekoizten eta gordetzen zen, eta ez zegoen ehizara irten beharrik”), Fernando Rey (“Lotara joan aurretik promes mordoa bi neskei: haien ustez gutun bat idatzi beharko nien ia-ia egunero, postalak bidali, postalak tonaka, eta haietaz ez ahaztu hamar minutuz ere, noranahi joanik ere”), Koldo Izagirre (“Horretaraxe etorria nintzen, "Errespetu osoarekin, kapitain jauna, tonaka arrain etzan dira nik egindako kaxetan"”), Jesus Mari Mendizabal (“Goizero geneukan postontzia tonaka foiletoz gainezka”).

Zerrenda osagarriak

BerriaEL2013: -.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

tonaka A toneladas. Lurra tonaka lehertu eta amildu da biderat. Herr 26-9-1963, 3.

Lantaldearen irizpideak
Eratorri hiztegi-sarrerarik ez dagokiona

Eratorri librea. Erabiltzen da, baina kiloka forma jaso ez denez, hau ere ez jasotzea proposatu da.

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Gehienetan hedadurazko adiera du (kantitate handian), eta jasotzekoa izan liteke.

tonal
adj. mus. Tonuarena edo tonalitatearena, tonuari edo tonalitateari dagokiona. Luzeak dira haien kantaldiak; kantu lerroa, gainera, gorabehera tonal handikoa. Zaila egiten zait tonala ez den musika entzutea.

Aztergaia: tonal

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z5:EEBS:37 2002-01-09 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: - / HiztEn: + / LurE: + / ElhHizt: + / EskolaHE: +

Informazio osagarria
Izenondo erreferentzialak

-al izond. erref.

Informazio lexikografikoa
Kategoria

izond.

Jakite-arloak

Mus.

tonalitate
1 iz. mus. Konposizio baten melodia eta harmonia tonika ardatz gisa hartuz antolatzeko printzipioa.
2 iz. mus. Tonikatik abiatuz eratzen den eskala, tonikaren izena daramana.
3 iz. Kolore baten tonua.

Aztergaia: tonalitate

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:EEBS:14 2002-01-09 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: - / HiztEn: + / LurE: + / ElhHizt: + / EskolaHE: +

Informazio lexikografikoa
Kategoria

iz.

Forma baten adiera(k)

1 Mus. 2 'kolore baten tonua'.

Formari buruzko oharrak

Iritzi-emaileak

 - [E301]: "[sartzea proposatzen dut]" (1997-03-04)

tonatu, tona/tonatu, tonatzen
da/du ad. zub. Orbandu, lohitu. Erabil ezazu olioa ardurarekin, ezen tona zaitezke. Bekatuz tonaturik.

Aztergaia: tonatu

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau104
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1996-10-02 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

tonatu, tona(tu), tonatzen. Zub. da/du ad. 'orbandu, lohitu'.

Informazio osagarria
Euskara Batuko batzordeak argituko du aditzoinaren forma

tonatu, tona(tu), tonatzen.

Informazio lexikografikoa
Forma baten adiera(k)

orbandu, lohitu.

Formari buruzko oharrak

Euskaltzainen oharrak

 - [E109]: tona Zub. markaz badago, tonatu zergatik ez?

 - [E204]: guziz galdua ote da tonatu hitza?

 - [E208]: "mantxa Heg. Herr. 'orbana'" jarri badugu, ez da hortik eratorririk sortu behar. Beraz, mantxatu kendu beharko litzateke, lohitu, zikindu jakin-jakinen fabore. || Batasunerako formak bultzatzeko.

 - Erabakia: BAgiria (1999-11-26): Zub. erantsiko zaio. // BAgiria (1999-12-16): tuna* Zub. e. tona-2 ezarriko da zerrendan. Ondorioz tunatu sarrera ere kendu egin da.

 - Erabakia: (H2.2 / 2010-06-21): Bere horretan onartu da lantaldeak proposatua.

tonba
iz. Ipar. zah. Hilobia. Bekatuaren tonba beltzean ehortzia.

Aztergaia: tonba

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau104
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1996-07-24 Bigarren mailan onartzekoa

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

Ipar. Zah. 'hilobia'.

Informazio osagarria
Maileguaren aldean hobestekoa

Ik. hilobi.

tonbola
iz. Zozketa publikoa, hainbat opari zozkatzen direna; zozketa horiek egiten diren tokia. Tonbolan irabazitako panpina.

Aztergaia: tonbola

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau104

Formari buruzko oharrak

Iritzi-emaileak

 - [E301]: "[sartzea proposatzen dut]" (1997-03-04)

Euskaltzainen oharrak

 - [E210]: sartzea komeni da.

 - Erabakia: BAgiria (1999-11-26): onartu da.

tonelada
iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, tonelada-k euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, hitz hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. tona1].

Aztergaia: tonelada

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau104
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:EEBS:09 1996-07-24 Lantaldeak baztertua, eta beste batez ordezkatzekoa
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z10: LBeh19 2020-04-21 Lantaldeak baztertua, eta beste batez ordezkatzekoa

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak

tonelada iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, tonelada-k euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, hitz hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. tona1].

tonelada 19; tona 4112.

Beste (edozein) iturritako erabilerak

tonelada 21; tona 774.

Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

e. tona 1.

Lantaldearen irizpideak

Debekua bere horretan uztea proposatu da, gaztelaniaren ereduari soilik jarraitzen baitio tonelada formak.

Informazio osagarria
Maileguaren beste forma, gaizki edo erdizka egokituaren ordez

Ik. tona-1.

tongatar
1 adj. Tongakoa, Tongari dagokiona.
2 iz. Tongako herritarra.

Aztergaia: tongatar

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau104

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

(herritarra).

tongera1
iz. Tongan mintzatzen den hizkuntza.

Aztergaia: tongera

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau104

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

(hizkuntza).

tongera2
iz. Zimbabwen mintzatzen den hizkuntza.

Aztergaia: tongera

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau104

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

(hizkuntza).

tonika
1 iz. mus. Eskala bateko lehen nota.
2 iz. Alkoholik gabeko edari gasduna, urez, azido zitrikoz eta kininaz egina. Garagardoa harentzat eta tonika niretzat.

Aztergaia: tonika

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:EEBS:27 2002-01-09 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH: - / EuskHizt: + / HiztEn: + / LurE: + / ElhHizt: + / EskolaHE: +

Zerrenda osagarriak

Prestas: 3. gaia; 16 lek. (B 8 / G 8).

Informazio osagarria
Maileguen egokitzapen sistematikoa

genero-marka darama abiapuntuan gaztelania duenak.

Informazio lexikografikoa
Kategoria

iz.

Forma baten adiera(k)

1 Mus. 2 (edari mota).

Formari buruzko oharrak

Euskaltzainen oharrak

 - [E210]: 'Aurreko ohar bera [nazioarteko hitz hori barneratzea komeni da] (ingelesez, tonic, strengthening, bracing, corroborant; frantsesez, tonique; alemanez, tonisch, anregend, kräftigend)'.

 - Erabakia: BAgiria (1999-11-26): 'hurrengorako uztea erabaki da'.

toniko
adj. Gaiez mintzatuz, suspergarria, bizkorgarria. Ur tonikoa.

Aztergaia: toniko

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:HBL 2002-01-09 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Informazio lexikografikoa
Kategoria

izond.

tontakeria
iz. Ergelkeria, zozokeria. Tontakeriak egin. Ez esan tontakeriarik.

Aztergaia: tontakeria

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau104
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1996-07-24 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]

a) -o-/-a- alternantzia dutenak: tontakeia 1 (Sor AKaik) / tontakeri(a) 4 (JJMg BasEsc 2; fB Olg 2) / tontakeria 2 (JJMg BasEsc; AB AmaE) / tontokeri(a) 3 (Monho 2; Arch Fab) / tontokeria 2 (Gy); tontatu 3 (Gco II) / tontotu 7: B 1 (JJMg BasEsc), L 6 (SP 2; Gy; Dv LEd 3); b) beti -a- duenik ez da azaldu; c) beti -o- dutenak: tontodura 1 (Dv LEd); tontoki 2 (SP Imit; JE Ber); tontokillo 10 (Bilbao IpuiB); tontokillotxo/u 1 (Bilbao IpuiB); tontokote 1 (Bilbao IpuiB); tontolin 1 (Bilbao IpuiB); tonto lapiko 1 (Moc Damu); tonto-lapiko 5 (Urruz Urz 2; Bilbao IpuiB 2; Moc Damu); tontomonto 1 (Erkiag BatB); tontotasun 4 (Ch; VMg; Dv Lab; Hb Esk); tontotzar 9 (Lar Carta a Mb; Mg PAb; Mg CC; VMg 4; It Fab; Lek EunD); eta tonteri(a) 1 (Arti Tobera).

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

a) -o-/-a- alternantzia dutenak: tontakeria 7 (J. Azurmendi; X. Kintana; Etxde; L. Izagirre; D. Urbistondo; A. Otxoa; Aizu!) / tontokeria 2 (J. Azurmendi; I. Tapia); b) beti -a- duena: tontatu 1 (H. Etxeberria); c) beti -o- dutenak: tontolaba 1 (A. Lertxundi); tontolapiko 10 (X. Galarreta; J. Ormazabal; X. Monasterio 6; N. de Felipe; I. Uharte); tontolo 1 (J. Iturralde); tontosko 1 (J.M. Satrustegi); tonto txar 1 (A. Albisu); tontozar 1 (E. Urruzola).

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

tontakeria : AB38 3; AB50 1; LurE; tontatu : LurE ("ik. tontotu"); tontokeria : AB38 2; AB50 2; HiztEn-LurE; tontoki : LurE; tontolapiko : AB38 1; HiztEn; tontotu : AB38 1; HiztEn-LurE; tontotze : LurE.

Lantaldearen irizpideak
Euskaltzaindiaren esku utzi da forma erabakitzea

tonto-ren beste eratorriei, are aditzari, -o- dagokie; hau, berriz, -a- forman erabilixeagoa da, eta batzordea ez baita baztertzen ausartu, forma biak maila berean eskaintzen ditu (tontakeria = tontokeria), areagoko batasuna proposatzea Euskaltzaindiaren esku utziz.

Informazio osagarria
Zerrendako forma onartuaren parekoak

tontokeria.

Oinarri-eratorrien arteko erregulartasuna

-o/-a-.

Formari buruzko oharrak

Euskaltzainen oharrak

 - [E109]: markak falta da. Behe-erabileran soilik zilegi.

 - Erabakia: BAgiria (1999-11-26): ez du horrelako markarik behar. tonto-1 'ergela, zozoa'; 2 Ipar. 'motela'.

tonto
1 adj. Gizonezkoez mintzatuz, ergela, zozoa. Ik. tuntun2. Baserritar tontoak. Denetarik baitago Euskal Herrian, Galizian edo nonahi bezala, bizkorrik eta tontorik.
2 adj. Ipar. Motela, moldakaizki edo geldi higitzen dena. Mando nagi eta tontoa. Pilota tontoak.

Aztergaia: tonto

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau104
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:EEBS:07 1996-07-24 Lantaldeak besterik gabe onartua

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

1 'ergela, zozoa'. 2 Ipar. 'motela'.

Formari buruzko oharrak

Euskaltzainen oharrak

 - [E109]: markak falta da. Behe-erabileran soilik zilegi.

 - Erabakia: BAgiria (1999-11-26): ez du horrelako markarik behar. tonto-1 'ergela, zozoa'; 2 Ipar. 'motela'.

Orrialde guztiak:
 

Azkue Biblioteka eta Artxiboa

ORDUTEGIA
9:00 - 14:00

Azkue Biblioteka eta Artxiboa Euskaltzaindiaren zerbitzura dago. Horrez gainera, zabalik dago ikertzaile ororentzat, eta bere ahalbideen neurrian euskal kultura gaien ikerkuntza eta hedapena sustatzen eta laguntzen saiatzen da.

Es bueno saber que cada vez que gastas una moneda para tu placer culpable, ayudas a alguien que lo necesita. Ice Casino es conocido por sus generosas campañas benéficas en toda Europa. ¡Pero no olvides jugar responsablemente!

Egoitza

  • B
  • BIZKAIA
  • Plaza Barria, 15.
    48005 BILBO
  • +34 944 15 81 55
  • info@euskaltzaindia.eus

Ikerketa Zentroa

  • V
  • LUIS VILLASANTE
  • Tolare baserria. Almortza bidea, 6.
    20018 DONOSTIA
  • +34 943 42 80 50
  • donostiaordez@euskaltzaindia.eus

Ordezkaritzak

  • A
  • ARABA
  • Gaztelako atea, 54
    01007 GASTEIZ
  • +34 945 23 36 48
  • gasteizordez@euskaltzaindia.eus
  • G
  • GIPUZKOA
  • Tolare baserria. Almortza bidea, 6
    20018 DONOSTIA
  • +34 943 42 80 50
  • donostiaordez@euskaltzaindia.eus
  • N
  • NAFARROA
  • Oliveto Kondea, 2, 2. solairua
    31002 IRUÑEA
  • +34 948 22 34 71
  • nafarroaordez@euskaltzaindia.eus

Elkartea

  • I
  • IPAR EUSKAL HERRIA
  • Gaztelu Berria. 15, Paul Bert plaza.
    64100 BAIONA
  • +33 (0)559 25 64 26
  • +33 (0)559 59 45 59
  • baionaordez@euskaltzaindia.eus

Azkue Biblioteka eta argitalpenak

Maximiza tus ganancias en criptomonedas confiando en Bitplex 360, una plataforma diseñada para el éxito.