Euskaltzaindiaren Hiztegia

214 emaitza gor bilaketarentzat - [1 - 100] bistaratzen.

gor
1 adj./iz. Entzumena galdu duena, entzuten ez duena edo gaizki entzuten duena. Gorra da. Gorra zegoelako. Jaiotzez gorra eta itsua. Itsuek ikusten dute eta gorrek aditzen. Nola zara honen gor, Jaunaren deia ez baituzu entzuten?
2 Entzungor eginez. (Adizlagun gisa). Zu beti gor ene deiari. Andrea aieneka eta gizona gor.

Aztergaia: gor

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau74
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z1:BatHizt 1992-06-25 Lantaldeak besterik gabe onartua
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:EEBS:06

Formari buruzko datuak

Lantaldearen irizpideak
Forma arautuaren azalpenaz oharra

AS gisa gehituz: gor egin , gorrarena egin .

Formari buruzko oharrak

Iritzi-emaileak

 - [I108]: "(Hizk.), (Medikuntzan). 'Gormutu' ez nuke hiztegian sartuko, foniatrek eta honetan adituek diotenez, okerra izateaz gain, gorrei iraingarri egiten zaielako" (1993-02)

Euskaltzainen oharrak

 - [E409]: AS gisa gehituz: Gorra eduki.

 - [E210]: Azpisarrera (berria): gorra eduki

 - Erabakia: (H2.2 / 2009-12-28): Forma berririk ez da orain erantsiko (lantaldeak proposatuak, berriz, jaso egingo dira).

gor egin
ad.-lok. Entzungor egin. Gizonak gor egiten zion neskameari: zergatik lana arindu behar zion?

Aztergaia: gor egin

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:HBL 1999-09-15 Azpisarrera gisa onartzekoa

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]

Ik. OEH: AS

Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: adib. / HiztEn: - / LurE: - / ElhHizt: - / EskolaHE: -

Informazio osagarria
Esapideei dagokien sistematika

egin.

Informazio lexikografikoa
Zerrendako formari azpisarrera dagokio

gor sarrerari dagokion azpisarrera.

Forma baten adiera(k)

entzungor egin.

gor-mutu
adj./iz. Gorra eta mutua dena. Gor-mutua zen. Keinuka, gor-mutuen antzera.

Aztergaia: gor-mutu

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau74
gora
1 adb. Toki garaiago batera. Anton. behera. Besoak gora jasoz. Behetik gora. || Goraino. Goraino betea. || Gorantz joan. Arranegi kalean zehar gorantz egin zuen. || Izenak gora eta izenak behera hasi garenez gero (Ik. gora eta behera 2).
2 postpos. Ik. hankaz gora; ahoz gora. Aldapan gora joan. Kalean gora, kalean behera. Nafarroan gora eta Nafarroan behera galdezka zebilelarik. Hegan joan zen teilatutik gora. Seiehun metrotik gora zuhaitzak hasten dira. Zeruaz gorago da, lurraz beherago. Paretak gora joaten baitziren zimitzak. || Hirurehun milioitik gora dira gaztelaniaz mintzatzen direnak. Bost urtetarik gorakoentzat. Bere ezagueraz goragoko gauzak.
3 interj. Norbait edo zerbait goratzeko oihua. Ik. biba. Gora gu eta gutarrak. Gora San Fermin!
4 adj. jas. Garaia, altua. Mendi gora bat. Leku gora batean. Jaun guztiz gora eta zuzena. Misterio gorak eta barrenak. Duintasun gora hura iristeko. Zer Jainkoa baino hobeagorik eta goragorik? Guretzat goregi diren gauzak. || Metro bat gora eta bi zabal.
5 adb. Ipar. Goraki. Gora esan. Eta hasi zen hura ere gora mintzatzen. Gora-gora zioelarik hitz bakoitza.
6 adb. Ipar. Gorarik. Burua gora ekarriko du.
7 iz. Hobetzea, hobera egitea. Ez du gora handirik egingo.

Esaera zaharrak

Tximinoa gora igoago eta uzkia ageriago.
gora egin
1 ad.-lok. Goratu. Langabeen kopuruak gora egin du azken hilabetean. Petrolioaren prezioak gora egin du nabarmen. Gauza guztien prezioek gora egin zuten, eta zilarrarenak behera. Berrogei egunez iraun zuen uholdeak; gora egin zuten urek eta ontzia lurretik jaso zuten. || Hildakoen kopuruak gora eta gora egiten du.
2 ad.-lok. -n gora joan. (-n atzizkiaren eskuinean). Eskaileretan gora egin zuen. Errekan gora eginez.

Aztergaia: gora egin

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: EArau 2009-12-28
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4B:EEBS:079 2003-04-08 Lantaldeak erabaki gabe utzia

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]

gora e(g)in (eta gora egiñ) 8: a) nor-dunak: Añ EL ("Kaliza gora egitean"), UskLiB ("Phüntü hartan heiagora, / kabalek büria gora / eginen die azkarki, / aihartüren doloruski"); b) x-ri / x-n g.e. 'igo': Arb Igand ("untzitxo batean itsasoari gora egiten dute"), Erkiag Arran ("Arranegiko zabalaren barrenera eldu ziranean, kantoian gora egin eben, eta gero, eskumaldera"), SM Zirik ("Oin be, ziur naok, neri kontra egitiarren gora eingo ebala"); c) nor gabeak: Zait Plat ("Legeak lege, gizarteak iraun eta gora egin lezake"), Arti MaldanB ("Eremuak ere dauzkalako mareak, / behera eta gora egiten du hareak"), Gazt MusIx ("ain gora egiñik, ain gora, / eiza bainun atzeman") // Ik. OEH argitaratuan gainera: Gte Erd ("Esneak gora egin dau").

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

gora egin 79: A Ipuiñak (x-ri g.e. 'jaso': "Iñauldurizka ebillen lurrean abade eske, baiña danak soinei gora egiten eutsen"), Zait ("gogo alderraiak sarturik gora egiten omen zuten garaia zanean"), Arti ("Hau eginda gero, artez egiten dutela gora, bidea kausitzera"), G. Ansola ("Lansariak eta kostuak gora egin dutenez geroz"), OinEntz/3 ("Hiri kolonial lasaiaren lilurak gora egiten du oraindik ere"), K. Igea ("itsas-untziek iragan ahal izateko mareak gora egin arte itxaron behar izaten zuten"), EGLU ("autoen prezioak gora egin omen du"), F. Juaristi ("Batzuek inongo laguntzarik gabe egin dute gora"), Eskola-porrota ("Erdiko Zikloan gora egin du garbi"), Egin 1988 eta 1993 2 (adib.: "Arrain mota gehienek gora egin dute"), J. Butron ("Tenperaturak gora egin ahala gutxitu egiten diren bi parametro ditugu"), Kuxkux/6 ("Seigarren etaparen hasieran profilak gora egiten du"), V. Huici ("ordurarte ondasunetatik urrun zeuden batzuei gora egiteko aukerak eman zizkion"), Meteorologia ("Eta barometroari begiratuz gero, gora egiten hasten dela ikusiko duzu"), Habe 1990 ("animalien koipearen inportazioak gora egin du"), Islam-a ("Arabiar kulturak musulmanen munduaren batasun-indar gisa gora egin bazuen ere, kalifatzaren boterea behera zihoan"), J. Agirre 2 (adib.: "errepideak gora egiten du Itxaspe auzorantz"), J.M. Irigoien ("Hankek gora egiten zuten, eta zenbat eta gorago, hainbat eta gorago egiten zuen, baita ere, oilaskoaren gorputzak"), Egunk 1991-1998 bitartean 6 (adib.: "nolako aukerak ikusten dituzu alderdi popularrak Bizkaian gora egiteko?"), Eguzki Erregearekin ("langintzek eta komertzioek gora egin zezaten"), J. Artaraz ("ikatzaren salneurriak gora egin eban"), Eutsi/1 eta /2 2 (adib.: "normala da akats genetikoen kopuruak gora egin izana"), Emakunde 1993 ("sexu harremanekiko onarpen mailak gora egin du"), Mundua 1993 2 (adib.: "ugaldu egin da emakumezkoek egin beharreko lana, euren irabaziek gora egin ez badute ere"), Soziologia ("Oso zabaldurik dagoen iritzia da gure eskolek edonori eskaintzen dizkiotela aukerabideak gizarte klasean gora egiteko"), NPAO 1994 ("enpresen kopuruak gora egin du"), Deia 1994 ("euskaldunen eta ia-euskaldunen ehunekoak gora egin du izugarri"), DNoticias 1994 eta 1997 2 (adib.: "Gamuzaren populazioak azken urteotan gora egin duela dirudi"), M.J. Telleria ("Milanen, Scalako Eskolan izan zen ikasle, gora egiteko bide zuelakoan"), Santa Mariñe 1994 ("Noblezia mailan, Torre honen ospeagaitik edo, Gonzalo honek gora egin auen eta Muxikako Jaunaren alabagaz ezkondu zan"), M.A. Elustondo ("Espainiako eta Frantziako ekonomiek gora egin zuten"), X. Aizpurua 3 (adib.: "irabaziek ia progresio geometrikoan gora egiten dutela antzeman daiteke"), Atlantida 2 (adib.: "ozeanoaren mailak urtean 7-12 milimetro egiten zuen gora"), ZuzenbHizkera ("Gradua, barne-mailatan gora egitea eta tokiz aldatu ahal izatea"), X. Mendiguren E. ("Kalophainek gora egin"), M. Lopez 2 (adib.: "Bibotearen muturrek ere gora egiten zutela zirudien"), J.A. Sagastizabal ("Gorputzaren tenperaturak gora egitean"), H. Etxeberria ("Zapo eskaera handia dagoenez, gora egin du bere salneurriak azken urteetan"), A. Ibartzabal ("Zaratak oso gora egiten zuenean, nazioarteko hiru ordezkariak gelara jaisten ziren"), G. Markuleta 2 (adib.: "eskaileran gora egin zuen"), Aretxagazeta 1996 ("Gatzagako biztanleriak nabarmen egin du gora azken urteotan"), Denok senide ("testigantza idatziak utzi zituzten lehen zibilizazioek ia batera egin zutela gora Mesopotamian eta Indoren haranean"), Lur eta Ingurugiro ("gora egiten du proportzio berean"), A. Garro ("Metabolismoak gora egiten duenean zelula barneko 20 mm Hg-taraino jaisten da"), A. Mungia 2 (adib.: "Erabilpenak gora egin du"), EkonOinarriak 4 (adib.: "emakumezkoen jarduera-tasak gora egin du"), M. Garmendia ("Milia laurdenen bat egin genuen gora herriaren mendebaldetik"), N. Anzizar ("zentimetro batzuk gora egin"), Historia 1998 2 (adib.: "Hirietan, halaber, gora egin zuen artisauen kopuruak"), K. Busturia ("Gerta liteke prezioen maila orokorra asko ez igotzea outputak gora eginda"), J. Alonso ("pixka bat gora egindako hirugarren mailako kantariak ahalmena bazuen, dekoroaren ideia hau dela-eta"), Getxoberri 1998 ("Jaialdiaren mailak gora egingo du berriro"), M.A. Mintegi ("Dozena erdi metro gora eginda, zuhurtasunak halan eskaturik, argi egon nintzan tarte txiki baten"), U. Apalategi ("esparruko hierarkian gora egiteko balio izan dio"), J. Elosegi ("Gora egin zuten brasildarrek"), I. Murua ("tentsioak gora egin zuen Turkey-ko erreserban"), J. Elberdin ("logikoa da lehiatzeko ahalmenak gora egitea Espainiako estatuan"), Gara 1999 ("alergiek eta arnas gaixotasunek gora egin dute"), Ostiela! 1999 ("Udaberri erdian geunden eta termometroak gora egiten zuen").

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

gora egin : AB50 1 (alza) // Ez dugu aurkitu ap. DFrec, AB38, HiztEn, LurE, Euskalterm.

Euskara/euskara eta euskara/erdara hiztegietako datuak

gora egin : Lur EG/CE (AS: vomitar) eta EF/FE (AS: vomir), Lh DBF (AS: 1 vomir; 2 faire un haut prix, être cher; 3 haut prix que fait une chose, cherté), DRA (1 vomitar; 2 hacer un precio alto, ser caro), PMuj DVC (adib. gisa: repetir el manjar, vomitar, arrojar, gormar) // Ez dugu aurkitu ap. EuskHizt, ElhHizt, HiruMila, EskolaHE, Casve EF, HaizeG BF.

Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

EIH: - / ElhHizt: - / EskolaHE: -

Informazio osagarria
Esapideei dagokien sistematika

egin: -ra (ik. oharra s.u. behera egin ["tradizio idatziko oinarri handirik gabea da; gaur aski hedatua, ordea (cf. "ongi hasi du saioa, baina gero behera egin du"; "oilaskoaren salneurriak behera egin du aste honetan" bezalakoak); egokia dirudi, baina Euskaltzaindiak erabakitzekoa da"]).

Formari buruzko oharrak

Euskaltzainen oharrak

 - [E123]: “97 liburu eta 520 artikulutan bildu du gora egin, Ereduzko prosa gaur corpusak. Uste dut azpisarrera moduan jaso beharrekoa dela”.

 - [E210]: Hiztegiak ekarri beharrekoa, lexikalizazio maila altua baitu.

 - Erabakia: (H2.2 / 2009-12-28): Jaso egingo da gora 1 sarrerako azpisarrera gisa.

gora eta behera
1 adb. Ama Joakina, bere urteekin, ez dago bide horietan gora eta behera ibiltzeko. Noiz arte mendian gora eta behera? Beti gora eta behera, behin jausi, beste behin jaiki.
2 adb. (Izen baten eskuinean, izen hori behin eta berriz aipatzen dela aditzera emanez). Gaur ilargia gora eta behera; besterik ez da entzuten. Hark esaten zuen filologook beti ari garela hizkuntza gora eta behera, ez diogula gorputzari erreparatzen, eta gorputzak askoz gehiago komunikatzen duela.

Aztergaia: gora eta behera

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:HBL 1999-09-15 Adibide gisa onartzekoa
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z9:OEH:AS 2018-05-15 Azpisarrera gisa onartzekoa

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]

OEH: GORA ETA BEHERA (V-arr-gip, G-azp). Ref.: Gte Erd 159, 190. A) (Adv.). a) Arriba y abajo; de un lado a otro. "Asensorea gora eta be(he)ra ibilli zuen (G-azp)" Gte Erd 159. Doktoreak ibilli zitezen lasai eta zabal, gora ta bera, batera eta bestera. Lar SAgust 10. Jokalariaren lasterra, gora ta bera. Mg PAb 172 (en su fuente original --O Pr 269-- gora behera). Beti gora ta bera, bein jausi, beste bein jagi. Añ LoraS 31. Eskallerak gora ta bera ibiltzeko. Apaol 78. Apezak igaraiten ziren gora eta behera. Const 37. Alogerak gora ta bera erabilte ori. Eguzk GizAuz 142. Eskuzapi bana gora ta bera eragiten. Osk Kurl 112. Eztago bide oietan gora ta bera ibiltzeko. NEtx LBB 59. Sartzen omen dute [iodoa] ezur barrura, eta ori gora eta bera erabiltzen dute ikusteko. Albeniz 131. Itsasoa [...] gora eta behera ibili arren. MIH 312. v. tbn. It Fab 248. Ud 63. Sor AuOst 95. AB AmaE 463. Azc PB 70. Ag Kr 105. Echta Jos 317. Goñi 13. Kk Ab I 9. A Ardi 63. ForuAG 289. Jaukol Biozk 95. Otx 170. Or Eus 390. EA OlBe 26. SM Zirik 106. Txill Let 22. Erkiag Arran 123. Anab Poli 81. Ugalde Iltz 17. BEnb NereA 188. Zait Plat 111. Salav 88. Berron Kijote 191. Alkain 41. Gerrika 250. b) Sin cesar, insistiendo en, insistiendo sobre. Anima tristeak negar ta deadar adiaz ta inziriaz gora ta bera. Cb Eg II 205. Aspertu ezin diranak esaten leengoa gora ta beera. Mg CC 112. Zer janzi-berri dan gora ta beera aitatzen. VMg XVI. Berriz an ibilli ziran Pernandoren esaerak gora ta bera. Muj PAm 11. Gaur illargia gora ta bera; / besterik ez da entzuten. Basarri 189. Eiztariak eliza atadian, meza ostian, bere kazako abildadiak gora eta bera. Gerrika 293. Neure izena hain sarritan gora eta behera, ala behera eta gora, erabilia izan denez gero. MIH 212. B) (Sust.). Aumento y disminución. Arau orretan jartzen degu Urietan egingo dala zergaren gora ta bera osoa, Diputazioko onetsia gabe, neurri batzuben artean baldin bada. (1919). ForuAG 285

adib: gora 1 adb. Toki garaiago batera. Anton. behera. Besoak gora jasoz. Behetik gora. Gora eta behera ibiltzeko.

gora eta behera 547: Aizu 6 (“mendian gora eta behera”), Deia 19 (“kaleetatik gora eta behera genbiltzala”), Elhuyar 26 (“ez dira askotan ibiltzen zuhaitzetan gora eta behera”), Elkar 9 (“Serrano kalean gora eta behera ibili gara”), Consumer 21, HABE 2, Berria 270, EiTB 84, Jakin 13, Karmel 2, Argia 53, Laneki 5, Erlea 12, DiarioVasco 25.

Beste (edozein) iturritako erabilerak

gora eta behera 500: Berria 65, Anton Garikano 15, Lopez de Arana 14, Koldo Biguri 10, Edorta Jimenez, Julen Gabiria, Irene Aldasoro, Jon Alonso, Joseba Sarrionandia, Anjel Lertxundi, Unai Elorriaga, Pedro Alberdi, Pello Lizarralde…

Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: - / HiztEn: - / LurE: - / ElhHizt: - / EskolaHE: -

Lantaldearen irizpideak
Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Maiztasun handikoa eta idiomatikoa; hortaz, azpisarrera gisa jasotzekoa.

Informazio osagarria
Esapideei dagokien sistematika

eta. Lantaldeak aitortzen du, ez duela beti berdin jokatzen leku-denborazkoen inguruko esapideetan, kontuak nahi bezain argi ez dituelako: gora eta behera hau, kasurako, adibide gisa jaso du, "ez baita erabat librea".

Informazio lexikografikoa
Zerrendako forma adibide gisa ematekoa da

adibide gisa eskaintzekoa s.u. gora 1.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

Azpisarrera gisa jasotzekoa da gora sarreran.

Formari buruzko oharrak

Euskaltzainen oharrak

 - [E210]: Ados lantaldearen proposamenarekin. Ikus ‘gorako errekurtso’ hitzaren oharra. Azpisarrera (berria): gora eta behera (‘batetik bestera, joan-etorrika’).

 - Erabakia: (H2.2 / 2009-12-28): Forma berririk ez da orain erantsiko (lantaldearen proposamenak, berriz, jaso egingo dira, a) abisu-oharrak isilduz, b) "eta Naf." erantsiz izond. kategoriakoari eta adibide bat iz. kategoriakoari).

gora eta gora
gora-ren indargarria. Etengabe gora eta gora, atsedenik hartu gabe. Aparra bezala gora eta gora joango nauk. Arrainaren prezioa geldi dago, eta gastuak gora eta gora. || Gora eta gora beti, Doraemon!

Aztergaia: gora eta gora

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z9:OEH:AS 2018-06-12 Azpisarrera gisa onartzekoa

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]

OEH: GORA ETA GORA (Intensivo de gora). Nai badot gora ta gora zeruan igo. AB AmaE 375. Mendi egaletan gora ta gora. Ag AL 41. Zoazte gora ta gora. SMitx Aranz 28. Gora ta gora mardo indartsu azi. Erkiag Arran 66. Hariak gora ta gora hasi. Osk Kurl 112. Gañera, gauza [=prezioa] gora ta gora dijoa. TxGarm BordaB 168. Gora eta gora omen doa doinu-gailurreraino. MIH 356. v. tbn. A BeinB 78. Inza Azalp 78. TAg Uzt 293. Or Aitork 385. Akes Ipiñ 21. MAtx Gazt 13. AZink 165. (En vítores). Gora ta gora Euzkadi! / Aintza ta aintza / bere Goiko Jaun onari! (1902). AG 2413. Gora ta gora Jesus / Zeru ta lurren Jaun eta Jabea! ArgiDL 158. Bazterrez bazter gazteri oihuz: gora ta gora Euskadi. Iratz 126. Jan edanekin dauku kantuak urrun haizatzen iluna / Gora ta gora gu hemen eta klasakoen maitasuna. Larre ArtzainE 333

gora eta gora 263: Aizu 2 (“Gora eta gora ibili ginen egun osoan”), ElCorreo (“kopurua nabarmenki ari omen da gora eta gora egiten”), Deia 8 (“Nabarmenen agertu zirenak gora eta gora egin dutela jakinean gainera”), Elkar (“Behin kalean egonda, zirriparra eta haserre-giroa gora eta gora joan ziren”), Consumer 12 (“Langabezia gora eta gora ari da azkenaldian”), Berria 53 (“Ordutik gora eta gora ibili da Schumacher”), EiTB 168 (“haren ospeak gora eta gora egin du etengabe”), Jakin 5 (“Badaramatza hiruzpalau urte gora eta gora”), Karmel (“Eta holan kopuruak gora eta gora egiten dau”), Argia 7 (“Gora eta gora beti, azkenean plop egin du eta orain komeriak”), Erlea (“Gora eta gora Euskadi”), DiarioVasco 4 (“Arlo honetan gora eta gora doa kopurua azken urteotan”).

Beste (edozein) iturritako erabilerak

gora eta gora 61: Berria 14, Joan Mari Irigoien 4, Agustin Otsoa 3, Gotzon Garate 3, Patxi Ezkiaga 3, Xabier Olarra 2, Lopez de Arana 2, Fernando Rey 2, Anjel Lertxundi, Iban Zaldua…

Lantaldearen irizpideak
Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Erabili da eta jasotzekoa da azpisarrera gisa.

Informazio lexikografikoa
Zerrendako formari azpisarrera dagokio

Azpisarrera gisa jasotzekoa gora sarreran.

gora jo
ad.-lok. zuz. Goragoko epaimahai bati beste baten epaia berrikus dezan eskatu. Ik. apelatu1. Gora jotzeko bideak ere moztu dizkigute.

Aztergaia: gora jo

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau74
Araua: Z3:EArau79

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

AS

Informazio lexikografikoa
Zerrendako formari azpisarrera dagokio

gora sarrerari dagokion azpisarrera.

Zerrendako formari azpisarrera dagokio

jo sarrerari dagokion azpisarrera.

gora jotze
iz. zuz. Goragoko epaimahai bati beste baten epaia berrikus dezan eskatzea. Ik. apelazio. Prozesuko bermeak hausteagatiko gora jotzea.

Aztergaia: gora jotze

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:EEBS:22 1999-09-15 Azpisarrera gisa onartzekoa

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]

Ez dugu aurkitu.

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

gora jotze 1, B. de Arrizabalaga ("halako eskabideei bizkaitarrek hutsik barik behingoan jarten deutse foru-kaltezko gora jotea") ; gora jotze errekurtso 1, EHAA 1987 ("Erabaki [...] horren aurka, legez doakienek, gora jotze errekurtsoa egin ahal izango dute"); gorajotze 12: Gasteiz ("funtzionamendu, gorajotze, ordezkaritza eta..."); BAO 1995-1997 11 (adib., "administrazio-auzibidezko gorajotzea tartekatu ahal izango da"); gorajotze errekurtso 14, EHAA 1989-1992 (adib., "gorajotze errekurtsoa tartejarri ahal izango dute", "Erabaki honen aurka gorajotze errekurtsoa sartu ahal izango da").

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

gora jotzeko errekurtso : Euskalterm 2 (recurso de alzada) // Ez dugu aurkitu ap. DFrec, AB38, AB50, HiztEn, LurE.

Euskara/euskara eta euskara/erdara hiztegietako datuak

gora-jotze : ElhHizt (AS: Zuz.); gorajotze : HiruMila (Zuz.); gora-joitze : PMuj DVC (apelación, alzada, recurso al superior) // Ez dugu aurkitu ap. EuskHizt, EskolaHE, Lur EG/CE eta EF/FE, Casve EF, HaizeG BF, Lh DBF, DRA.

Erdara/euskara hiztegietako datuak

Erdal apelación / appel formen ordainak: HiztHand: 1 gora jotze; 2 dei, deialdi; interponer apelación gora jo; no tener apelación atzera bota ezina; recurso de apelación gora jotze // ElhHizt: apelazio, gora jotze // HiruMila: helegite, gorajotze, apelazio, deikuntza // Lur EF/FE: 1 dei, deialdi; 2 aldarri, deiadar, garrasi, oihu; faire appel apelatu, deia egin // HaizeG FB: dei, oihu, galde, heit // Casve FE: dei, oihü; faire appel gorago jo // PMuj DCV: gorabide, gora-jotze // Ez dugu aurkitu ap. Lur EG/CE.

Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: - / HiztEn: - / LurE: - / ElhHizt: AS: gora-jotze / EskolaHE: -

Lantaldearen irizpideak
Grafiari oharra zor zaio

adlag. + aditz-izena osaerakoak bi hitzetan ematen dira, eta ez marratxoz lotuak.

Informazio osagarria
Atzizkien (eta aurrizkien) erregulartasuna

-tze.

Informazio lexikografikoa
Zerrendako formari azpisarrera dagokio

gora sarrerari dagokion azpisarrera.

Formari buruzko oharrak

Euskaltzainen oharrak
gora-goraka
adb. bizk. Haserre batean, bere onetik irtenda. Jende guztia hasi zen gora-goraka eta garrasika.
Loturak

Aztergaia: gora-goraka

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:HBL 1999-09-15 Azpisarrera gisa onartzekoa

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]

Ik. OEH argitaratuan gora-goraka azpisarrera: a) "1 exaltándose. 2 fuera de sí, con furia", A BeinB ("Ez sumindu, ez goragoraka ta purrustadaka asi", "Atxakaz da kai-arriakaz topeka ta gora-goraka dabillela [itxasoa]"), Ag AL ("Iente guztia asi zan gora-goraka ta garraxika"), Ezale 1987 ("Gora goraka asi dira uritarrak"), Kk Ab ("Abo gustija gozotuta, gora-goraka atsegiñan atsegiñez"), Enb ("Poz-pozik gora-goraka"), Erkiag Arran ("Ezetz eta baietz goragoraka asi ordez"); b) 'arriba, hacia arriba', Ag AL ("Eroan ebazan [aizeak orriak] [...] gora-goraka"), A BGuzur ("Iaurtigi euezan txapelak gora goraka"), Kk Ab ("Atzera ta aurrera, ta gora-goraka"), MEIG ("Ongi dakiela behar denean gora-goraka hegaldatzen, egunoroko huskerietatik urruti"); c) 'salto', A Ezale 1897 ("Kana beteko gora gorakak egiten dauz"), Euzk 1930 ("Areik ziran artazijak, areik goragorakak!"); d) 'grito' Kk Ab ("Danak gora-goraka andiyakaz esaten eutsien [...] "kargu" artu daioela").

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

gora-goraka 2: F. Beobide ("Aitaren bihotza dardaraka hasi zan, gora-goraka, pozaren pozez lehertu beharrean, zoratu beharrean"), J.M. Etxebarria ("Mendian gora zihoala, Perutxu txerri bat hilten ikusi zuen eta gora-goraka gedar egin zion esanez").

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

gora-goraka : HiztEn (1 goraka; 2 asaldatuta, bere onetik irtenda) // Ez dugu aurkitu ap. DFrec, AB38, AB50, LurE, Euskalterm.

Euskara/euskara eta euskara/erdara hiztegietako datuak

gora-goraka : ElhHizt (AS: 1 dando vivas, vitoreando; 2 dando náuseas, vomitando), HiruMila (1 exaltándose, con enfado, furiosamente; 2 nauseando; 3 salto, cabriola; 4 hacia arriba), DRA (1 en alto; 2 exaltándose; 3 con furia; 4 nauseando; 5 salto), PMuj DVC (1 pujantemente, exaltando; 2 gora-goraka joan: tomar vuelo; gora-goraka asi: emprender el vuelo; alzarse a mayores; irritarse, emberrincharse) // Ez dugu aurkitu ap. EuskHizt, EskolaHE, Lur EG/CE eta EF/FE, HaizeG BF, Casve EF, Lh DBF.

Lantaldearen irizpideak
Ahozko erabileren banaketa ezagutu behar da

'haserre batean, bere onetik irtenda (jarri, etab.)' adierakoa ahozkoan ere bizi-bizia dela dio L. Baraiazarrak.

Informazio lexikografikoa
Zerrendako formari azpisarrera dagokio

gora sarrerari dagokion azpisarrera.

Kategoria

adlag.

Erabileremu dialektala

Bizk.

Forma baten adiera(k)

'haserre batean, bere onetik irtenda'.

gorabehera
1 iz. Batez ere pl. Goranzko eta beheranzko, alde baterako eta besterako aldaketa, aldea. Ik. goiti-beheiti 3. Baditu itsasoak bere gorabeherak eta aldaketak. Alearen balioak gorabehera handiak dituelako. Munduko aldarte eta gorabeherak. Azken hogeita hamar urte hauetan gorabehera gaitzak ikusi dituzte gauzek. Gizaki batetik bestera ez dago gorabehera handirik. Egitekoaren gorabehera guztiak. Gorabehera handiak izan dituzte.
2 iz. Batez ere pl. Kontua, arazoa; gertaera. Bideko gorabeherak. Mila gorabehera eta arrisku igarota. Eleberriko gainerako gorabeherak laburkiro konta daitezke. Mundu honetako gorabehera guztiak.
3 iz. Zerbaiten alderik funtsezkoena edo garrantzizkoena; garrantzia. Honetan datza auziaren gorabehera guztia. Gorabehera handiko arazoa.
4 postpos. Dagokion izen sintagmak adierazten duena kontuan hartu gabe edo kontuan harturik ere. (Izen sintagma baten eskuinean). Ik. despit 2. Eragozpen horiek gorabehera, aurrera egitea erabaki dute. Giputzak malguagoak dira, zenbait haserrealdi gorabehera. Berdinak dira, hitz gutxi gorabehera. Ni gorabehera, egingo dute. Bada aldea, nik esaten dudana gorabehera, bi argitaraldien artean.
5 postpos. Gora edo behera, gehiago edo gutxiago. (Izen sintagma baten eskuinean). Ik. goiti-beheiti 2. Eta halatan hitz guztietan ageri da, apur bat gorabehera, batean gehiago, bestean gutxiago, nondik duten beren etorkia. Hori, Donostian, 1930ean, zenbait urte gorabehera, gertatu zen.

Aztergaia: gorabehera

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau74
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:EEBS:01 1994-11-10 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

eragozpen horiek gorabehera, aurrera egitea erabaki dute; gorabehera handiak izan dituzte. / AS: gutxi gorabehera.

Lantaldearen irizpideak
Forma arautuaren azalpenaz oharra

kategoriatan banatzea komeni da arauak emanak dituen adibideak; eta baita adierak argitzea ere (cf. supra "fluktuazio* e. gorabehera ").

Informazio osagarria
Sarrera bati dago(z)kion azpisarrera(k)

gutxi gorabehera

Informazio lexikografikoa
Adibide argigarriak, testuinguru egokiak

eragozpen horiek gorabehera, aurrera egitea erabaki dute

Formari buruzko oharrak

Iritzi-emaileak

 - [E124]: "hemen, nik uste, grafia bikoitza behar da, eta, oker ez banago, horixe zen Anaitasunak bultzatu zuena: 1) izena: hor gorabehera handiak izan dira; 2) adb.: zuk diozuna gora behera, hemendik alde egingo dut" (1995-06-16)

 - [E301]: gora-behera [da nire ustez hobesteko grafia, eta gutxi gora-behera] (1995-04-18)

 - [A106]: "Hitz honetan bi idazkera bereizi beharko lirateke: gorabehera , izena denean (Adib.: "Gorabera handiak izan dira lantegi horretan"); gora-behera , antzekoak diren gutxi-asko, goiti-beheti, han-hor-hemen, aitzin-gibel... horien moduan (Adib.: "Eragozpen horiek gora-behera [gora edo behera, egon edo ez egon, aipatu edo ez aipatu...] aurrera egitea erabaki dute") [ik. gutxi gora-behera]" (1995-04-10)

Euskaltzainen oharrak

 - Erabakia: BAgiria (1997-06-27): 'Gorabehera hitza ere eztabaidarako utzia izan zen. Batetik, marraren erabileraz Euskaltzaindiak emana duen araua hartu beharko litzateke kontuan. Baina hitz hori izendua dagoenez eta hala erabiltzen denez, marrarik gabe eta baturik idaztearen aldeko agertu da zenbait. Hala onartu da. Gutxi gorabehera eztabaidatu da ondoren. P. Goenagak hiru osagaiak parekotzat ikusten ditu eta dena hitz bakarrean idaztea proposatzen. Botoetara jo da eta gutxi gorabehera idazkerak irabazi du: 13 boto izan ditu proposamen honek. Beraz, forma hori erabaki da. Bestalde, gorabehera hitzaren bi erabilerak argitzeko adibide bana ematea erabaki da'.

gorabeheratsu
adj. Gorabeheraz betea, gorabehera asko dituena. Bidaia luze eta gorabeheratsu baten ostean. Bizimodu gorabeheratsua. Garai horretan harreman gorabeheratsuak izan zituen alderdiarekin.

Aztergaia: gorabeheratsu

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z5:EEBS:31 1999-09-15 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]

Ez dugu aurkitu.

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

gorabeheratsu (eta gora-beheratsu 1) EB 7: R. Manjon 2 ("koblakari baten bizitza gora-beheratsua", "gorabeheratsua den sendi batetan"), V. Cortes ("historia gorabeheratsua duten fondoekin lan egiten dugunean"), I. Aldabe ("gorabeheratsuago eta garaiago"), EMBOroi ("egun gorabeheratsuetatik"), Bitez ("formaren antzirudiztapenean gorabeheratsu"), EHBertsol ("egun batzuetako bidaia gorabeheratsuaren ondoren").

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

gorabeheratsu : Euskalterm 2 (grafia g., martxa g.) // Ez dugu aurkitu ap. DFrec, AB38, AB50, HiztEn, LurE.

Euskara/euskara eta euskara/erdara hiztegietako datuak

gorabeheratsu : HiruMila // Ez dugu aurkitu ap. EuskHizt, ElhHizt, EskolaHE, Lur EG/CE eta EF/FE, Casve EF, HaizeG BF, Lh DBF, DRA, PMuj DVC.

Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: - / HiztEn: - / LurE: - / ElhHizt: - / EskolaHE: -

Ongi eratua da

forma berria, sistemaren arabera eratua.

Informazio osagarria
Atzizkien araberako erabakiak

-tsu.

Informazio lexikografikoa
Kategoria

izond.

Maiztasuna

g.er.

gorabeheratu, gorabehera/gorabeheratu, gorabeheratzen
du ad. g. er. Azpikoz gora jarri. Ik. gainazpikatu.

Aztergaia: gorabeheratu

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z5:EEBS:41 1999-09-15 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH: + / EuskHizt: azalpen berritua / HiztEn: gora-beheratu / LurE: + / ElhHizt: gora-beheratu / EskolaHE: +

Informazio osagarria
Euskara Batuko batzordeak argituko du aditzoinaren forma

gorabehera(tu), gorabeheratzen.

Informazio lexikografikoa
Aditz-erregimena

du ad.

Maiztasuna

g.er.

Forma baten adiera(k)

gainazpikatu.

gorabide
iz. Gorako bidea. Suak gorabidea hartzen duen legez. Egongo dela negozio hura gorabidean jartzeko moduren bat. Hortik aurrera hasi zen bere gorabidea, erregearen kronikari izendatua izan arte 1592an.

Aztergaia: gorabide

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:EEBS:19 1999-09-15 Lantaldeak besterik gabe onartua

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]

lematizatze-saio batean 9 ager. jaso dira, G 8, EB 1: gora-bide 5, gora bide 2 eta gorabide 2: Or Eus: "Gora-biderik zillegi ez ta edena beera daroa"; Ldi IL 2: "idiak gora-bidean yarri ta akullu-eztena erabiltzea dagokigu soil soillik", "gora-bide neketsu zail aren biurgune batean"; Etxde JJ 2: "itxurak egin bear beñepein gonak gora bidean arrotu ez zekizkioten", "Juanes ordea zakur zaharra zen mendi aietan barrena eta ekaitzari axut egiñeaz, etzun amor eman nai gora bidean"; Zait Plat: "an asi baitzan Platon iakintzalea eguzkipeko asi-orraziak gorabidean iarri nairik"; Gazt MusIx 2: "txit neketsua izan da gora-bidea, baiña or orain arima aratza mendi-gaillur dirdaitsuan", "arimeak bere gora-bidean dagian urrats bat gehiago"; MEIG: "gorabidean abiatu zen euskara bazter hauetan"; eta OEH argitaratuan, gainera: ETZ ("Espositore jakinsubak egiten diyuen alabanzak eta gorabidiak").

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

gorabide 3, gora bide 2 eta gora-bide 1: G 3 (Ileta-elizk: "Jainkoak utzi du asitako lana gorabidean joan ez zedin"; PMuj Mendi: "Gora-bide erdian, Rudi tink gelditu zan"; GBarand Ilias: "Alabañan, hementxe bertan diñostat, Heriotze ta Abe beltza nihunek dakarkikeadala; ta neure astakillo azpian meneratuta, eni gorabidea, Aide, zaldi ospetsuari, ostera, atsa emanen digukala"); IE 1 (M. Goihenetxe: "Ikusten denez, gora biderik irekiena, sozialki igotzeko aukerarik erosoena, erret administraritzako ofizioak ziren"); EB 2 (UnescoAlb 1990: "Bere idazketa katarsi bidea, gora bidea eta legitimazio bilakatu ziren gizon honentzat"; I. Sarasola: "S sailean, andereiñoentzako liburuak egungo egunetan duten gorabideak SP subsaila eratzera bultzatu gaitu"); gorabidezko EB 8 (BEO 1990 7, adib.: "Bizkaiko Aldundiaren Gobernu Kontseiluari gorabidezko errekurtsoa", "Bizkaiko Foru Aldundiaren Gobernu Kontseiluari gorabidezko errekurtsoa"; EHAA 1992: "gorabidezko errekurtsoa jarri ahal izango zaio").

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

Ez dugu aurkitu ap. DFrec, AB38, AB50, HiztEn, LurE, Euskalterm.

Euskara/euskara eta euskara/erdara hiztegietako datuak

gorabide : Casve EF (ascesion), PMuj DVC (1 cuesta ascendente, escalada, subida, ascención; 2 ascenso -en estudios, cargos; 3 recurso de apelación, alzada); gorabidedun : PMuj DVC (apelable); gorabide-gabe : PMuj DVC (inapelable) // Ez dugu aurkitu ap. EuskHizt, HiruMila, ElhHizt, EskolaHE, Lur EG/CE eta EF/FE, HaizeG BF, Lh DBF, DRA.

Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: - / HiztEn: - / LurE: - / ElhHizt: - / EskolaHE: -

Informazio osagarria
Hitz elkartu sistematikoki (berr)ikustekoak

-bide.

goragale
iz. Oka egiteko gogoa. Goragalea ematen digu janari honek. Jaterakoan goragalea etortzen zitzaien. Goragaleak ditut. Goragaleak hasi zaizkit.

Aztergaia: goragale

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau74
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1994-11-10 Lantaldeak besterik gabe onartua
goragaletu, goragale/goragaletu, goragaletzen
da ad. Goragalea izan. Haragia janaz gogaitu eta goragaletzeraino.

Aztergaia: goragaletu

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:HBL 1999-09-15 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH: + / EuskHizt: azalpen berritua / HiztEn: + / LurE: + / ElhHizt: + / EskolaHE: +

Informazio osagarria
Euskara Batuko batzordeak argituko du aditzoinaren forma

goragale(tu), goragaletzen.

Hitz elkartu sistematikoki (berr)ikustekoak

-gale-tu.

Informazio lexikografikoa
Aditz-erregimena

da ad.

goragarri
1 adj. Goratzea merezi duena. Ik. goresgarri. Egite goragarri eta txalogarria.
2 adj./iz. Goratzen duena. Otoitz egitea da gizonaren goragarri eta altxagarririk handiena.

Aztergaia: goragarri

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau74
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:EEBS:09 1994-11-10 Lantaldeak besterik gabe onartua
gorago
1 adb. (Mugimendua adierazten duten aditzekin). Gora heldu zara, baina ni gorago helduko naiz. || Goraxeago igoko bagina.
2 (Mugimendurik adierazten ez duten aditzekin). Gorago esan dugun bezala.
Loturak
goragoko
adj. Gorago dagoena. Goragoko mailan dago ingelesa. Haren handitasun ezin goragokoa.
Loturak

Aztergaia: goragoko

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z2:MatHizt 1994-11-10 Lantaldearen ustez aipatu gabe uztekoa
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:HBL 1999-09-15 Lantaldearen ustez aipatu gabe uztekoa

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]

Ik. OEH: AS

Bestelakoak
Jatorrizko forma

mailaz goragoko unitateak

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: - / HiztEn: - / LurE: - / ElhHizt: - / EskolaHE: -

Zerrenda osagarriak

HezkAdmin: superior (comparativo).

Lantaldearen irizpideak
Eratorri hiztegi-sarrerarik ez dagokiona

-ago-ko librea (cf. arauak lehen itzulian onartuak: geroagoko, lehenagoko azpisarrerak; eta bigarren itzulian: arteragoko, aurreragoko sarrerak).

Informazio osagarria
Atzizkien araberako erabakiak

-ago-ko

Formari buruzko oharrak

Euskaltzainen oharrak

 - [E409]: Lexikalizatua ere bada nire ustez: 'superior'.

 - Erabakia: (H2.2 / 2009-12-28): Kendu lerroa.

goragune
iz. g. er. Ingurukoak baino gorago dagoen gunea. Bidean goragune txikiren bat, oztopotxoren bat edo mailaren bat aurkitzen zuten bakoitzean.

Aztergaia: goragune

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:HBL 1999-09-15 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH: - / EuskHizt: + / HiztEn: - / LurE: - / ElhHizt: + / EskolaHE: -

Informazio lexikografikoa
Kategoria

iz.

Maiztasuna

g.er.

goraintzi
1 iz. Aurrean ez dagoenari beste baten bidez bidaltzen zaizkion diosalak. (Pluralean nahiz artikulu edo kasu markarik gabe erabiltzen da). Ik. eskumuin. Goraintzi esan gurasoei. Semeak goraintziak igorri dizkigu.
2 (Aditza ezabaturik). Goraintzi etxekoei. Goraintziak aitari eta amari hurrena ikusten dituzunean. Goraintzi Bretainiatik.
Azpisarrerak

Esaera zaharrak

Onak onari goraintzi.

Aztergaia: goraintzi

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau74
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z1:BatHizt 1994-11-10 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:EEBS:10

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

etxekoei goraintzi; semeak goraintziak igorri dizkigu.

Informazio lexikografikoa
Numeroa

pl. ere erabil daiteke

Adibide argigarriak, testuinguru egokiak

etxekoei goraintzi; semeak goraintziak igorri dizkigu

Formari buruzko oharrak

Iritzi-emaileak

 - [E109]: "Erants: "Hobe pluralik ez"" (1993-02)

 - [E124]: "Bizkaian beti pluralez esaten da. Beste euskalkietako usadioa kontutan harturik, bai mugagabe eta bai pluralez utzi behar dela uste dut" (1995-06-16)

Euskaltzainen oharrak

 - [E128]: Adibideetan goraintziak igorri dizkigu ageri da, pluralean, guk indartu behar dugu pluralaren erabilera? Ez ote da egokiago goraintzi bidali digu idaztea?

 - Erabakia: (H2.2 / 2009-12-28): Bere horretan utziko da lehen itzulian arautua.

goraintziak eman
dio ad.-lok. Aurrean ez dagoenari, beste baten bidez, diosalak bidali edo helarazi. Ik. eskumuinak eman. Eman goraintziak amari nire partez. Estitxuk goraintziak eman dizkit zuretzat.

Aztergaia: goraintziak eman

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:HBL 1999-09-15 Lantaldearen ustez aipatu gabe uztekoa
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z11:EHadib [2] 2023-04-18 Azpisarrera gisa onartzekoa

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Zerrenda osagarriak

EEgunk: "goraintziak eman = eskumuinak eman".

Lantaldearen irizpideak
Eraikuntza librea, lexikalizatu gabea

esapide librea.

Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Azpisarrera gisa jasotzekoa, eskumuinak eman formarekin egin den bezala.

goraipamen
iz. Goraipatzea. Ik. goresmen; laudorio. Gizonengandiko ospea eta goraipamena bilatzen. Ez du haien ahotik goraipamenik hartu nahi. Egin izan ditut ohi ez bezalako goraipamenak.

Aztergaia: goraipamen

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau74
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1994-11-10 Lantaldeak besterik gabe onartua
goraipatu, goraipa, goraipatzen
du ad. Norbait edo zerbait guztiz aintzat hartzekoa dela adierazi; horrela ohoratu. Ik. goretsi; goratu;  + laudatu; handietsi; abonatu1 1. Itsaso-mendiak eta zelaiak, goraipa ezazue Jainkoa! Obrarik bikainenak gaitzetsiz eta txepelenak goraipatuz. Beheratzea baita nork bere burua goraipatzea.

Aztergaia: goraipatu

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArauB
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:EEBS:08 1994-11-10 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

goraipatu, goraipa, goraipatzen. du ad.

Informazio osagarria
Aditz-izenak eta aditzoina (era burutuaz gain)

goraipatu, goraipa, goraipatzen

goraka
1 adb. Gorako bidean, gora eginez. Alde batean gauzak goraka zebiltzanean, beste aldean beheraka zebiltzan. Irakiten ari den muztioa bezala zihoan goraka jendearen poza. Euroa, goraka hasi zenetik, % 16 igo da.
2 adb. gora! esanez; goretsiz. Ik. bibaka. Jainkoaren izenari aintzaka eta goraka.
3 adb. Oka eginez, botaka. Oraindik ere goraka ari zen, eskuak sabelean zituela. Odola goraka ahotik boteaz.

Aztergaia: goraka

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:EEBS:14 1999-09-15 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]

Ik. OEH

Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH: - / EuskHizt: + / HiztEn: + / LurE: - / ElhHizt: + / EskolaHE: -

Informazio lexikografikoa
Kategoria

adlag.

gorakada
iz. Goratzea, igotzea, bereziki lasterra edo handia. Ik. goraldi. Gorakada ederra egin dute landareek.

Aztergaia: gorakada

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau74
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1994-11-10 Lantaldeak besterik gabe onartua
goraki
adb. Ahots ozenez, aho betean. Ik. goratik; ozenki. Goraki mintzatu. Goraki eta ozenki. Garbiki eta goraki aitortu.

Aztergaia: goraki

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArauB
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:EEBS:09 1994-11-10 Lantaldeak besterik gabe onartua

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

adlag.

gorako
1 iz. Oka. Zerbaitek gaitz egin dio eta gorakoa eta beherakoa etorri zaio. Gorakoak bota eta atzera jaten dituen txakurra bezala.
2 iz. Goranzko higidura. Ekonomiaren gorakoak ondotik ekarri zuela ezinbestean euskal literaturaren goraldia. Euskal aldizkariek izan ohi dituzte, ilargiaren antzera, beren gorakoak eta beherakoak.

Aztergaia: gorako

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:EEBS:23 1999-09-15 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]

Ik. OEH: AS

Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH: + / EuskHizt: azalpen berritua / HiztEn: + / LurE: + / ElhHizt: + / EskolaHE: +

Informazio lexikografikoa
Kategoria

iz.

Forma baten adiera(k)

1 oka. 2 goranzko higidura.

gorako jauzi
iz. Atletismo proba, altuera jakin batera dagoen barra baten gainetik, hura bota gabe salto egitean datzana. Zilarrezko domina lortu du gorako jauzian.

Aztergaia: gorako jauzi

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:HBL 2004-11-09 Azpisarrera gisa onartzekoa

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
Txostenaren laburpena

Ez dugu aurkitu OEH-EEBS corpusetan

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

gorako jauzitoki : Euskalterm 1; gorako jauzilari : Euskalterm 1 // Ez dugu aurkitu ap. DFrec, AB38, AB50, HiztEn, LurE.

Euskara/euskara eta euskara/erdara hiztegietako datuak

Ez dugu aurkitu ap. EuskHizt, ElhHizt, HiruMila, EskolaHE, Lur EG/CE eta EF/FE, HaizeG BF, Casve EF, Lh DBF, DRA, PMuj DVC.

Erdara/euskara hiztegietako datuak

Erdal salto de altura / saut en hauteur formen ordainak: HiztHand: garaiera jauzi // ElhHizt: altuera-jauzi // Ez dugu aurkitu ap. HiruMila, Lur EG/CE eta EF/FE, Casve FE, HaizeG FB, PMuj DCV.

Bestelakoak
Aurreko pasaldikoari egindako oharrak

ik. oharrak s.u. altuera. // BAgiria (2002-10): "altura-jauzi* e. gorako jauzi" eta "altuera-jauzi h. gorako jauzi".

Informazio lexikografikoa
Zerrendako formari azpisarrera dagokio

gora sarrerari dagokion azpisarrera.

Formari buruzko oharrak

Euskaltzainen oharrak

 - Erabakia: Erabakia (2002-10): "altura-jauzi* e. gorako jauzi".

 - Bidalketa: ik. oh. s.u. altuera.

gorakoan
adb. Gorako bidean, gora igotzean. Berehala iritsi gara gorakoan ikusi dugun burdinazko atearen ondora.
Loturak

Aztergaia: gorakoan

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z9:OEH:AS 2018-06-12 Azpisarrera gisa onartzekoa

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]

OEH: GORAKOAN (A DBols). Al subir. Aldats gorakoan, oztoporik ez ta. Or Poem 522. Aldapan gorakoan nekusen orduan lillura-gaña. Txill Let 82. v. tbn. Anab Aprika 37. Joanen ziren sailean larreari goiti, gorakoan iratzea pika eta beheitikoan espalka. Larre ArtzainE 60. Murrizketa dugu beherakoan; nabarmentzea, berriz, gorakoan. MEIG VI 117

gorakoan 18: Consumer 6 (“Lehen horrek kapitala aseguruaren iraupen osoan aldatzeke mantenduko du, behetik gorakoan kapitala handituz doa familiaren premien arabera (seme-alaba gehiago, etxebizitzak erosteko kredituak, etab.) eta goitik beherakoan, denbora pasatu ahala, kapitala urrituz doa, banka mailegua bermatzen duten aseguruak bezala”), Berria 5 (“Gorakoan zortzi eguneko jarduna izan zuten, arriskuz betetakoa, eta mendian aurreikusi baino egun gehiago pasatu zituztenez, apenas jan zuten jaitsierak iraun zuen bi egunetan”), EiTB (“Schleck anaiek eraso festa antolatu dute behetik gorakoan baina ezin izan dute Astana mendean hartu”), Argia (“Kostata, beherako bideari ekin genion, gorakoan ikusi ez genituen pitzaduren artetik, uneaz gozatuz, irribarre lelo batekin aurpegia apainduz eta izugarrizko bizipozarekin”), DiarioVasco 5 (“Baita ere helmuga beti Lazkaotik gorakoan izaten ba zen aurten Urkillaga bigarren aldiz igo eta jarraian Arrondotik helmugara sartuko dira”).

Beste (edozein) iturritako erabilerak

gorakoan 25: Berria 3 (“Eta gailurreko egunean ere asko disfrutatu genuen gorakoan”), Lopez de Arana 3 (“Gorakoan, halako batean, Stanen gorputzaren usaina etorri zitzaion gogora, bere besoen artean izerditan”).Txillardegi 4 (“Aldapan gorakoan, ezkerretan, eraiki duten aterpe kaxkarrera iritsi naiz, dexente akiturik”), Juan Kruz Igerabide (“Ez zen zaila izan leihatilara iristea, ez baitzegoen oso goian; harri kaskarrez eginiko hormaren irtengune ugarien artean, baneukan zeri heldu gorakoan”), Patxi Zubizarreta 2 (“Beherakoan ez bezala, beroa eta nekearen eraginez, gorakoan denok batera eta aski isilean ibili gara”), Jasone Osoro 2 (“Igogailuan behera, gorakoan baino askozaz ederragoa iruditu zitzaidan Pantxo Rey”), Koldo Izagirre (“Harrika ematen zion zinemako pantailari filmeak aspertzen zuenean, onena zen malda gorakoan kamioien kajeratik zintzilikatzen, harkaitzik altuenetik egiten zuen murgil buruz, zokorik arriskutsuenetan jarduten zuen lanpernatan, atunetako amu bat ibili zuen hilabetean belarritako”), Jesus Mari Mendizabal (“Askatzen eta lotzen diren orpo bana izango lukete: aldapan behetik gorakoan, atze aldean normal; eta ibilbide lauan, kendu.”), Joxerra Garzia (“Gorakoan, aldapak apalago egiten ditu gailur—ametsak”), Xanti Iruretagoiena…

Lantaldearen irizpideak
Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Erabili da eta jasotzekoa azpisarrera gisa, beherakoan proposatua bezala.

Informazio lexikografikoa
Zerrendako formari azpisarrera dagokio

Azpisarrera gisa jasotzekoa gorako sarreran.

gorakor
1 adj. Handituz doana. Datozen asteetan, mozkinen datu berriak ezagutu ahala, aurtengo joera gorakorra manten daitekeen ikusiko dugu.
2 adj. mat. Funtzioez mintzatuz, gero eta balio handiagoak hartuz doana. Irudiak erakusten digu funtzioa gorakorra dela (-8, -1) eta (1, 8) tarteetan.

Aztergaia: gorakor

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:EEBS:24 2004-11-09 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]

gorako (eta gorakoan) 79 ager.: a) izenak 9: AA III, Ldi IL 2, NEtx Antz, Berron Kijote 2, MEIG 3; ik. OEH argitaratuan, gainera: EE 1885 ("Kolera asitzen danean berako eta gorakoakiñ"), Lander RIEV 1914-17 ("Jaun Cerdan, Parisko Operan aphaleko lehena, eta Jaun Cazenave, Parisen gorako lehen dena"), Ker Apoc 21,16 ("[Uriaren] luzeera, zabalera ta gorakoa bardiñak zirala"); b) besteak 70: B 19 (JJMg BasEsc, AB AmaE, Azc PB, Ag AL, A BGuzur, Kk Ab II, KIkV, Laux 2, Erkiag 4, Gand Elorri 3, Alzola Atalak 2), G 34 (Mg CC, It Fab, Lard, A Ardi 3, KIkG, Or 2, Ldi IL, Ir YKBiz, TAg Uzt 2, Lab EEguna, EA OlBe, Etxde JJ 2, NEtx LBB 2, Munita 3, Txill Let, Zait Plat, Anab Aprika 3, And AUzta 2, Vill Jaink, MAtx Gazt 2, Ibiñ Virgil, Berron Kijote), IE 10 (Hb Egia 7, Elzb PAd, Barb Leg, Ardoy SFran), EB 7 (MIH, MEIG 6); eta OEH argitaratuan, gainera, Gte Erd ("Hiri hua murru gorako batez inguratia zuzun"); gorako kantari Lander RIEV 1912 ("Jaun G. Cazenave, hazparrandar, Parisko operan gorako kantari lehen dena"); gorako larri Etxba Eib ("Ikustiaz batera, gorako-larrixak emon detse"); eta aipatua: EA OlBe; gorantzako B 2: Añ EL2, Otx; gorantzekoan G 1: Or Mi; goranzko B 1: Astar II; gorazko B 3: Echta Jos, Erkiag BatB 2 // Ik. OEH argitaratuan, gainera, goruzko : A Ezale 1898 ("Astokillok [bide] goruzkoa baiño ariñago egin omen zuen beruzkoa"); gorunzeko 1, BBizk in MEIG; goraxko (eta gorasko) IE 9: Harb, Gy, Hb Esk, Elzb PAd, Zby 2, JE Ber 2, Barb Sup; Ik. OEH argitaratuan, gainera, Jnn Bihotz ("Bertzeak ere ihardesten dio, kolerarik gabe, bainan oraino gorasko"); Prop 1895 ("Iruzkia oraino gorasko zelarik"); hazkor EB 1, MEIG ("Bide hori, aldakortasun hazkorrarena, darama munduak; mundukoek daramagu, hobeki esan"); Ik. OEH argitaratuan, gainera, SoEg Herr 11-11-1965 ap. DRA ("Esnea bezain ezti, arnoa bezain bero, zingarra bezain hazkor, Bandung-eko iguzki dorpea!").

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

gorako 212 ager.: a) izenak 13: G 4 (Basarri, Lab 2, L. Aristizabal), EB 8 (Zientzia eta teknika 1986, Elhuyar, Etxde 2, Lantziri 2, DNoticias 1994 2); b) besteak 199: (Laux, Ibarg Geroko 5, Erkiag, Zubk 2, L. Baraiazarra, Gure Erria 1957, Santa Mariñe 1994, Musika, Argia 1936, J.A. Ugarte, A. Arzelus, ADonostia, El Día 1934, R. Irizar, Etxde PerPL, Lab, Onaind, Basarri 2, J.M. Bastarrika, A. Zavala 2, Garm 3, A. Arrinda, J.L: Iriarte, J. Gaztañaga 2, JKort Erl II, Tx. Garmendia, Ataño Zigor, J. Azpiroz, VozEsp 1971, Barb Leg, Otoizlari 1984, HezkSaila 1984, J. Altuna, Elhuyar 4, Etxde, Egin 1980-1984 2, J. Garzia, A. Sagarna, T. Barrenetxea, A. Artiñano, J. Garate, J. Lizarralde, BatzAgiriak 1988, J.M. Torrealdai 9, I. Lamarca, Elhuyar 1981 3, A. Sarriegi, Jakin 1981, Egoeraren definizioa, KLLegea 1984, M. Murua, Baga-bigaMat, Saioka/3 eta 5, P. Alkain, Gipuzkoako geografia 2, Natur/6, Zientzia eta teknika 1986, Biztanleria 1975-80, ESB Programa 6, I. Sarasola 3, UZEI 2, A. Urcelay 2, Demografia 1986 2, J.M. Lekuona, Industri kontuak 1985, Zer egin dezaket/1988 2, Arrantzaria 2, F. Mendizabal, L. Fernandez, Balea eta euskaldunak, J. Suarez, A. Azkona, Zeu zeutara, EKUrtek 1984, EHHLaburp, SIADECO 2, J. Agirre 2, X. Gereño 2, P. Salaburu 2, A. Juaristi, EHAA 1984-1994 bitartekoak 11, GAO 1990-1994 bitartekoak 12, AAO 1989, BEO 1990, A. Campos, M. Ezkurdia, X. Mendiguren B. 2, Ene Bada! 1990 3, P. Chavarri, J.R. Aizpurua, UD 1988, I. Larrea 2, G. Piedra, K. Zuazo, K. Amonarriz 6, X. Aizpurua, LEF, J.A. Lema, GIE HizkLiter 2, Esaizu/BBB1, Matematika/LH 6, X. Arana 2, EUSTAT 1991, J.A. Berriotxoa, L.M. Bandres, EstiLib, Emakunde 1993, GaztEntz/1, A. Martinez 2, J.M. Zalakain, L. Aldoy, I. Ugarteburu, P. Zabaleta, P. Zubizarreta, NPAO 1994 2, J. Dorronsoro 2, AdminEusk 1994); gorantzako B-EB 2: E. Urkiola, Egin 1977; goranzko 28 ager.: J. Artaraz, X. Kintana, E. Kortadi, Gipuzkoako Ekonomia, B. Arana M. 8, Zientzia eta teknika 1986 2, K. Fernandez, I. Aldabe, M. Lorda, Meterologia, Elhuyar, Txill 3, P. Salaburu 3, Egunk 1993, A. Diaz de Lezana, J. Garzia; goranzkor 1, K. Sarasola; gorakor 11: Bibalbio ("garapen gonadala esposizio-tenperaturaren funtzio gorakorra da") Elhuyar 5 (adib.: "beherakorra konbexua / beherakorra inflexio puntua / beherakorra ahurra / minimoa ahurra / gorakorra ahurra / gorakorra inflexio-puntua / gorakorra konbexua"), I. Irazabalbeitia ("proposatutako ideiari jarraitzen zion; elementuak pisu atomiko gorakorreko ordenean jartzeari alegia"), Kalkulua 2 (adib.: "funtzio gorakor eta beherakorraren definizioa"), Matekariak 2 (adib.: "Zenbaki hauek ordena gorakorrean idatziz gero"); gorakortasun 4 (cf. infra); goralkor 1, S. Muniategi ("Izan bedi bai, olerkariaren abestia / laguntzapenezko abots maite sendagarri, / gogo goralkor baten bizidun iturria"); goraxko (eta gorasko) 4: Zerb 2, Eskual 1924, Izeta; (h)azkor 8 ager.: J. Artaraz, Ag G, A Ipuiñak, F.J. Juanes, Gipuzkoako geografia, Deia 1988, Mundua 1993, ELA/STV 1992.

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

gorako izenak: HiztEn, LurE, Euskalterm 11 ('vómito'); gorako besteak: AB38 9 (hauetan 3 'ascendente, creciente'), AB50 12 ('exceso, elevado, superior, mayor, supra-'), Euskalterm 11 (g. errekurtso 'recurso de alzada'; g. lerro zuzen 'línea recta ascendente'; ahoz g. etzanera 'decúbito dorsal'; 7 -tik g.; g. tubo 'montante'); gorako dudazkoak: DFrec 50; gorakor : AB38 32 (hauetan funtzio g. 'función creciente'; hertsiki g. 'estrictamente ascendente'; etab.), Euskalterm 16 (hauetan kostu g. 'costo creciente'; errendimendu g. 'rendimiento creciente'; etab.); gorakortasun : cf. infra; goranzko : AB38 8 ('ascendente'), HiztEn (gorantz doana), Euskalterm 3 (2 g. analisi 'análisis ascendente'; g. garapen 'desarrollo ascendente'); hazkor : DFrec 1, AB38 8 ('creciente'), AB50 3 ('creciente'), HiztEn (hazteko edo handitzeko joera duena), LurE, Euskalterm 1 (tenperatura h. 'temperatura creciente').

Euskara/euskara eta euskara/erdara hiztegietako datuak

gorako izenak: EuskHizt (*1905, 1965; cf. goranzko 1818), HiruMila (1 naúsea, vómito, lo vomitado; 2 asco, repugnancia, náusea, ganas de vomitar), ElhHizt, EskolaHE, Lur EG/CE eta EF/FE, DRA (1 náuseas; 2 vómitos); gorako besteak: HiruMila (ascendente), HaizeG BF (qui est plus haut), Lh DBF (pour en haut), DRA (1 para arriba; 2 ascendente), PMuj DVC (2. adiera: progresión ascendente; 8. adiera: ascendente); gorakor : HiruMila (creciente; funtzio g. función creciente), PMuj DVC (levadizo, za); goranzko : HiruMila (1 izlag. creciente, que va para arriba, que va en sentido ascendente; 2 iz. repugnancia, náusea, ganas de vomitar; 3 regüeldo, eructo, gases que se expulsan por la boca), ElhHizt (1 izlag. ascendente, que sube; 2 izlag. Fis. ascensional), DRA (basca, náusea), PMuj DVC (ascendente); hazkor : EuskHizt (izond. *1907, 1977), HiruMila (propenso/a a crecer), ElhHizt (crecedero, propenso a crecer), EskolaHE, Casve EF (fort, de belle venue), Lh DBF (1 qui a de la propension, de la facilité à s'enfler de vanité, d'orgueil; 2 fort, de belle venue), DRA (1 que se desarrolla bien; 2 propenso a la vanidad y al orgullo; eta azkor: 4. adiera: crecedero, propenso a crecer), PMuj DVC (azkor: 2. adiera: crecedero, propenso a crecer).

Erdara/euskara hiztegietako datuak

es ascendente / creciente formen ordainak: HiztHand: goranzko, gorako // HiruMila: 1 adj. gorako, goranzko; trenes ascendentes y descendentes: gorako eta beherako trenak; goranzko, aurretiko / 1 hazkor, goranzko, gorakor; 2 m. cuarto c.: ilgora; 3 f. marea: itsasgora, marea gora; 4 f. levadura: orantza, legamia // ElhHizt: goranzko, gorako / 1 geroz eta handiagoa den(a); handituz doan(a); handitzen/handiagotzen ari den(a); 2 goraldi, goratze; 3 legamia, hazgarri, altxagarri // Lur EG/CE: Ø / cuarto c. ilgora // PMuj DCV: gorako, goruzko; savia a. = gorako ikerdi; tren a. = gorako trena / 1 cuarto c. = ilgora, gorapen, il-gorapen; 2 flujo, marea c. = iz-gora, itsas-gora, itsas-gorapen; 3 crecida, levadura = orantza, orrantz, legami, azkarri, bentzagi // Azkue Aurkibidea: a. descendente: gorakoa ta berakoa / Ø.

Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: - / HiztEn: - / LurE: - / ElhHizt: - / EskolaHE: -

Lantaldearen irizpideak
Eratorri-konposatu berri onartzekoa da, lehiakidearekin batera

ongi eratua da, eta onartzekoa; eta zein bere aldetik ematekoak dira gorakor hau eta hazkor mailaren batean lehiakidea [lehen itzulian arautua da bigarrena]; orobat gorakortasun eta hazkortasun.

Informazio osagarria
Atzizkien (eta aurrizkien) erregulartasuna

-kor.

Informazio lexikografikoa
Kategoria

izond.

Formari buruzko oharrak

Euskaltzainen oharrak

 - [E123]: Ongi eratua egoteaz gain, erabili ere erabiltzen da (ik. Zientzia eta Teknologiaren corpusa edo XX. mendeko euskararen corpus estatistikoa).

 - Erabakia: (H2.2 / 2009-12-28): gorakor izenondoa bakarrik jasoko da oraingoz (baina ez gorakortasun).

goralarri
iz. g. er. Goragalea.

Aztergaia: goralarri

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:HBL 1999-09-15 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH: + / EuskHizt: azalpen berritua / HiztEn: + / LurE: + / ElhHizt: + / EskolaHE: +

Informazio osagarria
Hitz elkartu sistematikoki (berr)ikustekoak

-larri.

Informazio lexikografikoa
Kategoria

iz.

Maiztasuna

g.er.

Forma baten adiera(k)

goragalea.

goraldi
iz. Goratzea, igotzea; bereziki, gora eta behera ari den zerbaiten goranzko aldia. Anton. beheraldi. Itsasoaren goraldietan. Ilargiaren goraldia. Inperioaren sortzea, goraldia eta erorikoa. Euskal literaturaren goraldia.

Aztergaia: goraldi

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau74
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1994-11-10 Lantaldeak besterik gabe onartua
goraltxatu, goraltxa, goraltxatzen
1 du ad. Ipar. Goraipatu.
2 du ad. Goratu. Meza goraltxatzeko hor izanen dira parrokiako abesbatza eta musikariak.

Aztergaia: goraltxatu

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArauB
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1994-11-10 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

goraltxatu, goraltxa, goraltxatzen. Ipar. du ad.

Informazio osagarria
Aditz-izenak eta aditzoina (era burutuaz gain)

goraltxatu, goraltxa, goraltxatzen

Informazio lexikografikoa
Erabileremu dialektala

Ipar.

goranahi
iz. Handinahia, handitasun irrika bizia. Goranahia eta lurreko aberastasunen gutizia. Goranahiak eta aginte-goseak elkar zapaltzera ekartzen gaituzte.

Aztergaia: goranahi

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau74
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1994-11-10 Lantaldeak besterik gabe onartua

Formari buruzko oharrak

Euskaltzainen oharrak

 - [E126]: Ez da honen erranahiaz deus zehazten, eta nire kezka da segur aski OEH-n biltzen diren adierak baizik ez direla kontuan hartuko (‘gora egin nahi duena’, ‘askonahia, ‘handinahia’). Nafarroan goranahia ‘egozgalea’, ‘goragalea’ ere bada: goranahia dut, goranahiarekin nago.

 - Erabakia: (H2.2 / 2009-12-28): Bere horretan utziko da oraingoz, eta H1.1 lantaldeak argituko ditu adierak.

gorantza
iz. Goratzea, gorespena. Nork dauka etorria hark merezi dituen gorantzak kantatzeko?

Aztergaia: gorantza

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:HBL 1999-09-15 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH: + / EuskHizt: azalpen berritua / HiztEn: + / LurE: + / ElhHizt: + / EskolaHE: +

Informazio lexikografikoa
Kategoria

iz.

Forma baten adiera(k)

goratzea, gorespena.

goranzko
adj. Gorantz doana. Goranzko bidea hartu. || Goranzko diptongoak.

Aztergaia: goranzko

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:EEBS:16 1999-09-15 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: - / HiztEn: + / LurE: - / ElhHizt: + / EskolaHE: -

Informazio lexikografikoa
Forma baten adiera(k)

1 iz. g.er. 'goragalea'. 2 izlag.

Formari buruzko oharrak

Euskaltzainen oharrak

 - [E409]: Esanahiak finkatzeak bideak ixten ditu. Iz. kategoriaz esangura gehiago ere izan ditzake. Ez ahaztu –anzko erako eratorpenak emankorrak direla beste gehiagotan ere.

 - [E210]: Azpisarrera (berria): goranzkoak eman (‘goragalea etorri’).

 - Erabakia: (H2.2 / 2009-12-28): Forma berririk ez da orain erantsiko; eta alderantziz ordenatuko dira kategoriak: goranzko 1 izlag. 2 iz. g.er. 'goragalea'.

gorape
iz. Aterpea, estalpea. Elizako sarrerako gorape txikian.

Aztergaia: gorape

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:HBL 1999-09-15 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]

Ik. OEH

Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH: - / EuskHizt: + / HiztEn: + / LurE: - / ElhHizt: + / EskolaHE: -

Informazio lexikografikoa
Kategoria

iz.

Forma baten adiera(k)

aterpea.

Formari buruzko oharrak

Euskaltzainen oharrak

 - [E126]: Egokia da definizioa? Cf. Baztango etxeen gorapea.

 - Erabakia: (H2.2 / 2009-12-28): estalpea erantsiko zaio definizioari: gorape iz. 'aterpea, estalpea'.

gorapen
1 iz. Goratzea. Uren gorapena. Gorapenak askotan dakar beherapena. Prezioen gorapena.
2 iz. Ilgora. Zerri ordotsa gorapenean hil behar da.

Aztergaia: gorapen

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau74
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:EEBS:09 1994-11-10 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

1 'goratzea'. 2 'ilgora'.

Informazio lexikografikoa
Forma baten adiera(k)

1 goratzea; 2 hilgora

gorarazi, goraraz, gorarazten
du ad. Goratzera behartu. Harresia hirugarren aldiz gorarazi zuen.

Aztergaia: gorarazi

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArauB
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1994-11-10 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

gorarazi, goraraz, gorarazten. du ad.

Informazio osagarria
Partizipio-marken araberako eratorri-konposatuak

-ra(tu)+-arazi

gorarik
adb. Ipar. Goraturik, altxaturik. Kopeta gorarik zebilen.

Aztergaia: gorarik

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau74
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1994-11-10 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

Ipar.: kopeta gorarik zebilen.

Informazio osagarria
Atzizkien araberako erabakiak

-ik

Informazio lexikografikoa
Erabileremu dialektala

Ipar.

goratasun
1 iz. Gora edo garaia denaren nolakotasuna. Ik. garaitasun. Ama Birjinaren goratasuna. Apaiz izatearen goratasuna. Misterio honen goratasunak gure adimenaren neurria gainditzen du.
2 iz. Garaiera, altuera. Hogeita bost metroko goratasuna.

Aztergaia: goratasun

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau74
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z2:HBB 1994-11-10 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]

goratasun 62: Lç 6 (adib.: "Iainkoaren ezagutzearen kontra altxatzen den goratasun guzia", "Eta halaz hire gloriari kontrastatzen zaion puisanza eta goratasun guzia egunetik egunera aboli eta desegin dadin"), EZ Man 2 ("Laudatzekoa da beraz zure goratasuna, / Zeren erakutsi baitu bere iustutasuna", "Gizon pillen azkhen fiña den iustutasuna, / bethiere ondra dakin zure goratasuna"), Ch 2 ("goratasun hartan ezagutu zu zarela gauza guzien kreatzaillea", "Eta gizona ezpada ematen espirituaren goratasun hortan, eta kreatura guziez billhuzirik, ezpada Jainkoarekiñ osoki iuntatzen, ez dire deus kondatu behar haren iakiñ, eta izan guziak"), Dv Lab ("Arbola batek bere goratasunaren erdia nahi du zuretan eta bertze erdia adaburutan"), Lg 5 (adib.: "zer goratasun!", "zeruko argiak ezagut arazi ziotzaten magoei haur haren baitan Jainko gizon eginaren goratasun eta maiestate guzia"), Mih 8 (adib.: "Orai ungi sentitzen othe duzu pribilio lorioz horren goratasun guzia?", "Goratasun handiago bat ez da funtsean obligazione handiago bat baizen"), Dh 4 (adib.: "Izate bat guziz handia ta majestatez bethea, zeinaren aldean munduko goratasun, handitasun, distiadura guziak ezpaitire herrautsik eta itxurapenik baizen"), Jaur 6 (adib.: "Zeruan eta lurrean handi den guzia, ez da deus goratasun horrekin konparatzeko", "Eskerrak eman ditzogun Jainkoari gure Ama maitagarriari eman dioen goratasun hortaz, eta zeren gure amorea gatik altxatu duen hoin gora"), MarIl 2 (adib.: "Milaka ditzogun eskerrak bihur Jainkoari, zeren altxatu duen gure Ama maitagarria goratasun miresteko hortara, eta zeren, guretzateko amodioz, ezarri duen hoin herrunka goran"), Itz Azald ("goratasun eta duintasun andiko gauzea da"), Arb Igand ("Jainkoak ordainez zu lurreko goratasun guziak baino ere gorago altxaturen zaitu"), Hb Egia 2 ("Balitz ere zerbait goibel, irakuspen hek, bere adinaz, hedaduraz, goratasun eta garbitasunaz, egin dituzten ungiez, badituzte hain egiaren itxura handiak, non ezbaita nihor gai hekien gezurtatzeko", "Kristok etzuen diru, ahaideko edo goratasun handirik"), Enb ("Ospe andiko goratasun bat"), JE Ber 5 (adib.: "Zortzi ehun metra goratasun badituzke munho hunek", "Gaude ez othe direnetz Agoitze eta Luzaide, bat mugaz hunainditik, bertzea harainditik, biak goratasun berean"), Zub ("Bidia gero eta haratago sartzen da mendi artetan, eta azkenian izigarriko zintzur mehargune ertsi batean gira, oian beltzez estalia, sahetsak patar xutak eta goratasun haundikoak"), Vill ap. Elorri ("Goratasun edo mailla ontako gauzarik eztala egundaiño egin gure izkuntzan esango nuke nik, baiña ortan sartzeko ez naiz nor"), StPierre ("Cologne'koak badu goratasun gaitza"), MEIG ("Ez dut uste, esate baterako, egia denik, Europaz ari bagara, sorkaldearen handitasuna eta goratasuna orain hasi garenik ezagutzen"), Brtc 4 (adib.: "Jainkoa handitasun soberanoa, zuzentasuna bera, saindutasun infinitua, goratasun mugarrigabea"), AB AmaE 2 (adib.: "Aramaiori goratasuna"), Hb Egia 2 (adib.: "Hor dire gure goratasuna, begiak, ahoak, besoak, buruak, gorphutzak"), VMg ("Biotz bera ta arrotasun gabeak iraungo dute beren goratasunean"), Ardoy SFran ("Bederen ez dugu gure nahitarat deus gordegian utzia, eta Sainduaren goratasunerat ez baginitazken hel, gure egin ahalak egin ditugu Gizonaren agerian ezartzeko"), Arb Igand ("Apostolu handiak bezala egiten duzu, eta gorphutzeko begieri agertzen diren gauzetarik indar hartzen du zure bihotzak, orai ezin ikhusizko goratasunetarat altxatzeko").

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

goratasun 20: T. Egibar ("Guzialduna danak, gizatasunaren utsatasuna, guztiz zearo-ta garbi ezagutzen dunak bezela, ematen dizkio oni doañez, goratasun onean bizi dediñ"), JAg ("Jaungoikoaren aintzarako, zure goratasunerako ta gure onerako baldin bada"), Euskaltzaleen Biltzarra ("handizki merezitua duen goratasuna!"), P. Xarritton ("Bakhar horrek badu askitto goratasun"), Vill ("Munduko erlijio andien artean ez dugu sartu, ez bear den goratasuna falta zaiolako, noski, erri bakar baten erlijioa bezala gelditu delako baizik"), J. Oregi ("Zati horren barruko toki bakoitzean aurkitzeko dagoen zoriaren neurria, zorineurri haundienari ugin-bizkarra eta alea iñola egon ezin daiteken tokiei ugiñaren goratasun hutsa dagozkiela"), EtxegintzaOztopoak 1984 ("Egitasmoa eraikintza-moltzoa osatzen duten eraikintza eta antolapidetza-saila bati buruzkoa denean, hori, ezinduei osatze-mailako eraikintza eta antolapidetza ezberdinetara iristea utz diezaien moduan asmatuko da, onbideak eta horiek goratasun ezberdina izatea gerta dadinean irriskaitzezko irrilak ezarriz"), K. Igea ("Bera jaiotzen den lekutik gertu bizi nintzen ni, 660 metrotako goratasunean"), I. Sarasola ("SR subsailak, erlijiozko gaiak goratasun batez tratatzen dituzten liburuak erlijio-liburu ohiezkoetatik bereizteko funtzioa du"), Txill ("Belar hauek gutxienez 50 cm.tako goratasuna lortzen dute"), J. Ahamendaburu ("Bitarteko goratasuna daukan gizon bat, ferde ilun itsusi batez leporaino jantzirik eta arma bat eskutan"), Lantziri 4 (adib.: "Goratasun horietan protohistoriako hondakin ugari aurkitzen da"), Bi ta Bi/4 ("Landaretza/Euria/Goratasuna/Hezetasuna/Kontinentaltasuna/Haizea/Lainoa"), Peillen ("Etxe gehienak 800 m. goratasunetik behera daude"), SoEg ("Youri Alexeievitch Gagarine, hogoi-ta-zazpi urtheko Rusiatarrak egin du aire-eremuan oren bat eta berrogoi-eta-zortzi minutaren sar-jalgia, [...] ehun hirurogoi hamabortzetarik, hirur ehun eta laurogoi kilometrako goratasunean"), J. Elosegi 2 (adib.: "lau mila metroko goratasunean bizi dira").

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

goratasun : DFrec 2, AB38 3, AB50 6, HiztEn, LurE, Euskalterm 4.

Euskara/euskara eta euskara/erdara hiztegietako datuak

goratasun : EuskHizt, ElhHizt, HiruMila, EskolaHE, Lur EF/FE, Casve EF (goratarzün), DRA (eta goratarzun), Lh DBF (eta goratarzun), PMuj DVC (eta goratarzun) // Ez dugu aurkitu ap. Lur EG/CE, HaizeG BF.

Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

1 'garaitasuna': Ama Birjinaren goratasuna. 2 'garaiera, altuera'.

Aurreko pasaldikoari egindako oharrak

ikus "Euskaltzainen oharrak" s.u. altuera (goratasun honen definitzaleetakoa den altuera, "Heg. 'goratasuna, garaiera'" markekin eskaini du arau berriak).

Informazio lexikografikoa
Forma baten adiera(k)

1 garaitasuna (Andredena Mariaren goratasuna); 2 garaiera, altuera

Formari buruzko oharrak

Euskaltzainen oharrak

 - [E208]: adibidean Andredena Mariaren goratasuna ageri da. Gogoratu andredena, andredona, andere dena erabaki gabe dagoela beraz, hobe Ama Birjinaren goratasuna jartzea.

 - Erabakia: Batzordea (JAA, MA, IS) eta BAgiria (2000-03-30): sarreran Ama Birjinaren goratasuna jarriko da adibide gisa, andredena Maria-ren ordez.

 - Bidalketa: ik. oh. s.u. altuera.

goratik
adb. Ipar. Goraki, ahoa betean. Kanta dezagun goratik.

Aztergaia: goratik

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau74
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1994-11-10 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

Ipar.

Informazio lexikografikoa
Erabileremu dialektala

Ipar.

goratu, gora/goratu, goratzen
1 da/du ad. Gorago joan edo eraman; mailaz igo. Ik. goititu; altxatu; igo; jaso1 2. Anton. beheratu. Eguzkia goratu zenean. Zerurantz goratzen. Burua goratu gabe. Sorbaldak goratu. Gurutzean goratua. Beren hiria mendi baten gainean goratua zegoen. Urak goratzen hasi zirenean.
2 da/du ad. Maila edo gradu gorago batera jaso edo igo. Bere burua beheratzen duena goratua izango da. Axular goratu nahi duela orain zenbaitek, beste guztiak azpiratuz. Bizitza nahi dute goratu, jainkozko mailara jaso. Gotzaingora goratua izan zen. Gero bertutean hainbesteraino goratu zen, non santu izatera iritsi baitzen. || Salneurriak goratu. || (Partizipio burutua izenondo gisa). Hor dira zibilizazio maila goratuago bat atzeman dutenak, hala nola erromatarrak, greziarrak eta txinatarrak.
3 du ad. Goretsi, goraipatu. Gora dezagun Jainkoa. Bere sorterria goratzeko idatzi zuen liburua. Ez du ahorik aski zu goratzeko.

Esaera zaharrak

Jausten dira aldatsak, goratzen dira ibarrak.

Aztergaia: goratu

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArauB
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:EEBS:03 1994-11-10 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

goratu, gora(tu), goratzen. da/du ad.

Informazio osagarria
Euskara Batuko batzordeak argituko du aditzoinaren forma

goratu, gora(tu), goratzen

goratzaile
iz. Goratzen duen pertsona. Ik. goresle. Jakintzen goratzailea.

Aztergaia: goratzaile

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau74
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1994-11-10 Lantaldeak besterik gabe onartua
goratzapen
1 iz. Goratzea, gorapena. Goratzapen eta erortzapena.
2 iz. Goratzea, goraipatzea. Ez dago goratzapen premian.

Aztergaia: goratzapen

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau74
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1994-11-10 Lantaldeak besterik gabe onartua
goratze
1 iz. Gorago joatea edo eramatea; mailaz igotzea. Ik. gorakada; gorapen; goraldi. Gorantz egin ohi du eta goratze hau errazago egiten zaio beheratzea baino.
2 iz. Goraipamena, goresmena.

Esaera zaharrak

Jokalarien lasterra, gora-behera: goratzea hegi erdiraino, beheratzea hondarreraino.

Aztergaia: goratze

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z5:EEBS:35 1999-09-15 Lantaldeak besterik gabe onartua

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH: + / EuskHizt: azalpen berritua / HiztEn: - / LurE: + / ElhHizt: - / EskolaHE: -

Informazio osagarria
Atzizkien (eta aurrizkien) erregulartasuna

-tze.

goraxko
1 adb. Gora samar. Hegia goraxko dago.
2 adb. Goraki samar. Goraxko mintzo zen.
3 adj. Gora samarra. Haitz goraxko batzuek inguratzen zuten.

Aztergaia: goraxko

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau74
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1994-11-10 Lantaldeak besterik gabe onartua

Formari buruzko datuak

Informazio osagarria
Atzizkien araberako erabakiak

-xko

gorazarre
iz. Goraipamena, laudamena; omenaldia. Ik. laudorio. Nekazariaren bizitzaren gorazarrea. Gorazarre hitzak. Martinet irakasleari eskainitako gorazarrearen lehen liburua.

Aztergaia: gorazarre

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau74
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:EEBS:08 1994-11-10 Lantaldeak besterik gabe onartua

Formari buruzko datuak

Lantaldearen irizpideak
Forma arautuaren azalpenaz oharra

AS gisa gehituz: gorazarre egin .

gorazarre egin
ad.-lok. Tauer jaunari nolabait gorazarre egitearren. || Herriko alkate izan denari gorazarrea egitea.

Aztergaia: gorazarre egin

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4B:EEBS:008 2003-04-08 Azpisarrera gisa onartzekoa

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]

Ik. OEH argitaratuan gorazarre egin azpisarrerako 'homenajear' adierakoak: Herr 19-3-1959 2 ("Aundiki ta distiratsu, gorasarre egin biar diote [...] Olabide Abari", "Guridi musikari ospetsuari gorasarre dirdiratsua egin diote"), MEIG III ("Tauer jaunari nolabait goratzarre egitearren"), Lab EEguna ("Irizar guziak gorasarrea egingo dio "Etxenagusia" aundiari"); eta 'elogiar, alabar' adierakoak: Ldi IL ("Idazlez, ederresten; abertzalez, goratzarre dagiot"), Zait Sof ("Erri osoan gizabar guziok oiei gorasarrea egin bear diegu"), Or MB ("Egin goratzarre Jaunari"), Vill Jaink ("Atsegiñari, utsa delako, gorroto izatea, ez al da guk amets dugun atsegin osoari gorazarre egitea?").

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

gorazarre egin (eta gorasarre ederra, goratzarre aundirik, goratzarre ospetsua, goratzarreak egin) 12: Euzkadi 1935 ("Oraintsu bere adizkidiak gorasarre ederra egin eutsen"), Garm EskL IV ("Egia esan ez dio tresna oni goratzarre aundirik egiten"), L. Baraiazarra ("Nafarroako Baztanen, adibidez, ihauteri aurreko hiru ostegunetatik lehenengoan, emakumeek gizonei egiten diete goratzarre eta "Izekunde" deritzo horri"), J. Goikoetxea ("Egin eresi, egin goratzarre Berari: Jainkoa da lurbira osoan Errege haundi!"), J. Altuna ("Salamanca'n goratzarre ospetsua egin dautsoela?"), Bitez ("... Bere lagunek Hondarribiko Mouriscot Hotelean gorazarre egiten diotelarik"), PPer 3 (adib.: "Apirilari gorazarre eginez, horregatik esaten du poetak gozoro..."), B. Pujana ("Euskal Errian bai izan dira / seme jatorrak ugari [...] Goratzarreak egiten dautsez / gure Euskal Erriari"), A. Lertxundi ("Pentsamendu politiko ilustratuaren iusnaturalismoa herriaren lege naturalen [foruen] gorazarre egiten hasi zen koroa absolutistaren aurrean"), A. Narbaiza ("1960an Eibarren Euskaltzaindiaren Biltzarrean J.A. Mogeli gorazarre egin zitzaiolarik, ondoko hau zioen...").

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

gorazarre egin : Euskalterm 1 (goretsi, bedeinkatu, goratu, aintzatu, handietsi, alabatu sinonimoekin) // Ez dugu aurkitu ap. DFrec, AB38, AB50, HiztEn, LurE.

Euskara/euskara eta euskara/erdara hiztegietako datuak

gorazarrea egin : EuskHizt (adib. gisa), PMuj DVC (goratzarrea egin: adib. gisa, homenajear, festejar); gorazarre egin : EuskHizt (adib. gisa), ElhHizt (AS 1 homenajear 2 elogiar, alabar) // Ez dugu aurkitu ap. HiruMila, EskolaHE, Lur EG/CE eta EF/FE, Casve EF, HaizeG BF, Lh DBF, DRA.

Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

EIH: adib. gisa / ElhHizt: adib. gisa / EskolaHE: -

Informazio osagarria
Esapideei dagokien sistematika

egin.

Informazio lexikografikoa
Zerrendako formari azpisarrera dagokio

gorazarre sarrerari dagokion azpisarrera.

gorazarretan
adb. Omenez. (-en atzizkiaren eskuinean). Ik. gorazarrez. Euskaltzaleen biltzarra, Azkueren gorazarretan. || Gorazarretan eskaini.
Loturak
gorazarrez
adb. Omenez. (-en atzizkiaren eskuinean). Ik. gorazarretan. Eleizalderen gorazarrez jarritako oroitarria.
Loturak

Aztergaia: gorazarrez

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z9:OEH:AS 2018-05-15 Azpisarrera gisa onartzekoa

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]

OEH: GORAZARREZ. En homenaje a, en honor de. Euskeraren goratzarrez bederik. Ldi IL 65. Eleizalde-tar Koldobika zanaren gorazarrez. Ib. 128. v. tbn. Etxde JJ 4. Mde Pr 108. Zait Plat 11. Zure goratzarrez buztiñazko iduriak esegitzen ditute. Ibiñ Virgil 90

adib: gorazarre iz. Goraipamena, laudamena; omenaldia. Nekazariaren bizitzaren gorazarrea. Gorazarre hitzak. Martinet irakasleari eskainitako gorazarrearen lehen liburua. Gorazarretan eskaini. Euskaltzaleen biltzarra, Azkueren gorazarretan. Eleizalderen gorazarrez jarritako oroitarria.

gorazarrez 21: Elkar, Berria 7, EiTB 2, Karmel 8, Argia, DiarioVasco 2.

Beste (edozein) iturritako erabilerak

gorazarrez 15: Berria, Jon Muñoz 3, Elizen arteko Biblia 2, Josu Zabaleta, Txillardegi, Joseba Sarrionandia, Matias Mugica, Joxe Azurmendi, Josetxo Azkona, Filosofiako gida, Pello Zabala, Juan Garzia.

Lantaldearen irizpideak
Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Azpisarrera gisa jasotzea komeni da, omenez bezala, eta hango oharra hemen ere jaso.

Informazio lexikografikoa
Zerrendako formari azpisarrera dagokio

Azpisarrera gisa jasotzekoa gorazarre sarreran.

gorbata
iz. Oihalezko zerrenda, meharra eta luzea, batez ere gizonezkoek erabiltzen dutena, alkandoraren lepoa inguratu eta aurrean korapilatzen dena. Ik. ttattar. Gorbataren korapiloa.

Aztergaia: gorbata

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau74
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z2:IkHizt 1994-11-10 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z2:Merkat
Hiztegi Batuko Lantaldea: ZS:HBL 2008-07-08

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]

korbata forma da erabiliena, 37 aldiz: B 6 (Erkiag), G 30 (Lab, Urruz, Alz, Sor, A, Iraola, Ldi, Anab), IE 1 (Etcham); gorbata 8 aldiz agertu da: G 2 (Urruz), IE 1 (Mdg), EB 5 (Arti, MEIG).

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

gorbata da nagusi, 14 ager. (B 1, G 2, EB 9, EgAs 2); korbata 5 ager.: B 1, G 2, EB 1, EgAs 1.

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

DFrec: gorbata 3; korbata 1; AB38: gorbata 6; korbata 3; AB50: gorbata 2; korbatadun 1.

Erdaretako formak

OfQuLF: cravate || pièce d'étoffe qu'on porte autour du cou || Croate || nom des habitants de la Croatie; des cavaliers croates portaient ce genre d'étoffe.

Lantaldearen irizpideak
Beste bat hobesteko arrazoi pisuzkorik ez dago

erabilera zainduetan nagusitu delako hobetsi da g- hasia, eta k- hasia hobesteko arrazoi handirik ez dagoelako

Informazio osagarria
Lexemen erregulartasuna

g-/k-

Arlo semantiko sistematikoki osatzekoak

Izen propiotikoak.

Formari buruzko oharrak

Iritzi-emaileak

 - [K201]: "korbata ere jasoko da, ez?" (1995-03-27)

Euskaltzainen oharrak

 - Erabakia: BAgiria (1997-06-27): 'Gorbata ere hizpide izan du Euskaltzaindiak. Hegoaldeko forma dela adierazi beharko litzatekeela esan da. Kontu hau argiegi ez dagoenez, hurrengo bilerarako utzi da g- ala k- forman idatzi behar ote den erabakitzea'. // BAgiria (1997-07-18): 'Gorbata hitza dela eta, tradizioa ez da erabat argia, baina gaurko joera gorbata formaren aldekoa litzatekeela esan du [Ibon Sarasolak]. Hori da, hortaz, batzordearen proposamena. Hala onartu da'.

gorbatadun
adj./iz. Gorbata erabiltzen duena; bulegoan (ez lantegian) lan egiten duena, eskuzko lana egiten ez duena. Irakasle gorbatadun bat. Garai hartako gorbatadunek langiletzat zeukaten beren burua.

Aztergaia: gorbatadun

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau74
gorbel
iz. Alga. Itsasbazter guztian biltzen da gorbela.

Aztergaia: gorbel

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:IrEm
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z5:EEBS:37 1999-09-15 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: + / HiztEn: Ik. 2 alga. Ik. orbel / LurE: + / ElhHizt: + / EskolaHE: +

Informazio lexikografikoa
Kategoria

iz.

Forma baten adiera(k)

alga.

Formari buruzko oharrak

Iritzi-emaileak

 - [E301]: [nire ustez sartu beharrekoa da] (1995-04-18)

gorbeltz
adj. zub. Gorri-beltza.

Aztergaia: gorbeltz

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:HBL 1999-09-15 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH: + / EuskHizt: azalpen berritua / HiztEn: + / LurE: + / ElhHizt: + / EskolaHE: +

Ahoz erabilia, nahiz testuetako lekukotasunik ez duen

Zuberoan ezagun-erabilia dela dio J-L. Davantek.

Informazio lexikografikoa
Kategoria

izond.

Erabileremu dialektala

Zub.

Forma baten adiera(k)

gorri-beltza.

gorbelztu, gorbeltz/gorbelztu, gorbelzten
da/du ad. zub. Kolore gorri-beltza hartu edo eman. Garoak, bere kolorea utzirik, gorbelztu dira.

Aztergaia: gorbelztu

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:HBL 1999-09-15 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH: + / EuskHizt: azalpen berritua / HiztEn: + / LurE: + / ElhHizt: + / EskolaHE: +

Informazio osagarria
Sistematika batean bil daitezkeen aditzoinak

gorbeltz/gorbelztu, gorbelzten.

Informazio lexikografikoa
Aditz-erregimena

da/du ad.

Erabileremu dialektala

Zub.

gorbezitu, gorbezi, gorbezitzen
da ad. Janariak, bereziki barazkiak eta kidekoak, gaizki egostearen ondorioz gogortu. Babarrunak zaindu, gorbezi ez daitezen.

Aztergaia: gorbezitu

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: EArau 2009-12-28
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:HBL 2004-11-09 Lantaldeak erabaki gabe utzia

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]

corpuseko gehienak -bizi- dutenak dira (Zait eta Ibiñ Virgil gorbiztu, -piztu izan ezik), Or eta MEIG IX: gorbizi : Or Aitork 2; MEIG IX 4; gorbizikeri(a) Or Aitork 1, MEIG IX 2; gorbizitu 2 MEIG IX // Ik. OEH argitaratuan egindako adiera-banaketak: gorbezi, gorbizi : 1 'ligeramente asado', testu-lekukotasunik gabe; 'resistente, duro' gorbizi MEIG IX en colaboración con NEtx ("Gai gogorra, gorbizia, jarkitzen zaio ertilariari" 'resistente', "Soma-ezineko bihurkera, behartze gorbiziz lerro etzanaren bihurgaitza hausi-zorian jartzen du", "Izate desberdin eta gorbizia iritxiko du" 'esencia desigual y obstinada', "Txillida, galderak dakarkion korapiloa aska-nahirik, gogorkeriren bat bere kopeta barruan grina gorbiziz hausiaz bezela, begiratua ben-ilun..."); 2 'enrojecimiento, irritación' gorbezi EgutTo; 3 'enfado, mal humor' testu-lekukotasunik gabe; 4 'rebelde, desobediente' gorbizi Or Aitork ("Ez nintzan gorbizi oberena aukeratu naiez, iosta-naiez baiño" 'inoboediens', "Ugari etzazu are, Iauna, nigan Zure doaiak, animak Zugana iarrai dakidan lizun-likatik askaturik; ez dedilla beretzat gorbizi, ta ametsetan ere leku eman ez-baiña ez detzadala ustelkeri itsusi oriek egin, erraiñu loien bidez aragi-iarioraiño"); gorbezitu , gorbizitu , gorbiztu : 1 'asar ligeramente manzanas, castañas, etc.' gorbezitu Zubill; 2 'enconar(se) una herida (tbn. fig.)' gorbiztu Zait Sof ("Aspaldi osatutako gaitzen zauriak gorbiztea", "Samiñgarriena zaidan gomuta gorbiztu didazu"), gorpiztu Zait Plat ("Areago, oraindik: etsaigo ori apetaz eta burutaldiz gorpiztu zuen Platonek"); 3 'recuperarse' gorbiztu Urruz EEs; 'engordar, mejorar' testu-lekukotasunik gabe; 4 'asolar' gorbiztu Ol Ex 8,24; 5 'insistir, obstinarse' gorbizitu MEIG IX en colaboración con NEtx ("Borondate etsigaitzak utzi duen eroiera zatitu eta aztarna gorbizitua" 'huella redoblada', "Eman nion lanari, hartan gorbizituaz" 'me obstiné'); 6 'conjurarse, rebelarse' gorpiztu Ibiñ Virgil ("Zerua bortxatzeko gorpiztu ziran anaiak" 'Coniuratos caelum rescindere fratres', "Histro gorpiztutik ieisten den Dakusek" 'Coniurato descendens Dacus ab Histro'); gorbizteke (AS) 'sin enconar una herida' Ol 2 Sam 12,18; gorbizikeri(a) 'resistencia' Or Aitork ("Au entzunik (...) ene gorbizikeri guzia biguindu zan" 'reluctatio'); MEIG IX en colaboración con NEtx ("Bere esanera ekarri nahi luken gorbizikeria, bere eskera behartu nahi duen egoskorkeria", "Eta aurrenengoa, bere gorbizikeria"); gorbiztasun 'reciedumbre, agilidad' testu-lekukotasunik gabe.

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

ager. banakoak dira gorbezi izond., F. Mendizabal ("Bestalde, egoera psikikoa izan daiteke egonezinezkoa, kezkatia, asaldatua edo gorbezia, egoskorra, hotza eta baita pozez eta itxaropenez betea ere"); gorbizi iz., J.A. Agirre ("Handi izango da eta Israel-go seme asko bihurtuko ditu Jainkoagana; Haren aurretik etorriko da Elias-en izpiritu eta indarrez, gorbiziaz zuzen ditzan eta herria Jauna hartzeko gertu dezan"), eta gorbiztu Onaind ("Gure biriki edo auspoak kutsutu egiten dira, eta gorbiztu").

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

gorbezitu : HiztEn (janari batzuk #mdash#aza, baberrun, gaztaina, etab.#mdash# gaizki egostearen edo gutxiegi irakitearen ondorioz gogortu); gorbizi : AB50 1 (pérfido), HiztEn (etsitzen edo amore ematen ez duena), LurE (etsitzen edo amore ematen ez duena); gorbizikeria : HiztEn (gorbizia denaren nolakotasuna edo jarrera), LurE (etsitzen edo amore ematen ez duenaren nolakotasuna edo jarrera); gorbizitu : AB50 3 (exacerbar; recrudecerse; endurecer) // Ez dugu aurkitu ap. DFrec, AB38, Euskalterm.

Euskara/euskara eta euskara/erdara hiztegietako datuak

gorbezi : DRA (var. de gorbizi 2 enrojecimiento, irritación), PMuj DVC (1 constipado, resfriado, catarro 2 enfado, mal humor); gorbezitu : ElhHizt (1 soasar, cocer mal referido a algunos alimentos; endurecerse después de cocido; 2 enconarse, recrudecerse una herida 3 ponerse incandescente, avivarse, enrojecerse; irritarse), HiruMila (recrudecerse), DRA (1 se dice cuando un cocido, berza, habas... ha perdido su temple por falta de hervor u otros motivos y se cuece mal 2 irritarse, volverse rebelde), PMuj DVC (1 constiparse, acatarrarse, resfriarse 2 asar ligeramente manzanas..., cocerse mal); gorbizgarri : PMuj DVC (revulsorio, revulsivo); gorbizi : EuskHizt (etsitzen edo amore ematen ez duena), ElhHizt (indómito, rebelde, resistente), HiruMila (1 rebelde, desobediente, destemplado 2 se dice de alimentos que quedan mal asados o cocidos -alubias, castañas, etc-), EskolaHE (etsitzen edo amor ematen ez duena), DRA (1 rebelde, desobediente, destemplado; 2 se dice de alimentos que quedan mal asados o cocidos), PMuj DVC (1 G soasado, medio asado, ligeramente asado; 2 felón, desleal, traidor; 3 rebelde, indócil, indómito, insumiso; 4 depravado, vicioso, corrompido, perverso; 5 catarro, resfriado, constipado; 6 depravación, corrupción, perversión); gorbizikeria : EuskHizt (etsitzen edo amore ematen ez duenaren nolakotasuna edo jarrera), ElhHizt (resistencia, rebeldía excesiva), HiruMila (rebeldía), EskolaHE (etsitzen edo amor ematen ez duenaren nolakotasuna edo jarrera), DRA (gorbizikeri: rebeldía), PMuj DVC (resistencia, acc. de resistir); gorbizitu : DRA (var. de gorbezitu), PMuj DVC (1 G soasar, aperdigar, perdigar, asar ligeramente; 2 G depravarse, pervertirse, viciarse, corromperse; 3 G recrudecerse, enconarse, enrojecerse... una herida, exacerbar); gorbiztasun : DRA (reciedumbre, agilidad), PMuj DVC (1 reciedumbre, agilidad; 2 revulsión, irritación); gorbizte : HiruMila (recrudecimiento), PMuj DVC (recrudecimiento de una enfermedad, recrudescencia); gorbizteke : DRA (sin irritar); gorbiztu : DRA (1 asolar, destruir; 2 acalorarse, irritarse, encrudecerse; 3 enrojecerse o enfurecerse una herida; 4 engordar, mejorar), PMuj DVC (1 BG enconarse, inflamarse, irritarse, enrojecerse, avivarse, recrudecerse una herida; 2 ponerse incandescente, poner al rojo, escaldar, caldear; 3 B pernear, impacientarse, irritarse, emberrincharse; 4 engordar, mejorar) // Ez dugu aurkitu ap. Casve EF; Lur EG/CE eta EF/FE; HaizeG BF; Lh DBF.

Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: - / HiztEn: + / LurE: - / ElhHizt: + / EskolaHE: -

Lantaldearen irizpideak
Euskaltzaindiaren esku utzi da forma erabakitzea

Euskaltzaindiak erabakitzekoa da gorbezi-/gorbizi- formen arteko auzia (testuetako lekukotasunek ez baitute ezer agintzen); gainera, lantaldea ez da gauza adierak mugatzeko.

Formari buruzko oharrak

Euskaltzainen oharrak

 - [E210]: Esanahia: ‘(janaria) ondo egosi ez, gogortu’.

 - Erabakia: (H2.2 / 2009-12-28): gorbezi- formakoa hobetsi da: gorbezitu, gorbezi, gorbezitzen. da ad.

gordailu
1 iz. Gauzak gordetzen diren lekua. Dirua biltzeko gordailuak.
2 iz. Gordetzen diren gauzen multzoa. Negua igarotzeko gordailua egin behar dute. Honela bilduko duzu zeruko ondasunen gordailu handi bat. Galtzen eta hondatzen ez den gordailua.
3 iz. Ipar. Ezkutalekua.
4 iz. ekon. Banketxe edo kideko batean epe baterako sartzen den diru kopurua, ondoren interesekin jaso ahal izateko. Bankuetako gordailuen gainean finantza erakundeei ezarriko dieten zergari esker 250 eta 300 milioi euro artean biltzea aurreikusi du gobernuak.
5 iz. zuz. Gordailuzain baten esku uzten den ondasuna edo dirua; horretarako bi alderdien artean egiten den hitzarmena. Kode Zibilaren 1768. artikuluaren arabera, gordailuzainari gauza erabiltzeko ahalmena ematen zaionean, kontratuak gordailu izaera galtzen du.

Aztergaia: gordailu

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau74
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:EEBS:08 1994-11-10 Lantaldeak besterik gabe onartua

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]

gordairu (gordairo) da formarik erabiliena (39 ager.); HMko forma da: B 6 (Ag, Erkiag); G 33 (Lar, AA, Izt, Arr, Or, Lek, Ir, Berron); gordail(l)u 15 aldiz azaldu da: B 5 (Gand, Erkiag, Altuna), G 3 (AA, NEtx, Berron), ZuAm 2 (Casve, Mst) eta EB 5 (Osk Kurl; MEIG).

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

gordailu (gordailaketa, gordailatu...) nagusitu da, 50 agerraldirekin, gehienak EBkoak (38), eta B 2, G 1, IE 1, EgAs 8; gordairu 6 aldiz azaldu da: G 5 eta EB 1; gordairo 1 (B).

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

DFrec: gordairu (5); gordailu (6); AB38: gordailu (21), gordailuketa (1), gordailutza (1); AB50: gordailu (7), gordailuzain (1); LurE: gordailu, gordairu, gordailutu; HiztEn: gordailapen, gardailatu, gordailu, gordailugile, gordailuzain.

Informazio osagarria
Lexemen erregulartasuna

-l-/-r-

Formari buruzko oharrak

Euskaltzainen oharrak

 - [E210]: Ikus ‘gordailuzain’ hitzaren oharra.

 - Erabakia: (H2.2 / 2010-01-11): Bere horretan utziko da oraingoz lehen itzulian arautua.

gordailugile
iz. zuz., ekon. Gordailu bat egiten duen pertsona. Gordailua itzuli behar zaio gordailugileari, berak hori erreklamatzen duenean.

Aztergaia: gordailugile

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:EOh
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z6:LBeh 2011-05-10 Lantaldeak erabaki gabe utzia
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z10: LBeh 80 2020-06-16 Lantaldearen ustez aipatu gabe uztekoa

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak

LBeh (2011-03-03): gordailugile 2 ager., EiTB.com (“Egun, 24.000 bazkide gordailugile ditu eta FEBEA Banku Etiko eta Alternatiboen Europako Federazioaren sortzaileetako bat da” bi aldiz).

Beste (edozein) iturritako erabilerak

EPG: gordailugile 1, Berria ("Proiektuarekin bat egin duten gordailugileek batzar nagusia zuten atzo”).

gordailuzain iz. Gordailu batean dagoena zaintzen duen pertsona. || Irud. Ia suntsitu egin zituzten hango biztanleen artean jatorrizko kulturaren gordailuzain zirenak.

gordailugile 81: horietatik Deustuko Unibertsitatea 32, Gomylex 37

Beste (edozein) iturritako erabilerak

gordailugile 1 (Berria, ekonomia).

Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

Euskalterm: gordailugile (Ekon., Arteak) TN.

Lantaldearen irizpideak
Geroago erabakitzekoa da

Geroago erabakitzekoa da, Zuzenbideko eta Ekonomiako beste forma batzuekin batera.

Teknizismo hiztegi honen mailari ez dagokiona

Espezializatu samarra.

Formari buruzko oharrak

Euskaltzainen oharrak

 - [E210]: Cf. gordailuzain.

 - Erabakia: (H2.2 / 2010-01-11) Forma berririk ez da orain erantsiko (eta, gainerako forma berriak bezala, geroago aztertzekoen sailean jasoko da ohargilearen proposamena).

gordailutu, gordailu/gordailutu, gordailutzen
du ad. Ondasun bat leku jakin batean, bereziki banketxe edo kideko batean, gorde, berriz jasotzeko aukerarekin. Horretarako, jaraunsleak egiaztatu behar du behar besteko zenbatekoa gordailutu duela banketxe edo kutxa ofizial batean.

Aztergaia: gordailutu

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z5:EEBS:34 1999-09-15 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]

gordairutu 1, Izt C: "Gelditu zan España uts utsa [...]. Gordairutu izan ziran bertako jaiotarrak" // Ik. OEH argitaratuan gainera gordallutu Ur Mt 6,19: "Ez dezazutela nai gordallutu zuentzat gordalluak lurrean".

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

gordailatu EB 7: J. Tobar-Arbulu 2: "kopuru gordailatuen eta txartel-zirkulazioaren kontrako erreserba", "kopuru gordailatuak ganbiatu dituzten gizabanakoei"; GAO 1990-1993 bitarteko 4: "79.726.331 pezetatako fidantza gordailatuz", "fidantza gordailatu beharko du", "Produktuak biltegiratu, gordailatu edo banatzea", "Gordailatutako fidantzaren ordainagiria"; UZEI: "Merkatal Erregistroan gordailatu".

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

gordailatu : HiztEn, Euskalterm 11 (hauetan marka g. 'marca depositada'; -ren izenean g., 'depositar a nombre de'); gordailatze : Euskalterm 1 (taloietan g. 'depósito en talones'); gordailutu : HiztEn (ik. gordailatu), LurE; gordailutze : LurE, Euskalterm 1 (g. judizial 'depósito judicial') // Ez dugu aurkitu ap. DFrec, AB38, AB50.

Euskara/euskara eta euskara/erdara hiztegietako datuak

gordailatu : HiruMila, ElhHizt (1 atesorar, guardar tesoros; almacenar, depositar; 2 Fin. depositar - en un banco...); gordailutu : EuskHizt (1858; gordairutu 1847; G. er.), HiruMila (ik. gordailatu), EskolaHE, DRA (gordaillutu: atesorar; Uriarte aipatuz), PMuj DVC // Ez dugu aurkitu ap. Lur EG/CE eta EF/FE, Casve EF, HaizeG BF, Lh DBF.

Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH: + / EuskHizt: azalpen berritua / HiztEn: Ik. gordailatu / LurE: + / ElhHizt: gordailatu / EskolaHE: +

Informazio osagarria
Euskara Batuko batzordeak argituko du aditzoinaren forma

gordailu(tu), gordailutzen.

Oinarri-eratorrien arteko erregulartasuna

-u/-a-: ez dago -a- formakoa hobesteko motiborik, ez baita tradiziokoa (tradizioan zegoentxoa, bestalde, -u- formakoa baita).

Informazio lexikografikoa
Aditz-erregimena

du ad.

Formari buruzko oharrak

Euskaltzainen oharrak

 - Erabakia: (H2.2 / 2010-01-11): Bere horretan utziko da lantaldearen proposamena.

gordailutze
iz. Ondasun bat leku jakin batean, bereziki banketxe edo kideko batean, gordetzea, berriz jasotzeko aukerarekin. Aldi baterako gordailutzearen deklarazio laburra.

Aztergaia: gordailutze

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z10: LBeh103 2020-09-29 Adibide gisa onartzekoa

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak

gordailutu du ad. Ondasun bat leku jakin batean, bereziki banketxe edo kideko batean, gorde, berriz jasotzeko aukerarekin.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

Ez dugu aurkitu gordailutze formarik.

gordailutze 15: Deustuko Unibertsitatea (“Eratuta dauden sindikatu-erakundeen estatutuak aldarazteko artikulu honetan arautu gordailutze- eta argitaratze prozedura beteko da”), Gomylex (“Eratuta dauden sindikatuen estatutuak aldarazteko berriro hasi beharko da gordailutze- eta argitaratze prozedura”), Euskal Herriko Agintaritza (“Urteko kontuen eta patronatuak onetsi dituela egiaztatzen duen ziurtagiriaren harrera; baita Euskal Autonomia Erkidegoko Fundazioen Babesletzak hartutako erabakia gauzatuz kontu horien gordailutzea ere, legeak exijitutako betekizunak betetzen direla egiaztatu ondoren”), Laneki 12 (“45 egun, aldi baterako gordailutzearen deklarazio laburra aurkezten denetik, baldin eta salgaiak itsasoz inportatu badira”).

Beste (edozein) iturritako erabilerak

Ez dugu aurkitu gordailutze formarik.

Lantaldearen irizpideak
Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Aditz-izen libretzat jo daiteke, baina adibide gisa jaso liteke.

Informazio lexikografikoa
Zerrendako forma adibide gisa ematekoa da

Adibide gisa jasotzekoa gordailutu sarreran.

gordailuzain
1 iz. Gordailu batean dagoena zaintzen duen pertsona. Ia suntsitu egin zituzten hango biztanleen artean jatorrizko kulturaren gordailuzain zirenak.
2 iz. zuz., ekon. Gordailuturiko ondasunak edo tituluak dituen pertsona fisiko edo juridikoa. Gordailugileak gordailuzainari ordaindu behar dizkio gauza artatzeko azken horrek egin dituen gastuak.
3 iz. zuz. Nazioarteko tratatuen jatorrizko testua zaindu, benetako kopiak atera eta hala dagokionean estatuen baimenak jasotzeko ardura duen estatua edo nazioarteko erakundea. Espainia gordailuzain den tratatuak.

Aztergaia: gordailuzain

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: EArau 2010-01-11
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:HBL 1999-09-15 Lantaldeak erabaki gabe utzia

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Zerrenda osagarriak

HezkAdmin: depositario.

Lantaldearen irizpideak
Forma onartzeko eragozpenak aipatu ditu lantaldeak

Bebil: forma berria da, ongi eratua, baina hedatu gabea, lantaldearen informazioetan.

Formari buruzko oharrak

Euskaltzainen oharrak

 - [E123]: “Bi testutan ageri da XX. mendeko euskararen corpus estatistikoan. Beste 8 fitxa ditu Euskaltermen, zuzenbide arlokoak, kontabilitate arloan, museologia eta museografia arloan, psikologia-hezkuntza arloan, historian edo erlijioan (agerkarien gordailuzain). Ez dut ikusten arazorik sartu nahi badugu”.

 - [E210]: Zuzenbidearen munduan, ordea, ohikotasunez gauzatzen den kontratuaren alderdietako bat da, alegia, batez ere banka-esparruan egiten den gordailu-kontratuarena. Horren bitartez, alderdi batek (gordailugileak) emandako gauza jasotzen du besteak (gordailuzainak), eta horrek gauza zaintzeaz gain, itzuli ere egin beharko du, lehenengoak erreklamatzen dionean. Esan bezala, bankuek egunero gauzatzen dituzte halakoak, bezeroek gordailuturiko fondoak eskuratuz, maileguak zein aurrerakinak eman ahal izateko. Beraz, gehitzeko: gordailugile.

 - Erabakia: (H2.2 / 2010-01-11): Onartu egin da gordailuzain (baina geroago ikusteko utzi da ohargileak proposatu duen forma berria).

gorde, gorde, gordetzen
1 du ad. Zerbait nonbait babesean edo ezkutuan egon dadin ezarri. Ik. altxatu 11. Kutxa horretan gordetzen ditu bitxiak. Giltzapean gorde. Liburu baten barruan gorde zuen eskutitza. Armak gordetzen ziren gelan.
2 da/du ad. Norbait (leku babestuan) ezkutatu. Ihes egitea lortu zutenak mendietan gorde ziren. Ezin zituen gorde denak bere hegoen azpian.
3 da/du ad. Babestu. Haize eta erauntsi gaiztoetatik gordetzeko.
4 da/du ad. Ezkutatu. Baina Jesus gorde zen haietarik. Eguzkia hodeien artean gorde zen. Malkoak gorde ezinik. Bazela halako tokian gordea altxor handi bat. Ezin zuen haserrea gorde. Dena aitortu, ezer gorde gabe. Zergatik gorde ager daitekeena? Ez ditu bere hutsak gorde. || (Partizipio burutua izenondo gisa). Nork daki ez ote den deabruaren dizipulu gorde bat. Han bizitza gorde eta santu bat eraman zuen. Gela gorde batean. Alferkeriaren bizioan badela pozoi gorde bat. Gauzen muin gordea.
5 du ad. (Gaitzetik edo kalteren batetik) begiratu. Ik. zaindu 3; jagon. Jainkoak gorde gaitzala honelako zorigaitzetatik. Gordeko ditut neure emazte eta ume gaixoak zuen haserre gogorretik.
6 du ad. Mantendu, atxiki, ez galdu. Haren izena hemendik aurrera gogoan ongi gorde dezadan. Zeren bere bizitza gorde nahi duenak arima galduko baitu. Etxepareren liburutik gorde den ale bakarra. Euskarak bildu dituen ondasun apurrak maiteki gorde. Zergatik ez gorde, galduxe dugunok, egin dezake eta egin lezake-ren arteko bereizkuntza?
7 du ad. Gauza bat edo toki bat erabilera jakin baterako edo pertsona jakin batentzat bereizi. Ik. izendatu 3. Guretzat gorderik daukan zoriona. Eserlekurik ederrena zuretzat gordeko dugu. Euskara "behekoentzat" gordetzea.
8 du ad. (Legeak edo gizalegeak agintzen duena) bete. Jainkoaren hitza gorde. Bere bizierako eginbeharrak ongi gorde eta betetzen ditu. Jaiegunak gordetzea.
9 du ad. Begiruneaz, lotsaz eta kidekoez mintzatuz, izan. Ik. lotsa gorde. Elkarri leialtasuna gorde behar diotela.
Ohiko lexiak

Esaera zaharrak

Mahaian errana bego gorderik dafailan.

Aztergaia: gorde

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArauB
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z1:BatHizt 1994-11-10 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:EEBS:01

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

gorde, gordetzen. da/du ad.

Informazio osagarria
Aditz-izenak eta aditzoina (era burutuaz gain)

gorde, gorde, gordetzen

Formari buruzko oharrak

Euskaltzainen oharrak

 - [E210]: Azpisarrera (berria): gorde eragin (dio, ‘betearazi’).

 - Erabakia: (H2.2 / 2010-01-11): Bere horretan utziko da oraingoz lehen itzulian arautua (eta ez da forma berririk orain erantsiko).

gorde-gordeka
adb. Gordeketan. Ik. ezkutaketan. Ezin dugu politika egiten segitu umeak gorde-gordeka jolasten diren modu berean. Gorde-gordeka zebiltzan basoan.

Aztergaia: gorde-gordeka

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau74

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

AS

Lantaldearen irizpideak
Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

ikusa moldatu (ezkutaketa bihurtu ezkutaketan) eta jolastu aditzarekin adibide bat gehitu (2022-01-11)

gordean
adb. Gorderik, ezkutuan; isilean. Ik. sekretuan. Gordean zegoen edertasuna agerrarazi du. Gordean eduki. Bekatariak eginagatik bekatu, ustez gordean.
Azpisarrerak

Aztergaia: gordean

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArauB
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1994-11-10 Lantaldeak besterik gabe onartua

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

adlag.: bekatariak eginagatik bekatu ustez gordean.

Informazio osagarria
Atzizkien araberako erabakiak

-an

Formari buruzko oharrak

Iritzi-emaileak

 - [K201]: "haize gordean, e.a. (adibide gisa jartzeko?)" (1995-03-27)

gordearazi, gordearaz, gordearazten
du ad. Gordetzera behartu. Gela batean gordearazi zituen. Garbitasuna gordearazten digun bertutea. Jainkoaren esanak eta aginduak berak gorde eta besteei gordearazteko.

Aztergaia: gordearazi

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArauB
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1994-11-10 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

gordearazi, gordearaz, gordearazten. du ad.

Informazio osagarria
Aditz-izenak eta aditzoina (era burutuaz gain)

gordearazi, gordearaz, gordearazten

Partizipio-marken araberako eratorri-konposatuak

-e(tu)+a-

Formari buruzko oharrak

Iritzi-emaileak

 - [E124]: "hemen desitxuraketa nabarmen eta absurdu xamarra egiten dela esango nuke. Erazi forma proposatzen genuenok, batera -razi laburduraren alde ere bageunden (kantarazi, maitarazi...) ekialdeko euskaldunen mesederako. Arazi onartu denean, ordea, ez da salbuespenik ere onartu nahi izan, -e bukaera duten aditzetarako (gorde, erne, ase, bete, erre...), ondorioz gordearazi, ernearazi, asearazi, betearazi... moduko trakeskeriak sortuz, gugandik askoz ere hurbilago dauden gorderazi, aserazi, ernerazi... forma jatorrak baztertuz. Arazo hau berriro kontsideratu beharko litzateke" (1995-06-16)

gordegailu
iz. Ipar. Gordelekua.

Aztergaia: gordegailu

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4B:EEBS:004 2003-04-08 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]

gordegail(l)u (eta gordagailu) 4: Dv LEd ("Zure barrenean, zure bihotzeko gordegailuan gu sartzea nahi duzu"), HU Zez ("Ehun bat ixtape egin-eta, gelditu ziren berriz, gizonak emazteari ziolarik: Huna hementxet urrez eta zilarrez mukurru bete eltzearen gordegailua"), Barb Sup ("Laster ene gordagailurat"), Ldi IL ("Etzaio oartu, naiz gordegailluaren oso inguru ibilli: bero-bero, arako aur-yolasean esan oi-genduna") // Ik. OEH argitaratuan, gainera: Prop 1876-1877 ("Urus heien gordegailuak hatzemaiten dituztenak!"), Or RIEV 1929 ("Alako gordagailu ona ezpaitzen aski [...] asi zen euskalduna odola zariola").

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

gordegailu 4: FedHUrtek 1920 ("oihu eta garrasia baizik ez da alde guzietarik, aski den bezanbat basa ihizi guzien gordegailuetarik atheratzen ikusteko"), SoEg ("Ederki, bainan ederraren ederra maiz gordegailu; ederraren gibelean maiz bihotza auhenkatzen saminki"), Medikuntza ("Horregatik ibilgailu mekanikoa dira eritasunak batetik bestera eramateko eta beste arlo baten gaixoen gordegailu sortzen dira zeren gaixoak bidaltzen ditue bere gernu eta gorotzaren bitartez"), Egunk 1994 ("jadanik bi gordegailu eraikitzeko proiektuak martxan daude").

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

gordegailu : DFrec 1 (Herr: "ohartu dira bazituztela eginak gordegailu batzu") // Ez dugu aurkitu ap. AB38, AB50, HiztEn, LurE, Euskalterm.

Euskara/euskara eta euskara/erdara hiztegietako datuak

gordegailu : Lur EF/FE (cache, cachette), HaizeG BF (gordagailu: cachette), Lh DBF (1 antre, tanière des bêtes féroces; 2 abri; 3 cachette), DRA (1 antro, guarida de las bestias feroces; 2 escondite, secreto), PMuj DVC (1 guarida, cubil, madriguera; 2 antro, caverna, gruta; 3 pantalla de chimenea; 4 salvavidas) // Ez dugu aurkitu ap. EuskHizt, ElhHizt, HiruMila, EskolaHE, Lur EG/CE, Casve EF.

Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

EIH: - / ElhHizt: - / EskolaHE: -

Informazio osagarria
Atzizkien araberako erabakiak

-gailu.

Informazio lexikografikoa
Kategoria

iz.

Erabileremu dialektala

Ipar.

Forma baten adiera(k)

gordelekua.

gordegarri
1 iz. Babesgarria. Mendi horiek dira lurraldearen gordegarri sendoak. Edozein ordenak baditu bere hesiak eta gordegarriak.
2 (-en atzizkiaren eskuinean, artikulurik eta kasu markarik gabe). Hiriaren gordegarri dauden murru gogorretan.

Aztergaia: gordegarri

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau74
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1994-11-10 Lantaldeak besterik gabe onartua

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

'babesgarria'.

Informazio osagarria
Partizipio-marken araberako eratorri-konposatuak

-e+g-

gordegia
iz. Ipar. Ezkutalekua. Piztien gordegiak.

Aztergaia: gordegia

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau74
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1994-11-10 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

Ipar. 'ezkutalekua'.

Informazio osagarria
Atzizkien (eta aurrizkien) erregulartasuna

-gia

Informazio lexikografikoa
Erabileremu dialektala

Ipar.

Forma baten adiera(k)

gordailua

gordeka
adb. Ezkutuan, isilean; gordetzen. Ik. isil-gordeka; gordean. Erdi gordeka joan zen. Ez zen zilegi, ez agerian ez gordeka, erlijioko eginbideak betetzea. Hemen nauzu deiez, eta zu gordeka.

Aztergaia: gordeka

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau74
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1994-11-10 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

AS: gorde-gordeka, gordeketan, kuku-gordeka.

Lantaldearen irizpideak
Forma arautuaren azalpenaz oharra

AS gisa gehituz: gordekako .

Informazio osagarria
Sarrera bati dago(z)kion azpisarrera(k)

gorde-gordeka, gordeketan, kuku-gordeka

Atzizkien araberako erabakiak

-ka

Formari buruzko oharrak

Euskaltzainen oharrak

 - Erabakia: (H2.2 / 2010-01-11): Bere horretan utziko da oraingoz lehen itzulian arautua, lantaldeak proposatua erantsiz (ez baitu inork oharrik egin).

gordekako
adj. Ezkutukoa, isilpekoa. Gordekako solasak.
Loturak

Aztergaia: gordekako

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:HBL 1999-09-15 Azpisarrera gisa onartzekoa

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH: AS / EuskHizt: AS: azalpen berritua / HiztEn: - / LurE: AS / ElhHizt: - / EskolaHE: AS

Informazio osagarria
Atzizkien araberako erabakiak

-ko: -ka-ko.

Informazio lexikografikoa
Zerrendako formari azpisarrera dagokio

gordeka sarrerari dagokion azpisarrera.

Kategoria

izlag.

gordeketan
adb. Gordetzen, ezkutatzen; ezkutatzean datzan jolasean. Ik. ezkutaketa.
Azpisarrerak

Aztergaia: gordeketan

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau74

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

AS

Lantaldearen irizpideak
Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

ikusa moldatu (ezkutaketa bihurtu ezkutaketan) eta ibili eta jolastu aditzekin adibideak gehitu. (2022-01-11)

gordeki
adb. g. er. Gordean, gordeka.

Aztergaia: gordeki

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:HBL 1999-09-15 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: + / HiztEn: + / LurE: + / ElhHizt: + / EskolaHE: +

Informazio lexikografikoa
Kategoria

adlag.

Forma baten adiera(k)

era gordean.

Formari buruzko oharrak

Euskaltzainen oharrak

 - [E210]: Azalpena: era gordean - gordean (nahikoa baita).

 - Erabakia: (H2.2 / 2010-01-11): Osatu egingo da azalpena, aukera biak aipatuz: 'gordean, era gordean'.

gordekin
1 iz. Behar denerako gordetzen den gauza edo gauzen multzoa. 4.000 milioi upeleko gordekina du Nazioarteko Energia Agentziak. Gantzen gordekina.
2 iz. Zuzemen, ordainketa edo kideko eragiketa jakin bat egin dela egiaztatzen duen agiria. Ik. ordainagiri. Matrikularen gordekina. Ordainketa egin dela erakusten duen gordekina.

Aztergaia: gordekin

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:HBL 1999-09-15 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]

Ez dugu aurkitu.

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

gordekin (eta g. produktu, mantenu g.) 5 ager.: NZ 2 ("Gantzak dira gordekin materialerik nagusienak eta ugarienak", "Produktu hau, berriz, kantitate handitan gorde daiteke, azalaren azpian eta bare-sarean mantenu gordekinak eratuz"; GAO 1990: "behin-behineko fidantzaren gordailaketa egin dutela kreditatu beharko dute dagokion gordekinaren bidez"; EHAA 1993: "onarpena egiaztatutakoan matrikularen zenbatekoa ordaindu beharko da, eta bankuan emandako gordekinetatik bat aparte utziko da"; LehenZikloEsper 1987: "... eta hau, organismook osatzen dituzten zelulen barrenaren eta kanpoaren arteko energi produktu eta gordekin produktuen elkartrukatze egokiak sorrarazteko da".

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

gordekin : AB50 1, HiztEn, Euskalterm 7 // Ez dugu aurkitu ap. DFrec, AB38, LurE.

Euskara/euskara eta euskara/erdara hiztegietako datuak

gordekin : HiruMila (resguardo, comprobante), ElhHizt (1 reserva, resguardo; 2 reserva - sustancia), Casve EF (garantie, reçu), PMuj DVC (1 resguardo -de un documento; 2 reserva) // Ez dugu aurkitu ap. EuskHizt, EskolaHE, Lur EG/CE eta EF/FE, HaizeG BF, Lh DBF, DRA.

Bestelakoak
Zerrenda osagarriak

HezkAdmin: resguardo / HitzIrud: "gordekina = resguardo".

Adierazle egokia da, eta horren premia dago

forma berria da, egokia eta onarpen eske aurkeztua.

Informazio osagarria
Atzizkien araberako erabakiak

-kin.

Informazio lexikografikoa
Kategoria

iz.

Adibide argigarriak, testuinguru egokiak

gantzen gordekina.

Formari buruzko oharrak

Euskaltzainen oharrak

 - [E123]: “Euskalterm: gordekin-sustrai ‘raíz reservante, racine de réserve, storage root’ Botanikan; halaber gordekin-zelula, gordekin eta erreserba gai ‘sustancia de reserva, substance de réserve’ eta elikagai-gordekin ‘reserva alimenticia, réserve alimentaire’ Medikuntzan, Digestio-aparatuari dagokionez. Ez dut, beraz, inolako arazorik ikusten onarpena ukatzeko”.

 - Erabakia: (H2.2 / 2010-01-11): Bere horretan onartu da lantaldeak proposatua.

gordelari
iz. Gordetzailea, zaintzailea. Foruen eta moral katolikoaren azken gordelariak.

Aztergaia: gordelari

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:HBL 1999-09-15 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]

Ik. OEH

Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: + / HiztEn: Ik. gordetzaile / LurE: + / ElhHizt: - / EskolaHE: +

Informazio lexikografikoa
Kategoria

iz.

Forma baten adiera(k)

gordetzailea.

gordeleku
iz. Norbait edo zerbait gordetzen den lekua. Ik. ezkutaleku. Lapurren gordeleku bihurtua. Mendietara ihes egin eta gordelekuak eginda, han bizitzen hasi ziren. Kafe zakuak gordeleku batean ezkutaturik. Euskal ohituren gordelekua. Gezurraren aitzakiak eta okerraren gordelekuak ezin kontatuzkoak dira.

Aztergaia: gordeleku

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau74
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z2:Merkat 1994-11-10 Lantaldeak besterik gabe onartua
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:EEBS:08

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Jatorrizko forma

itsaski-hazleku, itsaski-gordeleku

gorderik
adb. Gordean, ezkutuan. Ik. sekretuan; isilean. Istorioa kutxa zahar batean gorde zuen 1950ean eta bertan eman ditu 56 urte, gorderik. Ez ziren gorderik zeuden mamuak, segur!

Aztergaia: gorderik

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z10: LBeh107 2020-09-29 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak

gordean adb. Gorderik, ezkutuan; isilean. Gordean zegoen edertasuna agerrarazi du. Gordean eduki. Bekatariak eginagatik bekatu, ustez gordean. // arakatu 2 du ad. Zerbaiten barnea miatu, bereziki bertan gorderik edo ezkutaturik egon daitekeen zerbaiten bila. Kutxa zaharra arakatzen ibili zen, baina ez zuen aitonaren pipa aurkitu. Zeraman poltsa arakatu zioten mugan. Araka itzazu zure bihotzeko bazter guztiak. // direktorio 2 iz. Inform. Ordenagailu baten memorian gorderik dauden fitxategi edo programen zerrenda. Direktorio hauei esker, fitxategiak norberak nahi duen eran sailkatuko dira. // ezaba adb. Naf. g.er. Gorderik.

OEHko datuak [laburduren azalpena]

GORDERIK (S ap. A; Lecl). "En secret" Lecl. Ya mezua ere gorderik her egorria zuten. Gy 40. Zure Aita gorderik othoi ezazü. Ip Mt 6, 6 (Dv gordean). Laugarren egunean, gorderik izkiribatzen dituzte [buruzagia hautatzeko] botzak eta zigiloaren pean ezartzen. Laph 183.

gorderik 273: Aizu 6, Argia 35, Berria 72, Deia 7, DiarioVasco 12, Euskal Herriko Agintaritza, EiTB 20, ElCorreo 2, Elkar 79, Erlea 4, Consumer 10, Espainiako Gobernua, Euskaltzaindia, Goiena, HABE 2, Jakin 7, Karmel 6, Laneki 2, Nafarroako Parlamentua, UEU 4.

Beste (edozein) iturritako erabilerak

gorderik 401: Herria, Berria, Jose Morales, Elizen arteko Biblia, Edorta Jimenez, Elena Touyarou, Felipe Juaristi, Jean Baptiste Etxarren, Asisko Frantzizko, Eider Rodriguez, Juan Kruz Igerabide, Juan Garzia, Marzel Etxehandi, Joxan Elosegi…

Lantaldearen irizpideak
Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Erabilia eta sarrera gisa jasotzekoa, gordean arautuarekin batera.

gordetegi
iz. Zerbait gordetzen den leku edo biltegia. Arma gordetegia. Gizonaren kontzientzia da gordetegi bat bezala, bere egitateen oroitzapenez betea.

Aztergaia: gordetegi

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau74
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1994-11-10 Lantaldeak besterik gabe onartua
gordetzaile
iz./adj. Gordetzen edo zaintzen duena. Gizon eta etxeen gordetzailea.

Aztergaia: gordetzaile

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau74
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1994-11-10 Lantaldeak besterik gabe onartua
gordexolar
1 adj. Gordexolakoa, Gordexolari dagokiona.
2 iz. Gordexolako herritarra.
gordezale
adj. Gordetzen zalea dena. Ekandu zaharren gordezaleak. Gordezaleak direnek dirua egiten dute Ameriketan.

Aztergaia: gordezale

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau74
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1994-11-10 Lantaldeak besterik gabe onartua

Formari buruzko datuak

Informazio osagarria
Atzizkien (eta aurrizkien) erregulartasuna

-zale/-tzaile

gordiar
1 adj. Gordiokoa, Gordiori dagokiona.
2 iz. Gordioko herritarra.

Aztergaia: gordiar

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: ZS:HBL 2007-12-11

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

Gordio / gordiar.

Informazio osagarria
Arlo semantiko sistematikoki osatzekoak

-tar osaerakoak.

gordin
1 adj. Janariez mintzatuz, egosi edo erre ez dena. Tipula gordinak. Haragi xerra ia gordina.
2 adj. Fruituez, zaldarrez eta kidekoez mintzatuz, heldu gabea. Udare gordinak. Ospel gordina. Zauri gordinak.
3 adj. Gaiez mintzatuz, landu gabea. Artile gordina. Petrolio gordinaren eratorriak.
4 adj. Pertsonez mintzatuz, sasoi onekoa, zahartzaroaren seinalerik ez duena. Mutil gordina. Gizon gazte eta gordina. Oraindik gordina nago mendian ibiltzeko. || Adin gordinenean.
5 adj. Gogorra, zakarra. Etsai gordinak. Neguko gau gordinetan. Borroka gordinean. Oinaze gordina. Nabarmenkeriarik gordinenak baztertu gabe.
6 adj. Gai edo esapide lizunak dituena. Hizkera gordin samarra. Ipuin gordinak.
7 adj. Zerbaiten pisuaz mintzatuz, azal-estalkiak eta baliagarri ez direnak kendu aurretik duena. Pisu gordina, 500 g. || Soldata gordina.
8 (Adizlagun gisa). Zakar eta gordin ihardetsi zidan. Gauzak argi eta gordin esateko modua.

Esaera zaharrak

Gordinak jaten dituenak jan ditzake lirinak.

Aztergaia: gordin

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau74
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z1:BatHizt 1994-11-10 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:EEBS:06

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

AS: gordinik.

Informazio osagarria
Sarrera bati dago(z)kion azpisarrera(k)

gordinik

Formari buruzko oharrak

Euskaltzainen oharrak

 - [E210]: Azpisarrera (berria): gordin nahi heldu (‘den-dena, inolako bereizketarik egin gabe’).

 - Erabakia: (H2.2 / 2010-01-11): Bere horretan utziko da oraingoz lehen itzulian arautua (eta ez da orain forma berririk erantsiko).

gordindu, gordin/gordindu, gordintzen
da/du ad. Gordin edo gordinago bihurtu. Eguraldia gordindu. Marranta gordindu egin zaio. Bekatuen zauriak gordindu ziren. Haur zoragarri haiek zeharo gordindu zaizkigu.

Aztergaia: gordindu

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArauB
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1994-11-10 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

gordindu, gordin(du), gordintzen. da/du ad.

Informazio osagarria
Euskara Batuko batzordeak argituko du aditzoinaren forma

gordindu, gordin(du), gordintzen

gordinik
1 adb. Egosi edo erre gabe. Gordinik jaten diren barazkiak. Sagarrak, nahiago ditut gordinik erreta baino.
2 adb. Heldu gabe. Gereziak oraindik gordinik daude.
Loturak

Aztergaia: gordinik

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau74

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

AS

gordinkeria
iz. Esate gordina; lizunkeria. Ik. berdekeria. Gordinkeriak esan. Filmeko hainbat gordinkeria gorabehera.

Aztergaia: gordinkeria

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau74
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1994-11-10 Lantaldeak besterik gabe onartua
gordinki
adb. Gordintasunez, zakartasunez. Gauzak gordinki esateak baditu alderdi onak. Gordinki eraso zion.

Aztergaia: gordinki

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau74
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1994-11-10 Lantaldeak besterik gabe onartua
gordintasun
iz. Gordina denaren nolakotasuna. Gaztaroko gordintasuna. Negu hotzaren gordintasunean. Bizitzaren gogortasuna eta gordintasuna.

Aztergaia: gordintasun

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau74
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1994-11-10 Lantaldeak besterik gabe onartua
goregi
1 adb. (Mugimendua adierazten duten aditzekin). Burua goregi altxatu gabe.
2 (Mugimendurik adierazten ez duten aditzekin). Goregi zeudela eskuz heltzeko.
Loturak
goren
1 adj. Garaiera handienean dagoena. Ik. goien; gora 4. Munduko mendirik gorena. Leku gorenetan. || Aldaxka goren-gorenean, horra non den lokartua txoria.
2 (Dagokion izenaren ezkerrean). Goren puntuan. Goren mailako olerkaria.
3 adj. Prestutasunean, bikaintasunean eta kidekoetan garaiena dena. Ik. bikain. Mendera dezakeen helbururik gorena. Espirituaren bertuterik gorena Jainkoaren ezagutza da.

Aztergaia: goren

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau74
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:EEBS:04 1994-11-10 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

AS: gorenaz (ere) Ipar. 'gehienez ere', goreneko, gorengo.

Lantaldearen irizpideak
Forma arautuaren azalpenaz oharra

AS gisa gehituz: gorenik .

Informazio osagarria
Sarrera bati dago(z)kion azpisarrera(k)

gorengo/goreneko, gorenaz (ere)

Formari buruzko oharrak

Euskaltzainen oharrak

 - [E210]: Epai-botere edo botere judizialaren antolaketari helduta, goreneko mailan Auzitegi Gorena dugu; egun, arras ezaguna da organo hori, bere eskumenetako bat delako komunikabideetan behin eta berriro aipatu izan den alderdi politikoen ilegalizazioa. Horrez gain, azpiko auzitegien errekurtsoak berretsi edo baliogabetzen ditu, eta beraren iritziek jurisprudentzia delakoa osatzen dute. Guztiarekin, azpisarreren artean derrigor aipatu behar erakunde hain esanguratsua.

 - Erabakia: (H2.2 / 2010-01-11): Lantaldeak proposatua erantsiz, bere horretan utziko da oraingoz lehen itzulian arautua; ohargileak proposatu duena, berriz, jasoa dago auzitegi sarrerako azpisarrera gisa, eta goren sarreran ere jasoko da adibide gisa: "goren izond.: Auzitegi Gorena".

gorenaz (ere)
Ipar. Gehienez ere. Oren erdi bat, gorenaz oren bat. Haur horrek zituzkeen, gorenaz ere, hamar urte. Egun bat; bi, hiru, zortzi egun goren-gorenaz.
gorendu, goren/gorendu, gorentzen
da/du ad. g. er. Goratu, gorenera jaso.

Aztergaia: gorendu

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:HBL 1999-09-15 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH: + / EuskHizt: azalpen berritua / HiztEn: + / LurE: + / ElhHizt: + / EskolaHE: +

Informazio osagarria
Euskara Batuko batzordeak argituko du aditzoinaren forma

goren(du), gorentzen.

Informazio lexikografikoa
Aditz-erregimena

da/du ad.

Maiztasuna

g.er.

Forma baten adiera(k)

goratu.

goreneko
adj. Garaiera handienean dagoena. Bertutearen goreneko mailara iritsiz. Guztiek maite duten goreneko ongi hura.
Loturak

Aztergaia: goreneko

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArauB

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]

HMan ageri da batez ere, eta hor gorengo da forma nagusia, bi adieretan; IEko denak goreneko formakoak dira; a) 'garaiera gehien duena' adierakoak 14 dira: gorengo 12: B 8 (Ag AL; Echta Jos 3; Kk Ab 2; Altuna; Otx), G 3 (A Ardi; Ag G; Gazt MusIx), EB 1 (MEIG); goreneko EB 1 (MEIG); gorenengo B 1 (AB AmaE); goirengo 3, B (Kk 2, Akes); b) 'bikainena' adierakoak 88: gorengo 77: B 27 (Ag AL 3; Itz Azald 12; Kk Ab 4; Laux AB; Otx 2; Eguzk GizAuz; Akes Ipiña 3; Gand Elorri), G 24 (Ag G 2; Or 4; Ldi UO; Zait Sof; SMitx Aranz; Zait Plat 9; Vill Jaink; Gazt MusIx 4; Ibiñ Virgil), EB 26 (MEIG); gorengotasun 2 (Itz Azald); goreneko 6: L 4 (EZ Man II; Dh; Hb Egia; Mde Pr), G 2 (EA OlBe, Zait Plat); gorenengo B 3 (AB AmaE; Enb 2). Ik. OEH argitaratuan, gainera, gorengo: Ur BulaAl, Zink Crit, GMant Y; goreneko: Jaur, MarIl.

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

a) 'garaiera gehien duena' adierako 9: goreneko EB 5 (J. Gonzalez; Elhuyar; J.A. Agirre; UZEI 2); gorengo B-G 4 (Otx; I. Zubiri; R.M. Azkue; Zait); b) 'bikainena' adierako 81: gorengo 50: B-G 35 (Laux; G. Manterola; B. Garitaonandia 2; J. K. Ibargutxi 3; D. M. Bernaola; A. Urrutia; J. A. Etxebarria; J. Kerexeta; S. Onaindia; Y. Elorriaga; K. Gallastegi 3; Oñati. Korpus eguna 1986; Rekalde S. T.; B. Otazua; J.I. Zinkunegi; D. Arrieta; Ibiñ; M. Lekuona 2; S. Onaindia; S. Mitxelena; B. Iraola 2; L. Akesolo 2; J. Garmendia; Zait; Euzkadi 3); EB-EgAs 15 (J. Tobar-Arbulu; F. Rodriguez; Oihenart Taldea; J. C. Alonso; J. Bujanda; X. Mendiguren B.; E. Kortadi; M. Ugalde; X. Gereño; Karmel; Deia; J. Arregi; K. Gallastegi; J. Altuna; Urraspide); gorengotasun EB 1 (F. Garitano); goreneko 27: B-G 4 (J. Arregi; E. Arrese; J. Yurre; Y. Oñatibia), EB-EgAs 23 (J.M. Torrealdai; E.J. 3; Kondaira-Lurraldeei Buruzko legea; J.M. Mendizabal 2; B. Otaegi; M. Pagola 2; A. Martinez; UZEI; K. Mujika; J.A. Arrieta; K. Navarro; EHAA 4; Hiriart-Urruty; R. Etxezarreta; G. Ansola; Unesco-ren Albistaria); gorenengo B 3 (Meza Deuna; Karmel; S. Onaindia).

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

a) 'garaiena': gorengo : DFrec 1; HiztEn-LurE; goreneko : DFrec 2; LurE; HiztEn ("ik. gorengo"); b) 'bikainena': gorengo : DFrec 12; AB38 1; AB50 10; HiztEn-LurE; Euskalterm 3; goreneko : DFrec 2; LurE; HiztEn ("ik. gorengo"); Euskalterm 4; gorenengo : DFrec 2.

Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

AS

gorengo
adj. Garaiera handienean dagoena. Gorengo mailara heldu zen. Poesia huts, garbi, gorengoa.
Loturak

Aztergaia: gorengo

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArauB
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:EEBS:08 1994-11-10 Lantaldeak erabaki gabe utzia

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

AS

Lantaldearen irizpideak
Txostenak eskainiko duen informazioa behar da

ik. goreneko/gorengo banaketa: arazo sistematikoa

Informazio osagarria
Atzizkien (eta aurrizkien) erregulartasuna

-eko/-go: cf. barreneko/barrengo (eta adieren araberako xehetasunak: barrengo 'barruko' vs. praka-barreneko), leheneko/lehengo

gorenik
1 adb. Gorakienik, ozenkienik. Sudur ahotsez, ahal duten gorenik kantatzen dute.
2 adb. Garaienik, altuenik. Putreak omen dira, hegazti guztien artean, gorenik hegan egiten dutenak.
Loturak

Aztergaia: gorenik

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:HBL 1999-09-15 Azpisarrera gisa onartzekoa

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH: - / EuskHizt: AS / HiztEn: - / LurE: - / ElhHizt: - / EskolaHE: -

Informazio osagarria
Atzizkien araberako erabakiak

-ik.

Informazio lexikografikoa
Zerrendako formari azpisarrera dagokio

goren sarrerari dagokion azpisarrera.

Kategoria

adlag.

gorentasun
1 iz. Gorena denaren nolakotasuna. Ik. nagusitasun. Sarako hizkeraren gorentasuna aldarrikatu zuen Joanes Etxeberrik.
2 iz. (Errege eta kidekoak izendatzeko trataera gisa). Zure Gorentasunaren zerbitzaririk apalena. Berorren gorentasunak badaki biztanle guztiak berorrekin daudela. Erantzun zioten egingo zutela haren gorentasunak manatu bezala.

Aztergaia: gorentasun

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z5:EEBS:32 1999-09-15 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH: + / EuskHizt: azalpen berritua / HiztEn: + / LurE: + / ElhHizt: + / EskolaHE: +

Jatorri-osaerak gorabehera, hedatu-nagusitua da

forma berri, egoki, aski hedatua.

goresgarri
1 adj. Gorestea merezi duena. Ik. goragarri. Asmo goresgarriak.
2 adj./iz. Goresten duena.

Aztergaia: goresgarri

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau74
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1994-11-10 Lantaldeak besterik gabe onartua

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]

goresgarri: 8 ager. (Or Aitork, Xa Odol); goreskarri: 2 ager. (Etxde)

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

goresgarri: 7 ager. (G 3, IE 1, EB-EgAs 3)

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

goresgarri: DFrec 6, AB50 1, Euskalterm 2, HiztEn-LurE

Informazio osagarria
Partizipio-marken araberako eratorri-konposatuak

-ts(i)+g-

goresle
iz. Goresten duen pertsona. Ik. goratzaile. Haren goresle eta berriemaile guztiz leial bihurtu ziren. Bilintxen goresleak.

Aztergaia: goresle

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau74
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1994-11-10 Lantaldeak besterik gabe onartua
goresmen
iz. Gorestea, goraipamena. Gure goresmenak onar bitza L. Dassance Jaunak. Jaioterriari goresmen egokia kantatzea. Ahoa betean eralgitzen ditu goresmenak.

Aztergaia: goresmen

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau74
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1994-11-10 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Informazio lexikografikoa
Forma-adieren gurutzamenduak
Orrialde guztiak:
 

Azkue Biblioteka eta Artxiboa

ORDUTEGIA
9:00 - 14:00

Azkue Biblioteka eta Artxiboa Euskaltzaindiaren zerbitzura dago. Horrez gainera, zabalik dago ikertzaile ororentzat, eta bere ahalbideen neurrian euskal kultura gaien ikerkuntza eta hedapena sustatzen eta laguntzen saiatzen da.

Es bueno saber que cada vez que gastas una moneda para tu placer culpable, ayudas a alguien que lo necesita. Ice Casino es conocido por sus generosas campañas benéficas en toda Europa. ¡Pero no olvides jugar responsablemente!

Egoitza

  • B
  • BIZKAIA
  • Plaza Barria, 15.
    48005 BILBO
  • +34 944 15 81 55
  • info@euskaltzaindia.eus

Ikerketa Zentroa

  • V
  • LUIS VILLASANTE
  • Tolare baserria. Almortza bidea, 6.
    20018 DONOSTIA
  • +34 943 42 80 50
  • donostiaordez@euskaltzaindia.eus

Ordezkaritzak

  • A
  • ARABA
  • Gaztelako atea, 54
    01007 GASTEIZ
  • +34 945 23 36 48
  • gasteizordez@euskaltzaindia.eus
  • G
  • GIPUZKOA
  • Tolare baserria. Almortza bidea, 6
    20018 DONOSTIA
  • +34 943 42 80 50
  • donostiaordez@euskaltzaindia.eus
  • N
  • NAFARROA
  • Oliveto Kondea, 2, 2. solairua
    31002 IRUÑEA
  • +34 948 22 34 71
  • nafarroaordez@euskaltzaindia.eus

Elkartea

  • I
  • IPAR EUSKAL HERRIA
  • Gaztelu Berria. 15, Paul Bert plaza.
    64100 BAIONA
  • +33 (0)559 25 64 26
  • +33 (0)559 59 45 59
  • baionaordez@euskaltzaindia.eus

Azkue Biblioteka eta argitalpenak

Maximiza tus ganancias en criptomonedas confiando en Bitplex 360, una plataforma diseñada para el éxito.