Orotariko Euskal Hiztegia

OEH - Bilaketa

8 emaitza inobre bilaketarentzat

Euskaltzaindia. OEH. Orotariko Euskal Hiztegia
goiburua
1 arka.
sense-1
(gral. (-kh- en BN, S); Lcc, Urt, Lar, Gèze; -kh- Ht VocGr 411, Arch VocGr , VocBN , Gèze, Dv, H, Foix). Ref.: A; AEF 1927, 40; Iz ArOñ (arkia); Elexp Berg .
Arca. "Caja o arca" Lcc. "Arca, arka, kofréa, kútxa " Urt II 245. "Caisse <qua->" Ht VocGr. "Arca" Lar. "Arca de el Testamento, Testamentuaren arka " Ib. "Arche; Noeren arkha, arche de Noé. Ce terme est bien conservé dans l'histoire sacrée chez les Basques, mais hors de là le mot arkha signifie, dans leur langue, un grand coffre où ils serrent leurs grains en totalité ou en partie" VocBN . "Arche, coffre pour le blé" Gèze. "Arche" Dv, Foix. "Coffre" H. "Arca en que se desgranan golpeando las mazorcas [...]" A. "Los granos recogen en algunos caseríos en un arca grande (arkia) de treinta o más fanegas de capacidad, o en otras más pequeñas (kutxa) de ocho, diez y más fanegas (G-goi)" AEF 1927, 40. " Urre-arkia, el arca (llena) de oro" Iz ArOñ. . "Gari-kutxa oso handia. Hankaduna eta apartamentuekin. Arkia, trojia da kutxia. Aundixa zanian, ankaduna, kutxian forman, ola erdittik apartamentuekiñ, ari arkia esate jakon " Elexp Berg. En AxN se explica bihitegian (574) por arkan. Cf. 1 uharka, haize-arka. v. kutxa.
tradizioa
Tr. Se documenta desde Leiçarraga en textos de todas las épocas y dialectos (algo más en los septentrionales); es empleado a menudo refiriéndose al Arca de Noé y al Arca de la Alianza. Su uso va disminuyendo desde finales del s. XIX.

Propiziatorioa, Legean zen bi Kerubinen hegalez estalia zen arkharen baldia. Lç Decl ã 5v. Arkaan barriz erraz dafinket / malla finezko kotea. Lazarraga 1195v. Asko erre da / barruan joia galantik, / bai geiago / oi asko arka garirik. Ib. 1202v. Testamenteko arka. Mat 262. Nik eztut hark bezala zurezko arka bat errezibitu. Ib. 262. Testamentu zaharreko arka agerturen da. EZ Man I 70. Ia aspaldi akhabatu zela Iudu legea / Lekhuko dela egorri Arkaren señalea. Ib. 71. Agur Iujearen Ama [...], Parabisuaren ohorea, loriaren distia, salbatzaillearen Arka hersia. Harb 106. Lege Zaharreko Arka famatu hura, urre finez kanpotik eta barrenetik urraztatua zen. Ax 402 (V 262). David Errege debozionez bethea bere indar guziez danzan hari izan da Jainkoaren Arkaren aitzinean. SP Imit IV 1, 7 (Ch, Mst arkha). Urrezko palazioa. / Bakearen arka. / Zeruelako Portalea. / Goizeko izarra. Gç 147 (letanías de la Virgen María; Or MB 1330 Itun oneko kutxa). [Dabid erregiak] Jinkoaren Arkha eroaiten zian Obededomen etxera. Bp II 84. Zeren liburuak baitira kutxak eta arkhak, zeinetan hitz eta solas ederki eta ongi erranak eta pentsatuak galdu gaba baitaude altxaturik begiratuak. ES 398 (388 arka). Orien ondotik eramanen dute beste zenbaitek testamentuko arka, ta ark edo kutx onen ondotik ibilliko da beste jende guzia. Mb IArg I 389. Testamentuko Arka. Cb Eg II 172. Lebitek hartu zuten arka bere sorbaldetan. Lg I 301. Philistinek eskuetan izatu zuten Jaunaren arkha. Mih 3. Bere Eliza, salbaziosko árka. LE Ong 35r. Dabid Erregiak bere [dantzan] egin eban Arka Santubaren aurrian. fB Olg 35. Hor dauka kutxa bat inobre handia, / Hetaz mukuru gaiñdia / Hamar sarraillez hetsia. / Berak arka ideki zuenk. Gy 320. Testamentain arka. Echn Apoc 11, 19. Setimezko zurez egizue arkha bat. Dv Ex 25, 10 (Ur y Bibl kutxa). Arkha saintiaren khantian. Ip Hil 65. Juan zan arka edo kutxara gaztae zati bat artzeko asmotan; jaso eban arkiaren tapia ta bertan ikusi eban etxeko katua eguala. Kk Ab II 88. Gero Moisek etxolako xokho batean egin zuen kutxa bat, Bakuntzako Arka geroztik deithu dena. Zerb IxtS 40.
azpiadiera-1.1
(L, BN ap. A; Lar, Hb; -kh- VocBN, H).
(Ref. al arca de Noé).
"Arca de Noé, Noeren arka, ontzia " Lar. "Arche de Noé" H.
Fedez Noék, [...] apresta zezan arkhá bere familiaren salbatzeko. Lç He 11, 7 (He arka, TB, Dv arkha; IBk, IBe kutxa). Zortzi libratu zituan / Noeren arkeak, / Espania gustia / Bizkaiko jenteak. CancVizc 367. Noeren arka. EZ Man II 198. Noe gizon iustuak ehun urthetako trabaillua eman du lege zaharreko . Arka zeritzon untzi famatu haren egiten. SP Imit IV 1, 3 (Ch, Mst arkha). Hala sartuko aiz arkan, hi eta hire semeak, eta hire emaztea eta hire semeen emazteak hirekiñ. Urt Gen 6, 18. Uholde jeneralean gizon eta emazte guzien artetik arka edo untzi batean salbatu ziren zortzi presunekin. Brtc 141. Ta esan zion egin zezala onzia bezalako Arka, edo kutxa andi zabal bat, egazti ta abere mota guzietatik ar-emeak beregan idukitzeko diña izan zitekeana. Ub 13. Asi zan au, Jaunak esan zion eran, ujaldeak zetozeneko onzi edo arka egiten. AA II 131. Bakar bakarrik gorde ziran Noe ta bere emaztea, iru seme ta iru errañarekin, Jaunak esan zien eran, arka edo kutxa batean sarturik. AA III 282. Onetarako agindu zion, kutxa, arka edo ontzi zurezko, kanpotik eta barrutik betunez igortzia, egin zezala. Lard 8. Zuretzat arkha bat egizu zur aphainduz: egonlekhuak eginen dituzu arkhan, eta naslikaz ferekatuko duzu barnetik eta kanpotik. Dv Gen 6, 14 (Ur, Ol, Ker kutxa; Bibl untzia). Noeren arkea. AB AmaE 180. Noeren arka. Lap 171 (V 75). Uhaldea igorri baino lehen, Jainkoak manatu zion Noeri, egin zezan zurezko untzi handi bat; arkha deithu zuten untzi hura. CatJauf 23. Arka erraten zaio Noek moldatu zuen untziari. Zerb IxtS 13. Milla olatu or datozkio [txalupari] . / muxuka edo xaplaka... / Noek ez dakit bazuan baiña / guretzat bera da arka. Zendoia 114.
azpiadiera-1.2
Andre bat zen piaiaz joan nahia / Ezin abia! / Karrosan etziron sar gibel aldia. / Postillon bat Kaskoina, juramentuka, / Bethi krenolinari eskuz pusaka, / Diu bibanka: / Zenbat ehun puskez dun egina hanka, / Hori dun arkha! / karrosan ez haiteke hola enbarka. L. Elissamburu BertsoB 115.
azpisarrera-1
ALIANTZAKO ARKA, ALIANTZAREN ARKA. v. aliantza.
azpisarrera-2
ARKA-BALDI, ARKA-BALDE. Tapa de un arca. "Arkari ezin dionak, arkabaldeari (AN-araq). Quien no puede (acometer) al arca, a la arquilla" A EY III 173.
arka
<< inobre 0 / 0 askazigo >>
  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • +34 944 158 144
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper