Orotariko Euskal Hiztegia

OEH - Bilaketa

283 emaitza honen bilaketarentzat

Sarrera buruan (2)


Sarrera osoan (281)

Euskaltzaindia. OEH. Orotariko Euskal Hiztegia
goiburua
begietsi.
sense-1
1. (BN-ciz; SP, Lar, Lar Sup, Dv, H, A), betetsi (BeraLzM), betestu.
Mirar, observar, contemplar; considerar. " Begietstea, regarder, contempler" SP, que cita a Lç y EZ. "Acechar" , "atisbar" Lar (s.v. ver figura la forma begitsi, que parece ser errata). "Mirar, begietsi " Lar Sup. "Considérer, contempler" Dv, que cita a SP. "Voir" H, que cita a EZ. "Contemplar, mirar" A. " Betetsi, contemplar, considerar" BeraLzM. " Nausia menekoen begiesten dabila (BN-ciz)" Gte Erd 47. v. begiretsi.
tradizioa
Tr. Documentado en textos septentrionales a partir de Leiçarraga, en el s. XX lo emplean algunos autores meridionales. Encontramos la var. betetsi en Txillardegi y betestu en Lauaxeta. En DFrec hay 3 ejs. de begietsi , meridionales.

Nork ere begiesten baitu emazterik, hura guthizia dezanzat, hanbatez adulteratu dukeela harekin bere bihotzean. Mt 5, 28 (He, TB, HeH, Leon behatu, Dv irritsarekin ikhusi, Echn, Ur, Ol, Or begiratu, Hual mira, Ip, SalabBN so egin). Eder izanen da beraz nazionen artean / begietstea akordu bat relijionean. EZ Man I 76. Hurbill eztute gizonek elkhar begietsiren / eta hunek berak ditu aski iharrosiren. Ib. 77. Laster begiets dezagun hegi lehorrarenak. EZ Man II 145. Eztut nahi, dio, Jauna / piztu dela sinhetsi, / baldin ezpadetzat haren / zauriak begietsi. EZ Noel 107. Hek agindu zuten Iauna / guk dugu begietsi, / ezen gu gintuen bere / apostolu hautetsi. Ib. 36. Han gauza itsusien, izigarrien, nardagarrien eta atsekabekorren begi-esteaz dolorezki penatuko baita. Ax 588 (V 377). Nahi izaitea alhargun izan eta halarik ere atsegin hartzea begietsia, balakatua eta solhastatua izaiteaz. SP Phil 416 (He 420 begiztatua). Eztut izpirituz arrazoinamenduketarik egin beharrik egia hek gogoan hartzeko, bere baitharik bezala dathozkit gogora, begiesten ditut. Birjin 560. Estudiatzen dut haren bizia? Begiesten ditut bere misterioetarik batzutan eta bertzetan eman dauzkidan exenplu ederrak? Dh 246. Beha diozozu prestugune guzien mirail eder hari, eta hartan begietsazu ongi zure bizia. Ib. 274. Horra zuen modela; begietsazue ongi, ta leialki zarraizkote. Ib. 259. Ethorriko dira egunak zeinetan nahiko baituzue begietsi gizonaren Semearen egun bat, eta ezpaituzue begietsiko. HeH Lc 17, 22 (He ikusi). Jaunak begietsi zuen Sara agindu izan zuen bezala. "Visitavit" . Dv Gen 21, 1 (Urt, Ur bisitatu, Ol sorotzi, Ker ikustaldia egin, Bibl Sararen alde agertu). Begietsi ditut horiek oro, eta iritxiki dut ene bihotza iguzkiaren azpian egiten diren gauza guziei. "Omnia haec consideravi" . Dv Eccl 8, 9. Begiesten dut nere eskergabetasuna, eta aurthikitzen dut ene burua zure oinetara. Gy Visites (ed. 1885), 150. Ene Jauna, Jaun ona, erruki zakidaz! / Txiro arren ez jaurti seme saltzalia: / arantzik ez betestu bere labakijan / bai baña sortu daben garbaizko lorea. "No mires las espinas de su barbecho" . Laux BBa 70. Zerubari adika / ume bat bezela, / ikuspena dirudi / betesten dabela. "Mirando al cielo parece un niño, que viera surcar el azul una aparición" . Ib. 52. Galileatik arekin etorritako emakumeak aratu ziran, ta begietsi zuten ill-obia ta gorputzaren ortzitzea. Ir YKBiz 512. Zertarako balio digu izartegiaren yaukala betesteak, gero maitatzeko laguntzen ez ba digu? Txill Let 137. Astotzar galdu-beteak bai, parke bustiaren bakardadeari biotzez betesten eta ederresten ez dakitenak. Ib. 31. Txoarre bildurkorren eran mugitzen ditu bere niniak; eta betetsi ezin nik! Ib. 65. Sartzear giñala, Altzurain betesten gelditu naiz lipar batez. Ib. 43. Animak, musikaren bidez, bere jatorrizko eratasun eta ezaguerara egiten du, eta orrela sorburu lenena, ots, Jainkoa begiestera irixten da. Gazt MusIx 70. Ikuskariak barne-zentzunaz begiesteko oitura onek ongi azaltzen digu nola itza [...] alegoriz ta irudikizunez baliatzen dan. Ib. 166. Besteak ezin begiets dezake ezkutariaren gogoa, zeharbidez ez bada, honen esanak eta eginak direla medio. MEIG VI 118. Galdegaia, erantzunaren muin gisa begietsia, ongi ezaguna da. MEIG VI 148.
sense-2
2. (A), betetsi (BeraLzM).
Admirar.
Nago ulertu duten, haien etsean ibiltzen nintzelarik, zenbatetaraino begietsi izan ditudan! Mde HaurB 108.
azpisarrera-1
BEGIESTEKO. "Qui est à considérer" Dv.
begietsi
<< 1 begi 0 / 0 belaunikatu >>
  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • +34 944 158 144
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper