Orotariko Euskal Hiztegia

OEH - Bilaketa

27 emaitza ebasle bilaketarentzat

Euskaltzaindia. OEH. Orotariko Euskal Hiztegia
goiburua
lapur.
etimologikoa
Etim. Se trata probablemente de un préstamo. Parece aceptable la sugerencia de Corominas de que proceda de "un adjetivo romance lefr- , lafr- 'goloso', 'comilón'".
sense-1
1. (V, G, AN; Lcc, Mic 7v, Urt I 158 (-ph-), Lar, Aq p. 48, Añ, Izt 80r, H). Ref.: A; Iz To , Ulz, Als, UrrAnz, ArOñ ; Etxba Eib ; Etxabu Ond 108; Holmer ApuntV ; Elexp Berg ; Gte Erd 73.
(Sust. y adj.). Ladrón. "Cosario, ladrón" Lcc. "Caco", "galafate", "ladrón" Lar. "A veces es peligroso confesar la verdad, lapurrak on dik ukoa, uka ezak gizagaisoa" Aq p. 48. "Bakit gutxi edo asko zein dan lapurra" Izt 80r. "Amu lapur, anzuelo muy pequeño, negro y de doble curvatura. Lapur-posporo (V-m), cerillas que se encienden sin producir ruido" A. "Lapurrak lapurran bildur" Etxabu Ond 108. "Lapur billur barik. Dícese de cuando alguien se retira a casa muy "animado" por el alcohol. Atzo uste juat Migel lapur billur aundi barik juan zala etxera" Elexp Berg. Cf. Etxeg EE 1892a, 365: "2200 legua bide zeukazkiten Lapurren Ugarteetara (Las Islas de los Ladrones)". AxN explica ohoin (42) por lapur. v. ñapur, ebasle, ohoin.
tradizioa
Tr. De uso general al Sur. Entre los septentrionales se documenta en Etcheberri de Sara, Hiribarren (en ambos únicamente refiriéndose a la etimología de Lapurdi ), en un ej. de ChantP (88), en Oxobi, J. Etchepare (Ber 25) y Mirande (Pr 343 y HaurB 20). En DFrec hay 27 ejs. de lapur, meridionales.

Sartu jate zure bildur[ra], / beretxat naxala gaxto lap[urra]. Lazarraga (B) 1153vb. Igazko lapurrok aurtengoen urkatzalla. RS 80 (recogido tbn. en Mg PAb 122). Ori da puta baten semea, lapur semea. (Alsasua, 1645). FLV 2005, 327. Lapurdiren deizinoa dela. lapurra hitz hunetarik atheraia. ES 158. Ni zure biotzaren lapur? Lar SAgust 15. Lapur bat igorri zuen juezak sutan erretzera. Mb IArg I 143. Lapur biren erdian. Cb Eg II 85 (Dv LEd 157 bi ohoinen). Atso sorgin lapur batek ez eban gitxiago merezi. Mg PAb 76. Lapurrari lapurrak laztan. Ib. 121. Gizon gaizto ta lapurra, / guzi guzia gezurra. VMg 37. Otedá zenbáit gaizkiegille, lapúr edo giza-ilzále? LE Ong 50r. Sandia lapurra dala. AA II 210. Lapurrak guztijak daukaz lapurtzat. Astar II 180. Lapur tratubetan jausten dala. fB Ic III 274. Ziran gezurti andi / ta lapur osoak. It Fab 229. Hek kasatu laphurra han zena gordetzen. Hb Esk 85. Izan ziran kurutzian josijak beragaz lapur bi. Ur (V)Mt 27, 38 (Ur (G) lapur; SalabBN, Dv, Leon ohoin, Echn, Samper, Hual ladron). A, lapurra! pagatu biar nak egin dekan ezkerra! Sor AKaik 117. Lapurtzat egiñ bear zala lotu. AB AmaE 307. Manueltxok lapur-ipui bat eskatu zualako. Ag G 59. Zuazte presaka lapurrak arrapatzera. Ill Testim 30. Gaua jabeturik da: meneko du lurra; / Lanerat badoake gaixtagin lapurra. Ox 77. Txori lapurrak garitik uxa / oi diran antzera. Jaukol Biozk 17. Lapur guardiyan lapurra. Tx B II 94. Lapur txikiyak kastigatzeko / non-nai badago kartzela. Ib. 95. Ixilleko poliziya batek lapur bat gelditu ta juzgadura erua-eban. Kk Ab II 94. Lapurre etxean dezu. Lek EunD 37. Idazu gaur gaur paradisuan / lapur onaren zoria. Or Eus 123. Nausiak baleki zer ordutan etorriko zaion lapurra, esna legoke. Ir YKBiz 283. Ugazaben artean lapurrik izan eztanik eneuke esango. Eguzk GizAuz 9. Domudunok lapur andi batzuk dira. Ib. 64. Otsoa zanik be konturatu barik, azeri lapurra il ebalakoan. Bilbao IpuiB 37. Lapurrak alderdi igarra. (AN-araq). Inza NaEsZarr 59. Lapur pesta, laburre. (AN-ulz). Ib. 81. Lapur bat bei(ag)o. (AN-5vill) 'Neskato bat jaiotzen zaienean dauzkatenaz gaiñera' . Ib. 104. Kako bera baiño lapurragoak. Berron Kijote 79. Lapurra bazen ere ez zen nolanahiko litxarrero kaxkarra, lapur handia baizik. MIH 268. Lapur trebe bat aspertu egingo luke beharbada film honek. MEIG I 185.
azpiadiera-1.1
Agirienak dire Artzaia makoarekin deritzan [izar] pilloa, ta Zazpi lapurrak deitzen den bertzea.Bera EEs 1915, 164.
azpiadiera-1.2

(Como primer miembro de comp.).
" Zapo-izketa, lapur-izketa " NEtx (comunicación personal).
Dongatzat, lapur-usainekotzat, sorgintzat ta guzurtitzat zeunkan luebagin pranzes au. Mg PAb 168. Ardi-ebatsitzaleak beren gaiztakeria estaltzeko asmatua, zeñari esaten zaion. lapur-marra. Izt C 223. Beragaitik dute, bada, ardi belarri bageak jakintsuro ifinitako izen egoki txit bidezkoa, . lapur-marra. Ib. 223. Borda au zan lapur-etxia. Bv AsL 107. Diru-etxeak lapur-etxeak dira. Ag G 354s. Bereala burutzakoak dei egin eutsan Zozpal-eri lapur-txistua joaz. Erkiag Arran 55. Ixidrok lapur-usaiñik be ez eutson artu Errupiñori. Bilbao IpuiB 96. Lapur-usaiña ete dario ba? Erkiag BatB 169. An etzan lapur bildurrik izaten. BBarand 92 (v. tbn. lapur-bildur MendaroTx 128, TxGarm BordaB 148).
(Como segundo miembro de comp.). v. BIDE-LAPUR, GAU-LAPUR.
v. tbn. basalapur, itsaslapur.
Egazti arrapatzalle edo txori lapur oneei. Mg PAb 180. Ez etxe lapur izan, ez etxe lapurrei lagundu. VMg 28. Marrubi-lapur nenkusanetan. Ldi BB 144. Nortzu diran oe-lapur. Zait Sof 16. Guren-lapur eta gizon-ioputzaile [...] izendatzen baitira. Zait Plat 136. Sagar-lapur guztiak. Osk Kurl 137. Aur lapur eldu zaigu / gaur eriotza. NEtx LBB 215. Zure biotz-lapurren / bildurrikan gabe. Ib. 210. Pake-lapur. Ib. 246. Ardo lapurrari. Berron Kijote 28. Ollo lapurren batzuk. Gerrika 230.
sense-2
2. (V-ger-gip). Ref.: A; Elexp Berg.
"Engañoso. Katillu sakon onek lapurrak izaten dira, eztalakoan edozeinbat artzen dabe (V-ger)" A. "Engañoso, despistante. Terreno lauak oso lapurrak izaten die. Tolosturia lapurra dala: gauzak tolostutakoan gutxitu egin direla dirudiela" Elexp Berg.
sense-3
3. (R-uzt ap. A ).
Goloso, laminero. v. ñapur.
azpisarrera-1
LAPUR-AFARI. "Ari-gai danak antolatutakoan, aparia. Gaueko ordu batak aldera. [...] Sorgiñ-afarixa, lapur-afarixa (batzutan disfrazau egiten ziralako)" Iz LinOñ 180.
azpisarrera-2
LAPUR EGIN.
a) Acusar de ladrón.
Aitagiarrebari eraso zion, ainbeste mesede artu eta gero bera eta bereak lapur egiten izan zuen eskergabekeria arpegian emanaz. Lard 40. Berak kendutzen eta ni lapur / egiten ibilli dira. Noe 31. b) Robar.
Urtebete osoan / beti lapur egin, / batzutan kaminoz ta / besteetan mendiz. Balad 227.
azpisarrera-3
LAPUR-ESTALKI. "(G-to), encubridor de ladrones, cómplice" A.
Lapurra baiño okerrahoa da lapur-estalkia. EZBB II 44.
azpisarrera-4
LAPUR-LISTER. "(G), ladronzuelo, ratero" A (que cita a Lard).
Lau milla lapur lister eremura eraman zituen ijito hura. Lard 523. Ikusi zituztenean Siriako lapur-lister batzuek alderatzen. Ib. 249.
azpisarrera-5
LAPUR-MEZA. Misa de alba.
Lapur-mezan jaunartzea, / Meza Nagusiz pakea. Or Eus 185. Lapur-mezan zioten [begi] biek eiten diz-diz. Ib. 288. Uitzin ez dun Meza Nagusirik, ez lapur-mezarik, ez Meza ixilik ere ondoren errespontsu gaberik. Or QA 111. Zazpi-mezea, lapur-mezea. (Eguna argitu baino lehenago). (G-goi). EZBB II 139.
azpisarrera-6
LAPURREZKO. De ladrones.
Erromeriak, saldu eroste lapurrezkoak, alkar batuteak, galaiak ikusteak. MisE 72.
azpisarrera-7
LAPUR-TOKI (Lar, Añ). Guarida de ladrones. "Acogida de ladrones" Lar. "Ladronera" Añ. v. LAPUR-ZULO, lapurtegi.
Gaztelu baten lapur-tokia eukeen kapitai ta lapur batzuen artean. MisE 137. Menditzua da, ta arro itzelak, lapur-tokitzat alalakuak edo guztiz egokiyak daukazana. EEs 1915, 15. Antxe lapur-tokijan polito-polito eukiten ei-eben zaragi ederra [...] bere astotxuan dotore. Kk Ab I 117.
azpisarrera-8
LAPUR-ZULO. Escondite de ladrones. v. lapurtegi.
Nere etxea otoitz edo orazioaren etxea izendatuko da, eta zuek lapurzulo biurtu dezue. (Lc 19, 46). AA I 529 (Ol, Ir YKBiz 379, Ker, BiblE lapur-zulo;gaixtagin leze, He ohoin banku, Dv, Leon ohoin-zilo, HeH ohoin harrobi). Erreka-zulo ori [...] lapur-zulotako polita dala esan diteke. Or SCruz 17.
azpisarrera-9
LLAPUR (H (L)). (Forma con palat. expresiva). (Ganado) merodeador. v. ñapur (3).
lapur
<< joputzaile 0 / 0 ohoin >>
  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • +34 944 158 144
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper