Orotariko Euskal Hiztegia

110 emaitza garai bilaketarentzat

2 garai (V-gip, G, AN-gip-larr-5vill-ulz-erro, B; H). Ref.: A; VocZeg 288; Asp Leiz2; Iz Als (amárgaraiyan, bedatzigaraiyán), Ulz (ta), ArOñ; Gte Erd 130. Tr. Documentado en textos guipuzcoanos y alto-navarros desde mediados del s. XVIII. Entre los vizcaínos sólo lo encontramos en D. Aguirre, Arrese-Beitia (AmaE 368) y algunos autores del s. XX. Al Norte hay algún ej. aislado en J. Etchepare y Mattin (22). En DFrec hay 549 ejs., 3 de ellos septentrionales.

Momento, hora; época, tiempo. "Temps, moment opportun, occasion. Non zen Iesus garai artan? (LE). Garai den orduan, denbora den orduan, l'heure qu'il en est temps encore (LE)" H. "Sazón, época" A. "Ahora es tiempo de venir, oain da etortzeko garaie" VocZeg 288. "Hora. Zer garai da? Zer garaietan etorri zera?" Asp Leiz2. "Argarái oiétan, goizeko bortzétan [...], ¡vamos! (llamarle) a esas horas" Iz Ulz (s.v. ta). "Bedatzigaraiyán, a eso de las nueve" Iz Als. v. sasoi.

Ai, aita; ill baninz ni garai artan [...] zenbat lasto [...] neraman gaur beste munduko sura. Mb IArg I 206. Ellegatu déla garáia. LE Io 5, 25 (Ol garaia; Lç, TB, EvS orena, He denbora, Dv, Ur, Ker, IBk, IBe ordua, Leon tenorea). Urean sarturik maiñuan zegoan garaiean. AA III 332. Etzuen [...] agintean sartu nai, Jaunak erakusten zion garai eta eran baizik. Lard 184. Iltzeko garaia. Noe 61. Jendetza izugarri aren erditik zijoazen garaian [...] asi zitzaiozkan esaten [...]. Arr GB 120. Neguaren biotzeko garai au. Ib. 125. Garai artako [gerra]. Aran SIgn 63. Aparia, beintzat, luzatu amarrak arte [...]. Azkeneko trenean badator garai ori bear du etxeratzeko. Zab Gabon 35. Ogeiren bat urte zituan garaian. Bv AsL 29. Zer garai da onena artuak ereiteko? Sor Bar 75. Zer garaitan jeikitzen da? Ib. 20. Non zegoen etzekiela ez eta ere zer garai zan. Urruz Urz 23. Bere garaian gizon [...] gogorra izan arren. Ag AL 83.

(s. XX). Atunetarako garaia. Ag Kr 73n. --Edestiyan, zer da garaia? --Egipen oroigarri baten ondoren zenbatzen asitako urte-taldia. EEs 1917, 136. Zer du garai ontan etxe ontara etortzeko? Ill Testim 22. [Berezko otoitza deitzen zaio] gogoak ematen dion garaietan [...] egiten duana. Inza Azalp 121. Testamentu Zaarreko garai goxoetan. Mok 6. Iñor askorik ez bideetan, goiz-garai ontan. Ib. 3s. Eriotz-garairako barkapen osoa [...] irabazi. ArgiDL 52. Garai artan etzan [tximistargirik]. Or SCruz 20. Garai txarreko dibersiyuak / dirade peligrosuak. Tx B I 261. Irurogei ta amasei urte / garaia det umiltzeko. Tx B III 140. Ideek nola solasek [...] ez ote duten beren garaia edo sasoina, nago. JE Ber 65. Olerkariok degu orain [...] gorapenak yasotzen. Bazan ere garaia! Ldi IL 27. Paleolitos-garaia. JMB ELG 55. Bazkal-garaia. Or Eus 83. Garai zalarik, atea zabal. "Llegado el momento". Ib. 417. Etxeratzeko garaia. TAg Uzt 61. Ez ezazu luze itz-egin nai, ezpaita garai egokia. Zait Sof 44. Garai ederrean dator [...] liburua. F. Labayen in Munita 7. Caesar-en garaian. Mde Pr 215. Zer abil tenore (garai) auetan? Etxde JJ 276. Bazkaritarako garaia. Anab Aprika 92. Gure gazte-garaian. And AUzta 64. Angelusaren garaia. Vill in Gand Elorri 16. Bakoitza bere garaiaren seme izan oi da. Vill Jaink 42. Garaiz aurretik maitasun-jolasetan sartzea. MAtx Gazt 32. Negu garaian. EgutAr (ap. DRA). Uzta-garaia. Ibiñ Virgil 47. Urte-garai guztitan. Uzt Sas 64. Erretira txar asko / egiten genduan / geienetan etxera / garai beranduan. Ib. 50. Ixiltasun ori austeko garaia etorri dek. TxGarm BordaB 90. Eta ala ere jokatu egin bear, ainbeste diru botata dagoan garaian. Albeniz 175. Orain da garaia bere lanak hobeto aztertzeko. MIH 294. Garai txarrean, zahartuxea, harrapatu ninduen. Ib. 130. Nor bere garaiko ume denez. MEIG VI 57. Errepublika garaian. MEIG IX 31.

v. tbn. JanEd I 20. Arr GB 124. Ud 52. In Goñi 17. Zab Gabon 68. PE 116. Iraola 29. A Ardi 19. EusJok II 72. KIkG 58. ArgiDL 125. Ir YKBiz 287. Lab EEguna 102. Alz Burr 41. Lek EunD 40. ABar Goi 52. EA OlBe 108. Munita 6. JAIraz Bizia 89. Txill Let 57. Ugalde Iltz 15. Gand Elorri 108. Osk Kurl 104. Basarri 89. Gazt MusIx 61. BEnb NereA 212. Salav 44. Berron Kijote 118. JAzpiroz 206. Ayesta 49. BBarand 171. AZink 113. Gerrika 239. Insausti 65. MEIG VII 117.

Edad, época. --Ez lotsatu, neskatillatxua [...], garaian zagoz da. Ag Kr 105. Ez ote dakite urte garai ortako beren seme-alabak [...] zer arrixkutan dabiltzan. In MAtx Gazt 7.

Tiempo. Garai-zantzua gal dute. "Noción del tiempo". Or Eus 75. Gau t'egun [...] garaia nola urtu asma bearra dezu. NEtx LBB 117.

Oportunidad, ocasión. Egiok usai; / ozka ta milixka, / dukeiño garai. Ldi UO 27.

(Pl.). Momento, hora. Emen diote iya garaiak / dirala asitzekoak. Uzt Noiz 67. Gure auzoko maiorazkuak / bazitun ezkondu-naiak / [...] adiñan ere aurreratua / eta baziran garaiak. Uzt Sas 105. Trenerako garaiak gaiñean nituan. AZink 151.

Ordu bitako garaian / [...] exeritzen gera maian. Uzt Noiz 20. Cf. Iz Als: "Amárgaraiyan amarretakue itea faten zian".

(Precedido de part.). Jaiki-garai ta [...] loaren utz aldia etorri da. Mb IArg I 60. Laurak. Asi-garaia. Ldi IL 21. Asi-garai da. "Es hora de comenzar". Or Eus 295. Itz oek esan garaian [...]. TAg Uzt 15 (v. tbn. 113). v. tbn. EA OlBe 36. Aztu-garai ere bada. Or QA 166. Hegiaphalian gure sarrera egin garaian [...]. Etxde JJ 98. Nik bear garaian egiten dut kanta eta bear garaian lan. Ib. 13. Esnatu-garaia zala. MAtx Gazt 58. Ia esnatu-garaia degu / sekula esnatzekotan. Olea 166. Izaki oro esnatu dedinean [...] / eguna jeiki garaiean. Lasa Poem 90.

(Con instr.). Edozein tenorez eta garaiez, oean, lanean [...]. FIr 170. Gaur, enarak etorri-garaiez, aldegiña. Ldi BB 84. Garau eze ori [...] bear-garaiez [...] ondu dedin. Ldi IL 37. Arazo garaiz / errezale naiz / pipa da nere laguna. EA OlBe 71.

(garaion). Mundu bazterretako erri txiki guziek gero ta areago beren burua zaintzen ta indartzen diarduten garaion? Ldi IL 136. Zineari, ardandegiari ta yolasari ez bat baizik eun [xentimo] ere ematen diezuten garaion. Ib. 140.

  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • +34 944 158 144
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper