Orotariko Euskal Hiztegia

OEH - Bilaketa

6209 emaitza mA bilaketarentzat

Sarrera buruan (0)

Emaitzarik ez


Sarrera osoan (500)

Emaitza kopurua 500 elementura mugatua
Euskaltzaindia. OEH. Orotariko Euskal Hiztegia
goiburua
arbel.
etimologikoa
Etim. De arr(i) + -bel (= beltz en final de compuestos; cf. tbn. orbel, etc.).
sense-1
(V, G, AN; LarDv, Hb, VocZeg 287, H (G)). Ref.: A; AEF 1927, 51; Iz Ulz , ArOñ (lapitza); Etxba Eib ; Elexp Berg .
Pizarra; cayuela; toba; piedra pómez; marga. "Piedra pómez, piedra esponja, arrokarria, arbela " , "toba, piedra", "talque, barro de crisoles" Lar. "No hay cosa más común en nuestros montes que las vetas y piedras sueltas de pizarra y cayuela de diferentes calidades, que se distinguen por los motes de Austarria o piedra polvo, Arbela o piedra tierna, y Arlatxa o piedra áspera" Ensayo 59. "Piedra pómez" VocZeg 287. "Arcilla" Ast Disc 605. " Arbel (Lar), pierre ponce" , "arbela (V, G), ardoise" Dv. "Pierre ponce" H. "Pizarra" A. "Las paredes descansan sobre la peña o también sobre marga firme (= arbela) (G-goi)" AEF 1927, 51. "Espèce d'argile" Lh. " Arbéla, la pizarra; arbel gúti " Iz Ulz. . "El producto de la meteorización de nuestras pizarras. Cayuela. Arri bizixan ordez, arbela agiri da inguru artan " Etxba Eib. . "Toba, cayuela. Azkenengo bidegintzan arbela tokau jakun da pikatxoiakin arrotu biar izan giñuan. / Arbel gaiñian be ondo asentatzen die etxian zimentuak. Gaztelerazko pizarra pizarra esaten da, eta ez arbel " Elexp Berg. Cf. Lh: "Mot conservé dans quelques noms de maisons: arbeletxe, arbelbide, etc., signifie probablement (Foix; Graz [= Santa-Grazi]) pierre friable, ardoise". Cf. Baraib Voc: "(Salvatierra). En las heredades o piezas, la parte en que ha desaparecido la tierra vegetal, quedando al descubierto la roca". v. lapitz. .
Isasondoko mugape guztia da arbel ta tupaarriz osotoro janzia. Izt C 59. Eskoriatzako mugapean arkitzen dira arrobiak, kisua eta arbela naroro ematen dabeenak. Ib. 56. Bai, arbel asko eta gauz ona gitxitan / Aurkituten dan legez emen lurpietan, / Mari Antoni lako neskatxik errian / Beste bat ez egoan beraren aldian. AB AmaE 419. Isasondoko mugapea arbel eta tuparriz betea da. IPrad EEs 1915, 120s (cf. Izt C 59). Karaitza bear da, llapitza edo arbelgabea, arbelak karobian tiro egiten dau ta. (Oñate) AEF1927, 98. Yainkoaren etxerako [...] gertuta dauzkat [...] onikarri, txirlarri ta edolako istarriak, baita arbel ta aiznabarra erruz ere. Ol 1 Par 29, 2. Zuberoko etxeai ezin esan tellatua dutenik, teilla ordez arbelez baitute buru-estalkia. Etxde JJ 8. Arbel malkarrak eta kelidra beltzez pitzatutako kreta-arriak. "Tofus scaber" . Ibiñ Virgil 86. Aita Moisesek arbelan zitun / mandamentuak idatzi. Ayesta 106. Norbaitek artu ditzala / maillua eta zintzela, / karaitzarri beltx bizia, / gutxi litzake arbela... Zendoia 134. Lendabiziko arria atera / gogor sartuz lur azpira, / atxur da pala arbel zarrari / albora emanaz jira. Insausti 33.
azpiadiera-1.1
(Como primer miembro de comp.). --Oro hilkizun dira, polit eta ezti direnak oro: nesken irriak, [...], arbel-hegatz peko zoriontxoak, gizon-emakumeen alkarmaitatzea. Mde Pr 144. Kaiola baten irudiko arbel-etxeok ikustean gure animak goibeltasunez jantzi oi dira. Etxde JJ 8.
azpiadiera-1.2
Apezak [...] ateari bultza egiten dio. Garagardian aizealdiak buruxkek betbetan makurtzen ditun bezala, erri guzia arbelean belaunikatzen da. 'Sur les dalles'. Or Mi 143. Larraiña zuri, dantzarako gai; / oiñarriz ez baitu lurra; / Errotazarko arbel leguna, / joskura soillik zimurra. "Losa lisa". Or Eus 348.
azpiadiera-1.3
Pizarra de mano. "Tabla de pizarra o encerada en que se trazan figuras geométricas, arbelezko naiz argizaizko ola, Jeometriako taju zenbait egiteko oitua " A DEV (s.v. ábaco).
Zakuaren barnean arbela edo lapitz-taula beltza, bere luma-etxe arkatz eta gomendako. Larre ArtzainE 13.
azpisarrera-1
ARBEL-HAUTS ( (Lar, Hb)). "Tastaz, polvo de crisoles viejos, arbelautsa" Lar.
azpisarrera-2
ARBEL EGIN ( (V-arr-oroz ap. A)). "Arbel egin, errar el golpe" A.
Yainko berak ditut berri orren aldarrikari aintzindari. Ta iragarritako ezertan ez dute arbel-egiten. Zait Sof 148. Zatoz nere esanetara ta arbelik iñoiz eztuzu egingo. Ib. 43. Pir, liskar ez-berdiñean, oldartzen zaio Priam-i. / Amurruak itsuturik, arbel dagio, baiña, / bere ezpataren burunba eta aize-bolada utsaz, / agure erbala da erortzen. Amez Hamlet 76.
azpisarrera-3
ARBEL-LUR. "Arbel-lurra: goxua... meia... eurixa biar. Tierra procedente de cayuela o pizarra (?)" Iz ArOñ.
azpisarrera-4
ARBEL USTEL. "(V-m), pizarra" A.
arbel
<< arazo 0 / 0 1 arbera >>
  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • +34 944 158 144
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper