Orotariko Euskal Hiztegia

OEH - Bilaketa

6209 emaitza mA bilaketarentzat

Sarrera buruan (0)

Emaitzarik ez


Sarrera osoan (500)

Emaitza kopurua 500 elementura mugatua
Euskaltzaindia. OEH. Orotariko Euskal Hiztegia
goiburua
adiutu.
etimologikoa
Etim. Podría verse en él un derivado de adinon 'sazón, momento oportuno' y 'acomodado, proporcionado'. Es muy extraña la variedad de grafías empleadas, algunas de las cuales parecen no ajustarse a las normas fonológicas del vizc. occ.: adjutu, junto al menos frecuente adiutu, sin que nunca aparezca *adijutu que sería lo normal. Estas lecciones corresponden a lo que se halla en el supuesto ms. original de PAb . v. ASJU 1978-79, 203ss.
sense-1
I . (Vb.).
azpiadiera-1.1
1. aiutu.
Preparar, disponer.
Erregalutxuak / dakarguz / eder txitozkoak / aiutuz / eztatoz alarik / esku txarretarik. (1757) (Interpr?) Eusk 1976, 92. Ebagi eban soñekua, adjutu ta prestau arija ta jostorratza ta asi zan josten. Ur MarIl 102.
azpiadiera-1.2
2. aiutu (V-ger-ple-arr), aiotu (V-ger-ple-arr-oroz-m). Ref.: A (aiutu, aiotu); Iz ArOñ (aixotu). "Afilar una herramienta calzándola" A. "Afilar el hacha, etc., con el martillo después de ponerla candente, pero sin acerarla de nuevo" Iz ArOñ.
azpiadiera-1.3
3. aiotu. Aplicarse.
Onen aurka, ordea, ekarri ditun lege berberok mugonez aiotuko zazkio. 'A éstas [leyes] y no a otras deberá atenerse' . Zait Sof 132.
sense-2
II . (Part. en función de adj.).
azpiadiera-2.1
1. (V ap. A; Mg PAbVoc (-dj-), Izt 13v, H), aiutu (V-ger-m ap. A ), aiotu (V-m ap. A ).
Adecuado, apto. " Egokija o adjutuba, cosa apta" Mg PAbVoc. . "Apta, cosa apta, adiutua, ona, egokia " Izt 13v. " Adiutua (V), opportun. Ona arrazoi adiutu edo egokia (Mg)" H. "Ajustado, acomodado, a propósito" A.
tradizioa
Tr. Documentado en la tradición vizcaína. Apenas hay testimonios del s. XX.

Ona arrazoi adiutu edo egokia. Mg CC 162. Gura neuke baña enzun bardintza edo konparaziño adiutu ta on bat kontrizino oso ta atrizino santuba adituteko. Mg CO 53s. Sarri konfesau ta komulgetia izango da bitarteko adjutu ta ona irauteko bizitza onian. Ib. 287. Euskeriak baditubala berba bizkor, apaindu, zoli ta adiutubak gauza goratubak azaldetako. Mg PAb 202. Zapatia esaten jako oñetako zoru sendodunari; zapala dalako edo zapalduteko zerbait, txito adjutuba. Ib. 94. Nun, Erregeen jauregijetan bere, mai egoki ta adjutubagorik? Ib. 104. Ikusi biar da ze abere mueta dan adjutuba erri bakotxerako. Ur Dial 72 (It zer abere mot konbeni dan, Dv zein abere mota den hangotzat on, Ip zer abere mota sori den). Bialdu arren egiozu gaur ortik lurrera, / osagarri bat egogi eta adjutua. AB AmaE 113. Zure frutuak ain dira bada osasuntsuak, / arima eta gorputzerako adyutuak. Ib. 65. Ez ete dago Lekeition Txantonentzako lagun erazkorik edo aiuturik? A BeinB 45. Garaitzara eroaten ginduezan zure agindu ondo emoniko adjutu eta egokiak. Itz Azald 22. Artustea, eginbiderik adjutuenak eta egokienak aututen dituzana. Ib. 182. Naiz da izan semien gurarikoa, ona, adjutua, elizkoia ta langille maratza etxera ekarri gura dan mutill edo neskatillea. Ag Kr 108. Beren esakera nastau, mordollo ta gatzbakoak gauzarik adjutu ta zapalgarrienak legez astiro esaten zituana. Ib. 93. Esakeran tolesgabea, ibilkeran adjutua, begirunean samurra. Ag G 134. Bada ezpada, zer gertauko, albomutil erazko ta aiutuak izatea, zuur jokatzea zan. Erkiag BatB 22.
azpiadiera-2.1.1
ajutu (LarH).
"Ábil, hábil, capaz, diestro, ingenioso para alguna cosa" , "capaz, inteligente" Lar.
azpiadiera-2.2
2. " Aiutu [...] (V-ger), completo, bien formado, robusto" A.
adiutu
<< aditze 0 / 0 adiztu >>
  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • +34 944 158 144
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper