Orotariko Euskal Hiztegia

OEH - Bilaketa

8 emaitza abemarietako bilaketarentzat

Euskaltzaindia. OEH. Orotariko Euskal Hiztegia
goiburua
abemaria.
sense-1
1. (V-gip ap. Etxba Eib y Elexp Berg ), abemari, abemarie.
Avemaría (oración). " Iru abe-Marixa errezau zituan ermittako ataixan " Etxba Eib. . v. agurmaria.
tradizioa
Tr. Documentado tanto al Norte como al Sur desde los primeros textos. Al Norte (salvo en la tradición suletina) comienza a ser sustituido por Agur Maria a mediados del s. XVIII, generalizándose a partir del s. XIX. En la tradición meridional, Abe Maria predomina hasta comienzos del s. XX. Hay Abe Mari en Bilintx (40), Zabala y Arrue.

Eleizara juen oi naiz; / egin oi det bekatu: / Abemaria asi baize, / ezin oi det notatu. Lazarraga (B) 1204r. Zeren unsa orhit ziten nizaz ama eztia, / Gogo honez erranen dut zuri abe maria. E 81s. Abe Maria eta Salbe Rejinea. Cap 40. Jakin paterra, Abe Maria, Kredoa, Jinkoaren eta Elizaren maniak. Bp I 64. Eun da berrogeta amar Abe Maria. Urqz 7. Abemaria da Salbea esaten doguzanean. Arz 41. Abe Maria edo Agur Maria. CatBurg 4 (v. tbn. glosado con Agur Maria en Ub 164 e Itz Azald 69). Errezátu irur Abe Maria. LE Prog 102. Erratzu pater eta Abe Maria. Brtc 10. Gauoro iru Abe Maria errezatzea. Mg CC 193. -- Esan dagijala Abe Marija. --Joanis, esaizu agur Marija zuk esan daroazun legez. Mg PAb 157. Abe Maria errezatu oi degu. Gco I 455. Aita Gurea, Abemaria ta Salbea. AA III 400. Zeinbat Abe Maria / bere bakarrean / galtzen dituz atsoak / ardien atzean! / Ardia atrapatea / ezta izaten errez. Azc PB 67. Asi zuten errosarioa. [...] Eta Abe Mari bakoitzean [...]. Zab Gabon 47. Abe Maria arrendu edo errezatuaz. Urruz Zer 57. Arantzazuko Amari Abe Maria bat mutill ura zuzendu zediñ. Ag G 98. Beste orrenbeste abemari, salbe ta kredo. Berron Kijote 188.
v. tbn. ZBulda 25. Zuzaeta 109. CatAe 4. CatSal 5. CatR 39. Abe Maria: Mat 182. EZ Man II 30. Harb 163. FPrS 30. Hm 80. SP Phil 54. VJ 88. SermAN 2r. El 5. Iraz 26. Cb Eg III 351. Lg II 101. CatLan 77. Mercy 8. DurPl 106. Monho 74. Añ LoraS 164s. fB Ic I 8. Astar II 115. CatB 38. UskLiB 81. CatLlo 5. CatBus 58. Ur MarIl 26. Legaz 10. Arr May 23 (148 Abe Mari). AB AmaE 361. Apaol 85. Ip Hil 73. CatJauf 102. CatUlz 13. Kk Ab II 169. Balad 186. Abemarie: CatUt 57.
azpiadiera-1.1
Abe Maria bezela / dira auek egiak / arrautza ainbat badira / dama orren begiak. "Como el Ave María, éstas son verdades." A EY IV 35.
sense-2
2. (V-arr, G-azp), aremaia (G-nav), aimaria (G-azp-to). Ref.: AEF 1924, 48; Ond Bac (aremaiaik); Gketx Loiola (ave-mariak).
Hora o toque del ángelus. (Se emplea casi siempre en pl.). "Ai marik, toque de ave-marías del anochecer (G-to)" AEF 1924, 48. "Abemariek, toque al anochecer (V-arr)" Ib. 118. "Aremaiaik eztau jo, no han tocado el Ángelus" Ond Bac. "Abe-Mariak. (Aimariik, Aimariak), toque vespertino del Ángelus. Abe-mariak jo dute; abe-mariak ari dira" Gketx Loiola. Cf. ARGI-EZKILA. v. ABEMARIKO, abemarietako.
Emazte abe mariak joitean / aiz edo etsen edo ber bidean. O PrASJU 375. Ama semeak batzuetan, banaka besteetan etortzen ziran. Illunze edo Abe Marietan. Cb SIgn 41. Plazako naasteko dantzaak abemarijetan geratuten dirianak. fB Olg 44 (71 abemarijeetan). Tanbolina abemarijeetan isildu arren, zeinbat juaten dirian etxera, gabak denporaak emon bagarik? Ib. 62. Orain enaz egoten / etxeti kanpora / Abe Marietatik / ordu lauren gora. Azc PB 258.
sense-3
3. " Aimariak, nombre de un juego infantil (G-goi)" A EY IV 274.
azpisarrera-1
ABEMARIA ETA SANTAMARIA ARI, ABEMARIA ETA SANTAMARIA IBILI.
Or ari dire Abe Maria ta Santa Maria. (AN-ulz) 'Iñoiz bukatzen ez diren otoitzetan ari diranez esaten da ori, eta bai elkarri zernai esaka ari direnez ere' . Inza NaEsZarr 955. Or ari ttuk beti, abemari ta santamari! (AN-larr) 'Batek au, ta besteak bestea, alkarri esanka, ixiltzen ez dakienaz esana' . Inza EsZarr 147. Zerok ibilli zerate, abemari ta santamari! (AN-larr) 'On eztena alkarri esanka ibilli diranaz' . Ib. 147.
azpisarrera-2
ABEMARI-EZKILA, AIMAI-EZKILA ( (AN-gip).). "Campana del Ave María (AN-gip)" AEF 1924, 6. v. amezkila.
Orenak iotzean. [...] Abe Mari ezkilletan. EZ Eliç 19. Biaramonean, sankristauak eliza ireki, Abe Mari ezkilla jo eta [...]. Zab Gabon 99. Aitzen da ermitako / Ai-mari eskilla. RArt EE 1889b, 233.
azpisarrera-3
ABEMARIAKO OTOITZ. Avemaría (oración).
Zertaz egina da Abe Mariako othoitza? CatLan 73.
azpisarrera-4
ABEMARIKO. (aimariko G-to ap. AEF 1924, 79). Hora o toque del Ángelus. "Aimarikua, toque a la noche (G-to)" AEF 1924, 79. v. abemarietako.
Abe-Marikoan gau-ezkillak dulun. SMitx Aranz 142. Abemarikoa aspalditxo jo din. NEtx LBB 15. Abe Marikoaren kanpai-otsa dator. Ib. 196. Eliz-kanpaiak aidea urratuz / jo du Abemarikua. Ib. 349.
abemaria
<< abemarietako 0 / 0 agurmaria >>
  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • +34 944 158 144
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper