Euskaltzaindiaren Hiztegia

18 emaitza zart bilaketarentzat - [1 - 18] bistaratzen.

zart
1 onomat. Bat-batekotasuna adierazten duen onomatopeia. Ik. zapla 2. Noizbait erbia, zart!, badoa, hala nola zizparen tiroa. || Barkatuko didazue, zart erraten badut?
2 onomat. Kolpe baten, eztanda baten edo zerbait haustearen onomatopeia. Zart!, tiro arteza bota zion aurreko oinetara.

Aztergaia: zart

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau107
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1997-01-28 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

onomatopeia / AS: zart egin, zirt edo zart.

Informazio osagarria
Sarrera bati dago(z)kion azpisarrera(k)

zart egin; zirt edo zart (ik. beherago zirt ).

Informazio lexikografikoa
Kategoria

onomatopeia.

zart egin
ad.-lok. Lehertu, eztanda egin. Bere matela gorriak zart egiteko eran haizez hanpaturik.

Aztergaia: zart egin

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau107
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1997-01-29 Azpisarrera gisa onartzekoa

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

AS

Informazio osagarria
Esapideei dagokien sistematika

egin.

Informazio lexikografikoa
Zerrendako formari azpisarrera dagokio

zart sarrerari dagokion azpisarrera.

zarta1
1 iz. Ipar. eta naf. Zirtakoa. Ik. klaska 2. Entzun zituzten azote ukaldi haien zartak.
2 iz. Ipar. eta naf. Masailekoa, zaplada. Zertako ematen dio apezpikuak zarta ttipi bat konfirmatu duenari?
zarta2
iz. bizk. g. er. Makila, zigorra. Zarta da sendatzailerik onena zoro batentzat.
zartada
1 iz. Heg. Ukaldia. Aurpegian zartada bat ikasle bati eman diolako. Zartada ederra hartu du, arbolatik jausita. Makila batez zartada gogorra emanaz.
2 iz. Heg. Zigor ukaldia. Zigorraren zartada entzuten da, gero, zaldien zintzarri hotsa.

Aztergaia: zartada

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau107
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1997-01-28 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

Heg.

Informazio lexikografikoa
Erabileremu dialektala

Heg.

zartadura
1 iz. Pitzadura. Ik. zartatu2. Oholetako zartadurak bikez ixten zituzten.
2 iz. Bihurdura.

Aztergaia: zartadura

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:EEBS:27 2002-04-10 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: - / HiztEn: + / LurE: - / ElhHizt: + / EskolaHE: -

Informazio osagarria
Zerrendakoaren pareko forma(k)

Sin. zartatu.

Atzizkien (eta aurrizkien) erregulartasuna

-dura/-tze.

Informazio lexikografikoa
Kategoria

iz.

Adibide argigarriak, testuinguru egokiak

oholetako zartadurak bikeaz itxi.

zartagailu
iz. Ipar. Lehergailua. Kabul hiri nagusian zartagailuz betea zen automobil bat zapartatu da.

Aztergaia: zartagailu

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau107
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1997-01-28 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

Ipar. 'lehergailua'.

Informazio lexikografikoa
Erabileremu dialektala

Ipar.

Forma baten adiera(k)

lehergailua.

zartagin
iz. Sukaldeko ontzia, biribila, zapala eta kirten luze batez hornitua, frijitzeko erabiltzen dena. Pago ezkurraren olioa guztiz ona da eltzerako eta zartaginerako. Zer erretzen duzu zartagin horretan? Zartagin ipurdia baino beltzagoa.

Esaera zaharrak

Zartagin zaharrak pertzari: utikan, beltz hori!.

Aztergaia: zartagin

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau107

Formari buruzko oharrak

Euskaltzainen oharrak

 - Erabakia: BAgiria (2000-01-28): zartagin forma jasoko da zerrendan.

zartagineko
iz. Zartaginean prestatzen den janaria. Zartaginekoa eta gatzatua gerturik zituenean, hasi zen jaten.

Aztergaia: zartagineko

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z9:OEH:AS 2020-02-11 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]

OEH: ZARTAGINEKO a) (Alimento) frito, que se prepara frito. "Fruta de sartén, sartagiko frutea" Lcc. Zure eskeintzaria balitz zartagikoa, olioarekin orratu ta legamigabeko iriñ lorezkoa. Ur Lev 2, 5 (Dv zarhaginan aphaindu, Ol zartaiñetakoa, Ker sartagiñean atondutakoa, Bibl zartañan erre emaitza, BiblE zartaginan errea). Arraintza ausamendu sanoa da, izpiritu pausagarria eta denbora berean baliosa, zarthineko gauza denean. Herr 12-3-1964 (ap. DRA). Egunoroko eltzekoa, beikia oparoago aarikia baiño, zezinkia ia gauero, zartagiko lodia larunbat oro. Berron Kijote 31. b) (Uso sust.). Zartariko ta opil erre-berriak eman zition (Gen 27, 17). "Pulmentum". Or MB 218 (Urt janhari, Ur, Dv, Bibl jaki, Ol, Ker antxume, BiblE okela). Ipiñi eutson maia, eta sartenekoa-ta, gatzatua-ta gerturik eukazanean, asi zan jaten. Bilbao IpuiB 204.

zartagineko 1, Berria (“The Limboos espainiarrak zartagineko bikaina prestatu du erritmo zahar, beltz eta dantzagarriak maite ditugunontzat”); zartagiko 1, Elkar (“Bere ondasuna, lautatik iru ontantxe zijoakion: eguneroko eltzekoa, beikia oparoago aarikia baiño, zezinkia ia gauero, zartagiko lodia larunbat oro, lentejak ostiraletan, eta usakumeren bat igandetako goxagarri”).

Beste (edozein) iturritako erabilerak

zartagineko 1, Patxi Ezkiaga (“Bere ondasuna, Iautik hiru honetantxe zihoakion: eguneroko eltzekoa, behikia oparoago aharikia baino, zezinkia ia gauero, zartagineko lodia larunbat oro, dilistak ostiraletan, eta usakumeren bat igandetako goxagarri”).

Lantaldearen irizpideak
Eratorri-konposatu berria da, egokia eta beharrezkoa

Gaurko testuetan ia erabili gabea, baina ahozkoan oraindik ere oso erabilia. Jasotzekoa lapikoko eta eltzeko formekin egin den bezala.

Informazio lexikografikoa
Kategoria

iz.

zartailu
iz. Zigortzeko tresna. Zartailu latzez, erruki gabe jo eta jo.

Aztergaia: zartailu

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau107
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1997-01-28 Lantaldeak besterik gabe onartua

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

'zigortzeko tresna'.

Informazio osagarria
Atzizkien (eta aurrizkien) erregulartasuna

-gailu/-ailu.

zartakatu, zartaka, zartakatzen
1 du ad. g. er. Zartakoak eman.
2 du ad. g. er. Makila edo haga batez zuhaitz adarrak jo, fruituak eror daitezen. Ik. hagatu.

Aztergaia: zartakatu

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z5:EEBS:43 2002-04-10 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Txostenak
OEHko datuak [laburduren azalpena]

zartakatu 1, TAg Uzt ("Gaztaigiten ari zan mutilla eupateko-otsa entzun zuanean eta, eskuartean nasketan zerabilkin kaikuko mamia utzita, eskuak alkar zartakatuz, atalasean gelditu ziranengana itzuli zan") // Ik. ap. DRA, gainera: Eskual 1913 ("Zertako diroien Aphirilari biribila, ez digu ihuri erran beharrik. Mundi orok badaki hilabete hortan, ardura, odeiak hozten direla eta, euria emaiteko lekhutan, barazizkor edo xitxerrez lurra zartakatzen diela").

EEBSko datuak [laburduren azalpena]

zartakatu 3: Onaind Virgil ("pizkor ta maiz, alderrai dabil eskua belarri ta loki inguru, masaillak zartakatuz ukaldi ta danbada gordinpean"), NaturZ/OHO 2 ("Azaroan jateko oliba zartakatu egiten da eta urtarrilean bildu egiten da, olioa lortzeko erabiltzen delarik", "Pilatzen / Goldatzen / Txertatzen / Zartakatzen").

Hainbat erabileraren informazioa [laburduren azalpena]

zartakatu : HiztEn (makila edo haga batez zuhaitzetako fruituak bota) // Ez dugu aurkitu ap. DFrec, AB38, AB50, LurE, Euskalterm.

Euskara/euskara eta euskara/erdara hiztegietako datuak

zartakatu : ElhHizt, HiruMila (varear los árboles frutales para derribar la fruta a palos), Lur EG/CE (baquetear) eta EF/FE (1 fouetter; 2 crépiter, pétiller), Casve EF (zartakatü: 1 gauler les arbres; 2 multiplier les coups; 3 calotter, gifler), HaizeG BF (gauler les arbres fruitiers), Lh DBF (1 gauler les arbres fruitiers; 2 multiplier les coups; 3 gifler, calotter, souffleter), DRA (1 golpetear, bombardear; 2 desgranar las alubias apaleándolas; 3 varear los árboles frutales, para derribar la fruta a palos), PMuj DVC (1 desgranar las alubias a palos; 2 dimir, varear los frutales; 3 decrepitar, chisporrotear, echar chispas; 4 dar manotadas, abofetear repetidas veces; 5 arcar, arquear, varear la lana; 6 zurrar, azotar; 7 desconchar, descascarar) // Ez dugu aurkitu ap. EuskHizt, EskolaHE.

Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: - / HiztEn: + / LurE: - / ElhHizt: + / EskolaHE: -

Informazio osagarria
Aditz-izenak eta aditzoina (era burutuaz gain)

zartaka, zartakatzen.

Informazio lexikografikoa
Aditz-erregimena

du ad.

Maiztasuna

g.er.

zartako
iz. Ukaldia; masailekoa. Hain zartako ederra ematen dio pilotari, ala eskuinaz ala ezkerraz! Eta bizkarrean ematen dio zartako amultsu bat. Zartakoz betondoa jo. Ipurdian zartakoak merezi lituzke. Makila-zartako ederrak.

Aztergaia: zartako

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau107
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1997-01-28 Lantaldeak besterik gabe onartua

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

iz.

Formari buruzko oharrak

Iritzi-emaileak

 - [E301]: "zartadako [forma proposatzen dut]" (1997-07-23)

zartakoka
adb. Ukaldika. Zartakoka bidali nahi izan ninduen.

Aztergaia: zartakoka

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau107
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1997-01-28 Lantaldeak besterik gabe onartua

Formari buruzko datuak

Informazio osagarria
Atzizkien araberako erabakiak

-ka.

zartarazi, zartaraz, zartarazten
du ad. Zartatzera behartu. Lehergailu bat zartarazi. || Nola zartarazten zuen Pellok azotea, bost zaldien gainean!

Aztergaia: zartarazi

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau107
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1997-01-28 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Euskaltzaindiaren Arauak

zartarazi, zartaraz, zartarazten. du ad.: lehergailu bat zartarazi.

Informazio osagarria
Aditz-izenak eta aditzoina (era burutuaz gain)

zartarazi, zartaraz, zartarazten.

zartateko
iz. Zartakoa. Aitzur kirtenaz eman zizkion hiru edo lau zartateko, galantak.

Aztergaia: zartateko

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Araua: Z3:EArau107
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1997-01-28 Lantaldeak besterik gabe onartua
zartatu1, zarta/zartatu, zartatzen
1 da/du ad. Pitzatu, arrakalatu. Zartatu da etxe guztia lurrikararekin. Lurra ikaratu, harriak zartatu eta hilobiak zabaldu ziren. Oinpeko solairua zartatu zaion abere amildua bezalaxe. Mutikotan, neguan, eskugain guztiak zartatuta edukitzen genituen. Ezpainak, zartatuta; ahoa, lehor-lehor. || (Partizipio burutua izenondo gisa). Teilatu zartatua. Atsoaren aurpegi zartatua.
2 da ad. Lehertu. Lehergailu bat pausatua izan da bulego baten aitzinean, zartatu ez dena. || Oharkabean eskopeta zartatu zitzaion eta eskua zulatu.
3 du ad. Jo. Atseginekin dute herrian aditzen, leheneko pareta pilotak zartatzen.
zartatze
iz. Ipar. Leherketa. Zartatze honek hildakoak eta zaurituak eragin zituen aparkalekuaren inguruetako denda eta jatetxeetan.

Aztergaia: zartatze

Iturria:

Kodea [?] Data Proposamena
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:HBL 2002-04-10 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz

Formari buruzko datuak

Erabilerak
Bestelakoak
Sistematikoki aurreratzen direnen datuak

HLEH-EuskHizt: + / HiztEn: - / LurE: + / ElhHizt: - / EskolaHE: -

Informazio osagarria
Atzizkien (eta aurrizkien) erregulartasuna

-tze/-dura.

Informazio lexikografikoa
Kategoria

iz.

Erabileremu dialektala

Ipar.

Forma baten adiera(k)

leherketa.

 

Azkue Biblioteka eta Artxiboa

ORDUTEGIA
9:00 - 14:00

Azkue Biblioteka eta Artxiboa Euskaltzaindiaren zerbitzura dago. Horrez gainera, zabalik dago ikertzaile ororentzat, eta bere ahalbideen neurrian euskal kultura gaien ikerkuntza eta hedapena sustatzen eta laguntzen saiatzen da.

Es bueno saber que cada vez que gastas una moneda para tu placer culpable, ayudas a alguien que lo necesita. Ice Casino es conocido por sus generosas campañas benéficas en toda Europa. ¡Pero no olvides jugar responsablemente!

Egoitza

  • B
  • BIZKAIA
  • Plaza Barria, 15.
    48005 BILBO
  • +34 944 15 81 55
  • info@euskaltzaindia.eus

Ikerketa Zentroa

  • V
  • LUIS VILLASANTE
  • Tolare baserria. Almortza bidea, 6.
    20018 DONOSTIA
  • +34 943 42 80 50
  • donostiaordez@euskaltzaindia.eus

Ordezkaritzak

  • A
  • ARABA
  • Gaztelako atea, 54
    01007 GASTEIZ
  • +34 945 23 36 48
  • gasteizordez@euskaltzaindia.eus
  • G
  • GIPUZKOA
  • Tolare baserria. Almortza bidea, 6
    20018 DONOSTIA
  • +34 943 42 80 50
  • donostiaordez@euskaltzaindia.eus
  • N
  • NAFARROA
  • Oliveto Kondea, 2, 2. solairua
    31002 IRUÑEA
  • +34 948 22 34 71
  • nafarroaordez@euskaltzaindia.eus

Elkartea

  • I
  • IPAR EUSKAL HERRIA
  • Gaztelu Berria. 15, Paul Bert plaza.
    64100 BAIONA
  • +33 (0)559 25 64 26
  • +33 (0)559 59 45 59
  • baionaordez@euskaltzaindia.eus

Azkue Biblioteka eta argitalpenak

Maximiza tus ganancias en criptomonedas confiando en Bitplex 360, una plataforma diseñada para el éxito.