Orotariko Euskal Hiztegia

OEH - Bilaketa

36 emaitza pitxer bilaketarentzat

Euskaltzaindia. OEH. Orotariko Euskal Hiztegia
goiburua
pitxer.
tradizioa
tradizioa
Tr. Documentado en todos los dialectos ya desde Dechepare. Al Sur la forma mejor documentada es pitxar; se encuentra pitxer en Lazarraga, Munibe, Gamiz, Iturriaga, Urruzuno (junto a pitxar ), Enbeita (junto a un ej. de pitxar ) y en autores alto-navarros; hay tbn. pitxarra no ambiguo, en Iztueta (junto a pitxar ), V. Mocoroa y Aran-Bago. Al Norte la forma mejor documentada es pitxer (ph- en los suletinos, a excepción de AstLas y Archu); hay pitxar en J.B. Elissamburu y pitzar en Goyhetche.
etimologikoa
Etim. Préstamo románico; cf. DCECH s.v. pichel.
sense-1
1. (V-gip, G, AN-5vill-araq-ulz, B, BN, S; SP, Urt, Ht VocGr , Lar, Añ, Arch VocGr , Gèze 336, Dv, H; ph- VocBN , H), pitxar (V, G, L, B, BN-baig; H (V, G), Zam Voc), pitxera (AN, R; (det.).Aq 396 (AN)), pitzer (Urt IV 158, Lh), pittar (AN-5vill). Ref.: A (pittar, pitxar, pitxer, pitxera); EI 382; Lh; Iz Ulz , Als , ArOñ (pitxar); Satr VocP ; Etxba Eib (pitxarra); Elexp Berg (pitxar); Izeta BHizt2 .
Jarra, jarro. "Pot à eau" SP. "Anphithetum, bi beharritako pitxer haundia" Urt II 57. "Acratophorum, flaskúa, pitxerra, arno flaskua, arno pitxerra" Ib. I 110. "Cantharus, marmáloa, pitzérra" Ib. IV 158. "Pichel, de estaño" Lar. "Jarra", "pichel, jarro de estaño" Añ. "Sorte d'amphore" Dv.
Pitxer ebilia hautsi diohazu. E 205. Ardao zuri San Maringoa / pitxerraz iturrirean. Lazarraga 1196r. Lürrezko phitxerrak bere egiliaren kuntre glorifikatüren direia? Mst III 14, 4 (SP lur tupina, Ch lurrezko iarroa, Ip lürrezko untzia, Leon buztina). Beti goiz ta gabean / aura pitxer artean / tabernan sarturik. BorrB 395. Au errán ta arturik pitxera bát ur, bataiatuzué án bérean. LE in BOEanm 1661. Pitxerrak hutsak badire bethe bitez berritan. Monho 26. Amaitu daigun pitxarondoko ardaua. Mg PAb 66. Kaliz patenatako, pitxer, basoak ta platerak . (163) LE-Ir. Eltze eta pitxarrak bota karrikara. FrantzesB I 34. Bete gura eztozulako daruazun pitxarra. Astar I 227. Pitxar, antoxin edo ontzi baten. Ur MarIl 6. Ez baitut ogirik, ahurraz atxik ahala irin baizik pitxer batean. Dv 3 Reg 17, 12 (Ol eltzean, BiblE katiluan). [Ezkürraren oliua] ezarten da lürrian phitxerretan edo lürrezko butilletan. Ip Dial 106 (It lur konketan, Ur lurrezko ontzijetan, Dv lurrean tirrisa batean). Gaztaña koloreko pitxar aundi bat sagardoz beteta. Apaol 27. Siku geldituten da / pitxar guztia. Azc PB 108. Eroango dabe ur geiago edo gitxiago, euren ontzia edo pitxarra andiagoa edo txikiagoa dan legez. Itz Azald 158. Lurrezko pitxar morko ta leiarrezko edanontzi batzuk. Ag Kr 19. Jaurti eutsan pitxar zar bat, baña ezeban jo. Echta Jos 71. Mutur, kerten ta belarri gabeko pitxar ta bonbillak. Ag G 55. Pitxarra bete ixu. JanEd II 43. Pitxerretik, hirri eta hirri, edaten dute orok. Barb Sup 126. Pitxarra utzik aurkeztu. Altuna 107 (35 zidarrezko pitxarretik). Atara eban pitxar ezpainbako bat. Or Tormes 69. Edaten yoianean, pitxar utsa aurkitzen eban. Ib. 19. Pitxarrari belarritik eusten eutson. Ib. 19. Pitxar-puskak aurpegian sartu yatazan toki askotatik, eta aginak apurtu eustazan. Ib. 21. Bi tragotan usturik / pitxar ardua. MendaroTx 184. Pitxera Moxkolo, Joanteneko . (AN-larr) "Jarro mellado los de Joantene" . Or Eus 61. Lurrezko pitxar zuri bana. Erkiag Arran 14. Ardau-pitxarra utsik egoala. Ib. 19. Atara'ik pitxar aundi bat sardauz beteta. SM Zirik 18. Uraren pitxarrean / gezurra dute eramango. Azurm HitzB 46. Arriakin pitxarra yo, edo pitxarrakin arria, biak berdin. (AN-5vill). Inza NaEsZarr 1851. To pitxar au, ta korrika batean iturritxotik ekatzak ur preskoa! Ataño TxanKan 67. Iñoz pitxerrik apurtu ezpalebe legez jarraitzen eben. Gerrika 201.
v. tbn. Hb Esk 186. Kk Ab I 17. Enb 162. Urruz Urz 47. Yanzi 108. PPer Harrip 100. Pitxar: Echag 95. Elzb Po 206. AB AmaE 324. Anab Usauri 57. Otx 97. Eguzk GizAuz 69. Bilbao IpuiB 166. Alzola Atalak 45. Insausti 342.
sense-2
2. (G, L, B, BN, S; Volt 109 (-ix-), SP, Lar, Añ (G), Dv (G, S), H (+ ph-)), pitxar (G, BN-arb; H), pitxarra (G-to), pitzar. Ref.: A; Lh; Lrq /phitxér/; Iz To (pitxarrako); Izeta BHizt2; Gte Erd 40, 43 y 294. Azumbre; contenido de una jarra. "Pitxer bat ur" SP. "Azumbre" Lar (s.v. pichel). "Quartillo de vino, txopiña, pitxer laurena" Ib. (v. tbn. Añ). "Comme mesure, en Guipuscoa, un litre et demi; en Soule, un litre" Dv. "Phitxer bat esne (L), passé un litre de lait. Pitxar bat olio (G), environ 2 litres d'huile" H. "Grosse bouteille de deux litres" Lrq. "Pitxarrako botille, el botellón" Iz To. "Karrak pitxer bat ur" Izeta BHizt2. "Pitxar bana ardo edan zuten (G-azp)" Gte Erd 40. "Pitxar bat ur (G-azp, BN-arb)" Ib. 294. "Phitxer bat ardu (S)" Ib. 43. v. pitxerkada.
Egor ziazola pitxer bat ur. Ax 597 (V 384). Lapiko galanta, ta pitxar bete ardao. Mg PAb 55 (v. tbn. pitxar bete ardo en DurPl 124 y Enb 178 (ardau)). Batu dirianak ardaua edan dajen. Pitxar bete biarko dabee gitxienez. Ib. 88. Taberna, ta fiesteetan aurrereengo badabill pitxarrogaz, gizon prestutzat daukee. JJMg BasEsc 275. Bia phitxer kholkun. Etch 374. Botatzen zaio kutxare bat gatzagi iru pitxer esneri. It Dial 86 (Ip hirur phitxer ezneri; Ur iru azunbre, Dv sei laurden). [Iturritzako urak] minutu bakotxean ematen dabeela eun ta amar pitxar ur. Izt C 84. Beia ikusi det [...] sei pitxarra ta erdi ezne ematen. Ib. 246. Irureun eta irurogei gurbil, bakotxa bostna pitxarrakoak. Ib. 102. Oste handi bat hari zen / bere penen lorietan / pitzar-arnotan ithotzen. Gy 210. Tratü txarraren egitea da zenzuaren saltzea zonbait pitxer arnoenzat. Arch Gram 26. Sei ontzi ogeita bostna pitxar ardo kabitzen zituztenak. Lard 374. Hirur gaitzeru irin eta pitxer bat arno. Dv 1 Sam 1, 24 (BiblE zahagi bat ardo). Magatsaren zainetik datorren / zumai gozoa, / edango neukeala / pitxar bat osoa. JanEd I 121. Ekartzak pitxar bat, baña urbagetik. Zab Gabon 28. Bi pitxar sagardo eta pitxar bat ardo. Sor Gabon 34. Txanpon batekin juaz daraman pitxarreko sagardo botillan. Ib. 48. Pitxar bat ardorekiñ gonbidatu zituan gizon onek bi Ganbeluak. Urruz Urz 17. Eman bazenit pezeta bat, pitxar bat edateko. Ib. 53. Artzen du pitxer ardoa, ura zalakoan, eta botatzen die burutik bera kantariei. Ib. 28. Sartainkara bat urdai azpiko eta pitxar bat txakoliñ. Apaol 91. Amarretan galanki / ardua eraten, / [...] / gaur ere pitxarra bat / sartu det barrenen. Moc Damu 32. Bi ontzi egokiak zeñatan ipiñiko diran ogei eta amar bat pitxarra iturriko ura. Aran-Bago ManMed 211.
( s. XX.) Gaur ere sartuko dute urdallean pitxar bana gutxienez. Ag G 94. Bi pitxar ardorekin. Ib. 188. Pitxar bete koipe. Noe 80. Pitxarbete ur ipiñi. Altuna 104. Itzungi egiten neban pitxarra. Or Tormes 19. Pitxer bat ur ustu zuen. FIr 149. Pitxar bana erateko / ai zer nolako bi. Tx B 81. Bizpahiru muthiko phitxer bat ardu eta gudalet zunbait eskian. Mazéris GH 1933, 300. Euskal-ur gaziaren bear gera. Bekar batak suilla bete; besteak pitxarra; besteak antuxuna. Ldi IL 144. Arinka duaz urtiak / baña pitxerra beti on. / Gaztiak, / ezpanak legor ez egon! Laux AB 34. Zenbat pitxar uztu ituan, Joxepe? NEtx Antz 17. Tabernan kuartilloko pitxarrak artzen ditue bakoitzak beretzako eta aik edan ala parabolak esan. And AUzta 76. Ardau apurra nai pitxar bete sagardau eroan. Erkiag BatB 59. Iru erreal-azpitik, iru pitxar egin litezke. "Tres azumbres" . Berron Kijote 117. Nere gizonak eguneko bi pitxar ardo eskas dizkin. Ataño TxanKan 159.

v. tbn. Gamiz 206. AstLas 14.
azpiadiera-2.1
Pitxer-irinak ez du eskas eginen eta olio-untzia ez da beheitituko. Dv 3 Reg 17, 14 (Ol eltzeko iriña, BiblE ogirin-katilua).
azpiadiera-2.2
(Precedido de tema nominal nudo.).
Martin-zaldik bere, egiten ebazan biorkadak ardao pitxarra eskuetan ebala. Echta Jos 19. Alboan ardau-pitxar bat euki oi eban bazkaltzekoan. "Un jarrillo de vino" . Or Tormes 19. Eskatu eustan ur-pitxarra. Ib. 81. Mahi baten gainean ur pitxer bat, ondoan edontzi bat. Osk Kurl 175.
azpisarrera-1
PITXER-ERDI. v. pitxerdi.
pitxer
0 / 0 PITXER-ERDI >>
  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • +34 944 158 144
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper