Euskaltzaindiaren Hiztegia

forma=ikara 4 sarreratan aurkitu da.

ikara

1 iz. Hotzak, sukarrak eta bereziki beldurrak edo izuak gorputzean eragindako astinaldi labur eta arinen segida; beldur guztiz handia. Ik. laborri; dardara; hotzikara. Oi, zer ikara, zer beldurra! Hori entzutean, ikarak hartu ninduen. Nork ikara handi bat hartuko ez du hitz hauek entzunda? Hezurretarainoko ikara. Ikaraz laztuak ziren. Ikaraz dar-dar. Ikararen ikaraz ez zekien zer egin.

2 iz. (Hitz elkartuetan, bigarren osagai gisa). Beldur-ikara larria. Izu-ikara gorriak. Txoriaren poz ikara gozoa! Zurbil-zurbil, heriotza-ikarak jota. Sukar ikarak ditu. Hau bihotz ikara!

3 iz. Ikaraioa.

ikara egin Dardaratu. Ik. ikaratu. Lurrak ikara egin zuen arratsaldeko hiruretan. Ikara egiten zion gorputz guztiak. Eskuak ez dit ikararik egiten.

ikara egon Ikaraz egon. Ikara zegoen zer aterako ote zen.

ikara eman Ikaratu. Pentsatzeak ere ikara ematen du. || Ni ikusteak ikara gogorra ematen die.

ikara eragin Ikara eginarazi. Ik. ikararazi. Ikara eragiteko moduko tokia. Gomuta honek ikara eragiten du.

ikara ibili Ikaraz ibili. Ikara dabil. Oinetako lur hau ikara dabilkigu.

ikara izan da ad. g.er. Beldur izan. Gizona ikara zen bakartegian.

ikaran adb. Ipar. Ikaraz. Hotzez, beldurrez ikaran. Ikaran hasi zen. Turkoen beldurrez ikaran zeuden bazterrak. Mundu guztia ikaran zeukan armada hark. Hori ikusita, nor ez da ikaran jarriko?

ikaraz adb. Dardaraz. Ikaraz gabiltza ezin jakinez zer gertatuko den. Hots bat entzun orduko, ikaraz zegoen. Tristurak berehala bete eta ikaraz jarri zen. Hotzak ikaraz jaio da gauerdian.

ikaretan adb. Ikaraz, ikaran. Hotzak ikaretan. Ikaretan bizi. Ikaretan gaude. Haragiak ikaretan.

beldur

iz. Egiazko nahiz irudipenezko arriskuaren aurrean sortzen den urduritasunezko egoera. Ik. izu; ikara. Esker onez eta beldur gaiztoz beterik. Beldur handia. Beldur izugarri batek hartu ninduen. Beldurra hartu dio itsasoari. Huts egiteko beldurrik gabe. Guk gosea berdintzeko daukagu; ez dugu oraingoz asearen beldurrik. Beldurrik gabe esan. Haren beldur gaitza nuen. Deusen beharrik baduzue, deitu beldur gabe (Ik. beldurgabe). Jainkoaren beldurreko gizona zen. || Esr. zah.: Ez egik gaitzik eta ez euk beldurrik. Beldurra bera zaldi. || (Perpaus osagarri bat hartzen duela). Aitak jakingo zuelako beldurrak eraginda. Laster petroliorik egongo ez den beldurra.

beldur damu, beldur-damu Atrizioa. Sekula ez zuen izan maite damurik, beldur-damua baizik.

beldur eman Ik. beldurtu. Etxeko garbitasun eta zuritasunak beldur ematen zioten mutikoari. || Gerrak beti eman izan dit beldurra. Etorkizunak ematen dizu horrenbeste beldur? Gure aitari esan beharrak lotsa eta beldur handia ematen dit. Horregatik, niri beti beldur gutxiago eman dit plaza batean kantatzeak.

beldur-ikara Beldur-ikarak geldiarazten ditu.

beldur izan 1 da ad. Zerbaiten edo norbaiten beldurra izan. Zure beldur da: beldurra dizu. Ez zirela heriotzaren beldur. Izan zaitezte Jainkoaren beldur. Beldur nintzena gertatzen hasia da. Beldur naiz zure gogo beroak urrunegi eraman zaitzan. Hortik aterako ez naizen beldur naiz. Beldur naiz zahartzen hasia ote naizen. Beldur zen ez zutela horiekin gauza onik egingo. Hondamena gainera datorkiolako beldur da bera ere. Beldur izatekoa da hizkuntzak ez ote duen, bide horretatik doala, zerbait ere galduko. || Bere buruaren beldurrago zelako.

2 dio ad. Jainkoari beldur dionak ezergatik ez du zer beldurtu. || Beldurra dio bere anaiari.

beldurrak airean adb. Guztiz beldur. Beldurrak airean dago.

beldurrak akabatzen adb. Heg. Guztiz beldur. Beldurrak akabatzen dago.

beldurrak egon Beldurrez egon. Beldurrak nengoen aurkintza hartan. Beldurrak nago ez naizela gauza izango egitekoa behar bezala betetzeko. Etorriko zen beldurrak nengoen. Biraolari gisa harrika emango ez didatelako beldurrak ez banengo. || Beldurrak hilik nengoen, baina haren esku utzi nuen neure bizia.

beldurraren beldurrez adb. Beldur handiaren eraginez. Beldurraren beldurrez dardarka neukan gorputz guztia.

beldurrarren adb. Bizk. Beldurrez. Beldurrarren esan ditu Nikanorrek, esan dituenak.

beldurrean adb. (-en atzizkiaren eskuinean). Beldurrez. Mutil hura, behar bezala, Jaungoikoaren beldurrean hazia izan balitz. Hamabost eta hamaseigarren mendeetan jendea deabruaren beldurrean bizi zen.

beldurretan adb. Beldurrez.

beldurrez 1 adb. Beldurturik; beldurragatik. Beldurrez bizi ziren. Beldurrez hurbildu zen. Harriturik eta beldurrez jarraikitzen zitzaizkion. Hotzez ala beldurrez ez dakit, baina ikaran nago ni ere. Ez dugu lotsaz edo beldurrez aitortu gabe utzi behar bekatua.

2 adb. (Osagarri bat hartzen duela). Gaua motz egin zitzaion, egunaren beldurrez. Ihes egin du, erre zezaten beldurrez. Gose zen, baina ez zen ausartu hango basetxeetan jatekorik eskatzen ezagutuko zuten beldurrez. Baziren ezkontza hura legezkoa ez ote zen beldurrez bizi zirenak. Urrats gaiztorik egiteko beldurrez.

beldurrezko adj. Beldurra eragiten duena; beldurrak eragina. Ik. beldurgarri. Beldurrezko istorioak. Beldurrezko Zinemaren Astea. Azken oreneko penitentzia hark badirudi bortxazkoa, ezinbestekoa edo beldurrezkoa dela, eta ez behar bezalakoa. Beldurrezko garrasiak. Maiz, amodiozko sentimenduen ondotik, beldurrezko sentimenduak heldu dira.

izu

1 iz. Beldur larria eta bizia, bereziki zerbait egitea eragozten duena. Ik. izialdura; izutasun; laztura; terrore. Hura gogoratzean izua sartzen zait. Izuak dardarka jartzen nau. Izuak hartu zuen eta ez zen aurrera egiteko gauza. Izuaren izuz hila zirudien. Izu ipuin bat.

2 adj. Abereez mintzatuz, hezigaitza. Kepak bere artaldean ardi bat oso izua zuen. Basurde izua. Galdetzen dizu erosleak: idi horiek izuak ote dira, edo jotzeko grinarik badute? (Ik. betizu)

izu-ikara Beldur handia. Ik. izu-laborri. Iheslari horiek alde guztietara izu-ikara zabaldu zuten. Guztiak izu-ikara handiak hartu zituen. Haien bihotzetan izu-ikara gogorra sartu zuen.

izu-laborri Beldur handia. Ik. laborri; izu-ikara. Izu-laborriak harturik zeuden.

larri2

iz. Larritasuna. Bere hutsa aitortu beharrak ematen zion larria eta lotsa. Beldurrak eta larriak.

larri-ikara iz. Ikara, larritasunezko ikara.

Oharra: azken eguneraketa 2019-07-09

  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • +34 944 158 144
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper