Euskaltzaindiaren Hiztegia

forma=hala... nola. 2 sarreratan aurkitu da.

hala

1 adb. Era hartan. (Berez hirugarren graduko erakusleari dagokio, baina honela eta horrela-ren ordez ere erabil daiteke). Ik. halaxe; honela; horrela; hola. Iruditzen zait oraino bizi zarela; eta halatan, hala bazintut bezala mintzatu nahi natzaizu. Hura hala izan zen. Guk ere hala behar dugu hartaz ongi oroitu. Eta hauek guztiak hala direla oroit zaitez. Hala dio San Agustinek. Hala esan zidaten eta hala diot nik ere. Zer doakizu ala hura holako edo halako den, ala hau hola edo hala goberna edo mintza dadin? Hala hitz egiten zuenari. Hala balitz. Eskuak, oinak eta sabelak elkarri lagundu behar dioten bezala, hala gizon batzuek besteei, galduko ez badira.

2 (Perpausaren hasieran, gehienetan eta-ren eskuinean, lokailu gisa). Aurreko perpausetan esan denarekin nolabaiteko lotura adierazteko erabiltzen den hitza. Eta hala, liburu bat idaztea erabaki nuen.

hala bada lok. Hala; hortaz, beraz. Zuzia irazekirik dagoenean, bizi da, eta orduan hiltzen da, zeren orduan ahitzen baita; hala bada gu ere, bizitzeaz hiltzen gara, eta hiltzeaz bizitzen. Gure Jainkoak begiratuko du guregatik; hala bada, esperantzarik ez galdu.

hala berean 1 adb. Era berean.

2 lok. Halaber.

hala edo hala adb. g.er. Nola edo hala.

hala ere 1 lok. Aurreko perpausetik espero denaren aurkakoa gertatzen dela adierazteko erabiltzen den esapidea. Ik. halere; hala eta guztiz ere; halarik ere. Tycho Brahe gizon jakintsua zen, hala ere, haur denboran sorginen gainean aditu zituen ipuinekin geratu zen atsoak topatzeko beldurrez. Maitasun lurtarra, baina irakurlearen bihotza esku leunez ukitu duen maitasuna, hala ere. Indar guztiak eskuetan izaki, eta hala ere, jendearen beldur.

2 lok. Gainera. —Eramango gaituzu? —Bai, eta pozik, hala ere.

3 lok. Eskerrak; gaitz erdi. Hala ere!, alde egiten dute; ez, ordea, han daude oraino nazkagarri haiek! Hala ere, lagunekin datorrenean!

hala eta guztiz (ere) Hala ere. Egun eta ordu guztien kontu zorrotza hartuko didate; eta hala eta guztiz ere, hain ardura gutxiz biziko naiz? Urrea urre da beti, baina, hala eta guztiz ere, leundu beharrak izaten ditu.

hala-hala adb. Ipar. Halaxe. Oraingo arrainek arbola gainean egiten baitituzte ohatzeak, eta hala-hala oihanetako piztiak, ur handietan bizi baitira. Nola hesi azkarra ogi landareen edo mahastien inguruan, hala-hala dago gure mintzaira Euskal Herriaren eremuetan. Jarrai hala-hala.

hala-hola 1 adb. Nolanahi. Ez dira gisa horretako gauzak hala-hola sinesten.

2 adb. Ez oso ongi. Hala-hola joan ziren itsasoko egunak.

hala-holako adj. Ez onegia, ez oso fidagarria, erdipurdikoa. Ik. nola-halako. Hoberenak, onak, artekoak, eta hala-holakoak. Astakilo handia, ez hala-holakoa, lurbirako astakilo guztien errege izan litekeena baino. Nahiago izango zenuela nekazari on bat, hala-holako ondasunak dituena baino. Hala-holako adiskidea: beltza egin didazu eta ez dizut berehalakoan barkatuko. Ene lekukotasuna ez da hala-holakoa.

hala moduz adb. Gip. Hala-hola, ez oso ongi. Nik ezer gutxi ikasi nuela esan behar, eta gehiago ere hala moduz gelditu ziren.

hala moduzko adj. Gip. Hala-holakoa.

hala... nola... 1 Berdintasunezko konparazioa adierazteko egitura. (Ezezko testuinguruetan erabiltzen da). Ez da uholderik lurra hala larrutzen duenik, eta ez harrik haragia hala galtzen duenik, nola kontzientzia gaiztoak bere burua.

2 Bai... bai... Eman diezagula behar dugun mantenua, hala arimakoa nola gorputzekoa. Oroit zaitez nire ahaideez, baita etsaiez ere, hala biziez nola hilez.

hala nola 1 Adibidez. Bedeinkatzea, erran nahi da, laudatzea, hala nola erraten dugunean bedeinka dezagun Jainkoa. Etxepareren hizkera euskalaririk gehienek ukitu dute, hala nola Stempf-ek, Schuchardt-ek eta, inork baino barrenkiago, René Lafonek.

2 Ipar. Bezala, era berean. (Dagokion hitz edo esaldiaren ezkerrean). Jauregiko eskailerak berrituak izan dira, hala nola zureriaren beste zati asko. Baina herioa ondotik darraio hala nola itzala. Hala nola suaren bazka baita olioa, gisa berean alferkeriarena da gaztetasuna. Hala nola ohoina gauez ezustean jiten baita, hala-hala herioa.

hala-nolako adj. g.er. Hala-holakoa, nola-halakoa.

halarik ere Hala ere. Bildu zituztenean aurkitu zituzten ehun eta berrogeita hamahiru arrain handi; halarik ere, sareak ez ziren hautsi.

nola

1 adb. (Galdetzailea). Zer modutan, zer eratan? Ik. zelan. Nola adieraz daitezke gauzak hitzik gabe? Nola bereizi, beraz, musikan, gurea dena eta ez dena?

2 adb. (Zehar-galderetan). Aurreko kapituluan ikusi dugu noiz eta nola izan zen eraitsia Bastilla. Gero, nola ez dakigula, pinu-zale bihurtu zaizkigu orduko haritz-zaleak. Hor gabiltza, batetik eta bestetik, nork geure opilari ikatza nola hurbilduko. Jainkoak daki nola! Nik behintzat gogoan daukat nola izan ginen han eta zertan gelditu ginen.

3 adb. (Erlatibozko esaldiak eratuz). Horiek txirotasun negargarrienean aurkitzen ziren, non eta nola irabazi izan gabe.

4 adb. Zer dela eta? Nola aukeratu zenuen gaitzat Lizardiren poema hori? Nola arbuia dezake Euskaltzaindiak euskaldunena den gauzarik?

5 adb. (Harridura-edo adieraziz). Nola pentsa dezakezu zutaz ahaztu naizenik?

6 junt. (Berdintasuna adieraziz). Biak berdin, hain ongi bata nola bertzea.

7 (Kausazko perpaus txertatu baten hasieran, aditz jokatuak bait- edo -(e)n menderagailua hartzen duela). Zeren nola ordu arte beti artzain ibili baitzen, ez baitzen oraino armetan usatua. Nola oinak zituen txit arinak, ihes egin zion erraz. Nola han bainaiz sortua, han dut utziko mundua, galtzen ez badut zentzua.

8 (Azalpenezko perpaus txertatu baten hasieran, aditz jokatuak bait- edo -(e)n menderagailua hartzen duela). Kontzientzia bere bidean dagoenean, nola baitago bekaturik ez duenean, orduan da aise eta bere gogara.

9 (Berdintasunezko erkaketa adierazteko). Ik. bezala. Gizon zuzena loratzen da nola palmondoa.

nola edo hala Moduren batean, eraren batean. Ik. nolabait. Has nadin, beraz, nire esatekoak esaten, nola edo hala.

nola ...ere (Aditzaren era burutuarekin, iruzkin gisa). Beste alde batetik, ordea, hizkuntzak markatzen gaitu, nola markatu ere! Gipuzkoa-Nafarroetako aditza oraindik orain neurtua eta pisatua izan da —nola neurtua eta pisatua ere!— eta huts aurkitu dute.

nola eta ez ...-(e)n Non eta ez ...-(e)n, ez ba-... Etorriko gara, nola eta ez duen sekulako euri-jasa egiten.

nola ez Bai noski, bai horixe, jakina. Eskolagabeen artean, nola ez, Xenpelar ageri da nagusi. Eramango haut, nola ez bada!

nola... hala... 1 Berdintasunezko konparazioa adierazteko egitura. Ik. hala... nola... Nola bizi, hala hil. Gurasoekin zu nola, zure umeak zurekin hala. Nola soinu, hala dantza. Zeren, nola besoa bere tokitik ilkitzen denean, ezin sosega baitaiteke bere lekura bihurtu arte, hala bekatuan dagoena ere ezin sosega daiteke.

2 Bai... bai... Ik. hala... nola... Nola zeruan hala lurrean: zeruan bezala lurrean ere.

nola hala Nola edo hala.

Oharra: azken eguneraketa 2019-07-09

  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • +34 944 158 144
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper