Euskaltzaindiaren Hiztegia

forma=ala 8 sarreratan aurkitu da.

ala1 1 junt. Galderetan eta zehar-galderetan edo-ren ordez erabil daitekeen hitza. Zein zaldi da hobeago, geldirik dagoena ala ibiltzen dena?, zein ontzi, kostan dagoena ala itsasoan dabilena?, zein ur, geldia ala lasterra? Bihar ala etzi etorriko diren jakin nahi nuke. Gorri ala more den ezagutzea. Ez dakigu bi ala hiru beharko ote ditugun.

2 (Galdera baten bukaeran). Harridura iradokitzen duen eta galdera erretorikoak bideratzen dituen partikula. Lo zaude, ala? Zertarako egin du Jainkoak zerua, lastoz betetzeko, ala? Txantxetan ari zara, ala?

3 junt. Nahiz. Bihotz handiak kausitu ditut aberats ala pobreetan. Batzuekin ala besteekin harremanetan hasi.

4 Ipar. Galdera indartzeko partikula. Zer nahi lukete bada, ala sortzeko eta hiltzeko bi egun labur haiezaz kanpo erlijiorik gabe bizi?

ala... ala... 1 Nahiz... nahiz... Ala gizonezkoek ala emakumezkoek, eskubide berdinak dituzte gaur legearen aurrean. Ala mendietan ala zelaietan, zuhamu hori non-nahi ongi heldu da. Ala dezazuen jan, ala edan dezazuen, edo beste zernahi egin dezazuen, oro Jainkoaren loriari dagokiola egin ezazue. Ala nagoen lo, ala itzarririk.

2 (Hautapen baten parte bakoitzaren ezkerrean, batez ere zehar-galderetan). Galdetu zioten ea zer zuen nahiago: ala munduko ondasun guztiak, ala ur tanta bat. Norengatik egingo ote dut negar?, ala ezkongabeengatik, ala ezkonduengatik?

ala2 interj. Zina, arnegua, desira edo harridura adierazteko erabiltzen den hitza, perpausaren hasieran jartzen dena. Ik. alafede; alajainkoa. Ala Tutatis! Ala Zeus! Ala deabrua! Ala madarikatuak jaio ginen egunak! Gure jaun beste guztien buruzagi lehena; ala miragarri baita lurrean zure izena. Ala ni malurusa!, zeren han sartu nintzen?, joan banintz aitzina, eskapatzen nintzen. Benedika fortuna, ala enkontru ona! Andozeko ibarra, ala ibar luzea!

ala3 iz. Gabarra txikia, laua eta zabala. Urumeako oletara mea aletan igotzen zuten, ibaian gora, Ereñotzuraino.

ala4 iz./adb. [Oharra: Euskaltzaindiak, ala-k euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, forma hori 'alhatzea' adieran ez erabiltzea gomendatzen du; ik. alha].

Oharra: azken eguneraketa 2018-02-07