NOEREN ONTZIA

Hezkuntzarako Euskal Testuak

HIZKUNTZEN BERDINTASUNAZ

Juan Carlos Moreno Cabrera (Madril, Espainia, 1956)

Testu-mota: Saioa

Garaia: XXI. mendea

Argitalpen-urtea: 2005

Atala: Hizkuntza

Mexikoko eta Erdialdeko Amerikako hizkuntzen mapa, 1909. ZoomViewer


XX. mendean hizkuntza indigenei buruz egindako hainbat azterketa deskriptibori esker, hizkuntzalaritza modernoak argitu ahal izan du ez dagoela hizkuntzarik Mendebaldeko zibilizazioko hizkuntzen aldean primitibotzat har daitekeenik, edo haiek baino gutxiago garatu denik. Idazten ez diren hizkuntzak, gramatika edo hiztegi libururik ez dutenak, normalean, gramatikaren deskripzioak edo hiztegiak dituztenak baino garapen gramatikal eskasagokotzat hartzen dira. Halaber, oso hedatuta dago beste ideia hau ere: behin idazten hasiz gero, horrek halako obrak egiteko eta literatura idatzia izateko aukera ematen duenez, hizkuntzak prest daude beren gaitasun gramatikala garatzeko. Ideia horiek erabat okerrak dira. Idazketak eta literatura idatziaren tradizioak ez du inolako eraginik hizkuntzen egitura gramatikalean. Idazketa izateak ez du funtsezko eraginik inongo hizkuntzaren gramatikan. Aurreiritzi hutsa da idazketak hizkuntza finkatu eta kodetu egiten duela sinestea. Giza hizkuntza oro arau zehatzen bidez egituratutako kode bat da eta, arau zehazgarri batzuen arabera, etengabeko aldaketa prozesuan dago. Idazten diren hizkuntzak etengabe aldatzen dira, ahozkoak bakarrik diren hizkuntzak bezalaxe; eta hori da, adibidez, ingelesez eta frantsesez ahozko hizkuntza eta hizkuntza idatzia bat ez etortzearen arrazoia.

Bestalde, idazketarik ez duten komunitateek oso aberatsa eta handia dute ahozko literatur tradizioa, ahozkotasunean garatzen eta ustiatzen baitituzte beren hizkuntzek ematen dituzten aukerak, eta aukera horiek grezierak eta latinak —esate baterako— ematen dituztenen parekoak dira; hau da, hizkuntza klasikoen maila berean daude, eta hizkuntza klasikoak dira Mendebaldeko kulturan gehien miretsi izan den literatura idatzietako baten oinarri.

Batzuek oraindik ere ez dute onartu nahi izaten tribu komunitate txiki baten hizkuntzaren adierazpidea gaztelaniarena, errusierarena edo alemanarena bezain baliagarria, moldagarria eta boteretsua izan daitekeenik. Hala ere, hainbat tribu ezkuturen hizkuntzak deskribatu dituzten hizkuntzalariek —hala nola hixkariana tribuarena (Brasil, 400 hiztun) eta haruaierarena (Papua Ginea Berria, 1000 hiztun) aztertu dituztenek— hizkuntza horien garapena eta gramatika gaitasunak Mendebaldeko hizkuntzen parekoak direla agertu dute. Hixkariana eta haruaiera hizkuntzen gramatika ez da sinplea; komunikatzeko eta adierazteko ahalmena Europako hizkuntzen parekoa dute.

Hizkuntza ezagun guztiek antzeko konplexutasun eta potentzialtasun maila izateak ez du esan nahi, ordea, berdinak direnik. Hizkuntza bakoitza bere idiosinkrasiaren arabera iristen da maila horretara; ez dago alderdi horretan bata bestearen berdina den hizkuntzarik; giza hizkuntzen esparru komun horretan, bakoitzak bere gramatika nortasuna du. Munduko hizkuntza guztiak dira ekarpen original eta baliagarriak, gizakiaren eta gizarte komunitateen adierazpen eta komunikazio betebehar zorrotzetarako.

MARTÍ, Félix (2005). Hizkuntzen mundua: munduko hizkuntzei buruzko txostena. Leioa: Euskal Herriko Unibertsitateko Argitalpen Zerbitzua. (199-200).

Irudia

Cyrus Thomas, via Wikimedia Commons.

Egoitza

  • B
  • BIZKAIA
  • Plaza Barria, 15.
    48005 BILBO
  • +34 944 15 81 55
  • info@euskaltzaindia.eus

Ikerketa Zentroa

  • V
  • LUIS VILLASANTE
  • Tolare baserria. Almortza bidea, 6.
    20018 DONOSTIA
  • +34 943 42 80 50
  • donostiaordez@euskaltzaindia.eus

Ordezkaritzak

  • A
  • ARABA
  • Gaztelako atea, 54
    01007 GASTEIZ
  • +34 945 23 36 48
  • gasteizordez@euskaltzaindia.eus
  • G
  • GIPUZKOA
  • Tolare baserria. Almortza bidea, 6
    20018 DONOSTIA
  • +34 943 42 80 50
  • donostiaordez@euskaltzaindia.eus
  • N
  • NAFARROA
  • Oliveto Kondea, 2, 2. solairua
    31002 IRUÑEA
  • +34 948 22 34 71
  • nafarroaordez@euskaltzaindia.eus

Elkartea

  • I
  • IPAR EUSKAL HERRIA
  • Gaztelu Berria. 15, Paul Bert plaza.
    64100 BAIONA
  • +33 (0)559 25 64 26
  • +33 (0)559 59 45 59
  • baionaordez@euskaltzaindia.eus
  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • info@euskaltzaindia.eus
z-library z-lib project
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper