Euskaltzaindiaren Hiztegia

forma=penal 2 sarreratan aurkitu da.

penal

adj. Lege hausteak jazartzeko edo zigortzeko ezartzen diren legeei edo ekintzei dagokiena. Azken urteetan egindako erreforma penalak. Erantzukizun zibil eta penala.

aurrekari

1 iz. Aipatzen den egite edo gertakariaren aurretik jazoriko antzeko egite edo gertakaria; aitzindaria, norbaiti edo zerbaiti bide egiten dion pertsona edo gauza. Itsasuko ekitaldi hura mugarritzat dute askok, baina izan zuen aurrekari bat 1962an, duela mende erdi hain justu. Lehenbiziko aurrekariak XX. mendearen lehen herenekoak diren arren, ikastolen mugimendua 1960ko hamarkadan loratu zen. Emakume Nekazarien Estatutu honek ez du aurrekaririk araudian. Aurrekaririk gabeko akordioa izan da. 1935ean eta 1936an egin ziren Bertsolari Guduak nabarmentzekoak dira, Euskal Herriko bertsolari txapelketa nagusiaren aurrekaritzat hartzen baitira. Perkins Gilmanen narrazioa 1892an argitaratu zen aurreneko aldiz eta aditu batzuek Franz Kafkaren Metamorfosia ipuin ezagunaren aurrekari izan zitekeela uste dute. Babbage-k makina analitiko bat diseinatu zuen, ordenagailuen aurrekaritzat jo daitekeena.

2 iz. Batez ere pl. Zerbaiten aurretik gertatu den gauza, hura nolabait azaltzen duena edo haren kausa edo eragiletzat har daitekeena. Batetik, Mundu Gerraren ikuspegi orokorra ematen du: XIX. mendeko aurrekariak, gerraren garapena, egoera soziopolitikoa (...). Sarraskiaren aurrekariak kontatzen dizkigu Iñakik, eta iraultza frantseseraino egiten du atzera. Testuinguruaren eta aurrekarien atalean, gogora ekarriko dugu zein zen Ipar Euskal Herriko mapa politikoa garai hartan. Egungo egoera momentu historiko baten aurrekaria dela esan du. Aldizkaria ez zen aurrekaririk gabe sortu.

3 iz. Antzeko egoera batean modu berean jarduteko balia daitekeen aurretiko jardunbide edo erabakia. Hitzarmenaren aurkako ahotsak azaleratu dira; kritikoen hitzetan, aurrekari arriskutsua jarriko du lankidetza horrek. Gazako erretiratzeak aurrekari bat sortu du.

4 iz. pl. Zigor aurrekariak. Atxilotuak aurrekariak zituen. Aipatu iturrien arabera, gazteak aurrekariak ditu indarkeriaz bi lapurreta egiteagatik.

5 iz. Med. Norbaiten osasun egoeran eragina duen aurretiko gertakaria, norberarena edo familiakoa. Osasun azterketa aldatu egingo da pertsona bakoitzaren aurrekari pertsonalen eta familiako aurrekarien arabera. Minbizia duten andre gehienek ez dute aparteko intereseko aurrekaririk izaten familian. Etxean kardiopatiako aurrekaririk baldin badu (...). Hauetako asko gazteak, bestelako osasun aurrekaririk gabeak ziren.

6 iz. Zuz. Lege-auzi jakin batean harturiko erabakiak ezartzen duen arau edo jarraibidea, antzeko auzien epaietan aintzat hartu beharrekoa edo bete beharrekoa izango dena. 18/98 auziko aurrekaria ikusita, abokatuak ez du itxaropen handirik. Epaiketa horrek aurrekari arriskutsu bat ezar dezake.

7 iz. pl. Ekon., Admin. Enpresa, erakunde edo kideko batek izan dituen jarduera eta lanen inguruko informazioa. Foru lege honen mendeko pertsona eta entitateek Nafarroako Kontuen Ganberara igorriko dituzte kontratu publikoen inguruan eskatzen zaizkien datu, agiri eta aurrekari guztiak, kontratuen izaera eta zenbatekoa edozein direla ere.

8 iz. Hizkl. Esaldi erlatiboaren ezkerrean doan izen edo izenordaina. Euskarazko erlatibozko perpausetan ez dago aurrekaririk.

9 iz. Hizkl. Anafora batean aipatzen den elementua. Elkar izenordain anaforikoa da, eta horrenbestez, aurrekari bat eduki behar du perpausean.

10 iz. Fil. Baldintza bat adierazten duen esakunea. Ongi ezaguna da esakuneak logika formalean binaka doazela, aurrekaria eta atzekaria, subjektua eta predikatua.

11 iz. Mat. Arrazoi baten lehen gaia. Ik. zenbakitzaile. Lehen berdintzako aurrekariak eta atzekariak batuz bigarren berdintza lortuko dugu.

aurrekari penal iz. pl. Zuz. Zigor aurrekariak. Aurrekari penalik ez zutenez, aske utzi zituzten. Begira zenbat postu ukatu dizkizuten aurrekari penalak izateagatik.

zigor aurrekari, zigor-aurrekari iz. pl. Zuz. Pertsona batek epai irmo bidezko kondenaren bat izatea; kondena horiek jasotzen diren agiri ofiziala. Ik. aurrekari penal. Zigor aurrekaririk ez dutenek dirulaguntza jasoko dute.

Oharra: azken eguneraketa 2021-01-14

  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper