Euskaltzaindiaren Hiztegia

Euskaltzaindiaren Hiztegia

forma=hizkuntza 3 sarreratan aurkitu da.

hizkuntza

1 iz. Gizatalde bateko kideek elkarrekin komunikatzeko duten hitzezko adierazpidea. Ik. mintzaira. Hizkuntzak —hizkuntza bakoitzak, alegia, ez gizontzen gaituen mintzatzeko gaitasunak— ez digu ezin hautsizko pentsaerarik eta ikusmolderik egozten. Gure hizkuntzaren egoeraz. Hizkuntza arrotzez mintzatzen. Zer hizkuntzatan hitz egiten du horrek? Zein hizkuntzaz ari da? Munduko hizkuntzak. Latinetiko hizkuntzak. || (Hitz elkartuetan, lehen osagai gisa). Hizkuntza-geografia. Hizkuntza-familiak, motak. Estatuak hizkuntza-eskubideak urratzeak Konstituzioak aipatzen dituen beste hainbat oinarrizko eskubideren urratzea ere badakar. Hizkuntza-eskola. Hizkuntza saila. Zail da aurkitzen hizkuntza-komunitate homogeneorik, Euskal Herriko leku askotan behintzat. Argi dago hizkuntza-paisaia erabat aldatzen dela gure jarreraren arabera. || (Testuinguru teknikoagoetan). Germaniar hizkuntzak. Hizkuntza biziak, hilak. Hizkuntza landuak. Euskara hizkuntza atzizkiduna da. Hizkuntzen sailkapena. Hizkuntzak ikasi, aztertu, ikertu. Hizkuntzen irakasbideak.

2 iz. Hizkl. Hitzak adierazpidetzat erabiltzeko gaitasuna; hitzezko adierazpidea, sistema edo egituratzat hartua. Ik. mintzamen. Hizkuntza eta hizketa.

3 iz. Hitzen bidezko adierazpide honetaz, formaren aldetik egiten den erabilera. Hizkuntza-mailak. Kultura-hizkuntza. Literatura-hizkuntzak. Aho hizkuntza eta hizkuntza idatzia. Herri hizkuntza. Kale hizkuntza.

4 iz. Komunikatzea ahalbidetzen duen ikur sistema ez hitzezkoa. Giza hizkuntza eta animalien hizkuntza. Gor-mutuen hizkuntza. Hizkuntza artifizialak. Musika-hizkuntza.

hizkuntza eredu, hizkuntza-eredu Admin. Ikastetxe, unibertsitate eta kidekoetan, irakaskuntzan erabiltzen den edo diren hizkuntzen erabilera eta estatusa zehazten eta ezartzen duen eredua; bereziki, euskara gaztelaniarekin batera hizkuntza ofiziala den lurraldeetako hezkuntza-sisteman erabiltzen diren hiru ereduetako bakoitza. Euskal familien % 92k B eta D hizkuntza-ereduak aukeratzen ditu hiru urteko seme-alabak eskolatzeko orduan. Bartzelonako Pompeu Fabra unibertsitateko hizkuntza-eredua EHUrentzat ona izan zitekeela. Katalunian hizkuntza-eredu bakarra dute.

hizkuntza eskakizun, hizkuntza-eskakizun Admin. Lan edo zeregin jakin bat betetzeko eskatzen den hizkuntza-maila; bereziki, Euskal Autonomia Erkidegoko herri administrazioetako zenbait lanpostu betetzeko eskatzen den euskara-maila. Bigarren hizkuntza-eskakizunaren ezaugarriak 86/1997 Dekretuak ezartzen ditu. Estoniako Gobernuak 2000. urtean hizkuntza eskakizunak arindu zituen eta bertan behera utzi zuen lanpostu publikoetarako nahitaez estoniera ongi jakiteko betebeharra.

hizkuntza politika, hizkuntza-politika Gobernu baten hizkuntza-plangintza, estatu edo erkidego batean mintzatzen diren hizkuntzen estatusa, erabilera eta jabetze prozesuak zehazten eta bideratzen dituena. Euskal Herriko eta Kataluniako hizkuntza-politikak aztertuko dira tesian. Hizkuntza Politikarako Sailburuordetza.

hizkuntza teknologia, hizkuntza-teknologia Batez ere pl. Hizkuntza idatziaren edo ahozkoaren prozesamendu eta tratamendurako baliabide, tresna eta teknologia informatikoen multzoa. Hizkuntza-teknologien alorrean aurrerapen handiak egin diren arren, edozein testu guztiz automatikoki eta akatsik gabe itzuliko duen makinarik ez da oraindik asmatu. Hizkuntza Teknologiak funtsezkoak dira Informazioaren eta Komunikazioaren Gizartean.

ama

1 iz. Seme edo alaba bat edo gehiago dituen emakumea. (Pertsona jakin eta ezagun bat adierazten duenean, izen bereziek erabiltzen duten kasu marken sistema bera erabiltzen da gehienetan). Ama bihurtu. Ama izan. Hiru seme-alabaren ama da. Gure amak zaindu zuen haurra. Ama Joakinak esaten zuen hori. Amaren gonapetik irten gabeko umea. Nolakoa baita ama, halakoa ohi da alaba (esr. zah.).

2 iz. Ordena batzuetako mojei esateko era. Ama Sorazu zumaiarraren bizitza.

3 iz. Ume bat edo gehiago dituen animalia emea. Animaliak badoaz bere amen ondotik. Bost txerrikume bere amarekin.

4 iz. Iturburua, jatorria. Lana da bertute guztien ama. Bizio guztien ama.

ama-alaba pl. Ama eta alaba; ama eta alabak. Ama-alabak elkarri begira gelditu ziren. Berdinak zarete ama-alabak!

ama besoetako Amabitxia (bataiokoa). Neure ama besoetakoaren izena jarri zidaten bataioan.

Ama Birjina Mariari, Jesusen amari, ematen zaion izena. Ik. amabirjina. Arrateko Ama Birjina.

Ama Birjina Abuztuko Abuztuaren 15a, Ama Birjinaren Jasokundea ospatzen den eguna. Ik. andremaria. Ama Birjina Abuztuko, urtean bi aldiz balitz!

ama eskola, ama-eskola Eskolaurrea. Ama-eskolan, 2 urtetarik 6 urte artekoak, 63 haur dira. Eskoletako liburuak dira, ama-eskolako eta lehen mailako ikasleentzat eginak.

ama esne, ama-esne Amaren esnea, bereziki gizakiona. Gizakion ama-esnea gozoa da, gainerako animaliena ez bezala. Behi-esneak hiru aldiz proteina gehiago dauzka ama-esneak baino.

ama familiako Familia bat bere ardurapean duen emakumea. Berrogei urteko ama familiako gaztea.

ama hizkuntza, ama-hizkuntza Umeak, berez, lehenik ikasten duen hizkuntza. Erakundeetara jotzean, ama hizkuntzan aritzeko eskubidea dute.

ama nagusi Moja-komentu bateko burua. Ama nagusiak komentuko sukaldariari hots egin zion.

ama ponteko Amabitxia (bataiokoa). Nire ama pontekoa izeba Miren da.

ama-seme pl. Ama eta semea; ama eta semeak. Hartu zituen ama-semeak eta Israelera etorri zen. Ama-semeek ezin izan zuten elkarrekin hitz egin.

indoeuropar

adj./iz. Neolitoaren bukaeran ia Europa osoan eta Asiako hainbat lurraldetan hedatu ziren herrietakoa; herri horiei dagokiena; herri horietako kidea. Indoeuropar etorkikoa. Hango biztanle guztiak ez dira indoeuroparrak. Sartaldera etorri ziren lehen indoeuroparrak.

indoeuropar hizkuntza Indoeuroperatik sorturiko hizkuntza. Grekoa eta latina indoeuropar hizkuntzak dira.

Oharra: azken eguneraketa 2020-01-14

  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • +34 944 158 144
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper