Euskaltzaindiaren Hiztegia

forma=ardo 3 sarreratan aurkitu da.

ardo

1 iz. Mahatsaren zukutik ateratzen den edari alkoholduna. Ardo mindua. Ardo upela. Ardo-saltzailea zen. Lurralde bero lehorretara, ardo eta gari lur jorietara. Botilatik neurri gabe edanez urte gutxian ardoak erre zuen. Ez nau oraindino inork ikusi ardoak igarota.

2 iz. Irud. Eta jakinik tabernara eta festetara joanda ardoan jausten zarela.

3 iz. Baso bat ardo. Ik. baxoerdi. Etxera igo baino lehen beste ardo bat edan zuen pareko tabernan.

ardo beltz Kolore gorri iluna duen ardoa.

ardo berri Ardo ondugabea, urteko ardoa. Zahagi zaharretan ari da ardo berria iraultzen. Herriko 23 upategietako ardo berria dastatu ahal izango dute han biltzen direnek.

ardo gorri Ardo beltza baino argixeagoa den ardoa. Ardo gorri nafarra. Sagar errea eta ardo gorria.

ardo gozo Zapore gozoa duen ardoa. Malagako ardo gozoa.

ardo ondu Upelean ondu den ardoa, bereziki urtebete eta hiru urte artean ondu dena. Sei euroko txartelaren truke, urteko ardoa, ardo zuria edota ardo onduak dastatu ahal izango dituzte bisitariek.

ardo ozpin, ardo-ozpin Ardoa hartzitzetik ateratzen den ozpina. Gehitu perrexila xehe-xehe eginda eta olioa, limoi zukua eta ardo ozpin pixka bat.

ardo zahar Upelean luzaro ondu den ardoa. Beti hobetuz doala, ardo zaharra bezala.

ardo zuri Kolore horail argia duen ardoa.

urteko ardo Upelean ondu ez den edo oso denbora gutxi egon den ardoa, lehen edo bigarren urtean merkaturatzen dena. Udaberrirako izango dute prest urteko ardoa, eta hilabete batzuk geroago, ondutakoa. Igandeetan, mezatik oinez itzuli eta mahaiaren inguruan biltzen ziren salda, urteko ardo garratz xorta batekin nahas hurrupatzeko.

eskailerape

iz. Eskailera azpian gelditzen den lekua. Sartu zuen aitak semea itxian, eskailerape ilunean. Lehenengo lantegia eskailerape batean egin ei zuten bazkide biek.

eskailerapeko ardo Batez ere Bizk. Urteko ardo berezia.

ogi

1 iz. Irinez (eskuarki gari irinez), urez eta gatzez osaturiko orea legamiaz altxatuz eta labean errez egiten den jangaia. Ogia eta ardoa (Ik. ogi-ardo). Ogia eta jakia. Ogiaren mamia eta azala. Ogi biguna. Ogi lehorra, idorra. Ogi txigortua. Ogiz ase. Ogi bedeinkatua hartzean. Hamaika labealdi ogi. Gizona ez da ogi hutsez bizi. Ogi gogorrari hagin zorrotza (esr. zah.).

2 iz. (Hitz elkartuetan, lehen osagai gisa). Oilo salda ogi-azal gogor batzuekin. Igelak ogi mamiz harrapatzen. Ogi mokadu bat gabe. Ogi apurrak. Ogi birrinak: ogi apurrak. To, ogi zati bat, eta ez ezak egin zaunkarik. Ogi mokorrak. Ogi xerra bustia. Ogi zopa. Ogi orea. Ogi txigorgailua. Ogi-, ardo- eta haragi-saltzaileak.

3 iz. Ore horretatik labean sartzen den zati bakoitza, forma jakina duena. Ogi biribilak. Zenbat ogi dituzue? Bost ogi eta bi arrain. Bi librako ogia. Ogi erre berri bero-beroak. || Garagarrezko ogia, garagar ogia: garagar irinez egina.

4 iz. Hazkurria, jatekoa. Ene lanetik atera behar dut ene eta haurren ogia. Emaguzu gaur gure eguneroko ogia. Eguneroko ogia irabazteko. Zeren zure hitza da arimako ogia.

5 iz. Batez ere Ipar. Garia. Ogia erein, bildu. Ogi jorra. Ogi bihia. Ogi burua: galburua. Ogi irina. Ogi metak. Lur guztiak ogi alor eta mahasti bilakatuak.

ogi-ardo (Singularrean nahiz pluralean). Ogia eta ardoa. Eskaintzen ditu meza-emaileak ogi-ardoak bere izenean. Ni ikustera datorren gizona, ogi-ardo puska bat ez emateagatik kanpora jaurtiko ote dugu, bada?

ogi arrail Ogi birrindua.

ogi beltz Zekale irinez eginiko ogia; osoko irinez eginiko ogia. Gose denboran makina bat ogi beltz jandakoak gaituk. Gose onarentzat ez da ogi beltzik.

ogi bihi, ogi-bihi Batez ere Ipar. Gari alea; garia. Erein zuen bere landan hazi ona, ogi bihi garbia.

ogi birrindu Ogi gogor birrindua, zenbait jaki prestatzeko, bereziki frijitu aurretik biltzeko, erabiltzen dena. Osagaiak: 800 g betegarri garbi, 4 dl esne-gain, 8 arrautza, olioa, ogi birrindua, gatza. Pasatu arkumea ogi birrindutan, eta arin erregosi zartagin batean.

ogi buru, ogi-buru Batez ere Ipar. Galburua. Gose zirenez, hasi ziren ogi buruak biltzen eta jaten.

ogi irin, ogi-irin Gari irina. Ogi irinezko opila.

ogi koskor, ogi-koskor Ogiaren muturra; ogi puska. Ogi-koskor bat eta txokolate pixka bat hartu zuen.

ogi landa, ogi-landa Ipar. Galsoroa. Larunbat batez, Jesus iragan zen ogi landa batzuetarik.

ogi opil, ogi-opil Opila. Herria lo zegoela jaikitzen zen eta goizeko seietarako eginda izaten zituen lehen ogi opilak.

ogi puska, ogi-puska 1 Ogi zatia. Zazpi saski ogi puskaz beteak. Ogi-puska batzuk jan.

2 (ogi puska bezain ona, ogi puska baino hobea eta kideko erkaketetan edo ogi puska bat izan eta kideko esapideetan, norbaiten ontasuna azpimarratzeko). Gizajoa, ogi puska baino hobea da. Lukasek gogor plantak egiten ditik, baina ogi puska bat duk.

ogi xerra, ogi-xerra Ogi zati zapal eta mehea. Ik. erregutada. Ogi xerra bustia.

ogi zuhaitz, ogi-zuhaitz Tropikoetako zuhaitza, ogiarenaren antzeko mamia duen fruitua ematen duena (Artocarpus communis).

ogi zuri Irin zuri eta finez eginiko ogia. Saskia ogi zuri ederrez bete-betea. Bakeko arto puska hobea dela, haserre arteko ogi zuria baino.

Oharra: azken eguneraketa 2020-07-08

  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • +34 944 158 144
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper