Euskaltzaindiaren Hiztegia

Euskaltzaindiaren Hiztegia

forma=ardi 7 sarreratan aurkitu da.

ardi1

iz. Ugaztun hausnarkaria, iletsua, gehienean talde handietan zaintzen dena; abere horren eme heldua (Ovis aries). Ardi zain ibili. Ardi bideak. Ardiak jetzi. Ardia arkara egon. Ardi jantziko otsoa. Otso goseak ardi otzan bihurturik. Bestela, maiz gertatu zaigunez, ardi galduak izango gara berriz ere, otso harraparien artean. Jesus Artzain Ona zen, ardi galduengatik bizitza eman zuena. Ardi errebelatua: ardi galdua. Ardi beltza bilatzeko gaua: gau iluna. || Esr. zah.: Ororen ardia otsoak jan. Ardi bat doan lekutik, oro. Ardia ahuntzari ile eske. Ardi txikia, beti bildots.

ardi azienda, ardi-azienda Ardia. (Batez ere multzokari gisa erabiltzen da). Ik. azienda zuri; azienda xehe. Rieti probintzian, izurrite oso larria zabaldu zen, behi eta ardi azienda guztiak garbitzen ari zena.

ardi esne, ardi-esne Ardiaren esnea. Ardi esnez egiten da mamia.

ardi euskal-bearnotar Zuberoa eta Bearno garaian hazten den ardi arraza; arraza horretako ardia, esne ugari ematen duena.

ardi gazta, ardi-gazta Ardi esnez egindako gazta. Ardi-gazta xerra bat. Ardi-gazta ketua.

ardi ile, ardi-ile Artilea.

ardi larru, ardi-larru Ardiaren larrua. Ardi larruz jantzia.

ardi latx Ardi arraza; arraza horretako ardia, ile luze leuna duena, ematen duen esneagatik oso aintzat hartua dena. Euskal Herriko ardi latxa.

ardi-mihi Ipar. Pentzeetako belar mota (Valerianella olitoria).

ardi moztaile, ardi-moztaile Ardiei ilea mozten dien pertsona. Euskal Herriko ardi-moztaileek Artilea elkartea sortu dute.

ardi mozte, ardi-mozte Ardiei ilea moztea. Garai horretan izaten da ardi-moztea.

ardi txakur, ardi-txakur Ardiak zaintzen dituen txakurra. Ardi-txakur erakusketa. Ardi txakur izateko heziak.

Karrantzako ardi Euskal Herriko ardi arraza; arraza horretako ardia, gorputz luze iletsua eta belarri handiak dituena, mutur-beltza edo mutur-gorria izan daitekeena.

Lacaune ardi Jatorriz Frantziako Lacaune herrikoa den ardi arraza; arraza horretako ardia, esne ugari emateagatik oso aintzat hartua dena.

limusin ardi Jatorriz Frantziako Limousin eskualdekoa den ardi arraza; arraza horretako ardia, sendoa eta ingurunera erraz egokitzen dena.

manex ardi Iparraldean eta Nafarroako iparraldean hazten den ardi arraza; arraza horretako ardia, ile luze leuna duena.

rasa ardi Batez ere Aragoi inguruan hazten den ardi arraza; arraza horretako ardia, ile-motza.

txurra ardi Jatorriz Gaztela eta Leongoa den ardi arraza; arraza horretako ardia, ilea zuria eta belarriak, muturra eta begi inguruak beltzak dituena eta ematen duen esneagatik oso aintzat hartua dena.

ardi2

iz. Bizk. Arkakusoa, kukusoa. Txikitan, denok ardiek janda bizi ginen. Denak arlote, denak zorriz, ardiz, soineko zaharrez eta nekez beterik.

ardi belar, ardi-belar Kukuso-belarra. Ik. arkakuso-plantain.

ardi3

iz. Itsaso nahasian azaltzen diren olatu txiki zuri apartsuak. (Pluralean nahiz singularrean erabiltzen da, zuri izenondoarekin maiz).

latx

adj. Adkor. Latz samarra. Paper latxa. Sagar latxa.

ardi latx Ardi arraza; arraza horretako ardia, ile luze leuna duena, ematen duen esneagatik oso aintzat hartua dena. Euskal Herriko ardi latxa.

limusin

1 iz. Limusin behia. Limusin arrazako behiak.

2 adj./iz. Behiez mintzatuz, arraza horretakoa.

limusin ardi Jatorriz Frantziako Limousin eskualdekoa den ardi arraza; arraza horretako ardia, sendoa eta ingurunera erraz egokitzen dena.

limusin behi Jatorriz Frantziako Limousin eskualdekoa den behi arraza; arraza horretako behia, ile gorrixka duena eta haragitarako hazten dena.

manex

1 adj./iz. Zub. Zuberotarrentzat, baxenabartarra edo lapurtarra. Barkoxeko apaizak, oro dira manexak.

2 iz. Zuberoakoa ez den euskara.

manex ardi Iparraldean eta Nafarroako iparraldean hazten den ardi arraza; arraza horretako ardia, ile luze leuna duena.

txakur

1 iz. Ugaztun haragijale etxekotua, arrazen arabera, hainbat tamaina edo eite dituena (Canis familiaris). Ik. ardi-txakur; or; ozar; jantxakur. Txakur arra, emea eta txakurkumeak. Txakurraren sena. Txakur taldeak. Txakurra naizela uste duzu, makila hutsarekin niganatzeko? Txakurren zaunka eta intziriak.

2 iz. (Zenbait esapidetan). Txakur amorratua zirudiela. Han ere txakurrak hanka hutsik ibiltzen dira. Zoaz txakurraren salara. Beste txakur bati hezur hori! Kaleko txakur-katuek ere badakitena.

3 adj. Lgart. Pertsonez mintzatuz, txakurkeriak egiten dituena.

4 adj. Lgart. Eguraldiaz mintzatuz, oso txarra. Eguraldi txakurra egin zuen Erramu egunean.

5 iz. Teknol. Tornuetan, mekanizatu behar den piezari eusteko erabiltzen den brida modukoa.

ardi txakur, ardi-txakur Ardiak zaintzen dituen txakurra. Ardi-txakur erakusketa. Ardi txakur izateko heziak.

arratoi txakur, arratoi-txakur Txakur txikia, saguak eta kidekoak harrapatzen trebea dena.

artzain txakur, artzain-txakur Artaldeak zaintzen dituen txakurra. Ik. ardi txakur.

azeri txakur, azeri-txakur Azeriak harrapatzeko erabiltzen den txakurra.

ehiza txakur, ehiza-txakur Ehizan laguntzeko erabiltzen den txakurra.

eper txakur, eper-txakur Eperrak harrapatzeko erabiltzen den txakurra.

erbi txakur, erbi-txakur Erbiak harrapatzeko erabiltzen den txakurra. Erbi txakurrak berez dakar erbitarako grina.

labrit txakur Pirinio inguruetako artzain txakur arraza; arraza horretako txakurra.

txakur afganiar Jatorriz afganistandarra den ehiza-txakur arraza; arraza horretako txakurra, ilaje luze, fin eta leuna duena.

txakur amets, txakur-amets Amets hutsala. Txakur ametsak alde batera utzi.

txakur eztul, txakur-eztul Eztul gogor eta latza, txakurraren zaunkaren antzekoa. Ume horrek txakur eztul zatarra du.

txakur handi Pezetaren hamar zentimoko txanpon zaharra.

txakur pekindar Jatorriz txinatarra den altzo-txakur arraza; arraza horretako txakurra, txikia eta mutur-motza, belarri eroriak eta ile luze ugaria duena, lagun egiteko animalia gisa erabiltzen dena.

txakur txiki Pezetaren bost zentimoko txanpon zaharra. Zurekin sekula ez dut txakur txikirik irabazi.

Oharra: azken eguneraketa 2018-07-13

  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. E48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • +34 944 158 144
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper