Euskaltzaindiaren Hiztegia

forma=amets 3 sarreratan aurkitu da.

amets

1 iz. Lotan, irudimenak sortzen dituen gertaerak edo irudiak. Bere ametsa adierazi zion. Ea ametsen batean sinetsi duzun.

2 iz. Itzarririk eratzen den irudipena, bereziki desira biziak eragina; gertagaitza izanik ere, gerta dadin nahi den gauza. Gaztetako ametsak. Amets eroak. Esnatu ziren Malentxoren bihotzean aurreko egunetako erreminak, egonezinak eta amets zoroak. Ez da amets hutsa. Aspaldiko ametsa da gizakiarentzat hegan egitea. Ez gaitezen gal amets bideetan barrena. Ametsen erresumatik lurrera jaitsi.

amets egin 1 Lotan, irudimenak gertaerak edo irudiak sortu. Amildegi batetik erortzen nintzela amets egin dut bart. Zurekin amets egin dut. Amets egin zuen eta iruditzen zitzaion ibai baten ondoan zela. Ez, ez dut amets egin, egia da. Hori egin duk amets? || Gauean egiten den amets gozo bat bezala. Esna dagoela ez du inork ametsik egiten. Ez dut nik horrelako amets beldurgarririk egiten.

2 Amestu. Zenbat aldiz egin duzu amets berarekin ezkonduko zinela? Umeak hainbeste aldiz amets egin duen eguna. Ez ametsik egin ama; Malen ez da gurera etorriko.

ametsetako adj. Amets egindakoa. Ametsetako lukainka. Ez dela ametsetako zerbait. Bere ametsetako etorkizuna.

ametsetan adb. Amets egiten; amets egiten den denboran. Ametsetan ikusi zuen aingeru eder bat. Ametsetan agertu zitzaion. Itzarririk eta ametsetan. Lehenarekin edo geroarekin ametsetan bizi direnak. Ametsetan ari da.

ametsetarik adb. Ipar. Ametsetan. Ametsetarik bezala mintzo ziren.

ametsez adb. Ametsetan. Ametsez aitzurtzen ari denak ez du hezurrik hautsiko.

ametsezko adj. Ametsezko zer bat gure espirituak asmatua. Etorkizun eder bezain ametsezko batean. Ametsezko desirak.

amets irudi, amets-irudi iz. Ametsezko irudia. Alde batera, ulertzekoa ere bada nire inguruko andre hezur-haragizkoak ziztrinak eta ia ezdeusak iruditzea, neure amets-irudi haien aldean.

amets izan du ad. Biziki nahi izan. Askatasuna dute amets. Betiko atseden handia du amets. Zerri goseak ezkurra amets (esr. zah.).

amets txar iz. Amesgaiztoa. Amets txarrak izan ditu bart gauean. || Irud. Nik, gehienek bezala, amets txar batean igaro dut azken bolada hau.

txakur amets, txakur-amets iz. Amets hutsala. Txakur ametsak alde batera utzi.

sukar

1 iz. Gorputzeko tenperaturaren goratzea, eritasunen baten sintoma dena. Ik. berotasun 3. Sukar handiarekin zegoen. Sukar gaitza, bortitza. Sukar arin batek gau labur bat egiten badigu hain luze (...). Hetikazko sukarrarekin dagoen eria. Sukar gaizto bat lotu zitzaion. Sukarrak berriro harturik, hil zen.

2 iz. Irrika; asaldura. Gorrotoaren sukarra. Ez baitute beste lanik, ez beste sukarrik, baizik ere nondik zer ele nahasi duten jaulkiko.

sukar amets, sukar-amets iz. Sukarrak eragindako nahasmendu egoera, zentzugabekeriak esanarazten dituena. Ik. eldarnio; delirio. Sukar ametsetan askotan aipatu duzu haren izena.

sukar beltz iz. Eritasun kutsakor larria, Bacillus pestis-ek eragina. Sukar beltzaren denboran, jendea hiltzen zen eulia bezala.

sukarra hartu Gorputzeko tenperatura neurtu, sukarra dagoen ala ez jakiteko. Esku bat jarri zidan bekokian maitekiro, ume bati sukarra hartzeko egiten zaion bezala.

sukarretan 1 adb. Sukarrarekin. Hi sukarretan hago; ea, utz iezadak begiratzen!

2 adb. Grinaz, gogo biziz. Otoitz eta otoitz ari zen, sukarretan.

sukar ustel iz. Eritasun kutsakorra, Eberth-en baziloak eragina, etengabeko sukarra, buru nahasmenduak eta digestio arazo larriak dakartzana. Ordu berean sukar usteletik hil zen Hazparnen neskato gazte bat.

txakur

1 iz. Ugaztun haragijale etxekotua, arrazen arabera, hainbat tamaina edo eite dituena (Canis familiaris). Ik. ardi-txakur; or; ozar1; jantxakur. Txakur arra, emea eta txakurkumeak. Txakurraren sena. Txakur taldeak. Txakurra naizela uste duzu, makila hutsarekin niganatzeko? Txakurren zaunka eta intziriak.

2 iz. (Zenbait esapidetan). Txakur amorratua zirudiela. Han ere txakurrak hanka hutsik ibiltzen dira. Beste txakur bati hezur hori! Kaleko txakur-katuek ere badakitena.

3 adj. Lgart. Pertsonez mintzatuz, txakurkeriak egiten dituena.

4 iz. Heg. Pei. Poliziakidea. Bartzelonatik itzuli ostean, txakurrak atzetik neuzkala ohartu nintzen.

5 adj. Lgart. Eguraldiaz mintzatuz, oso txarra. Eguraldi txakurra egin zuen Erramu egunean.

6 iz. Teknol. Tornuetan, mekanizatu behar den piezari eusteko erabiltzen den brida modukoa.

ardi txakur, ardi-txakur iz. Ardiak zaintzen dituen txakurra. Ardi-txakur erakusketa. Ardi txakur izateko heziak.

arratoi txakur, arratoi-txakur iz. Txakur txikia, saguak eta kidekoak harrapatzen trebea dena.

artzain txakur, artzain-txakur iz. Artaldeak zaintzen dituen txakurra. Ik. ardi txakur.

azeri txakur, azeri-txakur iz. Azeriak harrapatzeko erabiltzen den txakurra.

ehiza txakur, ehiza-txakur iz. Ehizan laguntzeko erabiltzen den txakurra.

eper txakur, eper-txakur iz. Eperrak harrapatzeko erabiltzen den txakurra.

erbi txakur, erbi-txakur iz. Erbiak harrapatzeko erabiltzen den txakurra. Erbi txakurrak berez dakar erbitarako grina.

labrit txakur iz. Pirinio inguruetako artzain txakur arraza; arraza horretako txakurra.

txakur afganiar iz. Jatorriz afganistandarra den ehiza-txakur arraza; arraza horretako txakurra, ilaje luze, fin eta leuna duena.

txakur amets, txakur-amets iz. Amets hutsala. Txakur ametsak alde batera utzi.

txakur eztul, txakur-eztul iz. Eztul gogor eta latza, txakurraren zaunkaren antzekoa. Ume horrek txakur eztul zatarra du.

txakur handi iz. Pezetaren hamar zentimoko txanpon zaharra.

txakur pekindar iz. Jatorriz txinatarra den altzo-txakur arraza; arraza horretako txakurra, txikia eta mutur-motza, belarri eroriak eta ile luze ugaria duena, lagun egiteko animalia gisa erabiltzen dena.

txakurr(ar)enak esan Egundokoak, ikaragarriak esan. Ik. kristorenak (esan, egin, entzun...). Zirika-zirika, lagunagatik txakurrenak esaten. Txakurrarenak esango dizkiegu, beharbada, baina, gure esanak gorabehera, gazteok bihoaz aurrera.

txakurraren ipurdira bidali Arrunk. Norbait modu txarrean joanarazi; norbaiti haserrea edo gaitzespena modu txarrean adierazi. Ik. txakurraren salara bidali; pikutara bidali. Azkenean txakurraren ipurdira bidali behar izan diat.

txakurraren ipurdira joan (Aginterazko aditzekin, arbuio bizia adierazteko). Arrunk. Ik. txakurraren salara joan; pikutara joan. Zoazte txakurraren ipurdira denok!

txakurraren salara bidali Lgart. Norbait modu txarrean joanarazi; norbaiti haserrea edo gaitzespena modu txarrean adierazi. Ik. pikutara bidali. Txakurraren salara bidaliko nuen gustura, baina ezer esan gabe alde egin nuen. Lagunek txakurraren salara bidali zuten.

txakurraren salara joan 1 Lgart. Hondatu, porrot egin. Ik. pikutara joan 1. —Gureak egin du. —Zer egin? —Joan ginen gu txakurraren salara, gure irabaziak joan ziren pikutara.

2 (Aginterazko aditzekin, arbuio bizia adierazteko). Lgart. Ik. pikutara joan 2. Zoaz txakurraren salara! Hau da honenbeste arretaz gorde beharreko kutxa?, doala dena txakurraren salara!

txakur txiki iz. Pezetaren bost zentimoko txanpon zaharra. Zurekin sekula ez dut txakur txikirik irabazi.

Oharra: azken eguneraketa 2021-01-14

  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • +34 944 158 144
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper