Orotariko Euskal Hiztegia

OEH - Bilaketa

8 emaitza nahaspila bilaketarentzat

goiburua
nahaspila.
tradizioa
tradizioa
Tr. La forma general es naspilla, seguida de na(h)aspilla . Hay naspil(l) en Mendiburu, Etxegarai, Zinkunegi y Yanzi (190), y na(h)aspil en Etcheberry, Lizardi y Villasante; nahaspuilla se documenta en textos suletinos (aunque nahaspilla en Maister) y en J.B. Etcheberry. En DFrec hay 11 ejs. de na(h)aspil(l)a y sendos de naspilla y nahaspilo .
sense-1
I . (Sust.).
azpiadiera-1.1
(-illa S, -illa H), nahaspil, naspilla (Lar, , Dv (G), H), naspil (G-to-bet; vEys), nahaspuila (-üilla Foix). Ref.: A (nahaspilla, naspil); Lh (nahaspilla).
Enredo, lío, desbarajuste, confusión, complicación; desorden, tumulto, revuelta, alboroto; turbación, confusión. "(Es un) cuento de cuentos, naspilla utsa da " Lar. "Enfrascamiento" , "entricamiento" Ib. "(En) puridad, naspilla bage " Ib. "Quitarse de cuentos, naspillai larga " Ib. "Embrollo" , "confusión", "enredo" Añ. " Egitekoen nahaspilla, état [...] d'affaires embrouillées. [...] Gerthatu zen hirian nahaspilla handi bat, il arriva dans la ville un grand trouble, bouleversement" H. "Débacle" Foix. Cf. ikus-nahaspil.
tradizioa
Tr. Documentado en autores guipuzcoanos (tbn. en Erkiaga) y alto-navarros desde mediados del s. XVIII. Al Norte se encuentra sólo en Maister, en textos suletinos de finales del s. XIX y principios del XX, y en J.B. Etcheberry.

Asmatzen dituztela errazbageak, sortzen naspillak, isurtzen egiezak. Lar Fueros 225. Nuiz dateke bake hura, bake nahaspillarik batere gabe segür datekiana. "Imperturbabilis & secura" . Mst III 48, 3 (Ip khordaka ez nahas eztaitekian hura). Triballiak eta nahaspillak oro. "Labor & tumultus" . Ib. 47,1. Atera ninduzun munduko kateen ta naspill galgarri eroen artetik. Mb IArg I 206. Jenero ta preteritoen naspilla edo iskanbillarik, besten gisa, Euskerak ez du. Cb EBO 33 (v. tbn. 49). [Babelko torretzarrean] lengoajeen naspilla izandu zan. Ib. 6. Etxeetako naspilla, gorrotoa, auzia, ondamendia ekarri oi duen misto madarikatu aek. AA III 559. Atzenean, baldin zuk naspilletan ez ibiltzeagatik esaten badiozu erosleari: [...]. AA II 185. Onezkero zuzmur txarren batzuek adituko ziñuen Bilbaoko naspillen baten gañean. CartAnd 379. Zenbat soldaduk egiten etzuten [...] naspilla geiago ipiñi baizik. Lard 545. Naspilla guzia zuzendu, pakea egin eta [...]. Ib. 204 (v. tbn. 11). --Jende ernaia ta marrajo xamarra biltzen omen da [feriyetan] [...] --Ta zer naspilla jenero egiten dituzte? Sor Bar 103s (v. tbn. 73).
( s. XX.) Elkarrekin teman dabiltz / amabi naziyo, / orra zenbat naspilla / bat dala mediyo. Auspoa 97, 103. Baña azkenean, naspil onetatik garbirik zer ateratzen dezu? "Barahúnda" . Zink Crit 57. --Baña, zer naspil dira abek?. --Zer dituk katramil oiek? Alz Burr 45. Itsasaldi batek ixurkiaren ondarreraño amiltzen gaitu [...]. Ua larria, ua naspila. 'Quel bouleversement' . Or Mi 130. Maiz sortzen zuten matxinada edo naspillen bat beren nausi arrotz aien aurka. Ir YKBiz 287n (v. tbn. 412). Ekizu [...] illunpean zarabilten naspil oiek nik sortuak ez dirala. Ldi IL 113. Nâspilla zenbait sor zitula. "Camorras" . Or Eus 182. Ke artaz gaindi pakea dago, / ke-tarte artan, nâspilla. "Desconcierto" . Ib. 400. Gudate lenengo egunetan izan zan naspillak [...] sortu ditu makiñabat bidegabekeri. "La desorganización" . EAEg30-10-1936, 173. [Etorri naiz] arindu naiaz / nere buruko naspilla. EA OlBe 46. Naspil-irudi gaiztoa. Ib. 107. Arazo-naspil nekegarriak. Ib. 36. Ikusiz zeinen kaltegarri den euskara baturik ez izatea. [...] eta orain nolako nahaspilan gauden. Mde Pr 52s (v. tbn. HaurB 48). Orrela aurtikitzen nuen neure burua naaspillara, gezurrera. "In dolores, confusiones, errores" . Or Aitork 36. Burruka ta naspilla / ontzitako lagun, / eriotzak ugari / ziran gau ta egun. Basarri 44. Gerra ta naspilla asko zebillen urte aietan Txinan. A. Zavala in Goñi 14. Ekarri zuten Piztia Claudeten aitzinera. Bazirudin lasai zagola eta naspil oietan oitue. Izeta DirG 79. Baiña zoritxarrez laister dator geiegikeria ta naaspilla, gauzak bere neurritik ateratzea. Vill Jaink 79. Esaera au dela-ta sortzen diren oker-aditu ta naaspillak. Ib. 97. Nora noa? Adimen-zurrunbilloan, / zorabio det. Garunetan naspil. NEtx LBB 245. Gaurko munduan badira ere / ez dakit zenbat naspilla. Olea 178. Gudazaleak beste olako naspillen bat sortzen diguten arte. Ataño TxanKan 242. Grafia aldetik. s eta z-k nahaspila handi xamarrean dabiltza. MEIG III 48. [Erromantzeen bidez sartu zaizkigun hitzetan] bi nahaspila modu ikusten ditut nik, beste edozeinen gain. 1. T + S gisakoak sortua. MEIG VII 181. Etxekoek sortu digute nahikoa traba, eragozpen eta nahaspila. MEIG IX 29.

v. tbn. IBk Iac 3, 16. MIH 70. Naspilla: Izt C 65. Arr GB 95. Zab Gabon 54. Otag EE 1882c, 414. ForuAG 303. Itzald II 132. Mok 7. Anab Usauri 26. Erkiag Arran 144. Zait Plat 15. Ibiñ Virgil 61n. Uzt Sas 101. Naspill: Etxeg EE 1891b, 555. Nahaspulla: ArmUs 1896, 111. Eskual 25-7-1913, 3. Etcheb Zeruari 21 (ap. DRA).
azpiadiera-1.1.1
Eskribaua: -- [...] arrazoia ez dago zure aldetikan, bañan ipiñiko det naspilla bat Juridi-trampi-legal deitzen dioguna.Sor AKaik 123s.
azpiadiera-1.1.2
(-illa S ap. A; -illa Dv (S), H), naspilla (Lar, Añ (V, G), H), nahaspil, naspil (G-to-bet ap. A), nahaspuila (-ulla Gèze Dv, H (S)). Mezcla, mezcolanza; revoltijo, batiburrillo, fárrago. "Caos, materia sin forma, confusión sin distinción de cosas, naspilla, nastapilla" Lar. "Amasijo, mezcla" Ib. "Folla, mezcla de cosas" Ib. "Gatuperio" Ib. "Babilonia, es una Babilonia, naspilla bat [...] da" Ib. "Raigambre, raices de árboles mezcladas entre sí" Ib. "Maraña en la seda, hilo, lana, &c." Lar. Miscelánea" Añ. "Han ziren gauza guziak arthikiak nahaspilla handian, [...]. Mélange de plusieurs sortes de choses ensembles, comme de viande et légumes dans un mets, potpourri. Nahaspillazko iakia" H. "Hastariaren, ilearen [...] nahaspilla, état de cheveux, de laines mêlés, d'écheveau mêlé" Ib.
Gure Euskera ederra lenbiziko hizkuntzetatik dek [...] ez beste hizkundeen naspillatik sortua. Lar DT CCIV. Ta iztunen ergelkeriaz ta aroikeriaz ozta aditzen degu naspilla ta ijitukoen marmariza besterik. Lar, carta a Mb 280 (v. tbn. 278). Burutik eroriak eta naspill-loitu egiñak zeuden leneko aren ille ederrak. Mb IArg I 223. Errosario Santua soseguz [...] erreza dezazutela: [...] ez prisaz, nastuaz edo guzia trabukatu ta naspilla bat egiñaz. Cb Eg III 351. [Sentigarria da] euskeraz itzegitera bearturik, gaztelania edo franzesarekin naaspilla bat eginda jardutea. Aran SIgn 202. Bürürik ez büztanik eztian librü bat da; khiristien, jüdiuen eta paganoen errelijionez eginik den nahaspuilla itxusi bat. Egiazko Errelijionia (1884), 397 (ap. DRA). Normandiko [sagarduak] eta gaurko Donostikuak alkarren antza badute orain egiten dituzten naspillakin. Sor Bar 94. Dantzari-talde, . Bako-tiarrak / nâspil zoroan zuti-baldarrak. Ldi BB 114. [Sagastia] abar makur nâspil. 'Amasijo' . Ib. 156. Aza bazan, ala egaztia, naspil gozoa zebillen mendiko usaiarekin. Anab Poli 80. [Enplasteruak] egin zituen naspilla batzuek. Ostolaiz 110.
v. tbn. Naspilla: LE Doc 271. Naspila: Zait Plat 59.
azpiadiera-1.1.3
Estruendo, barahúnda.
Soiñua naspilla aundikoa, gora ta bera. (Acot. escén.). NEtx LBB 179. Zugatz auen burrunba-zorroaren naspilla. "El sordo y confuso estruendo" . Berron Kijote 216.
sense-2
II . (Adj.).
azpiadiera-2.1
1. Revuelto, embrollado, enmarañado; farragoso.
Lehenik lurra molderik ez itxurarik ez beztidurarik gabeko meta nahaspil bat zen. Etcheberry 1. Bakartasun paketsua! [...] Nolaz geienak / naiago dute / zu baño guda naspilla? Jaukol Biozk 25s. Naspila ta iluna duzu aren idaztankera. Zait Plat 29. Emen eztago dibujorik, marrazkirik; mataza naaspil bat baizik eztago emen? Vill Jaink 51. Eta evoluzio orrek zergatik du egokitasunerako joera, kaos naaspil batera jo bearrean? Ib. 52. Bizitza ontako itxas naspil oni alderik-alde bira eman ziot. Ataño TxanKan 270.
azpiadiera-2.2
2. Enredador.
Ni bakarrik utzita / juan ziñan isilla, / orretarako ziñan / bastante abilla; / ez nuen uste ziñala / zu orren naspilla. Yanzi 94.
azpisarrera-1
NAHASPILAN (Encontrar(se), tener...) confuso, turbado.
Aldi batian alagera, bestian triste, orai bakian, gero nahaspillan [edirenen beitzütie] . "Turbatus" . Mst III 33, 1 (Ip khexü). Hanitx gaitz jiten beitira zuñek [...] ardüra ene ezpiritia [...] nahaspillan etxekiten beiteitade. Ib. 21,3.
nahaspila
0 / 0 arazo >>
  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • +34 944 158 144
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper