Orotariko Euskal Hiztegia

OEH - Bilaketa

31 emaitza ugatz bilaketarentzat

Euskaltzaindia. OEH. Orotariko Euskal Hiztegia
goiburua
1 galtzar.
sense-1
1. (Ht VocGr 422 (-lz-), Lar, H, A (que cita HeH)) Seno; (fig.) seno (de la Iglesia, de Abraham, etc.); espacio entre los brazos (tbn. en exprs. como zure galtzarrerat etxatu (Arbill 46) 'echarse en tus brazos' o gure galtzarrerat erori (Atheka 94) 'caer en nuestras manos'). "1. partie du corps entre les deux bras. Galtzarrean harturik eraman zuen. 2. (au fig.) sein, giron" H, que cita a EZ y HeH. v. altzo, 1 golko.
tradizioa
Tr. Empleado por autores septentrionales no suletinos al menos desde Etcheberri de Ziburu; en la 2.a mitad del s. XX se encuentra tbn. en autores meridionales de cierto nivel. Hay una variante kaltzar (cf. kaltzarpe , etc. s.v. galtzarbe ) que sólo hemos encontrado en kaltzar-makila (v. infra GALTZAR-MAKILA).

En Laquidain gualçarra una pieça. (1273) SJ 421, p. 442. Toda Galzar. (1330). Arzam 245. Zarelarik [...] heia batean, / guztiarekin zaude / Aitaren galtzarrean. EZ Noel 60. Zeren sor arazi gaituen egiazko Elizaren galzarrean. CatLav 61. (V 39) Eraman zuten aingeruek Abrahamen galtzarrerat. He Lc 16, 22 (HeH, Leon galtzar;bulhar, TB, Dv besoetara, Ol altzo). Ez dezakek egin salbamendurik / Elizaren galtzarrean baizen. Iraultza 27. Bere Jainkoaren galtzarretik suzko leze hetako zolarat aurthikitzen balute bezala. Dh 158. Ama samurra, konfientziarekin heldu naiz zure galtzarrera. JesBih 433. Badugu deskantsatzeko haren galtzarrean. Hb Egia 40. Noiz eginen dut ene egoitza zure galtzar sakratuan! Arb Igand 179. Fedearen galtzarrerat sar-arazi [paganoak] . Prop 1906, 51. Eta berak harria galtzarrean bere tokirat ereman, bi liberako ogi bat bezen aise! Zerb Azk 103. Burua makurtuz Aren galtzarrean. Or in Gazt MusIx 178. Bere galtzar aundian artuta ibai sakonera eraman zuen. Ibiñ Virgil 114.
v. tbn. Brtc 264. MarIl 122. Lap 339 (V 155). StPierre 16. FIr 186. Vill Jaink 50. Onaind in Gazt MusIx 147. Galzar: Mih 79. TB Lc 6, 38.
azpiadiera-1.1
" Ekarrak galtzar bat bazka (L-ain), trae una brazada de pasto" A.
azpiadiera-1.2
Seno, pecho, interior (de una persona).
O behiñ sar ahal bazintez Jesusen galtzarrean, eta aphur bat senti baziñeza haren amudioaren kharra eta gozotasuna. "In interiora" . Ch II 1, 6. Nik ere galtzar berean ez al ditut biotz bi? Or Poem 546. Ez nun ezagutu galtzarraren gordeenean sartu zitzaidala. Or QA 180 (v. tbn. 175, 203). Lore-galtzar ontan. "En mi pecho florido" . Or in Gazt MusIx 178 (Gazt 175 nere galtzar-lorean).
sense-2
2. (-lz- L-ain, BNc ap. A; SP (-lz-)).Sobaco. v. GALTZAR-AZPI, galtzarbe.
sense-3
3. (V-ple-oroz, G, AN, L ap. A, que cita a Zav; Lar Sup Dv y H; Añ (V)), galzar (Ht VocGr, A (que cita a SP)). Brazo. "Brazo grueso" Añ.
Baia onek galtzarrai / erruz eraginik, / iges arazo eutsen / euren mugetatik. Zav Fab RIEV 1907, 92.
sense-4
4. (DvA).
"Côté du corps de l'aisselle à la hanche" Dv. v. galtzarbe (2).
sense-5
5. Pecho(s). v. 1 ugatz.
Beso ta zango, gerri ta galtzar (bular, kolko). Or Eus 85. Galtzarrez / neska au ez da Uitziko: / ez ditu serail, ez ditu tontor, / gorderik dauzka lotsaro. Ib. 86.
sense-6
6. Golfo marino.
[Arrokak] baxamarean ageriak dire; utzazu galzarrerano ea nola duzun haizea. (Interpr?). INav 54. Bizkai-itsas-galtzarra igarotzean. Or QA 48.
azpisarrera-1
GALTZAR-AZPI (-rraspi L ap. A; Urt, Lar (-rrazpi), Añ (V, G), H). "Ascella" Urt II 387. "Sobaco" Lar. "Aisselle. Galtzar azpian darama, il le porte sous le bras" H. DRA cita tbn. a SP, pero no lo encontramos: v. supra (2), galtzarbe.
Xingolak aintzin-gibeletan, / mantelinak galtzar-azpitan. Monho 34.
azpisarrera-2
GALTZAR-MAKILA (L-ain (+ galzar-) ap. A). Muleta. "Báculo, muleta" A. v. GALTZARBE-MAKILA.
Galtzar-makila edo mako batzuekin heldu direnak. Prop 1892, 274. (ap. DRA) Bi makila atzemanik, gaina trozatu nioten mokanesarekin, kaltzar makila idorregiak baitziren. StPierre 18.
azpisarrera-3
GALTZAR-XILO (Dv A). "Aisselle" Dv. v. galtzarbe.
galtzar
<< bular 0 / 0 guaza >>
  • Euskaltzaindia - Real Academia de la Lengua Vasca - Académie de la Langue Basque
  • Plaza Barria, 15. 48005 BILBO
  • +34 944 158 155
  • +34 944 158 144
  • info@euskaltzaindia.eus
© 2015 Your Company. All Rights Reserved. Designed By JoomShaper